سهام بورس تلآویو برای دومین روز متوالی کاهش یافت. این در حالی است که نگرانی سرمایهگذاران درباره آغاز یک جنگ تجاری جهانی پس از اعلام سیاست جدید تعرفهای دولت ترامپ افزایش پیدا کرده است.
شاخص اصلی تیاِی-۱۲۵ بورس تلآویو پس از سقوط ۳.۸ درصدی یکشنبه ۱۷ فروردین، دوشنبه هم ۳.۱ درصد افت کرد.
شاخص تیاِی-۳۵ شامل شرکتهای بزرگ ۲.۸ درصد کاهش یافت. شاخص تیاِی-۹۰ که مربوط به شرکتهای بزرگ خارج از فهرست تیاِی-۳۵ است، ۳.۶ درصد افت کرد. همچنین شاخص خدمات مالی و بیمه نیز با سقوط ۴.۲ درصدی بیشترین کاهش را داشت.
به گزارش خبرگزاری رویترز، بازارها اکنون تقریبا پنج مرحله کاهش ۰.۲۵ درصدی نرخ بهره را برای سال جاری میلادی پیشبینی میکنند.
سقوط شدید بازارهای بورس در نقاط مختلف جهان
شاخصهای آتی اساندپی-۵۰۰ و نزدک بهترتیب ۴.۵ و ۵.۷ درصد سقوط کردند. این افتها در ادامه زیان شش تریلیون دلاری هفته گذشته بازارها رخ داد.
در اروپا، شاخص استاکس-۶۰۰ پنج درصد کاهش یافت و بورس آلمان (دکس) نیز ۹.۴ درصد سقوط کرد. سهام صنایع دفاعی ۱۱.۵ درصد و سهام بانکها نزدیک به ۵ درصد کاهش یافتند.
در آسیا، شاخص هنگسنگ در هنگکنگ ۱۲ درصد سقوط کرد که بزرگترین کاهش از زمان بحران مالی ۲۰۰۸ بود.
در چین، شاخص سیاسآی ۳۰۰ بیش از هفت درصد افت کرد و تنها پس از آنکه رسانههای دولتی اعلام کردند صندوق سرمایهگذاری دولت وارد بازار شده، این روند نزولی متوقف شد.
شاخص نیکی ژاپن ۷.۸ درصد و کره جنوبی پنج درصد افت داشتند. شاخص کلی بازار آسیا-اقیانوسیه اماسسیآی نیز ۷.۸ درصد سقوط کرد که بزرگترین افت یکروزه از سال ۲۰۰۸ محسوب میشود.
در هند نیز شاخص نیفتی-۵۰ چهار درصد کاهش یافت.
نفت، طلا و دلار در بحران
افت چشمانداز رشد جهانی، به کاهش بهای نفت در بازارهای جهانی انجامید.
بهای نفت برنت ۲.۲ دلار کاهش یافت و به ۶۳.۴۰ دلار رسید. نفت خام آمریکا نیز با افت ۲.۷۵ دلاری به ۵۹.۲۳ دلار رسید.
حتی طلا نیز از پیامدهای تحولات اخیر در امان نماند و با ۰.۳ درصد کاهش به ۳ هزار و ۲۶ دلار در هر اونس رسید.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اسامی مطرح شده درباره مذاکرهکنندگان ایرانی با آمریکا را نادرست خواند و گفت: «هیچ یک از گمانهزنیهایی که انجام میشود صحیح نیست.»
او در گفتوگو با خبرگزاری تسنیم افزود: «مسلم است که مسئولیت مذاکرات احتمالی با وزارت امور خارجه و مدیریت آن با وزیر خواهد بود.»
در این گفتوگو به نام فرد خاصی اشاره نشد اما به نظر میرسد این اظهارنظر مرتبط با خبر یکشنبه ۱۷ فروردین روزنامه شرق به نقل از منابع آگاه درباره موافقت علی خامنهای با «مذاکرات مستقیم» با آمریکا و حضور محمدجواد ظریف در تیم سه نفره مذاکرهکنندگان باشد.
ظریف صبح دوشنبه این موضوع را تکذیب و آن را به دروغ سیزده تشبیه کرد.
عراقچی در بخش دیگری از مصاحبه خود با تسنیم درباره گزارشها مبنی بر «آغاز مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا» گفت: «پیشنهاد مذاکره مستقیم به دلایلی که مکرر گفته شده مورد پذیرش ما نیست ولی ما آمادگی مذاکرات غیرمستقیم را از طریق کشور عمان داریم.»
او افزود: «اکنون توپ در زمین آمریکاست که به پیشنهاد جمهوری اسلامی پاسخ دهد. اگرچه ما عجلهای نداریم.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تاکید کرد دولتهای خارجی برای لغو تعرفههای گسترده ایالات متحده، باید «مبالغ هنگفتی» بپردازند.
ترامپ ۱۷ فروردین در مصاحبه با خبرنگاران گفت نگران سقوط بازار نیست: «من نمیخواهم چیزی سقوط کند، اما گاهی باید دارو مصرف کرد تا چیزی را درمان کرد.»
این در حالی است که در روزهای اخیر، ارزش بازار سهام آمریکا حدود شش تریلیون دلار کاهش یافته است.
ترامپ افزود با رهبران اروپا و آسیا در خصوص تعرفههای متقابل گفتوگو کرده است: «آنها پای میز آمدهاند. میخواهند گفتوگو کنند، اما هیچ گفتوگویی در کار نخواهد بود مگر اینکه سالانه مبالغ زیادی به ما بپردازند.»
رهبران کشورهای مختلف جهان میکوشند ترامپ را متقاعد کنند تا تعرفههایی را که تا سقف ۵۰ درصد تعیین شده، کاهش دهد.
۱۰ فرمانده ارشد برخی گروههای مسلح شیعه و مقام عراقی به خبرگزاری رویترز گفتهاند چندین گروه قدرتمند مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق، برای نخستینبار آمادگی خود را به منظور خلع سلاح اعلام کردهاند تا از خطر تشدید درگیری با آمریکا و دولت دونالد ترامپ جلوگیری کنند.
رویترز دوشنبه ۱۸ فروردین نوشت که گفتوگوها میان محمد شیاع السودانی، نخستوزیر، با فرماندهان گروههای شبهنظامی عراق در «مرحله پیشرفتهای» قرار دارد.
همزمان مثال آلوسی، بنیانگذار حزب امت عراق، در پاسخ به ایراناینترنشنال، گزارش رویترز مبنی بر کنار گذاشتن سلاح از سوی گروههای مسلح عراقی را «نادرست» خواند.
آلوسی به ایراناینترنشنال گفت که این مساله ممکن است «فقط از نظر شکلی برای تبرئه برخی اسامی سیاسی که درگیر هستند» به کار برود.
او افزود: «در عمل، میلیشیاهای واقعی سلاحهای پیشرفتهای دریافت کردهاند و ممکن است مشارکت آنها در میدان نبرد کاملا آشکار باشد.»
آلوسی پیشتر بارها در رابطه با فعالیت مخرب گروههای مسلح در عراق و منطقه هشدار داده است.
بر اساس گزارش رویترز، مقامهای آمریکایی به بغداد اعلام کردهاند که اگر گروههای مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی منحل نشوند، ممکن است با حملات هوایی آمریکا هدف قرار بگیرند.
تغییر رویکرد برای کاهش تنشها پس از آن صورت میگیرد که به گفته منابع آگاه، واشینگتن از زمان ورود دوباره ترامپ به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵، هشدارهایی جدی و محرمانه به دولت عراق داده و خواستار انحلال این گروهها شده است.
رویترز نوشته است که شش نفر از منابعش، از فرماندهان چهار گروه عمده شبهنظامی در عراق هستند.
این افراد گفتند مقامهای آمریکایی به دولت عراق اطلاع دادهاند اگر بغداد اقدامی جدی برای انحلال این گروههای مسلح انجام ندهد، واشینگتن ممکن است این گروهها را هدف حملات هوایی قرار دهد.
پیش از این دو عضو کنگره آمریکا طرحی را با عنوان «قانون آزادسازی عراق از نفوذ ایران» با هدف کاهش نفوذ جمهوری اسلامی در عراق و حمایت از استقلال این کشور ارائه کردند.
جو ویلسون، عضو جمهوریخواه کنگره آمریکا، ۱۴ فروردین در شبکه ایکس نوشت که این طرح را به همراه یک عضو دموکرات کنگره ارائه کرده که هدف آن کاهش نفوذ جمهوری اسلامی در عراق و حمایت از استقلال این کشور است.
عزت الشابندر، سیاستمدار شیعه نزدیک به ائتلاف حاکم در عراق، به خبرگزاری رویترز گفت که گفتوگوها میان السودانی و رهبران چند گروه شبهنظامی «در مراحل بسیار پیشرفته» قرار دارد و این گروهها تمایل دارند به خواسته آمریکا برای خلع سلاح تن دهند: «این گروهها لجبازانه رفتار نمیکنند و بر ادامه شرایط کنونی خود اصرار ندارند.»
به گفته شابندر، آنها «کاملا آگاهند» که ممکن است هدف حملات ایالات متحده قرار گیرند.
شش فرمانده شبهنظامی که در بغداد و یکی از استانهای جنوبی عراق با رویترز گفتوگو کردهاند و خواستهاند نامشان فاش نشود، از گروههای کتائب حزبالله، النُجَباء، کتائب سیدالشهدا و انصارالله الاوفیاء هستند.
به گزارش رویترز، یکی از فرماندهان کتائب حزبالله که از پشت ماسک سیاه و عینک آفتابی صحبت کرده، گفته است: «ترامپ آماده است که سطح درگیری را با ما به مرحلهای خطرناکتر برساند؛ ما این را میدانیم و میخواهیم از چنین سناریوی فاجعهباری جلوگیری کنیم.»
این فرماندهان گفتند که نیروی قدس سپاه پاسداران بهعنوان حامی اصلی آنها، «به این گروهها اختیار کامل داده» تا هر تصمیمی را که لازم میدانند برای جلوگیری از درگیری با آمریکا و اسرائیل بگیرند.
این گروهها بخشی از جریان موسوم به «مقاومت اسلامی در عراق» هستند؛ ائتلافی متشکل از حدود ۱۰ گروه مسلح شیعه که بهگفته دو مقام امنیتی مطلع، حدود ۵۰ هزار نیرو در اختیار دارند و به تسلیحاتی همچون موشکهای دوربرد و سامانههای ضد هوایی مجهز هستند.
این ائتلاف، یکی از ستونهای اصلی محور منطقهای مقاومت ایران بهشمار میرود و مسئولیت دهها حمله موشکی و پهپادی به مواضع آمریکا و اسرائیل در عراق و سوریه را از زمان آغاز جنگ غزه در ۱۸ ماه گذشته بر عهده گرفته است.
فرهاد علاءالدین، مشاور امور خارجی نخستوزیر عراق، در پاسخ به سوال رویترز درباره مذاکرات خلع سلاح گفت که نخستوزیر به کنترل کامل تسلیحات در کشور متعهد است و این هدف را از طریق «گفتوگوی سازنده با بازیگران ملی مختلف» دنبال میکند.
به گفته دو مقام امنیتی عراقی، السودانی تلاش دارد همه گروههای عضو مقاومت اسلامی در عراق را به خلع سلاح وادارد؛ گروههایی که بهجای وفاداری به بغداد، خود را تابع نیروی قدس سپاه پاسداران میدانند.
برخی از این گروهها از اواسط ژانویه مقرهای خود را تخلیه کرده و حضورشان را در شهرهای بزرگی چون موصل و الانبار کاهش دادهاند، چون نگران حملات هوایی احتمالی بودهاند.
همچنین گزارش شده که بسیاری از فرماندهان این گروهها تدابیر امنیتی خود را افزایش دادهاند؛ از جمله تغییر مرتب محل اقامت، خودرو و شماره تلفن همراه.
وزارت خارجه آمریکا در بیانیهای اعلام کرده است همچنان از بغداد میخواهد که کنترل این گروهها را در دست گیرد: «این نیروها باید فرمانبردار فرمانده کل قوای عراق باشند نه ایران.»
یک مقام آمریکایی که خواست نامش فاش نشود، به رویترز گفت در گذشته نیز سابقه داشته که این گروهها تحت فشار آمریکا «موقتا» حملات خود را متوقف کنند و به همین دلیل واشینگتن درباره خلع سلاح بلندمدت تردید دارد.
مقامهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از دادن پاسخ به پرسش رویترز خودداری کردهاند و وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز به درخواستها واکنشی نشان نداده است.
لرزش در محور مقاومت
شابندر، سیاستمدار شیعه، به رویترز گفت که دولت عراق هنوز با رهبران گروههای مسلح به توافق نهایی نرسیده و سازوکار خلع سلاح همچنان در حال بررسی است: «گزینههایی که در حال بررسیاند شامل تبدیل این گروهها به احزاب سیاسی یا ادغام آنها در نیروهای مسلح عراق است.»
محمدکاظم آلصادق، سفیر ایران در عراق، هفتم فروردین در گفتوگویی با کانال تلویزیونی الشرقیه عراق گفت نامه ترامپ به علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، شامل درخواستی برای انحلال یا ادغام حشد الشعبی و دیگر نیروهای نیابتی حکومت ایران در منطقه بوده است که: «این موضوع هم برای ایران و هم برای عراق غیرقابل قبول است. حشد الشعبی یک نهاد قانونی است.»
گرچه هنوز سرنوشت روند خلع سلاح مشخص نیست اما این نخستین بار است که گروههای شبهنظامی شیعه آمادگی خود را برای عقبنشینی در برابر فشارهای غرب به منظور خلع سلاح اعلام میکنند.
این تغییر موضع در حالی رخ میدهد که «محور مقاومت» منطقهای ایران - جریانی که جمهوری اسلامی طی دههها برای مقابله با نفوذ آمریکا و اسرائیل ایجاد کرده - در یکی از شکنندهترین شرایط خود قرار دارد.
حماس در غزه و حزبالله در لبنان پس از آغاز جنگ غزه با ضربات سنگینی از سوی اسرائیل روبهرو شدند و حوثیها در یمن نیز از ماه گذشته هدف حملات هوایی شدید آمریکا قرار گرفتهاند.
سقوط بشار اسد در سوریه، دیگر متحد کلیدی ایران نیز نفوذ تهران را در منطقه تضعیف کرده است.
بغداد که سعی دارد روابط خود را هم با آمریکا و هم با جمهوری اسلامی حفظ کند، اکنون با چالشی جدی در مدیریت گروههایی روبهرو است که با حمایت مالی و نظامی ایران پس از اشغال عراق در سال ۲۰۰۳ شکل گرفتند و امروز به نیرویی بدل شدهاند که از نظر قدرت تسلیحاتی میتوانند با ارتش عراق رقابت کنند.
به گفته دو منبع دولتی و دو منبع امنیتی، پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در تماس تلفنی ۱۶ مارس خود با نخستوزیر عراق، اندکی پس از آغاز حملات آمریکا به حوثیها، از او خواست تا مانع «حملات انتقامجویانه گروههای شبهنظامی علیه منافع آمریکا و اسرائیل در منطقه» شود.
گروههای مسلح عراقی از زمان آغاز جنگ غزه، دهها حمله پهپادی و موشکی علیه مواضع اسرائیل انجام دادهاند و در عملیاتی در مرز اردن و سوریه در سال گذشته، سه سرباز آمریکایی را کشتند.
ابراهیم السُمایدعی، مشاور سیاسی پیشین السودانی، در گفتوگو با تلویزیون دولتی عراق گفت که آمریکا سالهاست خواهان انحلال گروههای مسلح شیعه بوده اما اینبار ممکن است دیگر پاسخ منفی را نپذیرد.
او هشدار داد: «اگر خودمان داوطلبانه تن به این کار ندهیم، ممکن است این اتفاق از بیرون و با زور به ما تحمیل شود.»
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، گفت: «پیشنهاد مذاکره مستقیم به دلایلی که مکرر گفته شده مورد پذیرش ما نیست ولی ما آمادگی مذاکرات غیرمستقیم را از طریق کشور عمان داریم.»
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، گفت: «پیشنهاد مذاکره مستقیم به دلایلی که مکرر گفته شده مورد پذیرش ما نیست ولی ما آمادگی مذاکرات غیرمستقیم را از طریق کشور عمان داریم.»
او افزود: «اکنون توپ در زمین آمریکاست که به پیشنهاد جمهوری اسلامی پاسخ دهد اگرچه ما عجلهای نداریم.»
دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، که پیشتر هشدار داده بود در صورت عدم دستیابی به توافق جمهوری اسلامی بمباران خواهد شد، در سخنانش بر انجام مذاکرات مستقیم با تهران تاکید کرده است.
عراقچی در گفتوگو با خبرگزاری تسنیم در واکنش به گزارشها از حضور محمدجواد ظریف در مذاکرات احتمالی گفت: «هیچ یک از گمانهزنیهایی که انجام میشود صحیح نیست، اما مسلم است که مسئولیت مذاکرات احتمالی با وزارت امور خارجه و مدیریت آن با وزیر امور خارجه خواهد بود.»
