به گزارش شبکه سیانبیسی، قیمت نفت روز پنجشنبه در معاملات پرنوسان کاهش یافت؛ کاهشی که در پی توافق واشینگتن و تهران برای برگزاری مذاکرات در عمان و افزایش امیدها به کاهش تنش میان دو کشور رخ داد، هرچند اختلافها بر سر محورهای گفتوگو همچنان پابرجاست.
بر اساس این گزارش، نفت خام آمریکا در معاملات آسیایی با ۱.۴ درصد افت به ۶۴ دلار و ۲۶ سنت در هر بشکه رسید و شاخص جهانی برنت نیز با همین میزان کاهش، در سطح ۶۸ دلار و ۴۹ سنت معامله شد.
سیانبیسی مینویسد جمهوری اسلامی خواهان محدود ماندن مذاکرات به پرونده هستهای است، در حالی که ایالات متحده تلاش دارد موضوعاتی چون برنامه موشکی بالستیک تهران، حمایت از گروههای مسلح در منطقه و وضعیت حقوق بشر در ایران نیز در دستور کار قرار گیرد.
این در حالی است که اظهارات تند دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در روز چهارشنبه مبنی بر اینکه علی خامنهای «باید بسیار نگران باشد»، پیشتر موجب جهش حدود سه درصدی قیمت نفت شده بود. ترامپ ماه گذشته نیز هشدار داده بود در صورت عدم دستیابی به توافق هستهای، گزینه حمله نظامی به ایران را بررسی خواهد کرد و حتی از احتمال حمایت از معترضان داخلی سخن گفته بود.
تحلیلگران به سیانبیسی گفتهاند بازار نفت ممکن است بیش از اندازه به سیگنالهای دیپلماتیک واکنش نشان داده باشد؛ سیگنالهایی که میتوانند بهسرعت تغییر جهت دهند. سائول کاوونیک، رییس بخش تحقیقات انرژی در موسسه «ام.اس.تی مارکی» (MST Marquee)، گفته است تفکیک پیامهای متناقض درباره مذاکرات ایران دشوار است و این گفتوگوها میتوانند هم نشانه کاهش تنش باشند و هم صرفاً یک تاکتیک پیش از اقدام نظامی.
او تاکید کرده که با وجود افت اخیر قیمتها، ریسکهای بنیادی همچنان بالاست و استقرار گسترده نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا و متحدانش در منطقه نشان میدهد احتمال حمله همچنان جدی است؛ موضوعی که باعث شده بازار نفت نوعی «حق بیمه ریسک» را در قیمتها لحاظ کند.
اندی لیپو، رییس شرکت «لیپو اویل اسوسیت» (Lipow Oil Associates)، نیز به سیانبیسی گفته است بازار نفت همچنان به ماهیت رفتوبرگشتی مذاکرات آمریکا و ایران واکنش نشان میدهد؛ امری که بازتاب بیاعتمادی عمیق میان دو طرف است. به گفته او، هرچند واشینگتن احتمالاً زیرساختهای نفتی ایران را مستقیماً هدف قرار نخواهد داد، اما خطر تشدید تنش میتواند از سوی تهران و از مسیر تهدید نفتکشها در تنگه هرمز بروز کند.
سیانبیسی یادآور میشود تنگه هرمز، که حدود یکپنجم نفت جهان روزانه از آن عبور میکند، همچنان یکی از مهمترین نقاط حساس بازار انرژی است و هرگونه اختلال در آن میتواند قیمتها را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
تحلیلگران بانک سیتی نیز هشدار دادهاند که با وجود کاهش اخیر قیمتها، فشارهای افزایشی همچنان در بازار نهفته است. به گفته این بانک، نگرانی درباره سیاستهای آمریکا در قبال ایران و همچنین ابهام در مورد خرید نفت روسیه توسط هند، همچنان ریسک عرضه را بالا نگه داشته و معاملهگران برای پوشش ریسک افزایش قیمتها هزینه بیشتری میپردازند.
محور اصلی نگرانی اسرائیل، اصرار تهران بر محدود ماندن مذاکرات به پرونده هستهای و خودداری از گفتوگو درباره برنامه موشکی و فعالیتهای منطقهای است.
بر اساس این گزارش، عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرده است که مذاکرات روز جمعه ساعت ۱۰ صبح به وقت محلی در مسقط آغاز میشود. او با قدردانی از نقش عمان، تاکید کرده که ایران حاضر نیست دستورکار گفتوگوها را فراتر از موضوع هستهای گسترش دهد. مقامهای آمریکایی نیز متعاقباً برگزاری این مذاکرات را تایید کردهاند.
واینت مینویسد این تحولات در حالی رخ میدهد که گزارشهایی متناقض در آمریکا از لغو و سپس احیای مذاکرات منتشر شده بود. یک مقام ارشد کاخ سفید به شبکه الجزیره گفته است که پس از فشار رهبران عرب و مسلمان، مسیر مذاکرات دوباره هموار شده است.
در اسرائیل، جلسه کابینه سیاسی-امنیتی که قرار بود روز یکشنبه برگزار شود، بهطور ناگهانی جلو افتاد و به نوشته نشریه تایمز اسرائیل بعد از ظهر پنجشنبه ۱۶ بهمن در دفتر نخستوزیری در اورشلیم تشکیل خواهد شد. به گفته منابع اسرائیلی، ارزیابی این است که به دلیل شکافهای بنیادین میان طرفین، شانس توافق پایین است.
در همین حال، دونالد ترامپ ريیسجمهوری آمریکا در گفتوگویی تلویزیونی اعلام کرده تهران همچنان در حال مذاکره است، اما هشدار داده که علی خامنهای باید «بسیار نگران» باشد. ترامپ همچنین مدعی شده آمریکا تلاشهای حکومت ایران برای ایجاد یک تاسیسات هستهای جدید را شناسایی کرده و نسبت به آن هشدار داده است.
به نوشته واینت، رسانههای نزدیک به حکومت ایران تلاش کردهاند فضای داخلی را عادی نشان دهند. خبرگزاری تسنیم مدعی شده که آمریکا و اسرائیل در نهایت اصرار تهران برای بازگشت به چارچوب پیشین مذاکرات را پذیرفتهاند.
تحلیلگران نظامی و اطلاعاتی اسرائیل اما تاکید دارند اختلاف اصلی همچنان پابرجاست. حکومت ایران حاضر نیست درباره برنامه موشکهای بالستیک گفتوگو کند؛ برنامهای که آن را ستون اصلی دفاع خود میداند. در مقابل، اسرائیل و آمریکا این برنامه را تهدیدی راهبردی تلقی میکنند و معتقدند توافق هستهای بدون پرداختن به موضوع موشکی، دست حکومت ایران را از نظر نظامی باز میگذارد.
در این گزارش به تحلیل رون بنیشای، مفسر نظامی اسرائیلی، نیز اشاره شده است. او نوشته در این مرحله، نکته تازهای در مذاکرات دیده نمیشود جز این واقعیت که رهبر جمهوری اسلامی به وزیر امور خارجه اختیار انجام مذاکرات ماهوی نداده است. به گفته او، عراقچی احتمالاً مواضع ثابت تهران را تکرار میکند و تنها ممکن است درباره ایده قدیمی تشکیل کنسرسیوم منطقهای غنیسازی اورانیوم، با عضویت ایران، ابراز آمادگی محدودی داشته باشد.
واینت همچنین به ارزیابیهای اسرائیلی اشاره میکند که بر اساس آن، ایران شاید حاضر شود درباره کاهش بخشی از ذخایر اورانیوم با غنای بالا گفتوگو کند؛ از جمله رقیقسازی یا انتقال بخشی از آن به خارج از کشور، احتمالاً به روسیه.
در سطح دیپلماتیک، گزارش میگوید عراقچی پس از تایید رسمی مذاکرات، در تماسهای تلفنی با همتایان خود در مصر، عمان و قطر درباره این گفتوگوها رایزنی کرده است. همزمان، انتقال محل مذاکرات از ترکیه به عمان از نگاه تحلیلگران یک «پیروزی تاکتیکی محدود» برای تهران ارزیابی شده است.
به نوشته واینت، مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا گفته اگر ایران خواهان نتیجهای واقعی از مذاکرات است، باید موضوعاتی فراتر از پرونده هستهای، از جمله برنامه موشکی، حمایت از گروههای مسلح منطقهای و وضعیت حقوق شهروندان خود را نیز بپذیرد؛ مطالباتی که تهران آنها را رد کرده است.
در بخش دیگری از گزارش آمده است که واشینگتن از اسرائیل خواسته در جریان مذاکرات از اقدام نظامی یکجانبه خودداری کند. مقامهای اسرائیلی از هماهنگی «بسیار نزدیک» دو کشور خبر میدهند و به دیدارهای مکرر نظامیان و مسئولان اطلاعاتی میان واشینگتن و اورشلیم اشاره میکنند.
بر اساس این گزارش، بنیامین نتانیاهو در دیدار اخیر خود با مقامهای آمریکایی خطوط قرمز اسرائیل را بار دیگر مطرح کرده است؛ از جمله توقف کامل غنیسازی، خروج ذخایر اورانیوم از خاک ایران، پایان برنامه موشکی و قطع حمایت از نیروهای نیابتی منطقهای. با این حال، ارزیابی نهایی در اسرائیل همچنان محتاطانه است و مقامها هشدار میدهند که ایران ممکن است از مذاکرات برای خرید زمان استفاده کند؛ سناریویی که در آن، گزینه نظامی همچنان روی میز باقی میماند.
به نوشته تیسن، ترامپ پیشتر بهصراحت به تهران هشدار داده بود که در صورت کشتار معترضان، ایالات متحده وارد عمل خواهد شد، اما بهرغم این هشدارها، حکومت ایران هزاران نفر از معترضان را به قتل رساند. نویسنده تاکید میکند که بیعملی در این مقطع، نهتنها اعتبار تهدیدهای ترامپ، بلکه اعتبار جهانی آمریکا را بهشدت تضعیف خواهد کرد.
در این یادداشت آمده است که تجربه رؤسایجمهوری پیشین آمریکا، از جمله باراک اوباما در سوریه و جو بایدن در افغانستان، نشان داده که عقبنشینی از «خط قرمزها» پیام ضعف به جهان مخابره میکند. تیسن استدلال میکند اگر ترامپ نیز اکنون از اجرای هشدارهای خود عقبنشینی کند، همان اشتباهات گذشته را تکرار خواهد کرد.
تیسن همچنین نسبت به تلاشها برای سوق دادن ترامپ بهسوی مذاکره هستهای با حکومت ایران هشدار میدهد و مینویسد هرگونه توافق در شرایط فعلی، ناگزیر با کاهش تحریمها همراه خواهد بود و عملاً به رژیمی که بهتازگی شهروندانش را سرکوب کرده، پاداش مالی میدهد. به باور او، چنین توافقی به رژیم ایران فرصت بازسازی و بازیابی میدهد.
به نوشته واشینگتنپست، نویسنده بهترین مسیر را اعمال فشار حداکثری و حتی هدف قرار دادن رهبری کنونی ایران میداند تا زمینه برای مذاکره با یک رهبری انتقالی فراهم شود. او ایران را در ضعیفترین موقعیت خود از زمان انقلاب ۱۹۷۹ توصیف میکند و این وضعیت را «فرصتی بیسابقه» برای پایان دادن به دههها بیثباتی در خاورمیانه میخواند.
تیسن در پایان تاکید میکند که هرچند اقدام نظامی با خطر همراه است، اما خطر بیعملی بهمراتب بیشتر خواهد بود. بهگفته او، ترامپ اکنون با دو راهی روشنی روبهروست: یا به حکومت ایران «طناب نجات» بدهد، یا با تصمیمی قاطع، جایگاه خود را در کنار رؤسایجمهوری قرار دهد که بهزعم نویسنده، مسیر تاریخ را تغییر دادهاند.
این در حالی است که همزمان با انتشار گزارشهای ضدونقیض درباره برگزاری مذاکرات میان تهران و واشینگتن، وزیر خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرده که گفتوگوها جمعه در عمان برگزار خواهد شد؛ موضوعی که یک مقام آمریکایی نیز آن را تایید کرده است. با این حال، هنوز روشن نیست دستور کار این مذاکرات چه خواهد بود.
