عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، پس از شرکت در نشست اضطراری کمیسیون امنیت ملی مجلس برای بررسی توافق اخیر با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، این جلسه را «سازنده» و «علمی» خواند.
عراقچی شنبه ۲۲ شهریور گفت: «امروز بحث بسیار مبسوطی در خصوص توافق اخیر بین ایران و آژانس داشتیم. نمایندگان سوالات و دغدغههایی داشتند که محترم است و ناشی از حق نظارتی است که باید انجام دهند و ما هم وظیفه داریم که پاسخگو باشیم.»
او افزود: «در نشست امروز برخی دغدغهها مطرح و درباره اینکه چگونه ادامه مسیر بهتر طی شود و ترفندهای دشمنان در حوزههای سیاسی و بینالمللی علیه مردم خنثی و منافع کشور تامین شود، همفکری صورت گرفت.»
این جلسه اضطراری به درخواست گروهی از نمایندگان مجلس برگزار شد.
عراقچی و رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ۱۸ شهریور در قاهره بر سر سازوکاری تازه برای ادامه همکاریها میان دو طرف به توافق رسیدند.
گروسی در همین رابطه گفت این توافق درباره «راهکارهای عملی برای ازسرگیری بازرسیها در ایران» است و رویههای بازرسی از تاسیسات اتمی هدف قرارگرفته جمهوری اسلامی را تشریح میکند.
در روایتی متناقض، عراقچی ۱۹ شهریور اعلام کرد در چارچوب این توافق، «هیچ دسترسی به بازرسان آژانس داده نمیشود؛ مگر در مورد نیروگاه بوشهر».
با اوجگیری گمانهزنیها درباره جزییات توافق و واکنشهای منفی شماری از نمایندگان مجلس و برخی دیگر از چهرههای حامی حکومت، انتقادات از دولت مسعود پزشکیان و شورای عالی امنیت ملی شدت گرفت.
۲۰ شهریور در رویدادی کمسابقه، تعدادی از منتقدان توافق قاهره در مقابل ساختمان شورای عالی امنیت ملی دست به تجمع زدند.
رییس کمیسیون امنیت ملی: روند بررسی توافق قاهره در آینده ادامه خواهد یافت
ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس، ۲۲ شهریور با اشاره به جلسه این کمیسیون با عراقچی گفت با توجه به مصوبه پیشین مجلس برای «الزام به تعلیق همکاریها با آژانس»، نمایندگان در خصوص «همخوانی» توافق قاهره با این قانون سوالاتی داشتند که در جلسه با وزیر خارجه مطرح شد.
به گفته او، عراقچی در این نشست «بهصورت مبسوط تمامی ابعاد توافقنامه اخیر با آژانس» را تشریح کرد و «توضیحات لازم» را ارائه داد.
عزیزی درباره میزان همخوانی توافق قاهره با قانون مجلس بهطور مشخص اظهارنظر نکرد و تنها افزود در آینده «با برگزاری نشستهای تخصصی و بررسی محتوای متن توافقنامه، مسیر تعامل و همکاری دنبال خواهد شد».
رییس کمیسیون امنیت ملی همچنین در پاسخ به پرسشی در خصوص احتمال خروج تهران از معاهده منع اشاعه تسلیحات هستهای (انپیتی) در واکنش به فعالسازی مکانیسم ماشه گفت: «قطعا یکی از گزینههای جمهوری اسلامی ایران خروج است، اما این تنها گزینه ما نیست.»
فرانسه، بریتانیا و آلمان، سه کشور اروپایی عضو برجام، ششم شهریور در نامهای به شورای امنیت، از تصمیم خود برای آغاز فرآیند فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی خبر دادند.
بدین ترتیب، جمهوری اسلامی تنها تا پایان سپتامبر (هشتم مهر) فرصت دارد که با غرب به توافق برسد و از بازگشت تحریمها جلوگیری کند.
رسایی، شامگاه جمعه ۲۱ شهریور در حساب کاربری شبکه ایکس خود نوشت مطابق تبصره ماده ۸۴ آییننامه داخلی مجلس، بیش از ۶۰ نماینده برای اطلاع از مفاد توافق و شنیدن توضیحات عراقچی، وزیر امور خارجه و لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، درخواست جلسه فوقالعاده کردهاند.
او همچنین با اشاره به برنامهریزی قبلی برای تعطیلی مجلس شورای اسلامی، اتهام تعطیل کردن این مجلس به منظور «جلوگیری از حاشیهسازی برای توافق جمهوری اسلامی با آژانس» را «غیر منصفانه» خواند.
۱۸ شهریور، رسانههای داخلی خبر دادند مجلس شورای اسلامی تا پنجم مهر تعطیل خواهد بود. مرکز ارتباطات رسانه و امور فرهنگی مجلس با تایید این خبر، علت این تعطیلی را رسیدگی نمایندگان به امور حوزههای انتخابیه اعلام کرد.
چه کسی درخواست جلسه فوقالعاده کرد؟
درخواست مورد اشاره رسایی از سوی حامد یزدیان، نماینده اصفهان ارائه شده است.
کمی پیش از رسایی، او در حساب شبکه ایکس خود علت درخواست تشکیل جلسه فوقالعاده را «بررسی توافق انجام شده در قاهره و میزان انطباق آن با قانون مجلس» عنوان کرد.
علاوه بر رسایی، برخی نمایندگان شناخته شده جریان موسوم به اصولگرا نظیر مالک شریعتی، دبیرکل جمعیت رهپویان انقلاب اسلامی، تشکل نزدیک به طیف علیرضا زاکانی و پرویز سروری، نیز از این درخواست حمایت کردند.
عراقچی سهشنبه ۱۸ شهریور در قاهره، پس از مذاکره با مدیر کل آژانس در یک کنفرانس خبری مشترک با رافائل گروسی و بدر عبدالاطی، وزیر خارجه مصر، با اشاره به محدودیتهایی که مجلس برای همکاری با آژانس مشخص کرده، اعلام کرد: «گامهای عملی توافقشده کاملا با قانون مجلس منطبق است، به نگرانیهای امنیتی ما پاسخ میدهد و چارچوبی برای استمرار همکاری فراهم میکند.»
او تاکید کرد: «این تفاهم همزمان حقوق مسلم ایران را تضمین و الزامات فنی آژانس را تامین میکند.»
به گفته عراقچی، توافق تازه با آژانس تضمین میکند که همکاری «با رعایت حاکمیت ملی ایران» ادامه یابد.
قانون تعلیق همکاری با آژانس
چهارم تیر، مجلس شورای اسلامی قانون «الزام دولت به تعلیق همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی» را تصویب و همان روز، شورای نگهبان آن را تایید کرد.
مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم نیز ۱۱ تیر آن را ابلاغ کرد.
همزمان با جنگ اخیر با اسرائیل، برخی مقامات و چهرههای نزدیک به جمهوری اسلامی، گروسی را تهدید کردند. از جمله لاریجانی که ۳۱ خرداد و پیش از انتصاب به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی، نوشت: «جنگ تمام شود به حساب گروسی خواهیم رسید.»
پنجشنبه ۲۰ شهریور، در تجمعی که بهوسیله نیروهای وفادار به جمهوری اسلامی مقابل ساختمان شورای عالی امنیت برگزار شد، شرکتکنندگان پلاکاردهایی در دست داشتند که با طعنه به جمله لاریجانی روی آن نوشته شده بود: «جناب دبیر شورای عالی امنیت ملی؛ منتظر بودیم به حساب گروسی برسید، نه اینکه مجوز جاسوسی مجدد صادر بفرمایید.»
کمک «تندروها» به «اصلاحطلبان»
فروردین ۱۴۰۴، زمانی که موضوع مذاکره با آمریکا مطرح بود، جریانی که در داخل کشور به «تندرو» مشهور است، مخالفت خود را با گفتوگوها ابراز میکرد. در این شرایط، با انتقاد جریان اصلاحطلب از مخالفت تندروها، رسایی در یک تلویزیون اینترنتی گفت: «ایشان (عراقچی) که میرود آنجا (مذاکره با آمریکا) مینشیند باید بگوید فکر نکن تو هر چه بگویی من میتوانم بگویم بله، ما مجلس و نمایندگان مردم را داریم و آنها اجازه نمیدهند.»
او تصریح کرد: «عراقچی به ما میگوید آقا چهار تا انتقاد از ما کنید؛ من باید قدرت چانهزنی وزیر خارجه را بالا ببرم.»
هم چوب خوردیم، هم پیاز
همزمان با تجمع پنجشنبه، جواد حسینیکیا، نایبرییس کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی، با انتقاد از توافق قاهره، گروسی، مدیرکل این نهاد را «عامل موساد» خواند و اعلام کرد او در صورت سفر به ایران، بازداشت خواهد شد.
مقامهای جمهوری اسلامی و نیروهای وفادار به آن، آژانس را به جاسوسی از برنامه هستهای تهران به نفع اسرائیل متهم میکنند و آن را از عوامل حمله اسرائیل به جمهوری اسلامی میدانند.
پنجم شهریور، شماری از نمایندگان مجلس ورود بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران را محکوم و دولت پزشکیان را تهدید به شکایت و اعلام جرم کردند.
اکنون با توافق قاهره، تناقضی برای نیروهای وفادار شکل گرفته است. در همین رابطه، محمدرضا صباغیان، نماینده یزد، گفت: «وزیر امور خارجه رفت مصر با کسی که نماینده غرب، جاسوس و هموار کننده راه حمله به ایران [بوده است] و بنا بود او را تنبیه کنیم، توافق کرد.»
صباغیان تاکید کرد: «به خاطر تصمیمات ما، مردم هم چوب خوردند و هم پیاز.»
یک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا جمعه ۲۱ شهریور در مصاحبه با شبکه خبری العربیه گفت ایالات متحده در انتظار روشن شدن جزییات توافق تهران و آژانس است.
او افزود: «ضروری است توافقی به دست آید که در چارچوب آن، ایران از جاهطلبی برای ساخت سلاح هستهای دست بکشد و غنیسازی را متوقف کند. اقدامی که به سود مردم ایران، منطقه و جهان خواهد بود.»
او تاکید کرد: «اگر این هدف محقق نشود، ایالات متحده به پاسخگو کردن ایران بابت اقداماتش ادامه خواهد داد.»
در گزارش العربیه به نام این مقام آمریکایی اشاره نشده است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۱۸ شهریور در قاهره بر سر سازوکاری تازه برای ادامه همکاریها میان دو طرف به توافق رسیدند.
گروسی در همین رابطه گفت این توافق درباره «راهکارهای عملی برای ازسرگیری بازرسیها در ایران» است و رویههای بازرسی از تاسیسات اتمی هدف قرار گرفته جمهوری اسلامی را تشریح میکند.
در روایتی متناقض، عراقچی ۱۹ شهریور اعلام کرد در چارچوب این توافق، «هیچ دسترسیای به بازرسان آژانس داده نمیشود؛ مگر در مورد نیروگاه بوشهر».
از تهران گامهای عملی میخواهیم نه تحرکات نمایشی
مقام وزارت خارجه ایالات متحده در ادامه مصاحبه خود با العربیه تاکید کرد آنچه از تهران در مورد پرونده هستهای انتظار میرود، «اقدامهای عملی و ملموس» است، نه «تحرکات نمایشی».
العربیه در همین رابطه گزارش داد اگرچه در ابتدا تصور میشد با توافق اخیر در قاهره، پرونده هستهای ایران در مسیر حلوفصل قرار گرفته، اما این توافق بسیاری از مسائل را میان تهران و آژانس بلاتکلیف گذاشته و واشینگتن نیز از نتیجه به دستآمده رضایت ندارد.
العربیه با اشاره به اظهارات این مقام آمریکایی و مواضع اخیر دولت دونالد ترامپ گزارش داد هفتههای آینده نقشی تعیینکننده در مسیر روابط جمهوری اسلامی و غرب خواهند داشت.
بر اساس این گزارش، این دوره یا به توافقی جدید میان تهران و قدرتهای غربی ختم میشود، یا سرآغاز مرحلهای از فشارهای شدید اقتصادی علیه ایران خواهد بود. مرحلهای که طی آن آمریکا با حمایت اروپا از تحریمهای گسترده برای مهار برنامه هستهای جمهوری اسلامی استفاده خواهد کرد.
اتحادیه اروپا و آمریکا ۱۹ شهریور در نشست شورای حکام آژانس در وین هشدار دادند تهران باید فورا همکاری با این نهاد را از سر بگیرد.
فرانسه، بریتانیا و آلمان، سه کشور اروپایی عضو برجام، ششم شهریور در نامهای به شورای امنیت، از تصمیم خود برای آغاز فرآیند فعالسازی مکانیسم ماشه و بازگشت تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی خبر دادند.
بدین ترتیب، جمهوری اسلامی تنها تا پایان سپتامبر (هشتم مهر) فرصت دارد که با غرب به توافق برسد و از بازگشت تحریمها جلوگیری کند.
او که این سخنان را پیش از برگزاری نشست روز گذشته شورای حکام و در جریان یک گفتوگوی رسانهای در بروکسل بیان کرده بود، در توضیح برنامههای دولت برای همکاریهای بینالمللی گفت گفتوگوهای جدی و صریحی در وین و در چارچوب نشست آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره کاهش خطر اشاعه تسلیحات هستهای در جریان خواهد بود و «ایران در کانون این بحثها قرار دارد».
رایت افزود: «اگر بتوانیم در مسیر معکوس حرکت کنیم و با همکاری دولت ایران برنامه هستهای این کشور را برچینیم، این امر میتواند صلح و رفاه را در سراسر خاورمیانه ایجاد کند و بهطور چشمگیری کیفیت زندگی ۹۰ میلیون شهروند ایرانی را بهبود بخشد.»
این موضعگیری در حالی است که دولت ترامپ بارها تاکید کرده است دستیابی ایران به سلاح هستهای خط قرمز آمریکا محسوب میشود و هرگونه توافق یا همکاری در حوزه انرژی هستهای باید در چارچوب جلوگیری از اشاعه تسلیحات انجام گیرد.
نشست شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین این هفته به صحنه هشدارهای جدی اروپا و آمریکا درباره وضعیت برنامه هستهای جمهوری اسلامی تبدیل شد.
اتحادیه اروپا در بیانیهای با تاکید بر اینکه ایران باید فورا همکاری با آژانس را از سر بگیرد، اعلام کرد عقبنشینی تهران از تعهدات برجامی و توقف همکاریهای پادمانی، توانایی آژانس برای نتیجهگیری درباره ماهیت برنامه هستهای ایران را «به شدت مختل کرده است».
نماینده اتحادیه اروپا با اشاره به آغاز روند فعالسازی «مکانیسم ماشه» در شورای امنیت گفت اکنون لحظهای حساس فرا رسیده و تهران باید گامهای عملی و فوری بردارد تا نشان دهد بهدنبال راهحل دیپلماتیک است.
اروپا همچنین با استقبال از توافق اخیر ایران و آژانس برای از سرگیری بازرسیها، یادآور شد که اجرای فوری و کامل این توافق «غیرقابل مذاکره» است.
همزمان نماینده آمریکا در آژانس، هاوارد سالومون، اقدام فوری حکومت ایران را «حیاتی و ضروری» خواند و هشدار داد در صورت تداوم عدم همکاری، شورای حکام باید آماده اتخاذ گامهای سختگیرانهتر باشد.
او توقف اجرای تعهدات هستهای از سوی ایران را «غیرقابل قبول و عمیقا نگرانکننده» توصیف کرد و تاکید کرد واشینگتن آماده مذاکره با حسن نیت است، اما این تهران است که از تعامل خودداری میکند.
سالومون با اشاره به توقف اجرای کامل تعهدات هستهای جمهوری اسلامی و عدم همکاری با آژانس، وضعیت را «غیرقابل قبول و عمیقا نگرانکننده» خواند.
او گفت: «اگر عدم همکاری ایران با آژانس ادامه یابد و تعهدات پادمانی خود را بهطور کامل اجرا نکند، این شورا باید آماده باشد که اقدامات بیشتری برای پاسخگو کردن ایران انجام دهد. ما امیدواریم ایران از این فرصت استفاده کند.»
این اظهارات نماینده آمریکا پس از آن بود که اتحادیه اروپا نیز در بیانیهای با تاکید بر اینکه ایران باید فورا همکاری با آژانس را از سر بگیرد، اعلام کرد عقبنشینی تهران از تعهدات برجامی و توقف همکاریهای پادمانی، توانایی آژانس را برای نتیجهگیری درباره ماهیت برنامه هستهای ایران «به شدت مختل کرده» است.
نماینده اتحادیه اروپا با اشاره به آغاز روند فعالسازی «مکانیسم ماشه» در شورای امنیت گفت اکنون لحظهای حساس فرا رسیده و تهران باید گامهای عملی و فوری بردارد تا نشان دهد بهدنبال راهحل دیپلماتیک است.
اروپا همچنین با استقبال از توافق اخیر ایران و آژانس برای از سرگیری بازرسیها، یادآور شد که اجرای فوری و کامل این توافق «غیرقابل مذاکره» است.
اعلام آمادگی آمریکا برای رسیدن به توافق
سالومون همچنین افزود: «ایالات متحده آماده است با حسن نیت برای رسیدن به توافقی درباره جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای مذاکره کند و ایران میتواند با جلب اعتماد نسبت به نیتهای اعلامی خود و نشان دادن آمادگی برای دیپلماسی واقعی، از جمله با همکاری کامل و فوری با آژانس، حسن نیت خود را ثابت کند.»
نماینده آمریکا تاکید کرد که واشینگتن بارها علاقه خود را به پیگیری دیپلماسی با جمهوری اسلامی در خصوص برنامههای هستهای اعلام کرده است اما این ایران است که از تعامل خودداری میکند.
انتقاد از روسیه
نماینده آمریکا در ادامه به انتقاد از موضع روسیه پرداخت و گفت: «پیشنهاد این کشور برای برگزاری نشست مشورتی فوری درباره "مکانیسم ماشه" جدی نیست و صرفا با هدف منحرف کردن توجه شورا از موضوع اصلی آن ارائه شده است.»
او یادآور شد که گفتوگو درباره مکانیسم ماشه و دیگر مسائل مرتبط با برنامه هستهای جمهوری اسلامی در سطوح بالاتر دولتها، از جمله وزیران خارجه و در شورای امنیت سازمان ملل در نیویورک در حال انجام است و ایجاد یک کانال جداگانه در این مقطع تنها موجب ابهام بیشتر خواهد شد.
او افزود: «اگر روسیه واقعا میخواهد مفید باشد، باید تهران را ترغیب کند تا مستقیما با ما وارد تعامل شود نه اینکه نقش میانجی غیرضروری را ایفا کند.»
پیشتر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد که توافق صورت گرفته با آژانس بینالمللی انرژی اتمی یک «سازوکار عملی» برای همکاری ایجاد میکند که هم شرایط استثنایی امنیتی جمهوری اسلامی و هم الزامات فنی آژانس را بازتاب میدهد اما تاکید کرد که فعالسازی مکانیسم ماشه، این توافق را از بین خواهد برد.
