رهبر حزب لیبرال دموکرات بریتانیا خواستار حمایت از معترضان در ایران شد

اتحادیه اروپا ضمن محکوم کردن استفاده از خشونت، بازداشت‌های خودسرانه و اقدامات تهدیدآمیز نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی علیه معترضان، خواستار آزادسازی فوری همه کسانی شد که بی‌گناه هستند و تنها به‌خاطر اعمال حقوق بنیادین خود بازداشت شده‌اند.

در این بیانیه از مقامات جمهوری اسلامی خواسته شد که به تعهدات بین‌المللی خود احترام بگذارند و حقوق آزادی بیان، آزادی تجمع مسالمت‌آمیز و آزادی انجمن‌ها را به‌طور کامل رعایت کنند.

اتحادیه اروپا همچنین تأکید کرد باید دسترسی به اطلاعات تضمین شود و خواستار آن شد که اینترنت برای همه دوباره برقرار شود تا مردم بتوانند آزادانه به اطلاعات دسترسی داشته باشند.

هشدار کم‌سابقه سپاه پاسداران درباره «محاکمه و برخورد قاطع» با هرگونه نافرمانی در پادگان‌ها نشان می‌دهد که بحران از سطح اعتراض مردمی عبور کرده و به قلب دستگاه بقا رسیده است؛ جایی که تصمیم ارتش می‌تواند مسیر آینده ایران را برای دهه‌ها تغییر دهد.

در حالی که ایران وارد فاز گسترده‌تر از اعتراضات سراسری شده و جمهوری اسلامی یکی از حساس‌ترین بزنگاه‌های سیاسی خود از زمان انقلاب ۱۳۵۷ را تجربه می‌کند، نشانه‌ها حاکی از آن است که نگرانی حاکمیت صرف خیابان‌ها، اعتصاب‌ها یا شعارها نیست؛ بلکه در عمل وفاداری نیروهایی که بقای نظام به آن‌ها گره خورده است، می‌تواند تشویشی بزرگ محسوب شود.

صدور بیانیه تند سازمان اطلاعات سپاه پاسداران در روز جمعه، که در آن هرگونه «سرپیچی، ترک خدمت یا نافرمانی» در میان نیروهای نظامی با «محاکمه و برخورد قاطع» مواجه خواهد شد، دقیقا از همین نقطه ضعف پرده برمی‌دارد.

حکومت‌ها زمانی زبان تهدید را به درون پادگان‌ها می‌برند که مطمئن نیستند دستورها در لحظه بحران اجرا خواهد شد. تجربه تاریخی نشان می‌دهد که چنین هشدارهایی نه نشانه اقتدار، بلکه علامت تزلزل است. بدون شک اگر وفاداری نیروهای مسلح بدیهی و تضمین‌شده بود، نیازی به این سطح از هشدار علنی وجود نداشت.

همان‌طور که در مقاله تحلیلی رسانه هیل در گزارشی تحت عنوان «ارتش ایران ممکن است از رژیم جدا شود» آمده، ایران امروز، به نقطه‌ای نزدیک شده که از زمان انقلاب بی‌سابقه است. سقوط شدید ارزش ریال، کمبودهای گسترده آب و برق، فلج‌شدن اقتصاد روزمره و انسداد کامل اصلاحات سیاسی، جامعه را به مرحله‌ای رسانده که ترس دیگر ابزار کارآمدی برای حکومت نیست. اعتراضات گذشته ممکن بود سرنگونی به همراه نداشته‌اند، اما یک دستاورد تعیین‌کننده داشته‌اند: فرسایش قدرت در نظام و افزایش همگرایی در مردم.

100%

در چنین شرایطی، نقش ارتش و نیروهای مسلح تعیین‌کننده می‌شود. برخلاف سپاه پاسداران که هویت و منافعش به‌طور مستقیم با بقای جمهوری اسلامی گره خورده، ارتش نهادی قدیمی‌تر است؛ نهادی که پیش از جمهوری اسلامی وجود داشته و از نظر ساختاری و فرهنگی، کمتر ایدئولوژیک و بیشتر متکی بر مفهوم کلاسیک دفاع از کشور است. همین تفاوت است که امروز برای حاکمیت نگران‌کننده شده است.

برای دهه‌ها، یک توافق نانوشته برقرار بود: ارتش سکوت کند و سپاه سرکوب داخلی را بر عهده بگیرد. این الگو در اعتراضات مختلف، از دی ۱۳۹۶ تا آبان ۱۳۹۸ و خیزش ۱۴۰۱، کم‌وبیش تکرار شد. اما استمرار بحران اقتصادی و تداوم اعتراضات، این معادله را فرسوده کرده است. وقتی سربازان وظیفه از خانواده‌هایی می‌آیند که خودشان در صف نان و دارو ایستاده‌اند، وفاداری دیگر یک دستور ساده نیست؛ یک انتخاب اخلاقی و وجودی است.

حاکمیت این را می‌داند. هشدار اخیر سپاه بیش از آنکه برای مهار نافرمانی باشد، تلاشی برای پیشگیری از آن است. تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهد که رژیم‌های اقتدارگرا درست در همین نقطه می‌شکنند: زمانی که مردم به خیابان می‌آیند و نیروهای مسلح به این نتیجه می‌رسند که ادامه وضع موجود، برای کشور، خطرناک‌تر از تغییر است.

رومانی در سال ۱۹۸۹ نمونه‌ای کلاسیک است. تصاویر چائوشسکو در حافظه جمعی مانده، اما آنچه دیکتاتوری را پایان داد، تصمیم ارتش برای توقف تیراندازی بود. در مصر ۲۰۱۱ نیز، میدان التحریر نماد اعتراض شد، اما سقوط مبارک زمانی قطعی شد که ژنرال‌ها به این جمع‌بندی رسیدند که حفظ او برای بقای دولت و منافع خودشان پرهزینه‌تر از کنار گذاشتنش است.

ایران امروز در وضعیتی مشابه قرار دارد، با این تفاوت که یک تجربه تلخ تاریخی نیز بر دوش ارتش سنگینی می‌کند. پس از انقلاب ۱۳۵۷، صدها افسر ارتش در دادگاه‌های شتاب‌زده اعدام شدند. ارتش آن زمان، به امید جلوگیری از جنگ داخلی و حفظ ثبات، سکوت کرد. آن سکوت، نه‌تنها ارتش را نجات نداد، بلکه به پاکسازی، تحقیر ساختاری و تبدیل آن به نهادی حاشیه‌ای زیر سایه سپاه انجامید. بدون شک این حافظه نهادی هنوز زنده است.

امروز، پرسش اصلی برای سران جمهوری اسلامی این است که با تداوم اعتراض مردم؛ ارتش و نیروهای مسلح چه زمانی به این انقلاب می‌پیوندند. البته پیوستن ارتش به مردم به معنای دموکراسی فوری شاید نباشد و نباید آن را رمانتیک کرد. اما می‌تواند یک اثر قطعی و روشن داشته باشد: شکستن توهم تداوم جمهوری اسلامی. نظامی که بقایش بر این تصور بنا شده که هیچ بدیلی درون ساختار قدرت وجود ندارد، چرا که برای حفظ اقتدار یک جریان الیگارش هر نیروی نظامی وفادار به میهن پیش‌تر قلع و قمع شده است.

هشدار سپاه نشان می‌دهد که این شکاف دیگر یک فرض نظری نیست؛ یک نگرانی واقعی است. اکنون، ارتش ایران با انتخابی تاریخی روبه‌روست: تکرار سکوتی که یک‌بار در سال ۱۳۵۷ هزینه‌اش را کشور پرداخته، یا ایفای نقشی که شاید آخرین فرصت برای جبران دهه‌ها انفعال و جلوگیری از فروغلتیدن ایران به چرخه‌ای طولانی‌تر از خشونت و فروپاشی باشد.

در شرایطی که حکومت با قطع اینترنت همه راه‌های ارتباطی را بسته است، اگر خارج از ایران زندگی می‌کنید، پیام شما به مردم ایران چیست؟ ما پیام شما را به مردم ایران منتقل می‌کنیم.

شما می‌توانید پیام‌های خود را از طریق چت‌بات اینتل‌مدیا یا تلگرام و واتس‌اپ ارسال کنید.

لینک چت‌بات اینتل‌مدیا در بخش بایو همین صفحه قرار دارد.

پینا پیچرنو، نایب رییس پارلمان اروپا، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت در ایران رژیم بار دیگر تلاش می‌کند صدای مردم را با سرکوب و خشونت خفه کند. زنان،‌ دانشجویان و شهروندان برای آزادی،‌کرامت و حقوق بشر همه چیز را به خطر انداخته‌اند،‌ اروپا باید کنار آن‌ها بایستد.

او با تاکید بر این نکته که «سکوت فقط به ستمگران کمک می‌‌کند»، نوشت: اکنون سخن گفتن یک وظیفه است،‌ صدای مردم ایران باشید.

به نوشته فارین‌پالیسی، بحران عمیق اقتصادی و سقوط بی‌سابقه ارزش پول ملی ایران در هفته‌های اخیر، به شکل‌گیری بزرگ‌ترین موج اعتراضات علیه جمهوری اسلامی از زمان سرکوب خیزش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ انجامیده است.

فارین‌پالیسی می‌نویسد این اعتراضات در شرایطی رخ می‌دهد که حکومت ایران، هم در داخل و هم در سطح منطقه‌ای، ضعیف‌تر از هر زمان دیگری از زمان تاسیس خود در سال ۱۳۵۸ به نظر می‌رسد.

بر اساس این تحلیل، شبکه نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در خاورمیانه، از حزب‌الله لبنان تا حکومت بشار اسد در سوریه، به‌شدت تضعیف شده‌اند و توان موشکی ایران نیز در جریان جنگ ۱۲روزه با اسرائیل ضربه قابل توجهی خورده است.

هم‌زمان، کمبود گسترده آب، خاموشی‌های برق، تورم افسارگسیخته و افزایش فقر، زندگی روزمره میلیون‌ها ایرانی را با بحران مواجه کرده است؛ بحرانی که اکنون به خیابان‌ها کشیده شده است.

فارین‌پالیسی جرقه اصلی اعتراضات اخیر را به مناقشه بر سر حذف نرخ ترجیحی ارز نسبت می‌دهد؛ نرخی که سال‌ها به‌عنوان ابزاری برای توزیع رانت در اختیار شبکه‌های نزدیک به حکومت بوده است.

به نوشته این نشریه، پیشنهاد دولت برای حذف این نرخ، در شرایطی که هیچ جایگزین شفافی ارائه نشده بود، به وحشت ارزی، جهش قیمت‌ها و اعتصاب‌های گسترده در بازار بزرگ تهران و دیگر شهرها انجامید.

اعتصاب بازاریان، از نگاه ناظران، اهمیت نمادین ویژه‌ای دارد؛ چرا که بازار در انقلاب ۱۳۵۷ نقشی کلیدی ایفا کرده بود.

• 

  گسترش اعتراضات و واکنش جهانی؛ رسانه‌ها از مرحله تازه بحران در ایران می‌گویند

در ادامه گزارش آمده است که برخلاف دوره‌های پیشین، این‌بار تنها کسبه خرد یا اقشار کم‌درآمد به اعتراضات نپیوسته‌اند، بلکه بخش‌هایی از طبقه متوسط و حتی متوسطِ رو‌به‌بالا نیز که پیش‌تر حامی ثبات بودند، اکنون زیر فشار اقتصادی به معترضان پیوسته‌اند.

روایت‌هایی از ناتوانی خانواده‌ها در تامین ابتدایی‌ترین اقلام غذایی، از جمله گوشت و مرغ، به نمادی از فروپاشی معیشتی بدل شده است.

با این حال، فارین‌پالیسی تاکید می‌کند که اعتراضات کنونی لزوما به معنای فروپاشی قریب‌الوقوع حکومت نیست. نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی همچنان توان سرکوب گسترده را در اختیار دارند و انتصاب چهره‌هایی چون احمد وحیدی در ساختار فرماندهی سپاه، نشانه‌ای از آمادگی نظام برای تشدید برخوردها تلقی می‌شود.

هم‌زمان، دستگاه قضایی نیز با صدور هشدارهای صریح، پیام روشنی درباره «عدم مدارا» با معترضان ارسال کرده است.

این نشریه در عین حال به شکاف‌ها در میان مخالفان حکومت اشاره می‌کندو می‌نویسد، اپوزیسیون ایران بیش از پیش دچار تفرقه شده و اختلافات میان جریان‌های سلطنت‌طلب و دیگر گروه‌های مخالف، مانعی جدی بر سر راه شکل‌گیری یک رهبری منسجم به شمار می‌رود.

در چنین فضایی، خشم عمومی فراوان است، اما هماهنگی و سازمان‌دهی، همچنان کمیاب باقی مانده است.

در بخش دیگری از گزارش، واکنش‌های بین‌المللی، به‌ویژه مواضع دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، مورد توجه قرار گرفته است.

تهدیدهای ترامپ درباره واکنش شدید در صورت سرکوب خونین معترضان بر محاسبات تهران سایه انداخته، هرچند بسیاری از ایرانیان نسبت به هرگونه «تغییر از بیرون» بدبین هستند و خواهان گسستی واقعی از ساختار کنونی قدرت‌اند.

فارین‌پالیسی در جمع‌بندی می‌نویسد جمهوری اسلامی امروز در ضعیف‌ترین وضعیت تاریخی خود قرار دارد، اما ضعف لزوما به معنای سقوط فوری نیست.

آینده این نظام، به توان معترضان برای تداوم اعتراضات، گسترش اعتصاب‌ها، ارائه چشم‌اندازی روشن برای «روز بعد» و شکستن ائتلاف‌های اقتصادی و امنیتی حاکم بستگی دارد؛ مسیری که به باور نویسنده فارین‌پالیسی هنوز با موانع جدی روبه‌رو است.