سایت رهبر جمهوری اسلامی گفتوگویی از حسین محمدی سیرت، مدرس «دانشگاه امام صادق» منتشر کرد که او در آن گفت: «الان ۳۰ درصد از اعضای ارتش لبنان، اعضای حزباللهاند. صبح ارتشاند، بعدازظهر بسیجاند.»
او افزود: «یعنی اصلا سبک اداره حزبالله یک الگوی شبیه به بسیج است. یا گروههای مقاومت در عراق؛ الان سبکی که در حشدالشعبی و برخی گروههای مقاومت هست، شبیه به بسیج است. یمنیها هم با سبکی شبیه به بسیج میجنگند.»
محمدی اضافه کرد: «مقاومت و بسیج به هم پیوند خوردهاند و بسیج روشی و تکنیکی بوده برای توسعهی الگوی مقاومت در جهان. این نکته مهمی است که باید به آن توجه داشت.»
وبسایت آمریکایی اکسیوس شامگاه یکشنبه نهم آذر به وقت شرق آمریکا در گزارشی نوشت که این نشست در آستانه دیدار استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ، با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، «در عمل فقط روی مرز تحت کنترل دو طرف» متمرکز بود.
به نقل از این گزارش، در یک ساعت نخست مذاکرات که در باشگاه گلف شخصی ویتکاف برگزار شد، گروه بزرگی از دو طرف حضور داشتند اما در ادامه جلسه به سه مقام از هر طرف محدود شد؛ ویتکاف، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، و جرد کوشنر، داماد و مشاور ویژه رییسجمهوری آمریکا از یک سو و رستم عُمروف، رییس ستاد کل ارتش اوکراین، آندری گناتوف و وادیم اسکِبیتسکی، هر دو از معاونان سازمان اطلاعات نظامی اوکراین.
در پایان مذاکرات سهنفره، عمروف یک نشست دونفره با ویتکاف برگزار کرد و پس از آن برای ارائه گزارش مذاکرات با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین تماس گرفت.
یکی از مقامهای رسمی اوکراین در پیامی مکتوب به خبرنگار اکسیوس نوشت: « نشست پرتنش بود اما منفی نبود. ما واقعا قدردان مشارکت جدی آمریکا هستیم. موضع ما این است که باید هر کاری میتوانیم برای دستیابی آمریکا به موفقیت انجام دهیم، بیآنکه کشورمان را از دست بدهیم و در عین حال از وقوع تجاوزی دیگر پیشگیری کنیم.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، یکشنبه عصر در مسیر بازگشت از فلوریدا به کاخ سفید، در هواپیمای ایر فورس وان به خبرنگاران گفت که نتایج مذاکرات با طرف اوکراینی را به او گزارش دادهاند و بر این اساس فکر میکند «شانس خوبی برای رسیدن به یک توافق وجود دارد.»
یک مقام ارشد آمریکایی نیز مذاکرات یکشنبه را «مثبت» خواند.
به نوشته اکسیوس زلنسکی تمایل داشت که خودش درباره موضوع سرزمین و تعیین قلمرو با ترامپ مذاکره کند اما ترامپ گفته بود تنها وقتی حاضر است شخصا با پوتین یا زلنسکی دیدار کند که توافق به مرحله نهایی نزدیک شده باشد.
به گفته مقامهای اوکراینی انتظار میرود عمروف دوشنبه دهم آذر، یعنی یک روز پیش از دیدار ویتکاف با پوتین، زلنسکی را در پاریس ملاقات کند و گزارش مفصلتری از این گفتوگوها به او ارائه دهد.
ویتکاف نیز دوشنبه عازم روسیه خواهد بود و ملاقاتش با زلنسکی برای سهشنبه برنامهریزی شده است.
مقامهایی از آمریکا، اوکراین، ناتو و چند کشوره اروپایی دوم آذر در سوئیس دیدار کردند. محور اصلی این گفتوگوها طرحی بود که دولت ترامپ برای صلح در اوکراین پیشنهاد کرده بود.
ترامپ دو روز پیش از این دیدارها اعلام کرد که اوکراین شش روز مهلت دارد تا پیشنهاد صلح او را بپذیرد.
مقامهای هر دو طرف درگیر در این جنگ نیز اعلام کردند که طرح صلح پیشنهادی آمریکا را دریافت کردهاند. هر دوی آنها روی بحثهای بیشتر بر سر جزئیات تاکید کردند.
بسیاری از منابع طرح ۲۸بندی ترامپ را بازتاب خواستههای مسکو عنوان کردند، بهویژه که این طرح تاکید داشت کییف باید اراضی بیشتری نسبت به آنچه اکنون تحت اشغال روسیه در آمده است، واگذار کند، اندازه ارتش خود را کاهش دهد و پیوستن به ناتو صرفنظر کند.
پس از پایان گفتوگوهای ژنو، ایالات متحده و اوکراین دوم آذر در یک بیانیه مشترک اعلام کردند که چارچوب صلح بهروز و ویرایششدهای را برای پایان دادن به جنگ با روسیه طراحی کردهاند. رسانهها اعلام کردند که این چارچوب نسخه تعدیلشده طرح پیشینِ تدوینشده از ترامپ باشد.
افزون بر این، کاخ سفید در بیانیهای جداگانه اعلام کرد که نسخه جدید شامل تضمینهای امنیتی تقویتشده است و هیات اوکراینی گفته این طرح «بازتابدهنده منافع ملی آنها» است.
همزمان با این گفتوگوها، اوکراین در یکی از سختترین مراحل جنگ با روسیه قرار دارد. ارتش روسیه علاوه بر پیشروی تدریجی در میدان جنگ، حملات سنگینی علیه زیرساختهای انرژی اوکراین پیاده میکند. گمانهزنیها از این حکایت دارد که مسکو سیاست «ترور از طریق انرژی» و تحمیل شکست به اوکراین از طریق فروپاشی زندگی شهری را دنبال میکند.
با این حال، مقامهای اوکراین بهطور مستمر واگذاری سرزمین به روسیه را رد کردهاند.
این توصیه فقهی، در پاسخ به پرسش سادهای مطرح شده بود: در برخی کشورهای اسلامی دولت به امامان جماعت حقوق میدهد؛ نظر شما در این باره چیست؟
پاسخ آیتالله سیستانی، فراتر از یک نظر فقهی معمول، به چالشی مستقیم برای مبانی حکومت مذهبی در ایران تبدیل شده است. او توضیح میدهد که دلیل توصیهاش به «نماز نخواندن» پشت سر امام جماعتی که از حکومت حقوق میگیرد، «حفظ جایگاه امام جماعت از هرگونه دخالت دولت، در اکنون و آینده» است.
همین چند خط، یک حمله بنیادین به مدل حکومتی است که جمهوری اسلامی طی ۴۷ سال بنا کرده است: حکومتی کردنِ روحانیت و خریدن وفاداری هزاران امام جمعه و امام جماعت با بودجه عمومی.
چرا این موضوع برای حکومت خامنهای دردناک است؟
پیش از ورود به این بحث، باید توجه کرد که برای بسیاری از مردم امروز ایران، اختلافات درونی نهاد موسوم به روحانیت اهمیتی ندارد؛ نه نگاه سیستانی برایشان جذاب است و نه نگاه خامنهای. ایرانیان پس از تجربه طولانی و پرهزینه حکومت دینی، تا حد زیادی از مباحث فقهی فاصله گرفتهاند و اختلافات میان اعضای این نهاد مذهبی نیز برای آنها اهمیت زیادی ندارد.
اینجا، نکته حائز اهمیت، پیامد سیاسی این فتوای سیستانی است، نه بحثهای درونحوزوی.
حتی نزد مذهبیهای سنتی که هنوز در مناسکی چون نماز جماعت شرکت میکنند، سیستانی مرجعی معتبر و بالاتر از خامنهای است. او از جایگاهی بالاتر میگوید که «وابستگی ساختاری روحانیت به دولت» محل اشکال است. این را میتوان ضربهای محکم به همان اندک مشروعیتی دانست که حکومت خامنهای میان گروههای محدودی از مؤمنان به تشیع حفظ کرده است.
به بیان روشنتر؛ سیستانی نه فقط امام جماعت حقوقبگیر را زیر سوال میبَرَد، بلکه در عمل کل ساختار مدل حکومتی ولایت فقیه را که بر همین امام جماعتها و امام جمعههای منصوب حکومت متکی است، به چالش میکشد.
جمهوری اسلامی چگونه روحانیت را وابسته کرد؟
بنیاد قدرت جمهوری اسلامی بر «وابستهسازی روحانیت» بنا شده است؛ سیستمی که در آن حدود ۳۰ هزار امام جماعت در مساجد، دهها هزار امام جماعت در ادارات دولتی، ۸۵۰ امام جمعه در شهرها و ۳۱ نماینده ولی فقیه در استانها مشغول به کارند.
بیشترِ امامان جماعت در ادارهها و امامان جمعه و نمایندگان ولی فقیه در سراسر کشور از دولت حقوق، امکانات، دفتر، راننده و جایگاه رسمی میگیرند. حکومت با این شبکه عظیم، پیامهای سیاسی خود را در سراسر کشور توزیع میکند.
اکنون آیتالله سیستانی میگوید به نماز ایستادن پشت سر این افراد توصیه نمیشود یا به عبارتی از نظر شرعی بهتر است پشت سر این افراد نماز نخواند.
این یعنی از مساجد محلات که عمدتا پایگاه های بسیج هستند تا نماز جمعههای مراکز استانها، همگی، زیر سوال رفتهاند.
برای مثال، کارمندان نهادها و وزارتخانهها میدانند که امام جماعت اداره معمولا فقط نزدیک اذان ظهر میآید، نیم ساعت نماز میخواند و حقوق و مزایا دریافت میکند. در بسیاری از ادارهها، نماز جماعت به ابزار کنترل و امتیازدهی اداری تبدیل شده است. اکنون سیستانی میگوید پشت سر چنین افرادی نباید نماز خواند.
سیستانی در برابر الگوی خامنهای
نکته مهمتر این است که سیستانی از جایگاهی بالاتر و مستقل، دقیقا نقطهای را هدف گرفته است که خامنهای ۳۶ سال برای تثبیت آن تلاش کرده است: وابستهسازی کامل حوزههای علمیه به حکومت.
خامنهای با ایجاد شورای عالی حوزهها، مرکز مدیریت حوزهها و اختصاص بودجههای گسترده به آنها، استقلال مورد ادعای روحانیت شیعه را از بین برد. این روند چنان شدید بود که حتی بسیاری از روحانیان سنتی از «دولتی شدن کامل حوزهها» انتقاد کردهاند.
سیستانی اکنون در نقطه مقابل این سیاست ایستاده و میگوید که روحانیت اگر وابسته به حکومت شود، جایگاهش نابود میشود و مردم نباید پشت سر این روحانیون مواجب بگیر حکومت نماز بخوانند.
این سخن، نه تنها سلسلهمراتب امامان جماعت و جمعه را مخدوش میکند، بلکه در عمل ریشه نظری ولایت فقیه را هم هدف گرفته است.
پیام بزرگتر: ردد مدل حکومتی جمهوری اسلامی
نکته قابل توجه دیگر این است که سیستانی پس از سقوط صدام، با وجود قدرت و نفوذ اجتماعی گسترده، هیچ تلاشی برای ایجاد نسخهای از «ولایت فقیه» در عراق نکرد، چون این مدل را از اساس اشتباه و ناکارآمد میدانست.
امروز نیز با همین منطق میگوید روحانیت نباید در ساختار دولت حل شود؛ چیزی که ستون اصلی جمهوری اسلامی و مایه بقای آن است.
داوری مردم در قبال حکومت دینی
باید به نکتهای مهمتر بازگردیم: فارغ از آنچه سیستانی یا خامنهای میگویند، داوری مردم درباره حکومت دینی در ایران روشن است.
پس از چهار دهه تجربه تلخ، سیاه، خونین و شکست خورده جمهوری اسلامی، اکثریت جامعه نه تنها از حکومت دینی عبور کردهاند، بلکه معتقدند دین نباید نقشی در حکومت داشته باشد.
اگر انتخابات آزاد وجود داشت، مردم بهصراحت این ساختار حکومت دینی را کنار میگذاشتند؛ حقیقتی که تمام جناحهای جمهوری اسلامی، از اصولگرا تا اصلاحطلب، بهخوبی میدانند. به همین دلیل است که هیچکدام اجازه انتخابات آزاد نمیدهند.
وبسایت اسرائیلی «جِیفید» یکشنبه نهم آذر، در تحلیل خود به سخنان یک مقام ارشد اسرائیلی که گفته بود این کشور قصد دارد تا پیش از پایان دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ، حکومت ایران را سرنگون کند، اشاره کرد.
این رسانه که رویکرد آن معمولا همسو با جریانهای راستگرای اسرائیل ارزیابی میشود، همچنین به نقل از این مقام نوشت که اسرائیل خود را برای جنگی آماده میکند که شاید بسیار فراتر از رویارویی ۱۲روزه ادامه یابد.
پیشتر شبکه کان اسرائیل نیز به نقل از یک مقام ارشد اسرائیلی گفت که حاکمیت این کشور هدفی تعیین کرده یا قصد دارد هدفی تعیین کند تا در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ، حکومت ایران را «وادار به واکنش یا فروپاشی کند.»
در این مطلب همچنین به آمده که اسرائیل تولید موشکی ایران را رصد میکند؛ تولیدی که میتواند امکان شلیک همزمان بیش از دو هزار موشک را برای بهچالشکشیدن سامانههای دفاعی فراهم کند.
در مقابل، اسرائیل هم در حال تقویت سامانههای دفاع هوایی، توان اطلاعاتی و توان تهاجمی خود است و اهدافی شامل تاسیسات هستهای ایران، سامانههای موشکی، عملیات پهپادی و پایگاههای دریایی در خلیج فارس را مدنظر دارد.
نویسنده این مطلب با اشاره به اینکه رهبر جمهوری اسلامی همچنان بهشکلی فزاینده اسرائیل را تهدید میکند، دلیل آن را «اشتیاق خامنهای و دیگر مقامهای جمهوری اسلامی به بازیابی اعتباری» میداند که در جریان جنگ با اسرائیل مخدوش شد.
درخواست از خامنهای برای تولید سلاح هستهای
وبسایت روزنامه «اسرائیل هیوم»، نیز در تحلیلی نوشت که جنگ ۱۲روزه تهران را ناچار کرده که دکترین امنیتی خود را تغییر دهد و آمادگی خود را برای رویارویی بزرگ با اسرائیل بهطور مستمر ارزیابی کند.
بهنوشته اسرائیل هیوم، دیگر رسانه راستگرای این کشور، حکومت ایران همچنین در حال بازسازی برنامه موشکی و افزایش بُرد موشکهای خود است و همزمان برنامه بازسازی و تسلیح دوباره حزبالله را پیش میبرد.
نویسنده مقاله همچنین به این نکته اشاره کرده است که مقامهای ارشد حکومت ایران از علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، میخواهند ساخت سلاح هستهای را تایید کند.
بیش از هفتاد نماینده مجلس شورای اسلامی در نامهای در اواخر شهریور به روسای قوا و شورای عالی امنیت ملی خواستار آن شدند که با هدف ایجاد «بازدارندگی»، با تغییر فتوای پیشین خامنهای، به ساخت و نگهداری بمب اتمی اقدام کند. تعدادی از نمایندگان، یک سال پیش هم درخواست مشابهی مطرح کرده بودند.
نویسنده مقاله اسرائیل هیوم توصیه کرده است که اسرائیل باید برای «تهدید درحال ظهور» آماده باشد و احتمالات مربوط به برنامهریزی حکومت ایران و نیروهای نیابتیاش برای یک حمله چندجبههای به این کشور شبیه به حمله هفتم اکتبر را زیر نظر بگیرد.
در ادامه مقاله آمده است که اگر تهران اجازه بازسازی نیروهای نیابتی خود را پیدا کند، این موضوع میتواند محرک حمله چند جبههای باشد. اظهارات مقامهای ارشد ایرانی، از خامنهای گرفته تا ابوالفضل شکارچی، سخنگوی نیروهای مسلح ایران، نشان میدهد تهران همچنان متعهد به هدف نابودی اسرائیل است.
رادیوی دولتی اسرائیل یکشنبه ۹ آذر به نقل از یک مقام امنیتی این کشور گزارش داد جمهوری اسلامی به روند آمادهسازی خود برای یک درگیری احتمالی جدید با اسرائیل سرعت بخشیده است.
این مقام امنیتی گفت نگرانی مقامهای جمهوری اسلامی از احتمال حمله مجدد اسرائیل موجب شده روند تجدید تسلیحات خود و نیروهای نیابتیشان در منطقه، از جمله حوثیهای یمن و حزبالله لبنان، را تسریع کنند و قاچاق سلاح به کرانه باختری و «سازمانهای تروریستی» فعال در سوریه را بهمنظور حمله به اسرائیل افزایش دهند.
