مطالب بیشتر
مهدی مهدویآزاد، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی در گفتوگو با ایراناینترنشنال هشدار داد جمهوری اسلامی پس از شکست در حمله نظامی به اسرائیل، سرکوب منتقدان را تشدید کرده است.
او گفت: «یکی از نشانههای ابر قدرت بودن یک کشور در جهان، شیوه قبول انتقادها است. جمهوری اسلامی چون میداند عملیاتی که انجام داده به شکست انجامیده، مجبور است منتقدان را سرکوب کند ... حمله جمهوری اسلامی هیچ دستاوردی جز شکلگیری یک اجماع جهانی علیه ایران و ایجاد یک بحران اقتصادی در کشور نداشته است.»
مهدویآزاد افزود: «اگر هدف جمهوری اسلامی ارسال پیام برای اسرائیل بوده است، در این صورت این حمله نظامی یک اشتباه استراتژیک بود و اگر آنطور که مقامهای جمهوری اسلامی ادعا میکنند، هدف آسیبرسانی بوده است، عملیات با یک شکست مفتضحانه پایان یافت.»
ایمن الصفدی، وزیر امور خارجه اردن بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل را متهم کرد که قصد دارد از طریق تشدید تنشها با حکومت ایران، توجهات جامعه جهانی را از موضوع غزه «سرقت کند».
او که در نشست خبری مشترکی با آنالنا بربوک، همتای آلمانی خود در برلین شرکت کرده بود، گفت امان با هرگونه افزایش تنش در منطقه مخالف است.
در جریان حمله جمهوری اسلامی به اسرائیل، نیروی هوایی اردن دهها پهپاد ایرانی را که وارد حریم هوایی این کشور شده بود، رهگیری و سرنگون کرد.
شبکه خبری انبیسی گزارش داد اردن همچنین به جتهای جنگنده اسرائیلی اجازه داد با ورود به آسمان اردن، پرتابههای ایرانی را پیش از رسیدن به اسرائیل سرنگون کنند.
ابراهیم رئیسی، رییس دولت جمهوری اسلامی در گفتوگوی تلفنی با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه گفت حملات جمهوری اسلامی به اسرائیل «محدود» بود و تهران علاقهای به افزایش تنشها در منطقه ندارد.
پوتین هم در این تماس، از همه طرفهای درگیر خواست از خود «خویشتنداری معقولانه» نشان دهند.
او هشدار داد هرگونه رویارویی «عواقب فاجعهباری برای تمام منطقه» به همراه خواهد داشت.
۳۵۰ تن از کنشگران و فعالان مدنی در بیانیهای ضمن ابراز نگرانی از وقوع جنگی گسترده اعلام کردند جمهوری اسلامی با سوءاستفاده از شرایط کنونی سرکوب علیه معترضان را تشدید کرده است.
در این بیانیه آمده است: «فضای جنگی موجود، علاوه بر آنکه سرپوشی بر پاسخگو نبودن نظام سیاسی مستقر در برابر ابربحرانها است، زمینه سرکوب فزاینده جنبشهای اعتراضی در ایران را هم فراهم کرده است.»
به گفته این کنشگران و فعالان مدنی، «فضای جنگی امنیتی، میدان سرکوب را وسیعتر و دست اقتدارگرایان را برای فشار بیشتر بر کنشگران جامعه مدنی ایران بازتر میکند.»
آنها تاکید کردند جنبش دموکراسیخواهی در ایران با شعار «نه به جنگ» پیوند خورده است.
مهرانگیز کار، رضا علیجانی، نیره توحیدی، پرستو فروهر و ارس امیری از جمله امضاکنندگان این بیانیه هستند.
در حالی که جمهوری اسلامی دست به تشدید سیاستها و قوانین علیه زنان از جمله در مورد ایستادگی در برابر حجاب اجباری زده است، برخی اعضای سازمان ملل به دنبال گنجاندن «آپارتاید جنسیتی» در فهرست «جنایات علیه بشریت» هستند.
وبسایت جاست سیکیوریتی در گزارشی به قلم شادی صدر نوشت کمیته ششم سازمان ملل متحد به تازگی بررسی پیشنویس کنوانسیون جنایات علیه بشریت را به پایان رسانده است.
بر اساس این گزارش، چندین دولت عضو سازمان ملل متحد بر ضرورت گنجاندن «آپارتاید جنسیتی» در فهرست جنایات علیه بشریت که در پیشنویس این فهرست آمده است، تاکید کردند.
تشدید سیاستها و قوانین آپارتاید جنسیتی از سوی جمهوری اسلامی ایران، تاکیدی بر نیاز فوری به جرمانگاری نقض حقوق جنسیتی در قوانین بینالمللی است.
جدیدترین نمونه محدودیت جنسیتی در ایران
لایحه ۷۰ مادهای موسوم به حجاب و عفاف در آخرین مراحل برای تبدیل شدن به قانون است.
این لایحه نه تنها زنانی را هدف قرار میدهد که از قوانین اجباری حجاب اسلامی سرپیچی میکنند، بلکه بر شرکتهای واردات، صنایع پوشاک، مد، گردشگری و هتلداری که کالاها و خدماتی به زنان ارائه میکنند نیز تاثیر میگذارد.
بر اساس این لایحه، صنایع مورد اشاره با ارائه خدمات به زنان مخالف حجاب اجباری، فرهنگ «برهنگی، بیعفتی، بیحجابی» را ترویج میکنند و مشمول مجازاتهایی شامل جریمههای نقدی و از دست دادن اجازه اشتغال میشوند.
این لایحه واکنش مقامهای جمهوری اسلامی به خیزش مردمی موسوم به جنبش «زن، زندگی، آزادی» بود که با کشته شدن مهسا ژینا امینی در بازداشتگاه گشت ارشاد آغاز شد.
با وجود سرکوب وحشیانه حکومت در ماههای گذشته، نافرمانی مدنی گسترده زنان در مقابله با حجاب اجباری همچنان ادامه دارد.
لایحه «عفاف و حجاب» که فروردین سال گذشته ابتدا در ۹ ماده از سوی قوه قضاییه تدوین شد و سپس دولت آن را تکمیل کرد و به مجلس فرستاد، به سرعت از سوی نمایندگان مجلس شورای اسلامی بررسی شد و به ۷۰ ماده افزایش یافت.
با این حال متن نهایی در مرحله تایید شورای نگهبان با مخالفتهایی از سوی این نهاد بالادستی مواجه شد.
این لایحه به محض اصلاح شدن و تایید شورای نگهبان، جزو قوانین ایران و لازمالاجرا میشود.
لایحه «عفاف و حجاب» همچنین تفکیک جنسیتی در فضاهای مختلف و منابع نظارتی را افزایش خواهد داد که بر اساس آن، مجازات زنانی که بدون حجاب اجباری در انظار عمومی حاضر شوند، به پنج تا ۱۰ سال حبس افزایش مییابد.
این لایحه بسیاری از رفتارهای زنان مخالف حجاب اجباری را جرمانگاری میکند؛ از انتشار عکسهای «بیحجاب» در رسانههای اجتماعی گرفته تا اعتراض به قوانین پوشش تحمیلی یا همکاری با رسانهها و دولتهای خارجی.
سلبریتیهایی که چنین قانونی را زیر پا بگذارند، با مجازاتهای شدیدتری روبهرو میشوند و «جریمه، تعطیلی و لغو مجوز» در انتظار صاحبان مشاغلی خواهد بود که به آن بیتوجه باشند.
این لایحه همچنین بودجه قابل توجهی برای ایجاد یک پایگاه مرکزی در وزارت کشور اختصاص میدهد که وزارتخانهها، ارگانهای دولتی و سازمانهای انتظامی باید مطابقت خود را با مقررات حجاب و عفاف، به آن گزارش دهند.
نیروهای امنیتی و پلیس موظف به شناسایی زنان مخالف حجاب اجباری در اماکن عمومی یا در فضای مجازی هستند و پرونده آنها را برای مقامهای قضایی خواهند فرستاد.
نظارت بر اجرای چنین قانونی هم از طریق نیروی انسانی و هم از طریق هوش مصنوعی افزایش مییابد و «ناظران حجاب» و دوربینهای مداربسته بر فضاهای عمومی نظارت میکنند.
گزارشهای ناظران که همان «آمران به معروف» هستند، همراه با فیلم دوربینهای مداربسته برای شناسایی زنان به پایگاههای اطلاعاتی دولت ارسال میشوند.
نظارت بر ثبت وسایل نقلیه گسترش مییابد و جریمههای نقدی زنان «بدحجاب» به طور خودکار از حسابهای بانکی آنها کسر میشود.
این جریمهها با ارسال پیامک به مخالفان حجاب اجباری ابلاغ میشود و «امکان تجدیدنظرخواهی» وجود خواهد داشت.
نهادهای ناظر میتوانند به راحتی با استعلام از بانک مرکزی به اطلاعات حساب بانکی شهروندان دسترسی پیدا کنند.
حتی قبل از تصویب رسمی لایحه، بسیاری از این اقدامات علیه زنانی که قوانین حجاب اجباری را به چالش میکشند، اعمال شده است.
پیشتر جاوید رحمان، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل متحد در امور ایران، اقدامات جدید تحمیل شده بر زنان و دختران از سوی دولت و به ویژه «لایحه حجاب و عفاف» را نوعی آپارتاید جنسیتی توصیف کرده و گفته بود: «به نظر میرسد جمهوری اسلامی از طریق تبعیض سیستماتیک به قصد سرکوب زنان و دختران، حکومت میکند.»
بهکارگیری پارامترهای آپارتاید جنسیتی در ایران
آپارتاید جنسیتی هنوز بهعنوان جنایت بینالمللی علیه بشریت به رسمیت شناخته نشده است و به همین دلیل تعریف رسمی و دقیقی از مولفههای تشکیلدهنده آن وجود ندارد.
با این حال کمپین «پایان آپارتاید جنسیتی» با مبنا قرار دادن چارچوب قانونی آپارتاید نژادی برای آپارتاید جنسیتی، این «جنایت» را اینگونه تعریف میکند: «اعمال غیرانسانی تبعیضآمیز و سلطه سیستماتیک که در چارچوب یک حکومت و از سوی یک گروه جنسیتی بر گروه یا گروههای جنسیتی دیگر و به قصد حفظ آن نظام انجام میشوند.»
این تعریف با وضعیت کنونی ایران همخوان است که در آن همه جنبههای زندگی زنان مانند بدن، فیزیک و آزادی عملشان را تحت تاثیر قرار میدهد.
ماده ۶۳۸ قانون مجازات اسلامی که تخطی از احکام حجاب اسلامی و نقض قوانین تفکیک جنسیتی را به عنوان «اعمال منافی عفت»، جرم تلقی میکند، سنگبنای این ظلم سیستماتیک مبتنی بر جنسیت است.
این قوانین همراه با سایر مقررات، به نهادهای مختلف در محیطهای کار و آموزش، بهداشت و فرهنگ قدرت میدهند تا طیف گستردهای از اقدامات انضباطی و محدودیتها را بر زنانی اعمال کنند که حجاب اجباری و دستورالعملهای تفکیک جنسیتی را زیر پا میگذارند.
با انجام این کار در واقع آنها حقوق بنیادین زنان را مانند آزادی شخصی، امنیت، آزادی رفتوآمد، حفاظت از شکنجه و بدرفتاری را نقض و حق آنان را در داشتن حقوقی برابر با مردان تضعیف میکنند.
این حقوق شامل تحصیل، اشتغال، برخورداری از بالاترین استانداردهای قابل دستیابی در زمینه سلامت جسمی و روانی، آزادی حرکت در فضاهای عمومی و مشارکت در فعالیتهای تفریحی و ورزشی میشود.
خشونت علیه زنان به دلیل مقاومتشان در برابر حجاب اجباری و تفکیک جنسیتی، آسیبی جدی به سلامت روحی و جسمی آنها وارد میکند. در برخی موارد، زنان پس از محاکمههای ناعادلانه با حکم شلاق به عنوان مجازاتی ظالمانه مواجه میشوند.
مقامهای جمهوری اسلامی زنان بازداشتشده را به دلیل نداشتن «حجاب مناسب» تحت شکنجه، تجاوز و سایر آزارهای جنسی قرار میدهند که گاهی منجر به مرگ آنان میشود.
سلطه سیستماتیک یک گروه جنسیتی بر گروه دیگر از طریق قوانین و سیاستهایی اعمال میشود که برای اثبات نظام طبقاتی بین مردان و زنان و تداوم تبعیض جنسیتی ساختاری طراحی شدهاند.
قانون اساسی زنان را از حضور در منصبهای بالای سیاسی منع و به آنها تنها اجازه تصدی نقشهای قضایی را میدهد که نیاز به نظارت و تایید مردان داشته باشند.
قوانین کنونی، سن ازدواج را برای دختران ۱۳ سال و برای پسران ۱۵ سال تعیین کرده است و ازدواج کودکانی زیر این سنین با درخواست سرپرست یعنی «پدر یا جد پدری» و تایید دادگاه بلامانع است.
زنان برای نخستین ازدواج خود به اجازه سرپرست مرد خود نیاز دارند و تنها مردان میتوانند تابعیت ایرانی را به فرزندان منتقل کنند.
بر اساس قوانین جمهوری اسلامی، مردان میتوانند چندین همسر داشته باشند و در مورد محل اقامت، اجازه اشتغال و سفر همسران خود، دارای اختیار مطلق هستند.
تجاوز زناشویی در قوانین جمهوری اسلامی جرم محسوب نمیشود و زنان به دلیل نافرمانی از تمایلات جنسی شوهر، از حق داشتن نفقه محروم میشوند.
حق طلاق به شدت به نفع مردان است و قوانین حضانت فقط برای کودکان زیر هفت سال به مادران امتیاز سرپرستی میدهد. پس از آن، این حق به پدران منتقل میشود.
قوانین ارث نیز به زنان آسیب رسانده و به آنها سهم بسیار کمتری نسبت به مردان میدهد.
طبق قانون مجازات اسلامی، سن مسئولیت کیفری برای پسران ۱۵ و برای دختران ۹ سال تعیین شده و طبق همین قوانین، دیه زنان، دیه قتل (بدل از مجازات اعدام)، دیه صدمات بدنی و اعتبار شهادت زنان در دادگاه، نصف مردان مقرر شده است.
مقامهای بلندپایه جمهوری اسلامی بارها تاکید کردهاند هویت حکومت مبتنی بر دیدگاه «ویرانشهری» (دیستوپیایی) است که در آن جنسیت، موقعیت فرد را در خانواده، جامعه، سیاست و همچنین دسترسی به حقوق شهروندی تعیین میکند.
تدوین «لایحه حجاب و عفاف» از سوی دولت، با مشورت قوه قضاییه و تصویب مجلس، گواه روشنی بر تعهد جمهوری اسلامی به حمایت از «آپارتاید جنسیتی» به عنوان یک نظام حکومتی است.
این لایحه حتی تدابیر محدودکنندهتر و مجازاتهای شدیدتری را برای کسانی در نظر میگیرد که قوانین مغرضانه جنسیتی و سیاستهای جداسازی را به چالش میکشند.
نتیجهگیری
جمهوری اسلامی سیستم شریعتمحور «ویرانشهری» خود را به سبک «داستان ندیمه» دنبال میکند و بدن زنان را به میدان نبرد ایدئولوژیک - چه به صورت خصوصی و چه عمومی - تبدیل کرده است.
هدف از این کار ایجاد رژیمی است که در آن وضعیت فرد بهعنوان «غالب» یا «مغلوب» به واسطه جنسیت او تعیین میشود.
اجرای قوانین اجباری حجاب همراه با قوانین به شدت تبعیضآمیز نسبت به زنان، راهبرد کلیدی برای سوق دادن این قشر از جامعه به موقعیت «شهروند درجه دوم» است.
زنان ایرانی از سالهای اول پس از انقلاب ۵۷ از تعبیر «آپارتاید جنسی و جنسیتی» برای توصیف وضعیت اسفناک خود استفاده کردهاند و شرایط حاکم را مشابه رژیم آپارتاید آفریقای جنوبی میدانند.
این شدت ظلمی که بر آنها سایه افکنده است، نیاز به مداخله بینالمللی، مشابه آنچیزی دارد که علیه آپارتاید آفریقای جنوبی صورت گرفت.
با این حال، با وجود آمادگی جهانی برای مبارزه با ستم نژادی، تبعیض جنسیتی در ایران تا حد زیادی نادیده گرفته شده است.
قانون کیفری بینالمللی و مجریان آن که تا کنون نقض حقوق زنان را نادیده گرفتهاند، باید ظلم و تبعیض موجود در ایران را بپذیرند، «آپارتاید جنسیتی» را بهعنوان جنایت علیه بشریت تدوین کنند و جامعه بینالمللی را به انجام تعهدات خود برای پایان دادن به چنین اعمالی از سوی جمهوری اسلامی، سوق دهند.
