روزنامه هاآرتص در تحلیلی نوشت حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی و همچنین بسته شدن تنگه هرمز باعث شده کشورهای خلیج فارس در راهبرد امنیتی خود بازنگری کنند؛ راهبردی که دههها بر اتکای آنها به آمریکا به عنوان ضامن اصلی امنیت منطقه استوار بود.
بر اساس این گزارش، بسته شدن تنگه هرمز توسط حکومت ایران موجب شد نفتکشها نتوانند به بنادر منطقه نزدیک شوند و در نتیجه کشورهای صادرکننده نفت در خلیج فارس قادر به تخلیه ذخایر نفتی خود نباشند. این وضعیت به گفته تحلیلگران شوک بزرگی برای این کشورها ایجاد کرده و آنها را به بازنگری در سیاستهای منطقهای واداشته است.
هاآرتص مینویسد کشورهای مهم منطقه مانند عربستان و امارات پیشتر نیز با تردیدهایی درباره اتکای کامل به واشینگتن روبهرو شده بودند. در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، پس از حملات موشکی و پهپادی حکومت ایران به تاسیسات نفتی عربستان در سال ۲۰۱۹- و حملات مشابه در سال ۲۰۲۲ - آمریکا به حکومت ایران پاسخ نظامی مستقیم نداد. با این حال ایالات متحده همچنان تامینکننده اصلی تسلیحات برای کشورهای خلیج فارس باقی ماند و پایگاههای نظامی خود را در منطقه حفظ کرد.
به نوشته هاآرتص، ناامیدی از این وضعیت باعث شد کشورهای خلیج فارس دو اصل مهم را در سیاست منطقهای خود دنبال کنند: نخست تلاش برای وارد کردن [حکومت] ایران به شبکهای از توافقهای دیپلماتیک و اقتصادی و دوم اتخاذ سیاست «بیطرفی محتاطانه».
به گفته خالد الخنجی، پژوهشگر قطری در شورای خاورمیانه برای امور جهانی، این سیاست به معنای تلاش برای دور نگه داشتن منطقه از تبدیل شدن به میدان رقابت قدرتهای بزرگ و منطقهای است. هدف از آن نیز حفظ ثبات کشورهای خلیج فارس بوده است؛ ثباتی که به گفته تحلیلگران تا حد زیادی بر پایه ثروت عظیم نفتی این کشورها استوار است.
اما هاآرتص مینویسد اکنون همین ثروت نفتی به نقطه آسیبپذیری تبدیل شده است. حکومت ایران با هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی، عملاً منابع اصلی درآمد این کشورها را نشانه گرفته و تلاش میکند از این طریق بر سیاستهای منطقهای تاثیر بگذارد. به گفته تحلیلگران، این روند میتواند ثبات سیاسی این حکومتها را نیز تهدید کند.
در همین حال برخی کشورهای خلیج فارس در حال بازنگری در برنامههای اقتصادی و سرمایهگذاری خود هستند. از جمله طرح چشمانداز ۲۰۳۰ که توسط ولیعهد سعودی، محمد بنسلمان مطرح شده و همچنین پروژههای بزرگ گردشگری مورد نظر امارات و قطر در مصر ممکن است تحت تاثیر پیامدهای اقتصادی جنگ قرار بگیرند.
به نوشته هاآرتص، این بازنگری حتی میتواند بر تعهد کشورهای خلیج فارس برای سرمایهگذاری تریلیونها دلار در اقتصاد آمریکا- در چارچوب همکاریهای نزدیک با واشینگتن- نیز اثر بگذارد.
در این میان برخی پژوهشگران منطقهای پیشنهاد کردهاند که کشورهای خلیج فارس به سمت ایجاد نوعی معماری دفاعی منطقهای مشترک حرکت کنند. ابتسام الکتیبی، رییس مرکز سیاستگذاری امارات، در مقالهای نوشته است که سیاست «بازدارندگی دفاعی» میتواند نخستین خط دفاع در برابر تهدیدهای حکومت ایران باشد. به گفته او، این راهبرد شامل اتصال سامانههای هشدار زودهنگام و تقویت همکاری اطلاعاتی میان کشورهای منطقه خواهد بود.
به نوشته هاآرتص، این ایده در عمل به طرحهایی شبیه ایجاد یک ائتلاف امنیتی میان کشورهای عربی، آمریکا و احتمالاً اسرائیل شباهت دارد؛ طرحی که گاهی از آن به عنوان نوعی «ناتوی خاورمیانه» یاد میشود.
با این حال، این روزنامه تاکید میکند که اختلافات میان کشورهای خلیج فارس - از جمله رقابت میان عربستان سعودی و امارات در بحرانهای یمن و سودان - همچنان مانعی برای شکلگیری چنین ائتلافی است.
هاآرتص همچنین به اختلاف دیدگاه در میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس درباره اسرائیل اشاره میکند. امارات و بحرین روابط دیپلماتیک کامل با اسرائیل دارند، در حالی که قطر رویکردی انتقادی نسبت به آن دارد، کویت از روند عادیسازی فاصله گرفته و عمان نیز سیاستی میان روابط غیررسمی و بیطرفی مثبت را دنبال میکند.
در همین حال، به گفته تحلیلگران، افکار عمومی در کشورهای خلیج فارس نیز دچار نوعی دوگانگی شده است: از یک سو مخالفت گسترده با سیاستهای اسرائیل به دلیل همبستگی با فلسطینیان و از سوی دیگر نگرانی عمیق از سیاستهای حکومت ایران که منافع حیاتی این کشورها را تهدید میکند.
در نهایت، هاآرتص مینویسد که با وجود افزایش نگرانیها، بعید است در کوتاهمدت روابط کشورهای خلیج فارس با آمریکا یا توافقهای منطقهای تغییر اساسی کند. به گفته یک پژوهشگر اماراتی، بهجز امارات که سفارت خود در تهران را بسته است، هیچیک از کشورهای منطقه روابط خود با حکومت ایران را قطع نکردهاند و احتمالاً این کشورها همچنان تلاش خواهند کرد روابط خود را با همه طرفها حفظ کنند.
این سند تایید میکند که اطلاعات سپاه در روزهای منتهی به اعلام عمومی نام مجتبی خامنهای، پیامکهایی به نمایندگان مجلس خبرگان فرستاده تا به آنها بقبولاند که او باید رهبر شود.
جمهوری اسلامی ۱۸ اسفندماه رسما اعلام کرد که مجلس خبرگان، مجتبی خامنهای، پسر علی خامنهای، را به عنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی برگزیده است.
ایراناینترنشنال، شش روز پیشتر در ۱۲ اسفند، بهنقل از منابع خود برای اولین بار خبر داد که سپاه پاسداران با تحت فشار قرار دادن مجلس خبرگان، مقدمات انتخاب مجتبی خامنهای را فراهم کرده است.
در سند محرمانه اطلاعات سپاه، در تاریخ ۱۴ اسفندماه، گفته شده که پیامهای مورد نظر در روزهای گذشته به شماری از اعضای مجلس خبرگان ارسال شده است.
در این پیامها ادعا شده که خامنهای سه بار به علی اصغر حجازی، معاون دفتر علی خامنهای، و دیگر اعضای بیت گفته نظرات مجتبی همان نظر اوست. همچنان که از حسین فدایی، بازرس ویژه بیت، حرف مشابهی از خامنهای درباره پسرش نقل شده است.
اطلاعات سپاه از قول علی فدوی، رییس گروه مشاورین فرمانده کل سپاه، آورده که خامنهای به او گفته: «من بعضی مطالب را از طریق مجتبی به شما میگویم.»
غلامعلی حداد عادل، پدر همسر مجتبی خامنهای، هم مدعی شده که در روز خواستگاری مجتبی از دخترش، خامنهای به او گفته از بین فرزاندنش نظر مجتبی به او نزدیکتر است.
بخش دیگری از سند محرمانه سازمان اطلاعات سپاه، به توجیه موروثی شدن رهبری جمهوری اسلامی با انتخاب مجتبی اختصاص دارد.
دو سال پیش، محمدی عراقی، عضو مجلس خبرگان، در مصاحبه با خبرگزاری ایلنا گفت شنیده که مجتبی خامنهای جزو سه گزینه مدنظر خبرگان بوده اما خامنهای وقتی باخبر شد مخالفت کرد و گفت این کار شبهه موروثی بودن رهبری را مطرح میکند و بنابراین اصلا نباید بررسی شود.
حالا اطلاعات سپاه پاسداران در پیامهای خود به اعضای مجلس خبرگان که پس از سخنان محمدی عراقی، مجتبی و میثم خامنهای سراغ پدرشان رفتند و از او در این مورد پرسیدند و خامنهای گفت چنین حرفی نزده است.
سپاه از قول مجید یزدی، دبیر کمیسیون تحقیق مجلس خبرگان هم آورده که متن جلسه را خوانده و به گفته او «حضرت آقا چنین نفرمودهاند.»
در این سند، همچنین بر همان نقل قولی تاکید شده که ۲۰ سال پیش، بعد از انتخابات ریاستجمهوری سال ۱۳۸۴، مهدی کروبی، نامزد انتخابات، و علی اکبرناطق نوری، بازرس پیشین بیت، از قول خامنهای گفتند؛ اینکه مجتبی آقازاده نیست، آقاست.
دوشنبه گذشته، محمد قمی، رییس سازمان تبلیغات اسلامی، در تلویزیون جمهوری اسلامی همین نقل قول را تکرار کرد.
در بخش سوم سند محرمانه اطلاعات سپاه تلاش شده با جعل نقل قولهایی از خامنهای، مجتبی فردی دارای وجاهت فقهی معرفی شود. برای مثال از قول محمدعلی جزایری، عضو مجلس خبرگان، گفته شده که با مجتبی بحث علمی کرده و او چیزی از بقیه کم ندارد.
یا گفته شده که خامنهای در سالهای اخیر بارها از مجتبی پرسیده چرا بر عروه حاشیه نمیزنی؟ اشاره به کتاب عروهالوثقی نوشته محمدکاظم طباطبایی یزدی از مراجع تقلید شیعه، که نوشتن حاشیه بر کتاب او، یکی از پیشنیازها برای رسیدن به عالیترین مراتب اجتهاد است
اما مهمترین بخش سند اطلاعات سپاه جایی است در آن اجرای پروژه دخالت سپاه در انتخاب رهبر سوم نظام فاش شده. اطلاعات سپاه گفته این کار نه تنها ایرادی ندارد بلکه واجب است، و باید این موارد حضوری به اعضای مجلس خبرگان توضیح داده شود، چون بهزعم این نهاد امنیتی در شرایط حاضر ایجاد خلل احتمالی در انتخاب مجتبی توجیهپذیر نبود.
در بند پایانی این سند که گروه سایبری لب دوختگان آن را در اختیار ایراناینترنشنال قرار داده، اطلاعات سپاه بهطور ضمنی تهدید کرده که اگر عضوی از مجلس خبرگان همچنان با مجتبی خامنهای مخالف باشد، سازمان موظف است دلیل مخالفت مشکوک او را بررسی کند.
در روزهای گذشته برخی از مقامهای جمهوری اسلامی، مفاد این سند را در برنامههای تلویزیون جمهوری اسلامی عینا نقل کردند. علی فدوی گفت مجتبی خامنهای در حوزه نظامی، سیاسی، علم و فناوری سرآمد است.
مجید تلخابی، عضو پیشین مجلس خبرگان رهبری، هم گفت خامنهای چند بار برخی اعضای دفتر خود را جمع کرده و به آنها اعلام کرده بود که حرف آقا مجتبی حرف اوست.
