نویسنده و منتقد فیلم
حضور پرشمار فیلمهای سینمای زیرزمینی ایران در جشنوارههای جهانی و دریافت جوایز متعدد از جمله نخل طلای جشنواره کن، مهمترین جشنواره سینمایی جهان، سال ویژهای را برای سینمای ایران رقم زد.
امسال نیز به مانند سال گذشته میلادی، فیلمهای رسمی سینمای ایران که با مجوز و با حجاب اجباری ساخته شدهاند، بخت چندانی در جشنوارههای جهانی و اکران سینماها در کشورهای مختلف نداشتند و در عوض سینمای زیرزمینی ایران به اوج رسید، از جمله با موفقیت فیلم «یک تصادف ساده» ساخته جعفر پناهی که نه تنها نخل طلای کن امسال را نصیب برد، بلکه حالا در پایان سال به جرگه مطرحترین فیلمها در فصل جوایز بدل شده و بعید نیست که سهمی در جوایز اسکار و گلدن گلوب هم برای خود دست و پا کند.
سینمای اجتماعی و نسل جوان
«سانشاین اکسپرس»، ساخته امیرعلی نوایی فیلم زیرزمینی بود که در بخش اصلی جشنواره روتردام به نمایش درآمد؛ فیلمی که هم در فرم و هم محتوا قرار نیست دنبالهروی جریان مرسوم باشد و از نقطه آغاز تا انتها با فضای عجیبی روبهرو هستیم که به غایت به جامعه پیچیده، تو در تو و چند لایه امروز ایران شبیه است که حالا اینجا در قطاری به سوی ناکجا در حرکت به نظر میرسد.
«جماعت» ساخته سهند کبیری هم که در بخش «آینده روشن» جشنواره روتردام به نمایش درآمد هم فارغ از محدودیتهای دست و پا گیر سعی دارد بخشی از تاریخ اجتماعی ایران امروز را که بیش از چهار دهه در سینمای رسمی سانسور شده بود، با مخاطبش در میان بگذارد و در این راه ابایی ندارد که تصویری صاف و صادق و بدون پردهپوشی از روابط اجتماعی نسلی را عیان کند که به همه باید و نبایدهای معمول در جامعه بسته ایران نه میگوید و خواهناخواه راه خود را میجوید.
پای سینمای اجتماعی ایران با فیلم «هزار و یک فریم» ساخته مهرنوش علیا به جشنواره برلین هم رسید؛ فیلمی که به شکل زیرزمینی در ایران ساخته شده و دخترانی که در فیلم میبینیم، حجاب اجباری ندارند. از این رو فیلم در فضای راحتتری پیش میرود که با درونمایه فیلم پیوند دارد، اما از طرف دیگر مضمون فیلم میتواند به عنوان مدرکی دال بر فساد در سینمای ایران، مورد سوءاستفاده حکومت و تندروهایش قرار بگیرد؛ حکومتی که از ابتدای انقلاب تا به امروز با فاسد خواندن محیط سینمای ایران، در پی محدود کردن دستاندرکاران آن است، تا جایی که در اوایل دهه شصت برای هر فیلم یک ناظر اخلاقی تعیین میکرد تا روابط زنان و مردان را کنترل کند.
جشنواره ونیز امسال میزبان دو فیلم اجتماعی زیرزمینی بود: «کمدی الهی» و «درون امیر». کمدی الهی ساخته علی عسگری در واقع ادامهای است بر فیلمهای قبلی این فیلمساز که این بار شخصیتر شده و مشکلات فیلمسازی در ایران و درگیری با سانسور را با طنزی ظریف به تصویر میکشد.
«درون امیر» ساخته امیر عزیزی هم سعی دارد تصویری از زندگی زیرزمینی تهران امروز را ثبت کند.
تهران امروز
«بیداد» ساخته سهیل بیرقی که در جشنواره کارلوویواری، بزرگترین جشنواره اروپای شرقی و مرکزی- جایزه ویژه هیئت داوران را به دست آورد، تصویر عریان و بی پردهای بود از تهران امروز؛ داستان دختری از نسل زد به نام ساتی که عاشق خوانندگی است و همه تلاشهایش برای گرفتن مجوز به جایی نمیرسد و او هم تن نمیدهد به همخوانیهایی که در آن حتی صدای او شنیده نمیشود. ساتی تصمیم میگیرد در خیابان بخواند. از این رو تصمیم او به تصمیم یک نسل پیوند میخورد: مطالبه حق خود از طریق خیابان.
«تهران، کنارت» دومین فیلم علی بهراد هم در جشنواره کارلوویواری به نمایش درآمد. فیلمی که تصویری عریان از نسل جوان در تهران امروز ارائه میدهد و به همین دلیل در ایران اجازه نمایش ندارد.
«دوگانه» ساخته عباس نظام دوست (نمایش در جشنواره تالین) و «میان رویا و امید» ساخته فرنوش صمدی (نمایش در جشنواره تورنتو) هم سعی داشتند تصویری از زندگی معاصر در تهران امروز را ثبت کنند.
تجربهگرایی
شهرام مکری در تازهترین ساختهاش با نام «خرگوش سیاه، خرگوش سفید» که در تاجیکستان ساخته شده، از محدودیتهای سینمای ایران نظیر حجاب اجباری گریخته و در فیلمی تجربی، ساختار بسیار پیچیدهای را بنا میکند.این فیلم هم ادامهای است بر آثار قبلی او با همان سبک و سیاق: نماهای بلند(و گاه بسیار بلند که در هر دو بخش اول فیلم بدون قطع روایت میشود)، داستان پیچ در پیچ و تو در تو و روایت دایرهوار که در آن اتفاقات و وقایع به نقطههای قبلی خود باز میگردند.
علی فرهمند در اولین فیلم خود با نام «تنها صداست که میماند» که در جشنواره پکن نمایش داده شد، ضمن کنار گذاشتن حجاب اجباری، داستان انتزاعی غریبی را به شکل سیاه و سفید و بدون دیالوگ شکل می دهد با ارجاع های متعدد به تاریخ سینما.
سینمای مهاجرت
فیلمسازان مهاجر هم امسال حضور چشمگیری در جشنوارههای جهانی داشتند. «مردهشور» تازهترین فیلم عبدالرضا کاهانی که با تلفن همراه ساخته شده در جشنواره ادینبورگ درخشید؛ فیلمی که در آن همان شخصیت ساده، اما غریب و دوستداشتنی فیلم قبلی با عنوان زیارتگاه (با بازی همان بازیگر، نیما صدر) گویی از پرده سینما بیرون آمده و حالا در فیلم تازه هم ظاهر شده است، این بار مردی مردهشور در کانادا که به شکلی برای سفارت ایران کار میکند و مردهها را به شکل سنتی و مذهبی میشوید.
«ژرفنای شب» ساخته فرهاد ویلکیجی در خارج از کشور قتلهای زنجیرهای را دستمایه قرار داد و سپیده فارسی با مستندی به نام «روحت را در دستت بگیر و قدم بزن» با موضوع فلسطین در جشنواره کن شرکت کرد.
انقلاب و ایران
همایون غنیزاده در دومین فیلمش «آه، چه روزهای خوشی بود» که نخستین نمایش جهانیاش را در جشنواره تالین تجربه کرد، چهار بازیگر شناخته شده(علی نصیریان، نوید محمدزاده، پیمان معادی و گلشیفته فراهانی) را در کنار شیرین نشاط (هنرمند و فیلمساز شناختهشده)، تکتک در جایی از این جهان در جلوی دوربین نشانده تا مکالمه بسیار پیچیدهای را شکل دهند، مکالمهای که داستان یک خانواده را به داستان یک انقلاب پیوند میزند.
سینمای مستند
سعید نوری در فیلمی به نام «تهران تاریخ ناتمام»، یک فیلم آرشیوی با کنار هم قرار دادن بخشهایی از فیلمهای سینمای پیش از انقلاب خلق کرد که در جشنواره روتردام به نمایش درآمد. مهرداد اسکویی بافیلم «ماه و روباه صورتی» جایزه بهترین فیلم جشنواره ایدفا- مهمترین جشنواره سینمای مستند جهان- را به دست آورد؛ فیلمی که داستان زندگی یک دختر افغانستانی در ایران و تلاشاش برای مهاجرت به اروپا را تصویر میکند. «گذشته آینده استمراری» ساخته فیروزه خسروانی هم که مشکلات اجتماعی- سیاسی ایران و در نتیجه آن، مهاجرت و دور بودن افراد از خانوادهشان را دستمایه قرار میدهد، در بخش دیگری از جشنواره ایدفا، جایزهای را به خود اختصاص داد.
وزارت دفاع اسرائیل یکشنبه هفتم دی در بیانیهای اعلام کرد این سامانه پس از طی یک روند پیچیده تحقیق و توسعه و انجام مجموعهای گسترده از آزمایشها، به نیروی هوایی اسرائیل تحویل داده شد.
در این بیانیه آمده است پرتو آهنین در جریان آزمایشهای میدانی توانست راکتها، خمپارهها و پهپادها را با موفقیت رهگیری کند و اکنون بهعنوان یک قابلیت مکمل، در کنار گنبد آهنین، فلاخن داوود و سامانه دفاعی پیکان به کار گرفته خواهد شد.
بر اساس توضیحات وزارت دفاع اسرائیل، این سامانه از یک لیزر پرانرژی و سامانه هدفگیری پیشرفته الکترو-اپتیکی استفاده میکند که امکان انهدام دقیق اهداف هوایی متنوع را با هزینه عملیاتی بسیار پایین فراهم میسازد؛ موضوعی که به گفته مقامهای اسرائیلی، مزیت اصلی این فناوری نسبت به رهگیرهای موشکی متعارف به شمار میرود.
روزنامه هاآرتص پیش از این گزارش داده بود هزینه هر رهگیری در سامانه لیزری جدید تنها حدود ۱۰ شِکِل، معادل سه و نیم دلار، است؛ در حالی که هر رهگیری در گنبد آهنین ۴۹ هزار دلار هزینه دارد.
اسرائیل از تغییر موازنه دفاع هوایی میگوید
اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، در مراسم تحویل این سامانه گفت: «برای نخستین بار در جهان، یک سامانه رهگیری لیزری پرقدرت به بلوغ کامل عملیاتی رسیده و در شرایط شبیهسازیشده عملیاتی، رهگیریهای موفق متعددی انجام داده است.»
کاتز از تمام کسانی که در این دستاورد خارقالعاده نقش داشتند، تشکر کرد و افزود این تحول «قواعد بازی» را تغییر میدهد و پیام روشنی برای دشمنان اسرائیل در منطقه دارد.
نورمن رول، رییس پیشین میز ایران در سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، پیشتر در صفحه ایکس خود استقرار چنین سامانهای را راهبردی برای تضعیف تهدیدهای موشکی جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن در منطقه توصیف کرده بود.
امیر بارام، مدیرکل وزارت دفاع اسرائیل، نیز در مراسم تحویل این سامانه به نیروی هوایی اسرائیل اعلام کرد تحویل سامانه پرتو آهنین نشاندهنده عبور از مرحله توسعه و ورود به فاز تولید انبوه است.
به گفته او، همزمان با تولید این سامانه، کار روی نسلهای بعدی سامانههای دفاعی لیزری برای استقرار زمینی و هوایی ادامه دارد.
پرتو آهنین از سال ۲۰۱۴ در اسرائیل در دست توسعه قرار داشت و بهعنوان مکمل سامانه گنبد آهنین طراحی شد. این سامانه با تحویل به ارتش اسرائیل، در روند ادغام با شبکه چندلایه پدافند دفاع هوایی این کشور قرار گرفت.
از زمان سقوط حکومت بشار اسد، که خود از اقلیت مسلمان علوی بود، سوریه شاهد چند موج از خشونتهای فرقهای بوده است.
هزاران معترض علوی یکشنبه هفت دی در میدان الازهری شهر لاذقیه تجمع کردند و خواستار استقرار نظام سیاسی غیرمتمرکز در سوریه و آزادی هزاران زندانی علوی شدند.
بهگزارش رویترز، حدود دو ساعت پس از آغاز تجمع، صدای تیراندازی از مکانی نامعلوم شنیده شد. پس از آن نیروهای امنیتی اقدام به شلیک هوایی کردند و تجمع به هرجومرج کشیده شد؛ بهطوری که معترضان مجروحان را با پای پیاده از محل دور میکردند.
در بیانیهای مکتوب از سوی دفتر رسانهای استان لاذقیه که در اختیار خبرنگاران قرار گرفت، اعلام شد در این اعتراضات سه نفر کشته و بیش از ۴۰ نفر زخمی شدهاند. در این بیانیه مشخص نشده است که آیا تمامی تلفات در میدان الازهری رخ داده یا در شهرها و مناطق دیگری که همزمان شاهد اعتراض بودند نیز قربانیانی وجود داشته است.
عاملان ناشناس
خبرگزاری رسمی سوریه، سانا، گزارش داد یکی از نیروهای امنیتی در لاذقیه در اثر تیراندازی «بقایای مسلح رژیم سابق» کشته شده است. این خبرگزاری همچنین اعلام کرد در نزدیکی میدان الازهری، غیرنظامیان و نیروهای امنیتی در پی تیراندازی مهاجمان ناشناس زخمی شدهاند.
تجمع روز یکشنبه به دعوت شیخ غزال غزال، رییس شورای عالی اسلامی علویان، برگزار شده بود.
اعتراضی مشابه در ماه نوامبر تنها حدود یک ساعت دوام آورد و سپس با تجمعی در حمایت از دولت جدید سوریه روبهرو شد. در آن زمان نیروهای امنیتی سوریه برای متفرق کردن هر دو تجمع دست به تیراندازی زدند.
معترضان یکشنبه شعار میدادند: «ما فدرالیسم میخواهیم» و «ملت سوریه یکی است».
سلمان منصور، یکی از معترضان، به رویترز گفت: «ما برای مطالبه کرامتمان و حق زندگی آمدهایم. ما خواهان فدرالیسم سیاسی هستیم، درست مثل کشورهای بزرگ مانند آمریکا، آلمان و امارات متحده عربی.»
او افزود: « بعد از آنکه در سرزمینهای خودمان کشته شدیم، آمدهایم حق زندگیمان را مطالبه کنیم.»
در ماه مارس، یک شورش ناکام وفاداران اسد موجی از کشتارهای تلافیجویانه نیروهای وابسته به دولت را در پی داشت. در جریان آن درگیریها بیش از هزار تن از علویان کشته شدند.
هفته گذشته نیز در پی انفجار بمب در یک مسجد علویان در شهر نزدیک حمص، هشت نفر جان خود را از دست دادند.
اعتراضات تازه، بار دیگر شکنندگی اوضاع امنیتی و سیاسی سوریه پس از تغییر قدرت و ادامه تنشهای فرقهای در کشور را نمایان کرده است.
او اندکی پیش از دیدار و گفتوگو با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، از گفتوگویی «بسیار جدی» با پوتین خبر داد و گفت: «بعد از دیدار با رییسجمهوری اوکراین، دوباره با رییسجمهوری پوتین تماس میگیرم و مذاکرات را ادامه خواهیم داد.»
ترامپ افزود: «فکر میکنم پوتین و زلنسکی هر دو میخواهند به توافق برسند.»
در همین حال، یوری اوشاکوف، مشاور سیاست خارجی کرملین، اعلام کرد تماس پوتین و ترامپ به ابتکار رییسجمهوری آمریکا انجام شد و یک ساعت و ۱۵ دقیقه به طول انجامید.
محور اصلی دیدار ترامپ و زلنسکی که در محل اقامت ترامپ در فلوریدا برگزار میشود، بررسی طرح صلحی است که کییف با همکاری واشینگتن در حال تدوین آن است و میتواند مسیر پایان جنگ را مشخص کند.
این دیدار در شرایطی انجام میشود که اختلافها بر سر سرزمینهای اشغالی و آینده نیروگاه هستهای زاپوریژیا همچنان پابرجاست.
به گزارش خبرگزاری رویترز، زلنسکی پیش از این دیدار گفت طرح صلح ۲۰ مادهای که پس از هفتهها مذاکره با آمریکا شکل گرفته، حدود ۹۰ درصد نهایی شده اما دو موضوع «بسیار پیچیده» همچنان حلنشده باقی مانده است.
او تاکید کرد بدون تضمینهای امنیتی روشن و قابل اتکا از سوی ایالات متحده، هیچ توافق پایداری امکانپذیر نخواهد بود.
بر اساس این طرح، حاکمیت اوکراین بار دیگر مورد تاکید قرار میگیرد و این کشور از تضمینهای امنیتی گستردهای برخوردار میشود که از نظر کییف، ماهیتی مشابه ماده ۵ پیمان ناتو دارد.
در عین حال، آمریکا و متحدان اروپایی متعهد میشوند از امنیت اوکراین در برابر هرگونه تجاوز احتمالی حمایت کنند.
با این حال، مساله سرزمینهای شرقی، بهویژه دونباس، همچنان محل اختلاف است. روسیه خواهان عقبنشینی کامل نیروهای اوکراینی از این مناطق است، در حالی که کییف توقف درگیریها در خطوط فعلی نبرد را ترجیح میدهد.
پیشینه تنشها و ابتکار صلح
زلنسکی ششم دی پیش از عزیمت به آمریکا اذعان داشت آینده هرگونه سازش به تضمینهای امنیتی آمریکا وابسته است و بدون آن، حتی برگزاری همهپرسی درباره طرح صلح ممکن نخواهد بود.
او همچنین تاکید کرد درخواست مسکو برای مشارکت اوکراینیهای مقیم روسیه در هرگونه رایگیری، مشروعیت چنین فرآیندی را زیر سوال میبرد.
مقامهای آمریکایی تمایل زلنسکی برای برگزاری همهپرسی را گامی مهم ارزیابی کردند و آن را نشانهای از این میدانند که او دیگر احتمال امتیازدهی ارضی را بهطور کامل رد نمیکند.
زلنسکی در عین حال تاکید کرد که روسیه باید با آتشبس ۶۰ روزه موافقت کند تا اوکراین بتواند برای این رایگیری آماده شود و آن را برگزار کند.
از دیگر بندهای کلیدی این طرح ۲۰ مادهای که پس از تعدیل نسخه اولیه ۲۸ مادهای و نزدیکتر شدن مواضع آمریکا و اوکراین تهیه شد میتوان به حفظ ارتش اوکراین در سطح کنونی، عضویت این کشور در اتحادیه اروپا در تاریخی مشخص و ایجاد بسته بازسازی اقتصادی تا سقف ۸۰۰ میلیارد دلار اشاره کرد.
دیدار زلنسکی و ترامپ در حالی انجام میشود که روسیه شنبه با شلیک صدها موشک و پهپاد، پایتخت و شماری از مناطق دیگر اوکراین را هدف قرار داد؛ حملاتی که به قطع برق و گرمایش در بخشهایی از کییف انجامید. زلنسکی این حملات را واکنش مسکو به تلاشهای صلح با میانجیگری ایالات متحده توصیف کرد.
