پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، گفت که جمهوری اسلامی باید از فرصت موجود برای رسیدن به توافق استفاده کند، اما همه گزینهها برای ترامپ همچنان روی میز است.
او در حاشیه سخنرانیاش در جمع کارکنان شرکت دفاع فضایی ترو آنومالی به خبرنگار شبکه تلویزیونی سی-اِسپن گفت: «جمهوری اسلامی باید توافق کند و این فرصت را دارد. این همان نتیجهای است که رییسجمهوری ترجیح میدهد. وظیفه ما ارائه گزینههاست و برای رییسجمهوری گزینههایی خواهیم داشت.»
سهراب بهرامی، فعال مدنی و محیطزیست اهل کردستان، با گذشت یک ماه از زمان بازداشت، همچنان در وضعیت بلاتکلیف به سر میبرد و قرار بازداشت او بار دیگر تمدید شده است.
بر اساس گزارشهای رسیده، بهرامی پنجم بهمن و در جریان موج گسترده بازداشت فعالان مدنی سنندج، در محل کار خود بهدست نیروهای امنیتی بازداشت شد. منابع مطلع میگویند او در دوران بازداشت برای اعتراف اجباری تحت فشار قرار گرفته است.
سهراب بهرامی از فعالان باسابقه مدنی و محیطزیستی در کردستان است و پیش از این نیز سابقه بازداشت و زندان داشته است.
بر اساس گزارش مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران (هرانا) که بازه زمانی ۷ دی تا ۲۶ بهمن ۱۴۰۴ را پوشش میدهد، تاکنون ۷۰۰۷ جانباخته در جریان اعتراضات شناسایی شدهاند و همزمان پژوهشگران این سازمان در حال بررسی و راستیآزمایی پرونده ۱۱هزار و ۷۴۴ جانباخته دیگر هستند.
در این گزارش که دوشنبه چهارم اسفند با عنوان «زمستان سرخ» منتشر شد، آمده است که در فهرست ۷,۰۰۷ نفری و راستیآزماییشده هرانا، استان تهران با ۱,۵۸۸ کشته بیشترین آمار جانباختگان را داشته است و پس از آن استانهای اصفهان، خراسان رضوی، گیلان، کرمانشاه، البرز، فارس، ایلام، لرستان و خوزستان قرار دارند. محل کشته شدن ۱,۸۰۲ نفر در این فهرست نیز نامشخص گزارش شده است.
۲۳۶ نفر از کشتهشدگان فهرست راستیآزماییشده هرانا کودک هستند، ۲۰۷ نفر از اعضای نیروهای نظامی و حکومتی و ۷۶ نفر نیز غیرنظامی غیرمعترض مانند نیروهای امدادی و درمانی.
این گزارش که حاصل بررسی بیش از ۱۴۳ هزار گزارش از منابع اختصاصی و محتوای گردآوریشده، پالایشیافته و راستیآزمایی شده است، تاکید میکند آمارهای ارائهشده «حداقلهای قابل تایید» هستند و احتمالا ابعاد واقعی رخدادها فراتر از ارقام ثبتشده است.
فصل «پیامدها و خسارات» این گزارش میگوید که دستکم ۳۰هزار و ۷۶۱ نفر در جریان اعتراضات دچار جراحت شدهاند که از این میان ۲۵هزار و ۸۴۶ نفر شهروندان غیرنظامی و ۴۸۸۴ نفر نیروهای نظامی-امنیتی بودهاند. ۳۱ نفر از مجروحان نیز امدادگران و کادر درمان بودهاند.
دادههای مورد بررسی هرانا نشان می دهد که در ۵۰ روز گذشته دستکم ۱۱هزار و ۵۳ نفر به مراجع عمدتا امنیتی و در مواردی قضایی احضار شدهاند. گزارش همچنین به ضبط تجهیزات دیجیتال و توقیف صفحات برخی افراد در شبکههای اجتماعی اشاره میکند.
در بخش دیگری از این گزارش به «پخش نظاممند اعترافات اجباری» اشاره شده و آمده است: «اعترافهای ۳۶۹ نفر در قالب ۱۴۴ ویدیو در ارتباط با این رویدادها از طریق تلویزیون دولتی و رسانههای وابسته پخش شده است نمایانگر عددی بیسابقه است.»
در میان ۲۰۳ شهر فهرستشده در این گزارش که شاهد رویدادهای اعتراضی و حضور خیابانی شهروندان بودهاند، ۱۰ شهر با جمعیت کمتر از ۱۰ هزار نفر وجود دارد. پرهسر در استان گیلان با ۱,۸۰۲ نفر جمعیت و لومار در استان ایلام با ۲,۶۹۶ نفر جمعیت، کمجمعیتترین نقاطی بودند که شهروندانشان در اعتراضها شرکت داشتند.
آغاز از بازار و گسترش با موجهای پراکنده
مقدمه این گزارش «اعتراضهای سراسری دی و بهمن ۱۴۰۴» را اینطور توصیف میکند: «این اعتراضات نهتنها از حیث گستره جغرافیایی، شدت خشونت و حجم سرکوب، بلکه از نظر منطق شکلگیری، ترکیب کنشگران و واکنش حاکمیت، واجد تمایزهای بنیادین با اعتراضات پیشین است. این موج را نمیتوان صرفا امتداد یا تکرار اعتراضهای سالهای ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸، ۱۴۰۰ یا ۱۴۰۱ دانست؛ بلکه اکنون با پدیدهای روبهرو هستیم که حاصل همپوشانی بحرانهای انباشته اقتصادی، حکمرانی و مشروعیت سیاسی است.»
هرانا این موج اعتراضی را ترکیبی از «کنشهای صنفی-بازاری، اعتراضهای خیابانی، تجمعهای دانشجویی و واکنشهای خشن محلی» میداند و تاکید میکند که الگوی گسترش اعتراضها «خطی و یکنواخت» نبود بلکه بهصورت «مرحلهای و موجی» پیش رفت؛ به این معنا که تمرکز اعتراضها میان نقاط مختلف جابهجا میشود و همین جابهجاییِ کانونهای اعتراض، «مانع خاموش شدن کامل فضای اعتراضی» شد و نوی «پویایی ملی» ایجاد کرد.
پنج ویژگی ساختاری این دور از اعتراضها
در این گزارش علاوه بر گسترش مرحلهای و موجی و جابهجایی کانونهای اعتراضی، به چهار ویژگی کلیدی دیگرِ اعتراضهایی که در پنجاه روز گذشته در ایران جریان داشت اشاره شده است: «گذار سریع از مطالبات اقتصادی به مطالبات صریح سیاسی و ساختارشکنانه، همگرایی گفتمانی در سطح ملی و تبدیل مخالفت با حکومت به محور غالب شعارها، تفاوت در خطمشی کنش در مناطق مختلف همراه با همگرایی نهایی در سطح مطالبات، و استمرار نسبی اعتراضات با وجود سرکوب شدید و تطبیقی»
گروههای فعال در سرکوب گسترده معترضان
این گزارش تاکید میکند که نیروی زمینی سپاه «بهصورت میدانی و مستقیم» در سرکوب معترضان فعال بوده و دیگر نهادهای سپاه از جمله قرارگاهها و سپاههای استانی نقش «فرماندهی، هماهنگی و پشتیبانی عملیاتی» را بر عهده داشتند.
هرانا الگوی سرکوب نیروهای سپاه را ترکیبی از «حضور مستقیم یگانهای وابسته به نیروی زمینی سپاه در خیابان، استفاده از سلاح گرم با مهمات جنگی و مشارکت در بازداشتهای گسترده» توصیف و تاکید کرده است که قرارگاه ثارالله تهران هدایت و هماهنگی کلان عملیات در استان تهران را بر عهده داشت. در استانهای دیگر نیز سپاههای استانی وظیفه «سازماندهی نیروهای محلی، بسیج و پشتیبانی لجستیکی» عملیات سرکوب را بر عهده داشتند.
این گزارش بسیج را یکی از اصلیترین نیروهای میدانی در سرکوب اعتراضهای جاری معرفی کرده که بهصورت «محلهمحور» سازماندهی میشود.
افزون بر این، در این گزارش به مشارکت گردانهای عاشورا (مردان) و الزهرا (زنان) برای «واکنش سریع شهری و حضور مستقیم در خیابانها»، گردانهای بیتالمقدس بهعنوان «یگانهای محلهمحور برای پشتیبانی ضدشورش، گردانهای کوثر (زنان) برای «حضور رزمی و امنیتی بسیج خواهران»، گردانهای امنیتی امام علی بهعنوان نیروی ضدشورش بسیج در مراحل تشدید اعتراضات و گردانهای امام حسین بهعنوان «یگانهای رزمی با سطح آمادگی بالاتر» اشاره شده است.
هرانا تاکید میکند که فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی (فراجا) نیز نقشی فعال در سرکوب معترضان داشت و موارد متعددی از استفاده گسترده این نیروی نظامی از «شاتگان ساچمهای و گاز اشکآور در مناطق مسکونی» مستند شده است.
بهعلاوه، شواهد متعددی از «اعمال خشونت فیزیکی مستقیم و ورود به مراکز درمانی برای بازداشت مجروحان» بهدست نیروهای فراجا به دست هرانا رسیده و بررسی شده است.
سلاحهای مورد استفاده برای سرکوب خشونتبار معترضان
هرانا شواهد و مدارک متعددی را بررسی کرده که استفاده از کلاشنیکف AKM و AK-47، سلاحهای نیمهخودکار مانند ژ-۳، سلاحهای کمری مانند Beretta 92FS، گلاک ۱۹ و ۱۷، سلاحهای پینتبال، انواعی از شاتگان مانند رمینگتون مدل ۸۷۰ و مُسبِرگ مدل ۵۰۰، سلاحهای تکتیرانداز مانند صیاد (ساخت جمهوری اسلامی) و Steyr SSG 08، و تیربار و سلاحهای سنگین نصبشده روی خودرو مانند PKM و دوشکا را تایید میکند.
نمونههای نقض آشکار حقوق بشر
در فصل «سایر الگوهای نقض» این گزارش به موارد و مثالهای عینی و روشنی از نقض برجسته حقوق بشر در اعتراضهای ۵۰ روز گذشته در ایران اشاره شده است.
در یکی از این موارد آمده است که ۱۳ دی، هفتمین روز اعتراضها و پنج روز پیش از فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، نیروهای امنیتی به اورژانس دکتر فتاحی در شهر ایلام یورش بردند تا پیکر کشتهشدگان و همینطور مجروحان اعتراضهای شهرستان ملکشاهی را با خود ببرند.
نیروهای امنیتی مستقر در شهر ایلام، در روزهای ۱۳ و ۱۴ دی در دو مرحله به بیمارستان خمینی این شهر نیز حمله کردند و توانستند گروهی از مجروحان و پیکر تعدادی از جانباختگان را با خود ببرند.
ترامپ عصر دوشنبه چهارم اسفند به وقت شرق آمریکا نوشت: ««ژنرال کین هرگز درباره انجام ندادن اقدام علیه ایران صحبت نکرده است و حتی درباره آن حملات محدودِ ساختگی که من در حال خواندنشان هستم نیز چیزی نگفته؛ او فقط یک چیز را میداند: چگونه پیروز شود. و اگر به او دستور داده شود، او پیشاپیش دیگران حرکت خواهد کرد و رهبری را بر عهده خواهد داشت.»
ترامپ همچنین گزارشها درباره وجود بحثهای داخلی بر سر گزینههای نظامی محدودتر را رد کرد.
رییسجمهوری آمریکا بار دیگر تاکید کرد که ترجیح میدهد نتیجهای دیپلماتیک حاصل شود، اما در صورت شکست مذاکرات درباره پیامدها هشدار داد.
او نوشت: «این من هستم که تصمیم نهایی را میگیرم. من ترجیح میدهم توافقی حاصل شود، اما اگر به توافق نرسیم، آن روز برای آن کشور و، بسیار متأسفانه، برای مردمش روز بسیار بدی خواهد بود. زیرا آنها مردمی بزرگ و فوقالعاده هستند و هرگز نباید چنین وضعیتی برایشان رخ میداد.»
ترامپ به کدام گزارشها و رسانهها اشاره دارد؟
نیویورکتایمز در گزارشی که یکشنبه سوم اسفند منتشر شد، به نقل از «افرادی که در جریان بحثهای داخلی دولت آمریکا قرار گرفتهاند» خبر داد که چهارشنبه ۲۹ بهمن، ترامپ همراه با معاون خود جیدی ونس، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش، جان رتکلیف، رییس سازمان سیا و رییس دفتر کارکنان کاخ سفید در جلسهای شرکت کرد که دستور کار آن بررسی طرحهای حمله به ایران بود.
نیویورکتایمز در ادامه به نقل از «چند مقام مطلع از جلسه»، نوشت ژنرال کین که پیش از عملیات دستگیری نیکلاس مادورو، رییسجمهوری پیشین ونزوئلا، احتمال موفقیت را بسیار بالا ارزیابی کرده بود، درباره حمله به جمهوری اسلامی نتوانست چنین اطمینانی به ترامپ بدهد.
پس از انتشار این گزارش، رسانههای دیگر از جمله واشینگتنپست، والاستریت ژورنال و اکسیوس نیز به این موضوع پرداختند و به نقل از منابع آگاه و بدون ذکر نام آنها نوشتند پیامهایی مشابه با آنچه در نیویورکتایمز نقل شده بود، منتشر کردند.
واشینگتنپست به نقل از «افراد آگاه به مسائل داخلی دولت» گزارش داد: «ژنرال کِین به ترامپ و دستیاران ارشد او هشدار داده است که هرگونه عملیات بزرگ علیه ایران با چالشهایی روبهرو خواهد شد زیرا ذخایر مهمات ایالات متحده به دلیل دفاع مداوم واشینگتن از اسرائیل و حمایت از اوکراین بهطور قابل توجهی کاهش یافته است.»
این رسانه به نقل از منبع دیگری افزود: «یک نفر گفت که کین در جلسات پنتاگون در این ماه، نگرانیهایی را در مورد مقیاس هرگونه کارزار نظامی علیه ایران، پیچیدگی ذاتی آن و احتمال ریسک جانی برای نیروهای آمریکایی مطرح کرده است.»
روزنامه والاستریت ژورنال نیز به نقل از منابعی مشابه، گزارش داد که ژنرال کِین در پنتاگون و شورای امنیت ملی نگرانیهایی درباره خطرات یک کارزار طولانیمدت علیه ایران مطرح کرده است. این رسانه احتمال آسیب به نیروهای آمریکایی یا متحدان آمریکا، فشار بر سامانههای دفاع هوایی و فرسوده شدن نیروها را از جمله این هشدارها برشمرد.
وبسایت اکسیوس نیز نوشت که کِین هشدار داده است که اقدام نظامی میتواند خطر کشیده شدن ایالات متحده به یک درگیری طولانیمدت را در پی داشته باشد.
اکسیوس پیشتر، در گزارشی که بامداد یکشنبه سوم اسفند منتشر کرده بود، نوشت «برخی مشاوران ترامپ و برخی افراد حلقه نزدیک به او» درباره «خردمندانه بودن حمله» تردید دارند و به او توصیه میکنند از تهدید نظامی صرفا برای امتیازگیری از جمهوری اسلامی استفاده کند، اما به هویت این مشاوران و نزدیکان اشاره نشده است.
ژاپنتایمز نیز در گزارشی که شامگاه شنبه دوم اسفند منتشر شد نوشت که هرچند به نظر میرسد ترامپ، به «جنگ با جمهوری اسلامی» تمایل دارد اما مشاورانش درباره نگرانیهای اقتصادی رایدهندگان به او هشدار میدهند.
این رسانه به نقل از یک مقام ارشد کاخ سفید و بدون اشاره به هویت او نوشت که با وجود لفاظیهای جنگطلبانه ترامپ، هنوز «حمایت یکپارچهای» در داخل دولت برای پیشبرد حمله به ایران وجود ندارد.
ترامپ در پستی که در شبکه اجتماعی تروث سوشیال نوشته رسانههای منتشرکننده این گزارشها را با عنوان «رسانههای اخبار جعلی» خطاب کرده و مدعی شده که این رسانهها «بهعمد، اخبار نادرست» را منتشر کردهاند.
سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه با انتشار بیانیهای از اعتراضات دانشجویان در چندین دانشگاه ایران حمایت کرد و خواستار پایان برخوردهای امنیتی، آزادی دانشجویان بازداشتشده و به رسمیت شناختن حق تجمع شد.
در این بیانیه که چهارم اسفند منتشر شد، به برگزاری تجمعهای اعتراضی در سومین روز از اعتراضات سراسری در دانشگاههایی از جمله فردوسی مشهد، صنعتی شریف، شهید بهشتی، علم و صنعت، امیرکبیر، تهران و هنر ایران اشاره شده و آمده است که گزارشها از حضور نیروهای بسیج و یگان ویژه در برخی دانشگاهها و «برخورد خشونتآمیز با دانشجویان» حکایت دارد.
سندیکا با تاکید بر مسئولیت نهادهای حکومتی در قبال امنیت دانشجویان اعلام کرد: «سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه ضمن اعلام همبستگی با مبارزات دانشجویی علیه سرکوب و برای آزادی و برابری، بر ضرورت پایان دادن به خشونت در دانشگاهها، آزادی دانشجویان بازداشتشده و به رسمیت شناختن حق تجمع و بیان مطالبات تأکید میکند.»
در بخش دیگری از این بیانیه بر پیوند مطالبات جنبشهای دانشجویی و کارگری تاکید شده و آمده است: «جنبشهای دانشجویی و کارگری در سالهای گذشته بارها بر مطالبات مشترکی همچون عدالت اجتماعی، حق تشکلیابی مستقل، آزادی بیان و مبارزه علیه سرکوب حکومتی تأکید کردهاند.»
سندیکای کارگران شرکت واحد همچنین خواستار گسترش همبستگی میان محیطهای کار و دانشگاه و حفظ استقلال تشکلهای دانشجویی و کارگری از دولت و نهادهای حکومتی شده است.
