در روز پانزدهم جنگ چه گذشت؟
پانزدهمین روز جنگ، بیش از هرچیز تحت الشعاع حملات به جزیره خارک بود. این جزیره استراتژیک نقشی کلیدی در صادرات نفت دارد. همزمان فرماندهان جمهوری اسلامی بر بستن تنگه هرمز تاکید کردند.
پانزدهمین روز جنگ، بیش از هرچیز تحت الشعاع حملات به جزیره خارک بود. این جزیره استراتژیک نقشی کلیدی در صادرات نفت دارد. همزمان فرماندهان جمهوری اسلامی بر بستن تنگه هرمز تاکید کردند.
در شامگاه جمعه و بامداد شنبه ۲۳ اسفند، آمریکا تاسیسات نظامی جزیره خارک را هدف قرار داد. سنتکام در اطلاعیهای اعلام کرد تاسیسات ذخیرهسازی مینهای دریایی و موشک را در این جزیره هدف قرار داده است.
جزیره خارک که آمریکا اعلام کرد مواضع نظامی آن را هدف قرار داده، مرکز اصلی صادرات نفت ایران است و حدود ۹۰ درصد نفت صادراتی جمهوری اسلامی از این جزیره عبور میکند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت ایالات متحده «تمام اهداف نظامی» در خارک را «کاملا نابود کرده» و هشدار داد اگر جمهوری اسلامی همچنان در کشتیرانی در تنگه هرمز اخلال ایجاد کند، زیرساختهای نفتی نیز میتوانند هدف حمله قرار گیرند.
شاهزاده رضا پهلوی: برنامهریزی لازم برای اداره کشور پس از جمهوری اسلامی انجام شده است
همزمان با تحولات روز پانزدهم جنگ، شاهزاده رضا پهلوی در پیامی اعلام کرد برای آنکه ایران با سقوط جمهوری اسلامی دچار گسست در اداره کشور نشود، دو اقدام اساسی شامل «تدوین یک برنامه روشن برای اداره کشور در چارچوب پروژه شکوفایی ایران» و «شناسایی و برگزیدن زنان و مردان شایسته برای حضور در سامانه گذار و اجرای این برنامه» انجام شده است.
به گفته او، «در این فرایند، هممیهنان بسیاری با تجارب ارزشمند و تخصص مورد نیاز کشورمان، آمادگی خود را برای مشارکت در بازسازی کشور و خدمت به میهن اعلام کردند».
شاهزاده رضا پهلوی با بیان اینکه «سامانه گذار، با هدایت من، آماده خواهد بود تا به محض سقوط جمهوری اسلامی، زمام اداره کشور را در دست گیرد» تاکید کرد با این اقدامات، در کوتاهترین زمان، نظم، امنیت، آزادی و زمینههای رونق و شکوفایی برای ایران فراهم خواهد شد.
سپر انسانی از کارکنان صنعت نفت
همزمان با موج حملات آمریکا در جزیره خارک مخاطبان در پیامهایی خبر دادند حکومت با نگهداشتن اجباری کارمندان بخش نفت و پیتروشیمی در این جزیره به آنها اجازه خروج نمیدهد.
یک مخاطب در این زمینه گفت: «کارمندان و کارگران پتروشیمی و نفت همه درجزیره خارک هستند و میخواهند از آنجا خارج شوند اما حکومت اجازه خروج به آنها نمیدهد و آنجا گیر افتادند.»
انتقال ترس از مردم به سرکوبگران
شنبه، بسیاری از رسانههای رسمی، تصاویری از تشییع جنازه نیروهای سرکوب که در حملات به ایستهای بازرسی کشته شدند منتشر کردند.
همزمان حساب ارتش دفاعی اسرائیل در تلگرام با انتشار ویدیوی پناه گرفتن نیروهای سرکوبگر در تونل رسالت، نوشت: «عوامل بسیج که بدون ترس دست به سرکوب مرگبار علیه هموطنان خود میزدند، اکنون پنهان شدهاند و میترسند!»
ارتش اسرائیل در پایان تاکید کرد: «صدای هواگردهای ما را که در خیابان میشنوید گواه آن است که خیابانها از خشونت پاک میشوند و ترس از مردم ایران به سوی عوامل تروریستی بسیج منتقل شده است.»
از ابتدای جنگ اخیر، مرکز اصلی نیروهای سرکوب در تهران و برخی شهرهای بزرگ، همچنین مراکز تجمع نیروهای سرکوب نظیر پایگاه مقداد و ورزشگاه ۱۲ هزارنفری آریامهر (آزادی) هدف قرار گرفته است.
تنگه هرمز
بحث بر سر اعمال محدودیت عبور و مرور از تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی در پانزدهمین روز جنگ همچنان ادامه داشت.
ترامپ تهدید کرد در صورت متوقف نشدن تهدیدات جمهوری در تنگه هرمز، ممکن است در تصمیم خود مبنی بر هدف قرار ندادن تاسیسات نفتی جزیره خارک تجدید نظر کند.
سفیر جمهوری اسلامی در هند، در گفت به برخی کشتیهای هندی اجازه عبور از تنگه هرمز داده شده است. در بریتانیا، ایوت کوپر، وزیر خارجه تامین امنیت انرژی را از جمله اهداف بریتانیا دانست.
محسن رضایی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و سپاه پاسداران، همچنان تهدیدات نسبت به کشتیهای عبوری از این تنگه را تکرار کردند.
در پانزدهمین روز جنگ، مناطقی از: تهران، اصفهان، تبریز، شیراز، خارک، کرج، همدان، اهواز، بندرعباس، جهرم، سنندج، سیرجان، ارومیه، پرند و بندر بستانو هدف حملات هوایی قرار گرفت.
از جمله اهداف چشمگیر روز پانزدهم جنگ، محوطه صاایران در شیراز، ساختمان سازمان تحقیقات فضایی در تهران و ناوتیپ ذوالفقار ۱۱۲ در جزیره قشم بود.
حملات جمهوری اسلامی نیز به کشورهای منطقه ادامه داشت. عربستان سعودی از ردیابی و انهدام پهپادهای جمهوری اسلامی خبر داد. سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیا با تهدید دوباره امارات متحده عربی، گفت خاک این کشور منشاء حملات هوایی به جمهوری اسلامی است و بر این اساس، از مردم خواست بنادر امارات را ترک کنند.
جزئیات اتفاقات روز پانزدهم جنگ را در اینجا ببینید.
به نوشته این گزارش، یکی از نشانههای حضور عوامل وابسته به سپاه در برخی کشورهای خلیج فارس، انتشار ویدئوهایی از حملات موشکی یا پهپادی حکومت ایران است که حتی پیش از رسیدن موشک یا پهپاد به هدف ضبط و منتشر شدهاند. این ویدئوها بلافاصله پس از حمله در شبکههای اجتماعی مانند ایکس و اینستاگرام منتشر میشوند؛ حتی پیش از آنکه مقامات رسمی وقوع حمله را اعلام کنند.
انتقال مختصات اهداف به ایران
به گفته یک منبع نظامی آگاه که نامش فاش نشده، سلولهای خفته حکومت ایران در کشورهای خلیج فارس از ملیتهای مختلف تشکیل شدهاند؛ از جمله شهروندان عرب، برخی اتباع آسیایی و نیز شهروندان شیعه این کشورها. این منبع به «مدیا لاین» گفته است که در میان این افراد اتباع هند، پاکستان و بنگلادش و همچنین شماری از شهروندان الجزایر و تونس نیز حضور دارند.
طبق این گزارش، این شبکهها مختصات پایگاههای نظامی و پالایشگاههای نفت را در کشورهایی مانند، عربستان، کویت، امارات، بحرین و قطر در اختیار حکومت ایران قرار دادهاند. علاوه بر این، اطلاعاتی درباره ساختمانهای مهم نظامی و غیرنظامی نیز منتقل شده است.
گزارش همچنین میگوید برخی از این شبکهها محل اقامت شماری از شهروندان آمریکایی در کشورهای خلیج فارس را نیز افشا کردهاند؛ موضوعی که باعث حمله به برخی ساختمانهای مسکونی، هتلها و دیگر املاک شده است. علاوه بر این، اطلاعات مربوط به مراکز اقتصادی مهم، بانکها، پالایشگاههای نفت و کارخانهها نیز در میان این شبکهها دست به دست شده است.
انتشار گسترده ویدئوهای حملات
در این گزارش آمده است که از زمان آغاز عملیات نظامی علیه حکومت ایران، صدها حساب کاربری جدید در شبکههای اجتماعی ایجاد شدهاند که ویدئوهای حملات جمهوری اسلامی را به صورت زنده منتشر کرده و همزمان شایعات و اطلاعات گمراهکننده را پخش میکنند.
به گفته منابع مطلع، این ویدئوها- که برخی با تلفن همراه و برخی با دوربینهای حرفهای ثبت شدهاند- نشان میدهد تهیهکنندگان آنها از پیش از هدف قرار گرفتن این مکانها اطلاع داشتهاند. این رویدادها در چند کشور منطقه از جمله بحرین، کویت، قطر و امارات گزارش شده است.
هشدار دولتهای خلیج فارس
در واکنش به این وضعیت، وزارتخانههای کشور و دفاع در چند کشور خلیج فارس از جمله کویت، قطر، بحرین، امارات و عربستان سعودی بیانیههایی صادر کرده و شهروندان را از فیلمبرداری از محل حملات جمهوری اسلامی یا انتشار اطلاعات درباره آنها منع کردهاند. این وزارتخانهها همچنین نسبت به فیلمبرداری از سامانههای دفاع هوایی، سایتهای موشکی و عملیات نظامی هشدار دادهاند.
حمایت برخی فعالان از جمهوری اسلامی
این گزارش همچنین به اختلاف نظرها در میان برخی شیعیان منطقه اشاره میکند. برای نمونه، محمد حسن، یک شیعه بحرینی که در عراق زندگی میکند، گفته است از جمهوری اسلامی حمایت میکند و معتقد است اگر حکومت ایران سقوط کند، اسرائیل بر کشورهای عربی مسلط خواهد شد. او همچنین گفته است باید از کسانی که در کشته شدن علی خامنهای نقش داشتهاند انتقام گرفته شود.
در مقابل، برخی فعالان رسانهای منطقه انتشار ویدئوها را جاسوسی نمیدانند. یکی از فعالان رسانهای خلیج فارس که با حروف اختصاری «F.A.» معرفی شده، گفته است انتشار این تصاویر برای نشان دادن قدرت حکومت ایران است و اطلاعات نظامی مورد نیاز از طریق منابع عمومی مانند نقشههای آنلاین قابل دسترسی است.
شبکهای گسترده و غیرمتمرکز
به گفته بدر العجی، تحلیلگر نظامی سعودی، کشورهای خلیج فارس مدتها از وجود چنین شبکههایی آگاه بودهاند، اما ساختار غیرمتمرکز آنها باعث شده شناسایی کامل آنها دشوار باشد. او گفته است اعضای این شبکهها اغلب تنها با رهبران خود در تماس هستند تا در صورت بازداشت یک نفر، سایر افراد شناسایی نشوند.
العجی همچنین گفته بسیاری از این افراد از نظر ایدئولوژیک به حکومت ایران وابستهاند و جمهوری اسلامی را «پدر معنوی» خود میدانند و به همین دلیل از مجازات احتمالی هراسی ندارند.
بازداشت شبکههای جاسوسی
در هفتههای اخیر چند کشور خلیج فارس اقدام به بازداشت افراد مرتبط با این شبکهها کردهاند. قطر اعلام کرده است دو شبکه جاسوسی مرتبط با سپاه پاسداران را بازداشت کرده است. به گفته آژانس خبری قطر، یکی از این شبکهها تصاویر و مختصات پایگاههای نظامی را در اختیار داشت و شبکه دیگر قصد انجام عملیات خرابکارانه علیه تاسیسات حیاتی را داشت.
کویت نیز اعلام کرده چند نفر را به دلیل فیلمبرداری از تحرکات نظامی و حملات حکومت ایران بازداشت کرده است. وزارت کشور بحرین نیز تقریباً بهطور روزانه از بازداشت افرادی خبر میدهد که متهم هستند تصاویر حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی را منتشر کرده یا این حملات را ستایش کردهاند.
از جمله مهمترین موارد بازداشت، دستگیری چند تبعه آسیایی - از جمله پنج پاکستانی و یک شهروند بنگلادشی - در بحرین بوده است که اطلاعات مربوط به حملات حکومت ایران را ثبت و منتشر کرده بودند.
احتمال مجازات اعدام برای متهمان
وزارت کشور بحرین همچنین اعلام کرده چهار شهروند بحرینی را به اتهام جاسوسی برای سپاه پاسداران بازداشت کرده و فرد پنجم که در خارج از کشور است شناسایی شده است. به گفته مقامات، این افراد با استفاده از تجهیزات تصویربرداری حرفهای تصاویر و مختصات اهداف را از طریق نرمافزارهای رمزگذاریشده برای سپاه ارسال کردهاند.
با آغاز روند محاکمه این افراد، دادستانی بحرین در نخستین جلسه دادگاه آنها را به جاسوسی برای حکومت ایران متهم کرده و خواستار اعمال شدیدترین مجازات شده است؛ مجازاتی که طبق قوانین این کشور میتواند به اعدام منجر شود.
به نوشته اورشلیمپست، قوانین کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس معمولاً برای جرایمی مانند جاسوسی یا افشای اطلاعات حساس - بهویژه در زمان جنگ - مجازات اعدام را پیشبینی کردهاند، و به همین دلیل احتمال صدور چنین احکامی در این پروندهها وجود دارد.
ملکی در این مطلب توضیح میدهد که جزیره خارک، نواری مرجانی به طول حدود پنج مایل در شمال خلیج فارس است، اما حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران از طریق آن انجام میشود و بخش عمده حدود ۷۸ میلیارد دلار درآمد سالانه انرژی ایران از همین مسیر تامین میشود. به گفته او، به همین دلیل است که دونالد ترامپ از این جزیره به عنوان «جواهر تاج ایران» یاد کرده است.
در این تحلیل تاکید شده است که اگرچه نفت ایران تنها ۳ تا ۴ درصد عرضه جهانی نفت را تشکیل میدهد، اما اهمیت واقعی بحران به تنگه هرمز مربوط میشود؛ آبراهی که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند. ملکی مینویسد تهدید این مسیر نه تنها صادرات ایران بلکه جریان انرژی کشورهای بزرگی مانند عربستان سعودی، عراق، کویت، قطر و امارات را نیز به خطر میاندازد. به گفته او، حملات اخیر به خارک را باید بیشتر در چارچوب حفاظت از جریان ۲۰ درصدی نفت جهان تحلیل کرد، نه صرفاً ضربه زدن به سهم محدود ایران در بازار جهانی.
او در ادامه با مقایسه ظرفیت پایانههای نفتی ایران توضیح میدهد که هیچ مرکز دیگری در این کشور به پای خارک نمیرسد. به گفته او، پایانه خارک ظرفیت انتقال حدود ۷ میلیون بشکه در روز و ذخیرهسازی ۲۸.۳ میلیون بشکه نفت را دارد و میتواند همزمان ۸ تا ۹ نفتکش بسیار بزرگ را پذیرش کند. در مقابل، ظرفیت پایانههای دیگر بسیار محدودتر است: جزیره لاوان حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز ظرفیت دارد، جزیره سیری حدود ۴.۵ میلیون بشکه ظرفیت ذخیره دارد، عسلویه صرفاً برای میعانات گازی استفاده میشود و نه نفت خام، و پایانه جاسک در دریای عمان که قرار بود ظرفیت یک میلیون بشکه در روز داشته باشد، هنوز تنها حدود ۲ میلیون بشکه ظرفیت ذخیره دارد. به گفته ملکی، این ارقام نشان میدهد که خارک عملاً تنها پایانه اصلی صادرات نفت خام ایران است.
این تحلیل همچنین به اهمیت نظامی این جزیره اشاره میکند. به گفته ملکی، خارک که گاهی «جزیره ممنوعه» نامیده میشود، تحت حفاظت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار دارد و محل استقرار تیپ رزمی سطحی ۱۱۲ ذوالفقار از یگانهای نخبه نیروی دریایی سپاه است. این یگان از قایقهای تندرو مجهز به موشکهای ضدکشتی، مینهای دریایی و دیگر تجهیزات دریایی استفاده میکند.
ملکی مینویسد خارک علاوه بر پایانه نفتی، به عنوان یک سکوی عملیاتی نظامی در شمال خلیج فارس نیز استفاده میشود. از جمله تجهیزات مستقر در این منطقه میتوان به قایقهای موشکانداز کلاس ذوالفقار مجهز به موشکهای ضدکشتی نصر-۱ با برد حدود ۲۵ تا ۳۵ کیلومتر، قایقهای تندرو کلاس عاشورا با توانایی شلیک راکت و مینگذاری، سامانههای موشکی ساحلی، شبکههای راداری و زیرساختهای پهپادی اشاره کرد.
در کنار سپاه، نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز از منطقه بوشهر-خارک برای عملیات دریایی استفاده میکند. ملکی توضیح میدهد که اگرچه نیروی دریایی سپاه ادعای انحصار در جنگ مین را دارد، اما نیروی دریایی ارتش نیز از این منطقه برای عملیات مینگذاری با قایقهای تندرو و بالگردها بهره میبرد.
به گفته این تحلیلگر، حکومت ایران احتمالاً بین ۲ هزار تا ۶ هزار مین دریایی در اختیار دارد. او مینویسد تهران پیشتر «چند ده مین» در تنگه هرمز کار گذاشته و همچنان بخش عمده توان مینگذاری خود را حفظ کرده است. به گفته او، حتی یک عملیات محدود مینگذاری میتواند عبور کشتیها را برای چند روز مختل کند و ۳۰۰ مین میتواند تنگه هرمز را برای مدت طولانی عملاً مسدود کند.
ملکی همچنین اشاره میکند که سنتکام در روزهای اخیر ۱۶ شناور مینگذار ایرانی را در نزدیکی تنگه هرمز منهدم کرده و عملیات شناسایی انبارهای مین را آغاز کرده است. با این حال، به گفته او شناورهای مینگذار و قایقهای تندرو مستقر در خارک و بوشهر همچنان تهدیدی جدی برای عملیات مینروبی محسوب میشوند.
در همین چارچوب، ملکی توضیح میدهد که حمله به اهداف نظامی در خارک در حالی انجام شده که زیرساختهای نفتی این جزیره عمداً هدف قرار نگرفتهاند. به گفته او، نابودی قایقهای موشکانداز، قایقهای تندرو، سکوی پرتاب موشک، پهپادها و سامانههای ساحلی میتواند تهدید علیه ناوهای مینروب ائتلاف را کاهش دهد و به پاکسازی تنگه هرمز کمک کند.
او میافزاید که بدون حذف تهدیدهای موشکی و پهپادی حکومت ایران، اسکورت نفتکشها در تنگه هرمز برای نیروی دریایی آمریکا و متحدانش دشوار خواهد بود. به گفته او، از بین بردن توان نظامی حکومت ایران در مناطقی مانند خارک و بندرعباس میتواند راه را برای فعالیت ناوهای مینروب و پهپادهای ضد مین هموار کند تا آزادی کشتیرانی در این مسیر حیاتی دوباره برقرار شود.
ملکی در پایان مینویسد پیام واشینگتن روشن است: اگر [حکومت] ایران یا هر طرف دیگری تلاش کند عبور کشتیها از تنگه هرمز را مختل کند، هدف قرار دادن زیرساختهای نفتی نیز ممکن است در دستور کار قرار گیرد. به گفته او، در معادله انرژی جهانی ۳ تا ۴ درصد سهم نفت ایران قابل جایگزینی است، اما ۲۰ درصد نفتی که از تنگه هرمز عبور میکند قابل چشمپوشی نیست؛ و همین محاسبه در پس تصمیمهای نظامی اخیر قرار دارد.
ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشیال گفت که سنتکام «یکی از قدرتمندترین عملیاتهای بمباران در تاریخ خاورمیانه» را اجرا کرده و تمام اهداف نظامی در جزیره خارک را «به طور کامل نابود کرده است».
رییسجمهوری آمریکا در عین حال اعلام کرد که به گفته خودش «به دلایل ملاحظات انسانی» تصمیم گرفته است زیرساختهای نفتی جزیره خارک را هدف قرار ندهد. او هشدار داد که اگر [حکومت] ایران یا هر طرف دیگری در عبور آزاد و امن کشتیها از تنگه هرمز اختلال ایجاد کند، ممکن است در این تصمیم تجدیدنظر کند.
فارن پالیسی مینویسد جزیره خارک پایانه اصلی صادرات نفت ایران است و تاسیسات آن نقش حیاتی در اقتصاد این کشور دارند. این جزیره که در فاصله حدود ۱۵ مایلی از ساحل ایران قرار دارد، سالانه حدود ۹۵۰ میلیون بشکه نفت خام را مدیریت میکند و حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از طریق آن انجام میشود.
به گزارش این نشریه، حمله به خارک تقریبا دو هفته پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران انجام شده است. در این مدت تهران بیش از دوازده کشتی را در تنگه هرمز هدف قرار داده است؛ آبراهی باریک که حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند. این حملات باعث اختلال جدی در عبور کشتیها از این مسیر حیاتی شده و قیمت نفت را به شدت افزایش داده است. قیمت نفت برنت، شاخص جهانی نفت، روز جمعه به بیش از ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید؛ افزایشی بیش از ۴۰ درصد نسبت به آغاز جنگ در اواخر فوریه.
فارن پالیسی همچنین گزارش داد که در روزهای اخیر گمانهزنیهایی درباره احتمال حمله یا حتی تصرف جزیره خارک توسط آمریکا مطرح شده بود. با این حال کارشناسان هشدار دادهاند که چنین اقدامی میتواند خطرات جدی در پی داشته باشد.
گرگوری برو، تحلیلگر ارشد موسسه «یوروژیا گروپ»، به فارن پالیسی گفته است که تصرف خارک میتواند از نظر نظری صادرات نفت ایران را مختل کرده و اهرم فشار بیشتری در اختیار واشینگتن قرار دهد. با این حال او تاکید کرده است که ایران همچنان پایانههای صادراتی دیگری دارد، از جمله پایانه جاسک در شرق تنگه هرمز، و در صورت از دست دادن خارک نیز احتمالاً میتواند صادرات نفت خود را -هرچند با حجم کمتر- ادامه دهد.
به گفته این کارشناس، تصرف خارک همچنین خطرات نظامی قابل توجهی برای نیروهای آمریکایی در پی خواهد داشت، زیرا چنین اقدامی در خاک ایران میتواند واکنش «بسیار تهاجمی» تهران را به همراه داشته و نیروهای آمریکایی را در معرض حملات موشکی و پهپادی قرار دهد.
در همین حال گزارشها حاکی از آن است که وزارت جنگ آمریکا نیروها و تجهیزات نظامی بیشتری به منطقه اعزام کرده است. از جمله ناو هواپیمابر «یواساس تریپولی» (USS Tripoli) و حدود ۲۵۰۰ تفنگدار دریایی به منطقه اعزام شدهاند که میتواند گزینههای بیشتری برای اقدامات احتمالی آینده آمریکا فراهم کند.
فارن پالیسی همچنین یادآوری میکند که ترامپ سالها پیش نیز درباره احتمال تصرف جزیره خارک صحبت کرده بود. برایان کیلمید، مجری رادیو فاکسنیوز، در مصاحبه تازه خود از ترامپ پرسید آیا اکنون چنین اقدامی را مدنظر دارد یا نه، اما رییسجمهوری آمریکا از پاسخ مستقیم به این سوال خودداری کرد و گفت دلیلی ندارد درباره چنین تصمیمهایی به طور علنی صحبت کند.
به نوشته سومیت گانگولی، پژوهشگر ارشد موسسه «هوور»، دو رویداد اخیر- یکی در دهلینو و دیگری در نزدیکی سواحل سریلانکا- میتواند پیامدهای مهمی برای آینده روابط آمریکا و هند داشته باشد؛ روابطی که در سایه جنگ ایران وارد مرحلهای حساس شده است.
در نخستین رویداد، کریستوفر لاندو، معاون وزیر خارجه آمریکا، در نشست سالانه «رایسینا دیالوگ» (Raisina Dialogue) در دهلی نو ضمن تاکید بر تمایل واشینگتن به ادامه همکاری با هند، اعلام کرد که دولت ترامپ قصد ندارد اجازه دهد هند بهگونهای رشد اقتصادی پیدا کند که در رقابتهای تجاری به رقیب آمریکا تبدیل شود. او گفت ایالات متحده نمیخواهد «اشتباهی را که ۲۰ سال پیش در قبال چین انجام داد» در مورد هند تکرار کند.
این سخنان واکنش سریع مقامهای هندی را در پی داشت. سوبرامانیام جایشانکار، وزیر خارجه هند در واکنشی غیرمستقیم اعلام کرد که «صعود هند تنها توسط خود هند تعیین خواهد شد». در عین حال حزب مخالف «کنگره ملی هند» سخنان مقام آمریکایی را «توهینآمیز و ضد هندی» توصیف کرد و دولت مودی را متهم کرد که در تعامل با واشینگتن بیش از حد نرمش نشان داده و از منافع ملی هند دفاع نکرده است.
به گزارش فارن پالیسی، همزمان با این تنشهای دیپلماتیک، حادثه دیگری نیز خشم افکار عمومی در هند را برانگیخت. یک زیردریایی آمریکایی در نزدیکی سریلانکا یک ناو جنگی ایرانی به نام «دنا» را هدف قرار داد که در نتیجه آن دستکم ۸۷ نفر کشته شدند. این ناو پس از شرکت در یک رزمایش دریایی چندجانبه به میزبانی هند در حال بازگشت به ایران بود؛ رزمایشی که ۱۸ کشتی از کشورهای مختلف در آن حضور داشتند.
گرچه این حمله در آبهای بینالمللی رخ داده و به نظر نمیرسد ناقض حقوق بینالملل بوده باشد، اما وقوع آن در زمانی که این کشتی از یک رزمایش بزرگ - که آمریکا نیز در آن حضور داشت - بازمیگشت، واکنشهای انتقادی در هند برانگیخت. حزب کنگره نیز دولت مودی را به دلیل محکوم نکردن غرق شدن این ناو ایرانی مورد انتقاد قرار داد.
فارن پالیسی مینویسد فراتر از رقابتهای سیاسی داخلی، دلایل مهمتری نیز وجود دارد که سبب میشود دولت هند نتواند در برابر جنگ ایران کاملاً بیطرف باقی بماند. هند جمعیت قابل توجهی از شیعیان دارد که پس از کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، ناراضی و خشمگین هستند. علاوه بر این، اقتصاد هند به حوالههای مالی کارگران مهاجر در خاورمیانه و همچنین واردات انرژی از این منطقه وابسته است.
این گزارش میافزاید اظهارات مقام آمریکایی با سیاست دولتهای قبلی آمریکا نیز تفاوت دارد. در دوران جورج دبلیو بوش، کاندولیزا رایس اعلام کرده بود که واشینگتن از تبدیل شدن هند به یک قدرت بزرگ جهانی حمایت میکند. با این حال، موضع اخیر مقامهای دولت ترامپ این تصور را در دهلی نو ایجاد کرده که آمریکا ممکن است دیگر همان حمایت پیشین را از صعود هند نداشته باشد.
با وجود این اختلافها، دولت مودی همچنان تلاش میکند روابط خود با واشینگتن را حفظ کند؛ زیرا همکاریهای اقتصادی، تجاری و دفاعی میان دو کشور برای هند اهمیت زیادی دارد. با این حال، منتقدان داخلی در هند هشدار میدهند که سکوت دولت در برابر جنگ علیه حکومت ایران میتواند منافع بلندمدت این کشور را به خطر بیندازد.
فارن پالیسی در پایان مینویسد هنوز مشخص نیست که این تنشها به شکافی دائمی در روابط آمریکا و هند منجر خواهد شد یا نه، اما بیتوجهی دولت ترامپ به نگرانیهای سیاست خارجی هند میتواند دستاورد چند دهه تلاش دو کشور برای ایجاد یک مشارکت راهبردی را در معرض خطر قرار دهد.
رییس جمهوری آمریکا اعلام کرد که ارتش ایالات متحده در یک عملیات هوایی گسترده، اهداف نظامی حکومت ایران در جزیره خارک را هدف قرار داده و آنها را «به طور کامل نابود کرده است». او در پیامی که در شبکه اجتماعی تروثسوشیال منتشر کرد، این حمله را یکی از «قدرتمندترین عملیاتهای بمباران در تاریخ خاورمیانه» توصیف کرد.
ترامپ گفت که این عملیات به دستور او توسط فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) انجام شده و «تمام اهداف نظامی در جزیره خارک» را هدف قرار داده است. او در عین حال افزود که با وجود توانایی نظامی آمریکا برای نابودی کامل زیرساختهای نفتی این جزیره، به دلایل «ملاحظات انسانی» از حمله به تاسیسات نفتی خودداری کرده است.
رییسجمهوری آمریکا در ادامه هشدار داد که اگر [حکومت] ایران یا هر طرف دیگری تلاش کند در عبور آزاد کشتیها از تنگه هرمز اختلال ایجاد کند، ممکن است در این تصمیم تجدیدنظر شود و زیرساختهای انرژی نیز هدف قرار گیرند.
او همچنین با تاکید بر برتری نظامی ایالات متحده گفت که [حکومت] ایران «هیچ توانایی برای دفاع از اهدافی که آمریکا بخواهد هدف قرار دهد ندارد» و بار دیگر تاکید کرد که [حکومت] ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت و اجازه نخواهد داشت ایالات متحده یا منطقه را تهدید کند.
زمینه تنشها بر سر تنگه هرمز
اظهارات ترامپ در حالی مطرح میشود که طی روزهای اخیر مقامهای جمهوری اسلامی بارها از بستن تنگه هرمز به عنوان یک اهرم فشار در جنگ جاری سخن گفتهاند. در تازهترین موضعگیری، مجتبی خامنهای در بیانیهای که به او نسبت داده شده، اعلام کرده است که «اهرم بستن تنگه هرمز باید همچنان مورد استفاده قرار گیرد».
پس از این تهدیدها، گزارشهایی منتشر شد که نشان میدهد حکومت ایران برخی کشتیهای تجاری و نفتکشها را در خلیج فارس و اطراف تنگه هرمز هدف قرار داده است؛ اقدامی که موجب افزایش شدید هزینه بیمه کشتیها و اختلال در تردد دریایی در یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان شده است. تنگه هرمز مسیر عبور حدود ۲۰ درصد نفت جهان به شمار میرود و هرگونه اختلال در آن میتواند بازارهای انرژی جهانی را با شوک جدی مواجه کند.
در واکنش به این تهدیدها، مقامهای آمریکایی در روزهای اخیر اعلام کردهاند که ممکن است نیروی دریایی ایالات متحده با همکاری متحدان خود کشتیهای تجاری و نفتکشها را در عبور از تنگه هرمز اسکورت کند تا جریان انرژی در این مسیر حیاتی حفظ شود.
اهمیت راهبردی جزیره خارک
جزیره خارک که در شمال خلیج فارس و در نزدیکی ساحل استان بوشهر قرار دارد، یکی از مهمترین نقاط راهبردی در صنعت نفت ایران محسوب میشود. این جزیره دهههاست که اصلیترین پایانه صادرات نفت ایران به شمار میرود و بخش عمده نفت خام ایران از طریق پایانهها و اسکلههای نفتی آن به بازارهای جهانی صادر میشود.
در کنار نقش اقتصادی، خارک از نظر نظامی نیز اهمیت دارد؛ زیرا ایران از این جزیره به عنوان یکی از نقاط پشتیبانی لجستیکی و دریایی در خلیج فارس استفاده میکند. به همین دلیل، هرگونه حمله به این جزیره میتواند تاثیر قابل توجهی بر توان صادرات نفت و همچنین حضور دریایی ایران در خلیج فارس داشته باشد.
اظهارات تازه ترامپ نشان میدهد که واشینگتن در صورت ادامه تهدیدهای حکومت ایران علیه تردد کشتیها در تنگه هرمز، ممکن است دامنه حملات خود را از اهداف نظامی به زیرساختهای انرژی نیز گسترش دهد.
