پیشروی مخالفان اسد در جبهههای شمال، جنوب، شرق و مرکز سوریه
به گزارش رسانههای منطقه، مخالفان مسلح اسد در استانهای شمالی، جنوبی، مرکزی و شرقی سوریه در حال پیشروی هستند و ارتش سوریه از بسیاری از این مناطق عقبنشینی کرده است.
مخالفان اسد در استان حلب در شمال، حما و حمص در مرکز، حسکه و دیرالزور در شرق و استانهای سویدا، قنيطره و درعا در جنوب در حال پیشروی هستند.
درگیریها هنوز به دمشق و حومه آن و استانهای علوینشین لاذقیه و طرطوس در غرب سرایت نکرده است.
در همین حال، گزارشها از خروج اعضای نیروی قدس سپاه، کارکنان جمهوری اسلامی و اتباع ایرانی از سوریه حکایت دارد و شبهنظامیان فاطمیون، وابسته به تهران، نیز به طرطوس و لاذیقه منتقل شدهاند.
رسانههای منطقه شنبه ۱۷ آذر از پیشروی مخالفان اسد در استان دروزینشین سویدا در جنوب سوریه خبر دادند.
مخالفان گفتند کنترل یکی از مواضع نظامی ارتش سوریه در غرب شهر سویدا را در اختیار گرفتهاند.
طبق این گزارشها، مخالفان اسد کنترل اداره اطلاعات نیروی هوایی در سویدا را نیز به دست گرفتند.
رسانههای منطقه گزارش دادند، در دیگر استان جنوبی سوریه، ارتش اسد عقبنشینی از شهر البعث استان قنيطره را آغاز کرده است.
همزمان با پیشروی مخالفان اسد در مناطق جنوبی سوریه، این گروهها اعلام آمادگی کردند برای برقراری امنیت در مرز اردن با دولت این کشور در هماهنگی کامل قرار بگیرند.
تایمز اسرائیل به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد قطر این هفته به تقاضای تیم انتقالی دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، رهبران حماس را که از این کشور اخراج شده بودند، در تلاش برای احیای مذاکرات آزادسازی گروگانهای اسیر در غزه، به دوحه بازگردانده است.
استیو ویتکاف، نماینده جدید ترامپ در امور خاورمیانه، این پیام را در دیداری با نخستوزیر قطر، شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، در دوحه منتقل کرده است.
تیم ترامپ تأکید کرده است که میانجیگری قطر برای موفقیت در مذاکرات ضروری است و بازگشت رهبران حماس به دوحه را در این راستا خواستار شده است. با این حال، یکی از منابع تأکید کرده است که این بازگشت تنها بهصورت موقت و در چارچوب تلاشهای جدید برای مذاکرات انجام شده است.
پس از پیروزی در انتخابات، ترامپ فشارها را برای حل بحران گروگانگیری پیش از مراسم تحلیف خود در ۲۰ ژانویه افزایش داده است.
به گزارش تایمز اسرائیل، منابع آگاه گزارش دادهاند که ترامپ شخصا به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفته است که میخواهد جنگ غزه پیش از آغاز به کار دولتش به پایان برسد.
درخواست دولت بایدن برای اخراج رهبران حماس
رهبران حماس به دلیل عدم تمایل این گروه به مشارکت سازنده در مذاکرات آتشبس و آزادی گروگانها در اواخر اکتبر، به درخواست دولت بایدن از قطر اخراج شدند.
قطر آن زمان اعلام کرد این اخراج تصمیمی مستقل بوده و بخشی از توقف موقت تلاشهای میانجیگری این کشور است که تنها زمانی از سر گرفته خواهد شد که هر دو طرف حسن نیت در مذاکرات نشان دهند.
رهبران حماس پس از اخراج از قطر به ترکیه، که روابط نزدیکی با این گروه دارد، پناه بردند که با انتقاد شدید دولت بایدن مواجه شد.
چالشهای پیش روی دستیابی به توافق
با وجود میانجیگری قطر، تلاشها برای دستیابی به آتشبس و آزادی گروگانها با دشواریهای زیادی مواجه بوده است.
اگرچه آتشبسی موقت در نوامبر ۲۰۲۳ به آزادی بیش از ۱۰۰ گروگان منجر شد، مذاکرات از آن زمان متوقف شده است. دولت بایدن با همکاری قطر، مصر و ترکیه، دور جدیدی از مذاکرات را آغاز کرده است و معتقد است که انزوای اخیر حماس ممکن است این گروه را به سازش بیشتر وادارد.
با این حال، بر اساس این گزارش، موانع بزرگی همچنان پابرجاست. از آن جمله، پیشنهاد مصر برای آتشبسی موقت که عملاً بازسازی پیشنهادات قبلی است، با خوشبینی اسرائیل مواجه شده اما از سوی حماس چندان مورد استقبال قرار نگرفته است.
این گروه همچنان پایان جنگ و خروج نیروهای اسرائیلی را بهعنوان شرط آزادی گروگانها مطرح کرده است — شرایطی که برای مقامات اسرائیلی غیرقابلقبول است.
موضع نتانیاهو و تنشهای داخلی ائتلاف
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، متعهد شده است که با هیچ پیشنهادی که نیازمند پایان دائمی جنگ باشد موافقت نکند.
به گزارش تایمز اسرائیل، شرکای ائتلاف راست افراطی او تهدید کردهاند که در صورت پذیرش چنین پیشنهادی، دولت را ترک کرده و باعث فروپاشی آن میشوند.
برخی از این شرکا نگراناند که این توافق مانع بازسازی شهرکهای اسرائیلی در غزه شود، در حالی که دیگران معتقدند این اقدام به بازسازی توان نظامی حماس منجر خواهد شد.
نقش ترکیه و تحولات در رهبری حماس
رهبران حماس از زمان بازگشت به دوحه، میزبان هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه هستند که آنها را برای بحث در مورد مذاکرات گروگانگیری همراهی میکند.
عکسهای منتشرشده از این دیدار، فیدان را در کنار مقامات ارشد حماس از جمله خلیل الحیه و موسی ابو مرزوق نشان میدهد که بیانگر دخالت فعال ترکیه در این روند میانجیگری است.
نکته قابلتوجه این است که شورای رهبری حماس که پیش از کشته شدن یحیی سنوار، رهبر سابق این گروه در اکتبر تشکیل شد، نقش مهمی در تعیین موضع حماس در مذاکرات ایفا کرده است.
به گزارش تایمز اسرائیل، ناظران معتقدند که نفوذ این شورا میتواند عاملی کلیدی در تصمیمات گروه باشد.
با فشارهای تیم ترامپ برای حل بحران پیش از ۲۰ ژانویه، زمان برای دستیابی به توافق محدود است.
با این حال، اختلافات عمیق میان طرفهای درگیر و مواضع غیرقابلانعطاف از سوی هر دو طرف نشان میدهد که دستیابی به یک توافق کار بسیار دشواری خواهد بود.
ویدیویی از روایت یک زائر آرامگاه منسوب به رقیه، دختر امام سوم شیعیان، در دمشق درباره تخلیه سوریه از نیروهای ایرانی حامی بشار اسد در روز جمعه ۱۶ آذر در شبکههای اجتماعی منتشر شده است.
او میگوید: «همه سوریه را ترک کردند، یک نفر (نیروی) ایرانی در سوریه نمانده، سوریه را معامله کردند.»
تایمز اسرائیل به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد قطر این هفته به تقاضای تیم انتقالی ترامپ رهبران حماس را که از این کشور اخراج شده بودند، برای احیای مذاکرات آزادسازی گروگانها به دوحه بازگرداند.
یکی از این منابع آگاه گفت بازگشت مقامهای حماس به قطر موقتی است و صرفا در چارچوب احیای مذاکرات انجام شده است.
به گزارش نیویورکتایمز، ایران روز جمعه تخلیه فرماندهان نظامی و نیروهای خود از سوریه را آغاز کرد، اقدامی که به گفته مقامات منطقهای و سه مقام جمهوریاسلامی، نشانهای از ناتوانی حکومت ایران در کمک به حفظ بشار اسد در مواجهه با حمله گسترده شورشیان مخالف بشار اسد است.
خروج این نیروها، که یکی از اصلیترین حامیان بشار اسد در سوریه هستند، همزمان با حمله گسترده مجدد شورشیان مخالف بشار اسد انجام شده است.
بنا بر این گزارش، از جمله افرادی که به عراق و لبنان منتقل شدهاند، فرماندههای ارشد نیروی قدس، شاخه خارجی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، هم دیده میشوند.
سه مقام جمهوریاسلامی که دو نفر از آنها عضو سپاه هستند، به نیویورک تایمز گفتهاند پرسنل سپاه، برخی از کارکنان دیپلماتیک ایران، خانوادههای آنها و سایر شهروندان ایرانی در حال تخلیه از سوریه هستند.
بنا بر اعلام منابع نیویورکتایمز که نخواستهاند نامشان فاش شود، دستور تخلیه شامل سفارت ایران و پایگاههای سپاه پاسداران در سوریه شده و خروج این نیروها از جمله بخش زیادی از کارکنان سفارت سوریه از صبح جمعه آغاز شده است.
بنا بر این گزارش، بخشهایی از تخلیه این نیروها از طریق پرواز به تهران انجام میشود، در حالی که بخش دیگر از آنها، از طریق مسیرهای زمینی به لبنان، عراق و بندر لاذقیه سوریه منتقل میشوند.
مهدی رحمتی، از تحلیلگرانی که در زمینه استراتژی منطقهای به مقامهای جمهوری اسلامی مشاوره میدهد، در مصاحبهای تلفنی به نیویورک تایمز گفت جمهوری اسلامی پرسنل نظامی خود را از سوریه خارج میکند، به این دلیل که اگر خود ارتش سوریه قصد جنگیدن ندارد، تهران نیز نمیتواند به سوریه مشاوره و حمایت نظامی ارائه کند.
به گزارش نیویورک تایمز، دستور تخلیه نیروهای جمهوری اسلامی از سوریه، نشانهای قابل توجه از تغییر اوضاع برای اسد و ایران است، کشوری که در طول جنگ داخلی ۱۳ ساله سوریه، از اسد حمایت کرده و از خاک سوریه به عنوان مسیر اصلی انتقال تسلیحات به حزبالله لبنان استفاده کرده است.
جمهوریاسلامی، همراه با روسیه، قویترین حامی دولت سوریه بود و نیروها و فرماندهانی به پایگاهها و خطوط مقدم اعزام کرده و از شبهنظامیان پشتیبانی کرده است.
در آن مقطع، جمهوری اسلامی همچنین دهها هزار نیروی سپاه قدس و نیروهای نیابتی، از جمله افغانها و پاکستانیهای شیعه و نیروهای حشد شعبی و حزبالله لبنان را برای دفاع از دولت سوریه مقابل ارتش آزاد و نیروهای افراطی اسلامی به سوریه اعزام کرد.
بر اساس این گزارش، لشکر فاطمیون افغانستانی، که همچنان در پایگاههای نظامی جمهوری اسلامی در سوریه حضور داشتند، روز جمعه نیز به دمشق و لاذقیه منتقل شدند.
چند ویدیو هم که در حسابهای مرتبط با سپاه منتشر شد، نیروهای فاطمیون را در یونیفرم نشان میدهد که در مرقد زینب در نزدیکی دمشق پناه گرفتهاند.
حمله غافلگیرانه ائتلاف شورشیان بهطور چشمگیری وضعیت جنگ داخلی را تغییر داده است و آنها تنها در یک هفته، شهرهای مهمی مانند حلب و حما را تصرف کردند و مناطق وسیعی از چهار استان را تحت کنترل خود درآوردند.
به گفته منابع ایرانی نیویورک تایمز، دو فرمانده ارشد نیروی قدس که فرماندهی نیروهای جمهوری اسلامی در سوریه را بر عهده داشتند، روز جمعه پس از تصرف حمص به دست هیات التحریر و دیرالزور به دست نیروهای سوریه دموکراتیک، به عراق گریختند.
واکنش مقامات جمهوری اسلامی
احمد نادری، یکی از نمایندههای تهرن در مجلس شورای اسلامی به بیعملی جمهوری اسلامی در قبال تحولات سوریه واکنش نشان داد و نوشت تا دیر نشده باید کاری کرد: «سوریه در آستانه سقوط است و ما خونسرد داریم تماشا می کنیم. در صورت سقوط دمشق، لبنان و عراق را هم از دست خواهیم داد و باید در مرزهایمان با دشمن مقابله کنیم. خون های زیادی برای حفظ سوریه دادیم. علت این سکوت را نمی فهمم اما هر چه باشد به صلاح کشور نیست. تا دیر نشده باید کاری کرد.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی هم جمعه در گفتگوی تلویزیونی با شبکه الشرقیه درباره وضعیت سوریه، کار را به قضا و قدر سپرد و گفت او پیشگو نیست: «ما پیشگو نیستیم. نمیتوانیم اینها را پیشبینی کنیم. فقط میتوانم بگویم که هر آنچه مقدر خدا باشد پیش میآید. مقاومت وظیفه خود را انجام میدهد.»
