پس از بازداشت و مرگ نمسيو اوسگوئرا سروانتس ملقب به «ال منچو»، رهبر کارتل نسل جدید هالیسکو (CJNG)، درگیریهای هماهنگ در دستکم ۲۰ ایالت مکزیک آغاز شد. افراد مسلح اتوبوسها را به آتش کشیدند، بزرگراهها را مسدود کردند و با نیروهای امنیتی درگیر شدند. در این ناآرامیها دهها نفر کشته شدند و دولت مکزیک نزدیک به ۱۰ هزار نیروی نظامی و امنیتی را بسیج کرد.
مقامهای مکزیکی این خشونتها را واکنشی تلافیجویانه از سوی کارتلها توصیف کردهاند، اما تحلیلگران امنیتی میگویند چنین رویدادهایی امروز در بستر شبکههای مالی و قاچاق فراملی رخ میدهد که از مرزهای مکزیک فراتر رفتهاند.
به گفته این کارشناسان، برخی از این شبکهها در مواردی با ساختارهای همسو با دولت ایران در آمریکای لاتین تلاقی داشتهاند.
سم کوپر، روزنامهنگار تحقیقی که درباره شبکههای جرایم فراملی گزارشهای گستردهای منتشر کرده، به ایراناینترنشنال گفت: «سالهاست اکوسیستمهای پولشویی و قاچاق وجود دارند که کارتلهای آمریکای لاتین، شبکههای همسو با دولت ایران و نظام مالی جرایم جهانی را به هم متصل میکنند.»
او تاکید کرد این همپوشانی الزاما به معنای کنترل مستقیم تهران بر کارتلها نیست، بلکه نشاندهنده همگرایی منافع در شرایط فشارهای ژئوپلیتیک است.کوپر گفت: «مدرک مستقیمی ندارم که دستگاه اطلاعاتی ایران به کارتلها برای مقابله با دولت مکزیک کمک کرده باشد، اما معتقدم جمهوری اسلامی از افزایش بیثباتی در مکزیک سود میبرد.»
«استفاده از باندها برای کارهای کثیف»
جاناتان سایه، پژوهشگر بنیاد دفاع از دموکراسیها که بر امور داخلی ایران و نفوذ منطقهای آن تمرکز دارد، به ایراناینترنشنال گفت جمهوری اسلامی اغلب اهداف خود را بهصورت غیرمستقیم و از طریق واسطههای جنایی پیش میبرد تا فاصلهای میان خود و عملیات حفظ کند.
او گفت: «آنها تلاش میکنند میان خود و فعالیتهای مجرمانه، بهویژه طرحهای ترور، فاصله ایجاد کنند. جمهوری اسلامی بهطور فزایندهای از برخی باندها برای انجام کارهای کثیف استفاده میکند.»
در سال ۲۰۱۱، مقامهای آمریکایی چند شهروند ایرانی، از جمله فردی مرتبط با نیروی قدس سپاه پاسداران، را به اتهام توطئه برای ترور سفیر عربستان در واشینگتن متهم کردند. دادستانها اعلام کردند یک واسطه ایرانی کوشیده بود افرادی را که گمان میکرد با یک کارتل مکزیکی در ارتباط هستند برای انجام این ترور استخدام کند، اما آن افراد در واقع از خبرچینان اداره مبارزه با مواد مخدر آمریکا بودند.
شبکههایی با سابقه چند دههای
بهگفته تحلیلگران بسیاری از این ارتباطها به دههها قبل بازمیگردد، بهویژه از مسیر همکاری ایران با دولت پیشین ونزوئلا. در آن کشور، شبکههای همسو با سپاه پاسداران و همچنین اعضای حزبالله لبنان پایگاههای مالی و لجستیکی در آمریکای لاتین ایجاد کردند.
حزبالله سالهاست به اداره شبکههای جنایی در آمریکای لاتین متهم است که با مسیرهای قاچاق مواد مخدر تلاقی دارند.
ولید فارس، کارشناس سیاست خارجی و از مدیران «گروه پارلمانی فراآتلانتیک»، به ایراناینترنشنال گفت این شبکهها بهتدریج با گروههای جرایم سازمانیافته در منطقه همکاری گستردهتری برقرار کردند.او افزود: «حزبالله با سازمانهای مشابه در برزیل، کلمبیا و دیگر کشورها روابطی ایجاد کرده بود، اما مهمترین حرکت با حمایت سپاه در مکزیک رخ داد.»
به گفته فارس، دسترسی به مسیرهای قاچاق و کانالهای مالی به این شبکهها امکان داد دامنه فعالیت خود را گسترش دهند و همزمان از طریق واسطههای جنایی فاصله عملیاتی حفظ کنند.او گفت: «هدف مهم حزبالله رسیدن به مرز آمریکا و مکزیک بود.»
تلاقی جرم و ژئوپلیتیک
سایه گفت دولتهای غربی گاه این تهدید را صرفا بهعنوان جرم سازمانیافته میبینند، نه بخشی از یک چالش گستردهتر امنیت ملی.او گفت: «در بسیاری از موارد در قاره آمریکا این موضوع بهعنوان شبکه جنایی دیده میشود، نه شبکه تروریستی. برچسبگذاری دقیق اهمیت دارد.»
به گفته او، برای جمهوری اسلامی «هر چیزی که ضد آمریکا باشد، در این چارچوب میگنجد و کارتلها هم بخشی از همین الگو هستند؛ فرصتی برای اعمال فشار بر قاره آمریکا.»
کارشناسان امنیتی میگویند مرز میان فعالیتهای جنایی و رقابتهای ژئوپلیتیک بهطور فزایندهای کمرنگ شده است. شبکههایی که ابتدا برای دور زدن تحریمها یا تامین مالی فعالیتهای شبهنظامی شکل گرفتند، اکنون میتوانند در قاچاق مواد مخدر و پولشویی نیز مورد استفاده قرار گیرند و به شراکتهایی سودمند میان بازیگران دولتی و غیردولتی منجر شوند.
سم کوپر گفت خشونتهای اخیر در مکزیک بازتاب تحولی گستردهتر در نیمکره غربی است. او افزود: «سطح تهدیدهایی که اکنون در نیمکره غربی در حال ظهور است، همه به هم مرتبط هستند.»
در حالی که مکزیک در تلاش برای مهار پیامدهای مرگ المنچو است، کارشناسان میگویند این رویداد بار دیگر نشان میدهد خشونتهای جنایی در آمریکای لاتین بیش از پیش با رقابتهای قدرتهای جهانی گره خورده است.
