• العربية
  • English
BrandBrand
  • برنامه‌ها
  • تلویزیون
  • شنیداری
  • ایران
  • جهان
  • حقوق بشر
  • جاویدنامان
  • گزارش ویژه
  • ورزش
  • بازار
  • برنامه‌ها
  • تلویزیون
  • شنیداری
  • ایران
  • جهان
  • حقوق بشر
  • جاویدنامان
  • گزارش ویژه
  • ورزش
  • بازار
  • پوسته
  • زبان
    • العربية
    • English
  • برنامه‌ها
  • تلویزیون
  • شنیداری
  • ایران
  • جهان
  • حقوق بشر
  • جاویدنامان
  • گزارش ویژه
  • ورزش
  • بازار
کلیه حقوق قانونی این سایت متعلق به ولانت‌مدیا است.
volant media logo

سی‌ان‌ان: جمهوری اسلامی برای حمله شیمیایی به پایتخت آمریکا برنامه‌ریزی می‌کند

۲۶ آبان ۱۴۰۵، ۰۰:۱۶ (‎+۰ گرینویچ)
نمای استخر بازتاب مقابل بنای یادبود لینکلن، بنای یادبود واشینگتن، محوطه نشنال مال و ساختمان کنگره آمریکا از فراز بنای یادبود لینکلن در واشینگتن دی‌سی، ۱۱ آبان ۱۴۰۵. رویترز
نمای استخر بازتاب مقابل بنای یادبود لینکلن، بنای یادبود واشینگتن، محوطه نشنال مال و ساختمان کنگره آمریکا از فراز بنای یادبود لینکلن در واشینگتن دی‌سی، ۱۱ آبان ۱۴۰۵. رویترز

در پی تشدید هشدارهای امنیتی در آمریکا درباره تلاش جمهوری اسلامی برای ترور مقام‌های این کشور، سی‌ان‌ان از برنامه‌ریزی تهران برای حمله احتمالی با «بمب کثیف» یا سلاح شیمیایی در واشینگتن خبر داد. به گفته منابع این شبکه، هنوز شواهدی از تصمیم به اجرای این نقشه‌ها وجود ندارد.

سی‌ان‌ان به نقل از هفت مقام آمریکایی گزارش داد اطلاعات جدید از طراحی نقشه‌هایی برای هدف قرار دادن مقام‌های ارشد دولت دونالد ترامپ حکایت دارد، اما درباره توانایی و قصد جمهوری اسلامی برای اجرای این حملات اختلاف‌نظر وجود دارد.

دو منبع به این رسانه گفتند این نقشه‌ها مشخص‌اند و جزییاتی از جمله مکان‌ها و اهداف احتمالی را در بر می‌گیرند این موضوع مقام‌های آمریکایی را به بررسی فوری سناریوهای احتمالی و راه‌های مقابله با تهدید واداشته است.

منابع آگاه به سی‌ان‌ان گفتند این برنامه‌ریزی‌ها، دست‌کم در شرایط کنونی، بیشتر با هدف در اختیار داشتن گزینه‌های مختلف صورت گرفته و لزوما به معنای قریب‌الوقوع بودن حمله نیست.

لورن بیس، سخنگوی کاخ سفید، نیز در بیانیه‌ای گفت آمریکا «تمام تهدیدهای احتمالی را زیر نظر دارد، اما در حال حاضر هیچ تهدید معتبری علیه خاک ایالات متحده وجود ندارد».

«بمب کثیف» وسیله‌ای است که با انفجار مواد منفجره متعارف، مواد رادیواکتیو را در محیط پراکنده می‌کند. این بمب با سلاح هسته‌ای تفاوت دارد و انفجار آن حاصل واکنش زنجیره‌ای هسته‌ای نیست.

به گفته کارشناسانی که سی‌ان‌ان به ارزیابی‌شان استناد کرده است، تلفات احتمالی چنین حمله‌ای بیشتر ناشی از خود انفجار خواهد بود تا تابش رادیواکتیو، اما آلودگی محیط و وحشت ناشی از آن می‌تواند استفاده از مناطق آسیب‌دیده را مختل کند.

این گزارش پس از آن منتشر می‌شود که مارکوین مولین، وزیر امنیت داخلی آمریکا، ۲۴ آبان اعلام کرد کشورش برای مقابله با تهدیدهای احتمالی جمهوری اسلامی علیه ترامپ و اعضای کابینه او آماده است.

او در واکنش به گزارش‌ها درباره طرح احتمالی ترور با پهپادهای حامل مواد منفجره، گفت مقام‌های آمریکایی هر روز اطلاعات مربوط به تهدیدهای تهران را بررسی می‌کنند.

نیویورک‌تایمز نیز ۱۹ آبان گزارش داده بود اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در پی تهدیدهای جانی خانه خود در واشینگتن را ترک کرده و به یک پایگاه نظامی منتقل شده است.

هشدارهای پیشین، تهدید علیه کارکنان آمریکایی در خارج از این کشور را نیز در بر می‌گرفت. اکسیوس بر اساس یادداشت اطلاعاتی اول آبان جی کلیتون، مدیر اطلاعات ملی آمریکا، گزارش داد طرح‌های جمهوری اسلامی برای هدف قرار دادن آمریکایی‌ها در خاورمیانه و برخی کشورهای دیگر به «مراحل پیشرفته» رسیده است. نیویورک‌تایمز نیز ۱۲ آبان از هشدار اسرائیل درباره احتمال استفاده تهران از سلاح شیمیایی خبر داد. برخی مقام‌های آمریکایی اطلاعات ارائه‌شده از سوی اسرائیل را بخشی از تلاش اسرائیل برای ترغیب واشینگتن به ازسرگیری عملیات گسترده نظامی می‌دانستند و گروهی دیگر بر ضرورت جدی گرفتن آن تاکید داشتند.

نشست‌های اضطراری و اختلاف‌نظر درباره توان اجرای حمله

به گزارش سی‌ان‌ان، مقام‌های آمریکایی در طول هفته گذشته چندین نشست برای بررسی راه‌های مقابله با تهدید تازه برگزار کردند. یکی از منابع این اقدامات را «دوراندیشانه» توصیف کرد.

مقام‌های آمریکایی اطلاعات جدید را نشانه‌ای نگران‌کننده از آمادگی جمهوری اسلامی برای تشدید تنش‌ها ارزیابی می‌کنند، به‌ویژه در شرایطی که حکومت ایران زیر فشار حملات نظامی آمریکا و محاصره اقتصادی قرار دارد.

در بخشی از گزارش سی‌ان‌ان آمده است که طراحی سناریوهای حمله به معنای برخورداری از امکانات لازم برای اجرای آن نیست. یکی از منابع این رسانه گفت: «اینکه آیا آن‌ها واقعا نیروهای لازم برای اجرای چنین عملیاتی را در اختیار دارند یا نه، محل اختلاف نظر است.»

به گفته منبع دیگری، دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا به ارتباطات عوامل ایرانی دست یافته‌اند که در آن از مخفی شدن مواد مورد نیاز برای ساخت بمب در داخل ایالات متحده سخن گفته شده است. مقام‌های آمریکایی درباره اعتبار این اطلاعات اختلاف‌نظر دارند و گزارش سی‌ان‌ان نیز تایید مستقلی درباره وجود چنین موادی ارائه نمی‌کند.

یکی دیگر از منابع این رسانه گفت بسیاری از مقام‌های امنیت ملی آمریکا احتمال می‌دهند مواد مورد نیاز برای چنین حملاتی از سال‌ها پیش در این کشور جاسازی شده باشد. از دید این منبع، آنچه تغییر کرده لزوما توانایی جمهوری اسلامی برای اجرای حمله نیست، بلکه انگیزه احتمالی آن برای دست زدن به چنین اقدامی است.

وزارت دفاع آمریکا پرسش‌های سی‌ان‌ان را به دفتر مدیر اطلاعات ملی ارجاع داد و این دفتر از اظهارنظر خودداری کرد.

سخنگوی نمایندگی جمهوری اسلامی در سازمان ملل نیز گفت مقام‌های ایران «استفاده از سلاح‌های شیمیایی را تحت هر شرایطی کاملا نامشروع می‌دانند» و گزارش‌های مربوط به آن را رد کرد. به نوشته سی‌ان‌ان، این سخنگو به‌طور مشخص به موضوع نقشه احتمالی استفاده از بمب کثیف نپرداخت.

نگرانی از کاهش توان شناسایی نقشه‌های حمله

یکی از منابع آگاه به سی‌ان‌ان گفت چنین سلاح‌هایی بیش از آنکه ابزاری برای حمله دقیق باشند، وسیله‌ای برای ایجاد وحشت‌اند و می‌توانند به بیماری شدید و غیرقابل سکونت شدن بعضی مناطق منجر شوند.

این شبکه شناسایی و خنثی کردن نقشه‌ها پیش از اجرای احتمالی را از چالش‌های اصلی آمریکا توصیف کرد. این چالش با اختلاف بر سر تمدید یکی از قوانین کلیدی نظارت اطلاعاتی این کشور گره خورده است.

به گزارش سی‌ان‌ان، مقام‌های ارشد آمریکا با هشدار درباره خطر افزایش تهدیدها، خواستار تمدید قانون جمع‌آوری ارتباطات اتباع خارجی شدند که اعتبارش در ژوئن پایان یافت. مجوزهای قبلی تا مارس ۲۰۲۷ معتبرند. رهبران کنگره نیز در جریان اطلاعاتی درباره ایران قرار گرفتند، اما مشخص نیست تهدید بمب کثیف یا سلاح شیمیایی در این جلسه مطرح شده باشد.

تهدید احتمالی علیه نیروهای آمریکایی در خاورمیانه

دو مقام آمریکایی به سی‌ان‌ان گفتند واشینگتن مجموعه دیگری از اطلاعات را نیز بررسی می‌کند که از احتمال استفاده جمهوری اسلامی از سلاح شیمیایی علیه نیروهای آمریکایی مستقر در خاورمیانه حکایت دارد.

به نوشته این شبکه، چند مقام آمریکایی صراحتا گفته‌اند نیروهای این کشور برای مقابله با چنین حمله‌ای تجهیزات حفاظتی و آموزش کافی ندارند.

یکی از منابع آگاه گفت این نگرانی‌ها به تلاش‌هایی جداگانه برای آمادگی در شرایط اضطراری منجر شده است. هدف، اطمینان از دسترسی کارکنان دیپلماتیک و اطلاعاتی آمریکا در منطقه به تجهیزات و آموزش لازم برای حفاظت از خود در صورت حمله شیمیایی است.

این هشدارها در شرایطی مطرح می‌شود که،مذاکرات برای پایان دادن به محاصره دریایی آمریکا، بازگشایی تنگه هرمز و خاتمه درگیری‌ها هنوز نتیجه‌ای نداشته است.

محمد اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، دوشنبه اعلام کرد تلاش‌های این کشور برای بازگرداندن مقام‌های تهران و واشینگتن بر سر میز مذاکره هنوز متوقف نشده است. با این حال، یک منبع منطقه‌ای به سی‌ان‌ان گفت هر دو طرف خواهان توافق‌اند، اما در شرایط کنونی هیچ‌یک آماده دادن امتیازهای معنادار به نظر نمی‌رسد.

این منبع هفته‌های پیش رو را برای دستیابی به توافق حیاتی دانست و درباره احتمال اقدام گروه‌هایی برای برهم زدن مذاکرات هشدار داد.

او تندروها یا عناصر خودسر درون حکومت ایران را از جمله نیروهایی دانست که ممکن است از ادامه جنگ سود ببرند و انگیزه حمله‌ای تازه داشته باشند.

یکی از مقام‌های آمریکایی نیز به سی‌ان‌ان گفت تهران از خطر اقدام تلافی‌جویانه در صورت استفاده از این سلاح‌ها آگاه است. با این حال، به ارزیابی او، اگر رهبران جمهوری اسلامی بقای حکومت را در خطر ببینند، ممکن است پذیرش چنین خطری را توجیه‌پذیر بدانند.

  • آمریکا ۳ شهروند عراقی و ایرانی مرتبط با سپاه را به مشارکت در ۲۰ حمله تروریستی متهم کرد

    آمریکا ۳ شهروند عراقی و ایرانی مرتبط با سپاه را به مشارکت در ۲۰ حمله تروریستی متهم کرد

  • وزیر خزانه‌داری آمریکا در پی تهدیدهای جمهوری اسلامی به پایگاه نظامی منتقل شد

    وزیر خزانه‌داری آمریکا در پی تهدیدهای جمهوری اسلامی به پایگاه نظامی منتقل شد

Banner
Banner
Banner

پربازدیدترین‌ها

اذعان یک فرمانده سپاه به نفوذ در نهادهای امنیتی: جایی برای پنهان ماندن وجود ندارد
۱

اذعان یک فرمانده سپاه به نفوذ در نهادهای امنیتی: جایی برای پنهان ماندن وجود ندارد

۲
تحلیل

آرایش نظامی آمریکا در منطقه؛ اهرم فشار بر تهران یا مقدمه حمله؟

۳

لس‌آنجلس تایمز: ایران چگونه از ردپای دیجیتال نظامیان برای هدف‌گیری پایگاه‌ها استفاده کرد؟

۴

سومین ناو هواپیمابر آمریکا پیش از سفر ترامپ به چین وارد خاورمیانه شد

۵

دلافوئنته پس از شکست خانگی مقابل انگلستان: برای قهرمانی در لیگ ملت‌ها برمی‌گردیم

انتخاب سردبیر

  • سی‌ان‌ان: جمهوری اسلامی برای حمله شیمیایی به پایتخت آمریکا برنامه‌ریزی می‌کند

    سی‌ان‌ان: جمهوری اسلامی برای حمله شیمیایی به پایتخت آمریکا برنامه‌ریزی می‌کند

  • پلیس هلند درباره نقش جمهوری اسلامی در تلاش برای ترور یک روزنامه‌نگار ایرانی تحقیق می‌کند

    پلیس هلند درباره نقش جمهوری اسلامی در تلاش برای ترور یک روزنامه‌نگار ایرانی تحقیق می‌کند

  • اذعان یک فرمانده سپاه به نفوذ در نهادهای امنیتی: جایی برای پنهان ماندن وجود ندارد

    اذعان یک فرمانده سپاه به نفوذ در نهادهای امنیتی: جایی برای پنهان ماندن وجود ندارد

  • ژرار دپاردیو درخواست تجدیدنظر را پس گرفت و عذرخواهی کرد؛ محکومیت تعرض جنسی قطعی شد

    ژرار دپاردیو درخواست تجدیدنظر را پس گرفت و عذرخواهی کرد؛ محکومیت تعرض جنسی قطعی شد

  • رویداد۲۴ از واگذاری مشکوک کشتی کانتینری شهراز به شرکت فرزندان شمخانی خبر داد

    رویداد۲۴ از واگذاری مشکوک کشتی کانتینری شهراز به شرکت فرزندان شمخانی خبر داد

  • اف‌بی‌آی نام عضو سپاه متهم به طراحی ترور بولتون را به فهرست تروریست‌های تحت تعقیب افزود

    اف‌بی‌آی نام عضو سپاه متهم به طراحی ترور بولتون را به فهرست تروریست‌های تحت تعقیب افزود

  • نیویورک‌تایمز از هشدار اسرائیل به آمریکا درباره احتمال حمله شیمیایی جمهوری اسلامی خبر داد

    نیویورک‌تایمز از هشدار اسرائیل به آمریکا درباره احتمال حمله شیمیایی جمهوری اسلامی خبر داد

•
•
•

مطالب بیشتر

پلیس هلند درباره نقش جمهوری اسلامی در تلاش برای ترور یک روزنامه‌نگار ایرانی تحقیق می‌کند

۲۵ آبان ۱۴۰۵، ۲۳:۳۱ (‎+۰ گرینویچ)
100%
سیامک تدین طهماسبی، عکس از صفحه شخصی این روزنامه‌نگار در ایکس

روزنامه هلندی تراو گزارش داد تیم ویژه ضدجاسوسی پلیس هلند در حال بررسی این احتمال است که دستور ترور نافرجام سیامک تدین طهماسبی، روزنامه‌نگار و هنرمند ایرانی، در خرداد ۱۴۰۳ از سوی جمهوری اسلامی صادر شده باشد.

به گزارش تراو، منابعی در دستگاه قضایی هلند تایید کرده‌اند که ماموران «تیم مقابله با مداخله دولت‌های خارجی» در تلاش‌اند مشخص کنند چه کسانی دستور حمله به این منتقد جمهوری اسلامی را در شهر هارلم صادر کرده‌اند.

یک منبع آگاه به این روزنامه گفت: «ما در حال تحقیق درباره سطوح بالاتر و کسانی هستیم که دستور این عملیات را صادر کرده‌اند.»

به گفته این منبع، اگر پلیس بتواند شواهد کافی جمع‌آوری کند، تحقیقات ممکن است به پیگرد قضایی افراد مرتبط با حکومت ایران منجر شود.

این تحقیقات هم‌زمان با محاکمه شش متهم به مشارکت در تلاش برای ترور تدین طهماسبی انجام می‌شود.

به گفته دادستانی هلند، این افراد، شامل یک شهروند کلمبیایی، یک شهروند تونسی و چهار متهم دیگر، اعضای گروهی بودند که حاضر بودند در ازای دریافت پول، این روزنامه‌نگار و هنرمند ایرانی را به قتل برسانند.

  • پلیس بریتانیا: حکومت ایران قصد دارد  به کارکنان رسانه‌ها‌ی فارسی‌زبان آسیب بزند

    پلیس بریتانیا: حکومت ایران قصد دارد به کارکنان رسانه‌ها‌ی فارسی‌زبان آسیب بزند

درخواست مجازات‌های سنگین برای متهمان ترور

دادستانی هلند پنج‌شنبه ۲۱ آبان در دادگاهی با تدابیر امنیتی شدید در نزدیکی فرودگاه اسخیپول، برای متهمان پرونده مجازات‌های سنگین زندان درخواست کرد.

نماینده دادستان در دادگاه گفت: «افرادی که در برابر شما نشسته‌اند، اعضای یک جوخه ترور هستند که حاضر بودند به دستور دیگران و برای منفعت شخصی دست به قتل بزنند.»

او افزود: «برای آن‌ها فرقی نمی‌کرد چه کسی باید کشته شود یا این قتل قرار است کجا اتفاق بیفتد؛ به آنجا پرواز می‌کردند، خود را مسلح می‌کردند و ماموریت را انجام می‌دادند.»

بر اساس گزارش تراو، دادستانی برای متهمان این پرونده مجازات‌هایی از شش تا ۲۰ سال زندان درخواست کرده است.

انتظار می‌رود دادگاه در صورت پیش رفتن روند محاکمه طبق برنامه، ۳۰ آذر حکم خود را صادر کند.

تحقیقات درباره آمران اصلی حمله

سازمان اطلاعات و امنیت داخلی هلند (AIVD) پیش‌تر در گزارش سالانه خود اعلام کرده بود اطلاعات به‌دست‌آمده نشان می‌دهد احتمالا جمهوری اسلامی در تلاش برای ترور در هارلم نقش داشته است.

  • دو مرد ایرانی در پرونده جاسوسی از دو روزنامه‌نگار ایران‌اینترنشنال مجرم شناخته شدند

    دو مرد ایرانی در پرونده جاسوسی از دو روزنامه‌نگار ایران‌اینترنشنال مجرم شناخته شدند

با این حال، به نوشته تراو، دادستانی هلند در جریان محاکمه متهمان تلاش کرده است تا حد امکان از پرداختن به نقش احتمالی جمهوری اسلامی در این پرونده خودداری کند.

در مقابل، تیم ویژه ضدجاسوسی پلیس هلند تحقیقات خود را بر شناسایی آمران اصلی عملیات متمرکز کرده است.

این واحد که با نام رسمی «تیم مقابله با مداخله دولت‌های خارجی» فعالیت می‌کند، در تشکیلات پلیس هلند با عنوان «تیم جاسوسی» نیز شناخته می‌شود.

منابع آگاه به تراو هشدار داده‌اند که شناسایی آمران اصلی عملیات ممکن است دشوار باشد و نباید انتظار داشت این تحقیقات به‌سرعت به نتیجه برسد. یکی از این منابع گفت: «این تحقیقات بسیار پیچیده‌اند.»

مظنون اصلی پرونده احتمالا به تهران گریخته است

یکی از موانع اصلی تحقیقات، متواری بودن فردی به نام «سامی ب.» است که به‌عنوان مظنون اصلی پرونده شناخته می‌شود.

این فرد که تابعیت مراکش و اسپانیا را دارد و در محافل تبهکاری با نام‌های «پاچو» و «سویله» شناخته می‌شود، مظنون است که عملیات ترور را طراحی و هماهنگ کرده باشد.

به نوشته تراو، سامی ب. ممکن است حلقه ارتباطی میان تهران و عاملان اجرایی عملیات باشد.

شواهدی نیز وجود دارد که نشان می‌دهد او احتمالا به ایران گریخته است.

به گفته دادستانی هلند، فعالیت حساب کاربری اپل این مظنون در ایران ثبت شده و در تلفن همراه دوست‌دختر سابق او نیز اطلاعات مربوط به رزرو سفر به ایران پیدا شده است.

دستگاه قضایی هلند برای اطلاعاتی که به بازداشت سامی ب. منجر شود، جایزه‌ای ۵۰ هزار یورویی تعیین کرده است، اما او همچنان متواری است.

پیشینه تلاش برای ترور سیامک تدین طهماسبی

سیامک تدین طهماسبی، روزنامه‌نگار و هنرمند ایرانی مخالف جمهوری اسلامی، ۱۷ خرداد ۱۴۰۳ هدف یک سوءقصد نافرجام در شهر هارلم هلند قرار گرفت.

ایران‌اینترنشنال ششم تیر ۱۴۰۳ در گزارشی اختصاصی، به نقل از تدین طهماسبی، جزئیات این سوءقصد و بازداشت دو مهاجم مسلح را منتشر کرد.

در آن زمان، احتمال ارتباط یکی از مظنونان با سوءقصد به یک سیاست‌مدار اسپانیایی نیز مطرح شده بود.

سازمان اطلاعات و امنیت داخلی هلند در اردیبهشت ۱۴۰۴ اعلام کرد جمهوری اسلامی احتمالا در تلاش برای ترور مخالفان خود در خاک این کشور نقش داشته است.

این ارزیابی به تنش‌های دیپلماتیک میان تهران و لاهه و احضار سفیر هلند در ایران منجر شد.

استفاده از گروه‌های تبهکار برای اجرای عملیات پنهانی

تراو در گزارش خود نوشت استفاده از مجرمان برای اجرای عملیات پنهانی، روشی منحصر به جمهوری اسلامی نیست و سازمان‌های اطلاعاتی کشورهای دیگر نیز گاهی از گروه‌های تبهکار برای انجام ماموریت‌های غیرقانونی استفاده می‌کنند.

با این حال، به نوشته این روزنامه، بر اساس ارزیابی سازمان‌های اطلاعاتی غربی، جمهوری اسلامی در سال‌های اخیر فعالیت چشمگیری در جذب مجرمان برای اجرای عملیات در خارج از کشور داشته است.

این روش به تهران امکان می‌دهد بدون برقراری ارتباط مستقیم با عاملان اجرایی، عملیات مورد نظر خود را پیش ببرد.

مجرمان استخدام‌شده نیز ممکن است ندانند چه کسی آن‌ها را به خدمت گرفته و هدف اصلی عملیات چیست.

استفاده از واسطه‌ها همچنین به مقام‌های جمهوری اسلامی امکان می‌دهد نقش خود را در چنین عملیات‌هایی انکار کنند.

تیم مقابله با مداخله دولت‌های خارجی پلیس هلند هم‌زمان با تشدید قوانین ضدجاسوسی این کشور تشکیل شد؛ قوانینی که در اردیبهشت ۱۴۰۴ به اجرا درآمدند.

نگرانی از افزایش فعالیت‌های جاسوسی، خرابکاری و دیگر اشکال مداخله کشورهایی مانند روسیه، چین و ایران، از دلایل اصلی تقویت این قوانین بوده است.

این تیم برخلاف سازمان‌های اطلاعاتی هلند که عمدتا بر جمع‌آوری اطلاعات و خنثی‌سازی تهدیدها تمرکز دارند، وظیفه شناسایی مظنونان و جمع‌آوری شواهد لازم برای پیگرد قضایی آن‌ها را بر عهده دارد.

ماموران این تیم در پرونده‌های دیگری، از جمله فعالیت احتمالی دو نوجوان برای یک گروه هکری روسی و تهدید مخالفان حکومت مصر در هلند به دستور مقام‌های قاهره، نیز تحقیق کرده‌اند.

«هنوز عدالت اجرا نشده است»

سیامک تدین طهماسبی در جریان محاکمه متهمان، هنگام قرائت اظهارات خود به‌عنوان قربانی، از مقام‌های هلندی خواست تحقیقات را به عاملان اجرایی محدود نکنند و آمران اصلی عملیات را نیز شناسایی کنند.

او گفت: «هنوز عدالت اجرا نشده است.»

این روزنامه‌نگار و هنرمند ایرانی افزود: «این حق همه شهروندان هلند است که بدانند چه کسانی پشت حملات تروریستی در خاک کشورشان قرار دارند.»

آبان ۹۸؛ قطع اینترنت و تشدید سرکوب در تاریکی

۲۵ آبان ۱۴۰۵، ۲۱:۲۵ (‎+۰ گرینویچ)
•
ساسان سمندی
100%
بارش برف پاییزی؛ تهران، ۲۵ آبان ۱۳۹۸

در میانه اعتراضات آبان ۱۳۹۸، حکومت با قطع سراسری اینترنت، دسترسی ایرانی‌ها را به دنیای دیجیتال مسدود کرد. این خاموشی، هم‌زمان با سرکوب خونین معترضان، راه انتشار خبر و تصاویر خشونت را بست و مردم را برای روزها از اطلاع‌رسانی درباره آنچه می‌دیدند و خبرگرفتن از دیگر شهرها محروم کرد.

شنبه ۲۵ آبان، با گسترش اعتراضات به افزایش قیمت بنزین، اتصال ایران به اینترنت جهانی به‌تدریج قطع شد. خبرها و تصاویر اعتراضات که تا پیش از آن در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شد، دیگر به‌آسانی به دست دیگران نمی‌رسید.

در حالی که گزارش‌هایی از شلیک به معترضان و کشته‌شدن شهروندان منتشر شده بود، راهی که می‌توانست ابعاد سرکوب را آشکار کند، از دسترس بخش بزرگی از مردم خارج شد.

افزایش قیمت بنزین پنجشنبه‌شب اعلام شده بود. صبح شنبه، در تهران پوشیده از نخستین برف پاییزی، گروهی از معترضان خودروهایشان را در خیابان‌ها و بزرگراه‌ها خاموش کردند و راه‌ها را بستند.

اعتراض در شهرهای مختلف جریان داشت و با ورود نیروهای امنیتی به درگیری کشیده می‌شد. قطع اینترنت در همین روز، امکان پیگیری هم‌زمان آنچه در خیابان‌های کشور می‌گذشت را به‌شدت محدود کرد.

برای مردم، این قطع ارتباط در کارهای روزمره هم آشکار می‌شد: جست‌وجوی خبر، بازکردن نقشه، فرستادن تصویر یا خبرگرفتن از دوستان و بستگان از طریق پیام‌رسان‌ها دیگر به روال معمول ممکن نبود.

تماس‌های تلفنی و روایت‌های دهان‌به‌دهان بخشی از خبرها را منتقل می‌کرد، اما جای شبکه‌ای را نمی‌گرفت که تا پیش از آن، شهروندان می‌توانستند در آن مشاهداتشان را بی‌واسطه منتشر کنند.

ایران پیش از آن هم تجربه محدودیت‌های ارتباطی را پشت سر گذاشته بود. در اعتراضات سال ۱۳۸۸، دسترسی به برخی سرویس‌ها محدود شده، خطوط تلفن و پیامک در مقاطعی مختل شده و قطعی‌های منطقه‌ای و مقطعی اینترنت نیز رخ داده بود.

اما آن‌چه در آبان ۹۸ اتفاق افتاد، از جنس دیگری بود. این بار با قطع سراسری و تقریبا مطلق اینترنت بین‌المللی روبه‌رو بودیم؛ وضعیتی که در آن، بخش‌هایی از شبکه داخلی همچنان فعال ماندند، اما ارتباط با دنیای خارج از مرزها از بین رفت.

100%
نمایی از اعتراضات در بزرگراه «امام علی» در تهران

اینترنت ملی؛ ارتباط داخلی، انزوا از جهان

آن‌چه سال‌ها با عنوان «شبکه ملی اطلاعات» یا اینترنت ملی مطرح شده بود، در عمل اجرایی شد. بانک‌ها، برخی سازمان‌های دولتی و وب‌سایت‌ها و سامانه‌های مورد تایید حکومت همچنان فعال بودند، اما دسترسی به شبکه‌های اجتماعی، موتورهای جست‌وجو و وب‌سایت‌های خارجی قطع شده بود.

وی‌پی‌ان‌ها و فیلترشکن‌ها نیز عملا از کار افتاده بودند و راه معمولی برای اتصال به اینترنت جهانی باقی نمانده بود.

در روزهای بعد، دولت برای پر کردن خلأ ناشی از قطع اینترنت بین‌المللی، شروع به معرفی موتورهای جست‌وجوی داخلی و وب‌سایت‌های بومی کرد. پلتفرم‌هایی که حتی در انجام ساده‌ترین جست‌وجوها هم کارآمد نبودند.

چند پیام‌رسان داخلی نیز تبلیغ شدند، اما نه اعتماد عمومی به آن‌ها وجود داشت و نه توانایی جایگزین شدن با ابزارهای ارتباطی مورد استفاده مردم را داشتند. مسئله فقط نبود چند وب‌سایت و شبکه اجتماعی نبود؛ بخش بزرگی از زندگی روزمره، کار، ارتباطات و دسترسی به اطلاعات ناگهان مختل شده بود.

در آن روزها، تازه در موقعیت‌های عادی زندگی می‌شد ابعاد این قطع ارتباط را درک کرد. وقتی می‌خواستی خبری را جست‌وجو کنی، نقشه‌ای را باز کنی، آدرسی پیدا کنی یا از وضعیت اتفاقی در شهر دیگری باخبر شوی، متوجه می‌شدی که هیچ راه معمولی برای دسترسی وجود ندارد. تجربه‌ای که شاید پیش از آن فقط در حد یک هشدار یا احتمال درباره اینترنت ملی مطرح شده بود، حالا به بخشی از زندگی روزانه تبدیل شده بود.

100%

یک هفته بی‌خبری از جهان

در روزهای نخست، ارتباطات تقریبا به‌طور کامل ایزوله شده بود.

من از طریق سرور شخصی یکی از دوستانم که در یک شرکت ارائه‌دهنده خدمات اینترنتی (ISP) کار می‌کرد و در خانه‌اش سروری راه‌اندازی کرده بود، توانستم به شبکه جهانی متصل شوم. اما وقتی اتصال برقرار شد، با واقعیتی عجیب روبه‌رو شدم: تقریبا هیچ‌کس از اطرافیانم آنلاین نبود.

شبکه‌ای که همیشه مملو از حضور دوستان، همکاران و آشنایان بود، ناگهان خالی شده بود. ارتباطی که تا چند روز پیش بدیهی و همیشگی به نظر می‌رسید، دیگر وجود نداشت.

این وضعیت کمی بیش از یک هفته ادامه پیدا کرد. در این مدت، خبر اعتراضات و سرکوب در شهرهای مختلف، عمدتا از طریق تماس‌های تلفنی، ارتباطات محدود و روایت‌های دهان‌به‌دهان میان مردم منتقل می‌شد.

در روزهای پایانی قطعی سراسری بود که برخی فیلترشکن‌های جدید توانستند به‌سختی اتصال برقرار کنند. اما حتی بازگشت تدریجی امکان دسترسی نیز نمی‌توانست آن حجم از بی‌خبری را جبران کند.

100%

پایان خاموشی، آشکار شدن ابعاد سرکوب

با بازگشت اینترنت، تازه مشخص شد در روزهایی که کشور از جهان خارج جدا افتاده بود، چه اتفاقاتی در شهرهای مختلف رخ داده است. ویدیوها، تصاویر و روایت‌های شهروندان یکی پس از دیگری منتشر شدند و ابعاد سرکوب را آشکار کردند؛ از گزارش‌ رویترز درباره کشته شدن ۱۵۰۰ نفر در جریان اعتراضات چندروزه آبان تا تصاویر و روایت‌های هولناک از تیراندازی به مردم در نیزارهای ماهشهر. آنچه در روزهای قطع اینترنت پشت دیوار خاموشی اطلاعاتی پنهان مانده بود، حالا به‌تدریج در برابر چشم جامعه و جهان قرار می‌گرفت.

قطع اینترنت در آبان ۹۸ فقط به معنای از دست دادن امکان استفاده از شبکه‌های اجتماعی نبود. برای نخستین بار، بخش بزرگی از جامعه ایران به شکلی ملموس و فراگیر تجربه کرد که زندگی در غیاب ارتباط با جهان خارج چگونه است.

این‌که چگونه دسترسی به خبر، اطلاعات، ارتباط با دوستان و خانواده، ابزارهای کاری و حتی ساده‌ترین خدمات آنلاین می‌تواند در عرض چند ساعت از بین برود.

  • روزشمار آبان ۹۸؛ در روزهای اعتراض و سرکوب چه گذشت؟

    روزشمار آبان ۹۸؛ در روزهای اعتراض و سرکوب چه گذشت؟

در عین حال، این تجربه نشان داد که قطع ارتباطات تا چه اندازه می‌تواند به پنهان ماندن واقعیت سرکوب و دشوار شدن ثبت و انتشار شواهد آن کمک کند.

آبان ۹۸ نخستین تجربه فراگیر ایرانیان از چنین خاموشی دیجیتالی بود؛ تجربه‌ای که پس از آن، نگرانی از تکرار قطع اینترنت دیگر یک فرض دور از ذهن نبود. از آن روز به بعد، هر بار که صحبت از محدودیت اینترنت یا گسترش شبکه ملی اطلاعات به میان آمد، خاطره آن یک هفته بی‌خبری، انزوا و مواجهه دیرهنگام با واقعیت آنچه در شهرهای دیگر گذشته بود، دوباره زنده می‌شد.

آبان ۹۸ فقط خاطره خیابان‌های ملتهب و سرکوب خونین معترضان نیست؛ خاطره یک هفته زندگی در کشوری است که دیوارهای قطع دسترسی به دنیای دیجیتال در آن ناگهان بالا رفت و ارتباط میلیون‌ها نفر با جهان خارج قطع شد.

تجربه‌ای که نشان داد خاموش کردن اینترنت می‌تواند به همان اندازه سرکوب خیابانی، در کنترل جامعه و پنهان ماندن واقعیت آن‌چه در داخل کشور می‌گذرد، نقش داشته باشد.

آبان ۹۸ برای اکثریت مردم ایران نقطه عطف و پایان یک عصر بود. بعد از آبان، میان این اکثریت و حاکمیت هیچ نقطه اشتراکی دیگر باقی نمانده بود؛ هر چه بود را مردم امتحان کرده بودند. راه دموکراسی و صندوق، دولت اصلاحاتی و اعتدالی؛ دیگر برای مردم بازی اصولگرا و اصلاح‌طلب تمام شده بود و اکثریت مردم دیگر در هیچ انتخاباتی حضور نیافتند.

مردم ایران فهمیده بودند که انتخاب میان بد و بدتر، خودش هم بد است. آن‌ها حالا فقط «خوب» را می‌خواستند، و این حکومت از هر چیز خوبی تهی بود.

شمار جان‌باختگان واژگونی اتوبوس کارکنان پالایشگاه گاز دهلران به ۱۳ نفر رسید

۲۵ آبان ۱۴۰۵، ۲۰:۰۷ (‎+۰ گرینویچ)
100%

شمار جان‌باختگان واژگونی اتوبوس حامل کارکنان پالایشگاه گاز دهلران در استان ایلام، با جان باختن یکی دیگر از مصدومان، به ۱۳ نفر افزایش یافت. دو مصدوم دیگر همچنان در بخش مراقبت‌های ویژه بستری هستند و وضعیت سایر مصدومان پایدار گزارش شده است.

خبرگزاری ایلنا بهنقل از منابع کارگری گزارش داد محسن فیلی، یکی از مصدومان این حادثه، بامداد دوشنبه ۲۵ آبان در اثر شدت جراحات در بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان گنجویان دزفول جان باخت.

بر اساس این گزارش، مهدی کریم‌زاده و نعیم محمدولی، دو مصدوم دیگر حادثه، همچنان در بخش مراقبت‌های ویژه بستری هستند.

وضعیت سایر مصدومان پایدار گزارش شده و روند درمان آنان در مراکز درمانی ایلام، آبدانان و دزفول ادامه دارد.

این اتوبوس حامل حدود ۳۰ نفر از کارکنان شرکت راه‌اندازی و بهره‌برداری صنایع نفت (اویکو)، شاغل در مجموعه پتروپالایش دهلران، بود که شامگاه ۲۳ آبان، پس از پایان شیفت کاری، در مسیر بازگشت از دشت‌عباس دهلران به مورموری آبدانان، در محدوده سه‌گر و حوالی چاه‌های نفت، واژگون شد.

روابط عمومی اورژانس پیش‌بیمارستانی استان ایلام پیش‌تر اسامی ۱۲ جان‌باخته این حادثه را امین محمدولی، محمدرضا محمدی، سعید غلامی، لطف‌الله مرادی، روح‌الله علیجانی، فریبرز هادی‌زاده، سجاد نصراللهی، بهرام طهماسبی، محمد رحیمی، موسی رحیمی، احمد تقی‌زاده و ایوب حسنوند اعلام کرده بود.

اتوبوس معاینه فنی معتبر نداشت

یارسان الفتی، رییس کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان ایلام، در گفت‌وگو با ایلنا اعلام کرد بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد اتوبوس حادثه‌دیده فاقد گواهی معتبر معاینه فنی بوده و لاستیک‌های آن نیز کاملا فرسوده و بدون آج استاندارد بوده‌اند.

او گفت اتوبوس متعلق به یک شرکت پیمانکاری طرف قرارداد با شرکت نفت بوده و شواهد اولیه از احتمال قصور پیمانکار و ضعف نظارت شرکت نفت بر ایمنی سرویس‌های کارکنان حکایت دارد.

100%

به‌گفته الفتی، اتوبوس مدل سال ۱۳۹۷ و دارای ظرفیت ۴۲ نفر بوده است؛ بنابراین شمار سرنشینان از ظرفیت مجاز فراتر نرفته بود، اما خودرو به‌دلیل انجام نشدن تعمیرات و سرویس‌های دوره‌ای، از استانداردهای ایمنی لازم برخوردار نبود.

الفتی گفت بر اساس یافته‌های اولیه، رعایت نکردن سرعت مطمئنه از سوی راننده و نقص فنی اتوبوس از عوامل احتمالی حادثه بوده‌اند، اما تعیین قطعی مقصران به تکمیل بررسی‌های کارشناسی و اعلام نظر مراجع قضایی بستگی دارد.

واکنش‌ها به حادثه مرگبار دهلران

اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری، ۲۵ آبان در بیانیه‌ای درباره واژگونی اتوبوس کارکنان نفت دهلران، خواستار بررسی ایمنی اتوبوس، عملکرد پیمانکاران و برخورد با مقصران احتمالی شد.

این اتحادیه تاکید کرد: «جان کارگر، سرمایه‌ای نیست که بتوان با پرداخت خسارت، صدور پیام تسلیت یا تشکیل جلسات مقطعی، فقدان آن را جبران کرد.»

شورای سازماندهی اعتراضات کارگران غیررسمی نفت (ارکان ثالث) نیز با انتقاد از پرداخت نشدن حقوق و شرایط کاری کارکنان نفت دهلران، خواستار محاکمه مقصران حادثه، نوسازی ناوگان حمل‌ونقل، ایمن‌سازی جاده‌ها و پرداخت مطالبات کارگران و خانواده‌های جان‌باختگان شد.

عبدالله مهتدی، دبیرکل حزب کومله کردستان ایران، نیز در پیام تسلیتی درباره این حادثه گفت: «بی‌توجهی مستمر جمهوری اسلامی به ایمنی جاده‌ها و وسایل نقلیه، راه‌های کشور را به گذرگاه‌های مرگ بدل کرده است.»

او مسئولیت این حوادث را متوجه حاکمیت دانست.

100%

آمار مرگ‌ومیر در تصادفات جاده‌ای

ایلنا ۱۷ آبان با استناد به آمار سازمان پزشکی قانونی گزارش داد در نیمه نخست سال جاری، ۱۰ هزار و ۳۵۷ نفر در حوادث رانندگی جان باختند که هزار و ۸۶۸ نفر از آنان، معادل ۱۸ درصد قربانیان، جوانان ۱۸ تا ۲۴ ساله بودند.

محمد اتابک، وزیر صنعت، معدن و تجارت، ۱۵ آبان در نامه‌ای به محمدرضا عارف، معاون اول مسعود پزشکیان، خواست اجرای استانداردهای جدید خودرو دست‌کم یک سال به تعویق بیفتد.

او مشکلات ارزی، شرایط اضطراری کشور و ناتوانی خودروسازان در سرمایه‌گذاری را از دلایل این درخواست اعلام کرد.

محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، ۲۶ خرداد مرگ سالانه حدود ۲۰ هزار نفر در حوادث رانندگی را یکی از چالش‌های جمعیتی ایران خوانده بود.

به‌گفته منتقدان، خودروهای بی‌کیفیت، جاده‌های ناایمن و نبود فرهنگ‌سازی موثر از عوامل اصلی بحران تصادفات جاده‌ای در ایران به شمار می‌روند و کوتاهی مقام‌های جمهوری اسلامی در رفع این مشکلات به تداوم بحران انجامیده است.

بازنشستگان مخابرات و کارگران در چند شهر ایران تجمع اعتراضی برگزار کردند

۲۵ آبان ۱۴۰۵، ۱۵:۴۵ (‎+۰ گرینویچ)
100%
راهپیمایی اعتراضی بازنشستگان مخابرات در تهران، ۲۵ آبان ۱۴۰۵

بازنشستگان مخابرات در شهرهای مختلف ایران در اعتراض به پرداخت نشدن مطالبات، مشکلات معیشتی و درمانی و اجرا نشدن تعهدات شرکت تجمع کردند. کارگران شهرداری ایلام و لایروبی آبفای بندر ماهشهر نیز در اعتراض به حقوق معوق و بلاتکلیفی شغلی دست به تجمع زدند.

بر اساس ویدیوهای رسیده به ایران‌اینترنشنال و گزارش خبرگزاری ایلنا، سایت حقوق بشری هرانا و تشکل‌های صنفی مستقل، بازنشستگان مخابرات دوشنبه ۲۵ آبان در شهرهایی از جمله اصفهان، ایلام، بروجرد، بیجار، تبریز، تهران، سنندج، کرمانشاه و همدان تجمع کردند.

بازنشستگان در تهران مقابل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات راهپیمایی نیز برگزار کردند.

بازنشستگان مخابرات در تجمع‌های خود شعارهای «مخابرات ایران قانون نمی‌پذیرد»، «سهامدار عمده حق ما رو خورده»، «سهامدار غاصب، ننگت باد ننگت باد»، «مخابرات را بردند، به دست دزد سپردند»، «ستاد اجرای امام، حق ماها رو خورده» و «اعتماد مبین سپاه، حق ماها رو خورده» سر دادند.

معترضان همچنین شعارهای «دولت شده قاچاقچی، وای به حال ملت»، «دولت شده قاچاقچی، بخور بخور تو کاره»، «وزیر بی‌لیاقت، حامی ظالمان است»، «مدیران دروغگو، حامی ظالمانند»، «بازنشسته به پا خیز، علیه ظلم و تبعیض» و «دیگه نگید نداریم، خسته از این شعاریم» سر دادند.

شعارهای «فقط کف خیابون، به دست میاد حقمون»، «بازنشسته داد بزن، حقتو فریاد بزن»، «اجرای آیین‌نامه، حق مسلم ماست»، «شرکت پردرآمد، چه بر سر تو آمد» و «تا حق خود نگیریم، دوشنبه‌ها می‌آییم» نیز در این تجمع‌ها شنیده شد.

بازنشستگان مخابرات ۱۸ آبان نیز در سالگرد واگذاری این شرکت به نهادهای حاکمیتی، از جمله ستاد اجرایی فرمان امام و بنیاد تعاون سپاه پاسداران، در شهرهای مختلف تجمع و راهپیمایی کردند.

شرکت مخابرات ایران در سال ۱۳۸۸ به کنسرسیوم توسعه اعتماد مبین واگذار شد؛ کنسرسیومی که با نهادهای وابسته به ستاد اجرایی فرمان امام و بنیاد تعاون سپاه پاسداران ارتباط داشته است.

بازنشستگان می‌گویند پس از این واگذاری، تعهدات شرکت درباره حقوق، مزایا و خدمات رفاهی آنان اجرا نشده و مطالباتشان همچنان بی‌پاسخ مانده است.

آنان خواستار اجرای آیین‌نامه‌های حقوقی و رفاهی، احکام دیوان عدالت اداری، مرحله سوم متناسب‌سازی حقوق، پرداخت معوقات و بهبود بیمه تکمیلی شدند و به افزایش سهم پرداختی بیمه و به‌روز نشدن مزایای غیرنقدی از سال ۱۴۰۰ اعتراض کردند.

100%
یک زن بازنشسته مخابرات در تجمع تهران

در بیجار، بازنشستگان مخابرات برای صد و چهل‌وششمین بار تجمع کردند و خواستار رسیدگی به مطالبات ۱۷ ساله خود شدند.

ایلنا گزارش داد با وجود توافق نمایندگان وزارت ارتباطات، شرکت مخابرات و بازنشستگان در نشست ۲۱ مهر برای بررسی مطالبات و ارائه گزارش ظرف یک ماه، هنوز گزارشی از نتایج این بررسی‌ها منتشر نشده است.

اعتراض کارگران در ایلام و بندر ماهشهر

ایلنا گزارش داد کارگران لایروبی آبفای بندر ماهشهر در اعتراض به بلاتکلیفی قراردادهای کاری و تاخیر در پرداخت حقوق، مقابل فرمانداری این شهر تجمع کردند.

به‌گفته یک منبع کارگری، با خروج پیمانکار قبلی، این کارگران حدود یک ماه بدون کار و درآمد مانده‌اند.

در ایلام نیز کارگران خدماتی شهرداری در اعتراض به پرداخت نشدن نزدیک به دو ماه حقوق و مزایا، مشکلات بیمه تامین اجتماعی و ثبت نشدن اطلاعات نیروهای پیمانکاری در سامانه استخدامی، مقابل شهرداری تجمع کردند.

یکی از اعضای شورای شهر ایلام در جمع معترضان وعده پیگیری مطالبات را داد و کارگران پس از این وعده به تجمع خود پایان دادند.

100%
تجمع اعتراضی کارگران شهرداری ایلام

فشار بر کارگران نیشکر هفت‌تپه برای بازنشستگی پیش از موعد

ایلنا از فشار بر حدود ۶۰ کارگر رسمی شرکت کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه برای بازنشستگی پیش از موعد خبر داد.

یکی از کارگران این مجموعه گفت مدیریت شرکت به کارگرانی که سابقه اشتغال آنان به ۳۰ سال نرسیده، هشدار داده است در صورت امضا نکردن درخواست بازنشستگی، اضافه‌کار و مزایای رفاهی آنان قطع خواهد شد.

این کارگر همچنین از تعلیق دوماهه خود، پرداخت نشدن حقوق و جلوگیری از ورودش به محل کار به دلیل پیگیری مطالبات صنفی خبر داد.

ایلنا نوشت مدیران شرکت این اظهارات را رد کرده‌اند، اما این خبرگزاری اعلام کرد اسناد مربوط به فشار برای بازنشستگی پیش از موعد را در اختیار دارد.

بازنشستگان و کارگران در هفته‌های گذشته نیز بارها در اعتراض به گرانی، کاهش قدرت خرید و مشکلات معیشتی و درمانی، مطالبات معوق و ناامنی شغلی تجمع کرده‌اند.

شماری از معترضان همچنین خواستار آزادی زندانیان سیاسی و پایان دادن به سرکوب، اعدام و سیاست‌های جنگ‌افروزانه حکومت شده‌اند.

از آستانه جنگ تا همکاری؛ چرخش روحانیون حاکم در تهران در رابطه با طالبان کابل

۲۵ آبان ۱۴۰۵، ۱۵:۴۴ (‎+۰ گرینویچ)
•
محبوب‌شاه‌ محبوب
100%

جمهوری اسلامی که سال ۱۳۸۰ برای تشکیل دولتی بدون طالبان در افغانستان با آمریکا همکاری کرد، دو دهه بعد برای محدودکردن نفوذ واشنگتن به همکاری با همان گروه روی آورد و هم‌زمان با حفظ روابط با دولت افغانستان، تماس‌هایش را با طالبان گسترش داد و از بازگشت آن‌ها به قدرت هم استقبال کرد.

۲۳ آبان ۱۳۸۰، روزنامه «جمهوری اسلامی» در تهران، تصویری از دو زن چادری‌پوش کابلی را در صفحه اول خود منتشر کرد و در کنار آن نوشت: «کابل نفس کشید». پیام این تیتر روشن بود: پایان نخستین دوره حکومت طالبان، از نظر این روزنامه نشانه آغاز فصلی تازه در پایتخت افغانستان بود.

نزدیک به بیست سال بعد، در ۲۴ مرداد ۱۴۰۰، هنگامی که طالبان بار دیگر وارد کابل شدند، روزنامه «وطن امروز» که از حمایت حکومتی برخوردار است، در صفحه اول خود با تیتر «ولایات متحده طالبان» شکست سیاست آمریکا در افغانستان را به تصویر کشید. این عبارت که بازی زبانی با نام «ایالات متحده آمریکا» بود، نمونه‌ای آشکار از روایت شکست آمریکا در رسانه‌های حکومتی ایران به شمار می‌رفت.

تفاوت میان این دو تیتر، پرسشی مهم درباره تغییر سیاست تهران در قبال طالبان مطرح می‌کند: ایران چگونه از کشوری که منافع امنیتی خود را با پایان نخستین حکومت طالبان پیوند زده بود، به وضعیتی رسید که بازگشت طالبان به قدرت را شکست راهبردی آمریکا تعبیر می‌کرد؟

پشت این تغییر، صرفا دگرگونی نگاه ایران به طالبان قرار نداشت. گسترش رقابت ایران با آمریکا، نگرانی تهران از حضور نظامی واشنگتن در افغانستان، رقابت بر سر نفوذ منطقه‌ای و محاسبات امنیتی درباره آینده افغانستان، همگی در این روند نقش داشتند.

با این حال، سیاست جمهوری اسلامی ایران در قبال طالبان یک‌شبه تغییر نکرد. روابط دو طرف از مراحل مختلفی گذشت؛ از دشمنی و تماس‌های محدود گرفته تا تعاملات سیاسی و همکاری بر پایه برخی منافع مشترک.

  • وزیر کشور: درگیری در مرز ایران و افغانستان «مختصر» بود و با طالبان مذاکره شد

    وزیر کشور: درگیری در مرز ایران و افغانستان «مختصر» بود و با طالبان مذاکره شد

دشمنی ایران و طالبان در دوران حکومت ملا عمر

اختلاف ایران و طالبان صرفا به تفاوت‌های مذهبی محدود نمی‌شد. در اواخر دهه ۷۰ شمسی، سیاست‌های سخت‌گیرانه طالبان، وضعیت هزاره‌های شیعه و نگرانی تهران از نفوذ این گروه در افغانستان، روابط دو طرف را به‌شدت متشنج کرده بود.

شهریور ۱۳۷۷، هنگامی که طالبان مزارشریف را تصرف کردند، هشت دیپلمات ایرانی و یک خبرنگار کشته شدند. این رویداد روابط ایران و طالبان را تا آستانه رویارویی نظامی مستقیم پیش برد. تهران نیروهای خود را به مرز افغانستان منتقل کرد و تهدید به اقدام نظامی کرد، اما جنگی رخ نداد.

در تحلیلی که اندیشکده چتم‌هاوس در آذر ۱۳۸۰ منتشر کرد، آمده بود که طالبان در ایران از حمایت اندکی برخوردار بودند و کشته شدن دیپلمات‌های ایرانی، درخواست‌ها برای اقدام نظامی علیه این گروه را در تهران تقویت کرده بود. در همان زمان، ایران خود را از نظر مذهبی و سیاسی نیز در نقطه مقابل طالبان می‌دید.

گزارش سرویس پژوهشی کنگره آمریکا نیز به این بحران اشاره کرده است. بر اساس این گزارش، کشته شدن دیپلمات‌های ایرانی باعث شد تهران احتمال اقدام نظامی علیه طالبان را بررسی کند. اختلافات مذهبی و سیاسی ایران و طالبان نیز بخش مهمی از تنش‌های میان دو طرف بود.

پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ و آغاز عملیات نظامی آمریکا در افغانستان، تهران از برخی جنبه‌های حملات آمریکا انتقاد کرد و نگرانی خود را از تلفات غیرنظامیان ابراز داشت. با این حال، مخالفت ایران با عملیات آمریکا به معنای آن نبود که تهران خواهان ادامه حکومت طالبان باشد.

برعکس، با سقوط طالبان، برخی از نگرانی‌های مهم امنیتی ایران در حال کاهش بود. حکومت طالبان یکی از مخالفان سیاسی و امنیتی ایران به شمار می‌رفت و تهران فرصت می‌دید که گروه‌های سیاسی دارای روابط نزدیک با ایران در ساختار آینده افغانستان نفوذ بیشتری پیدا کنند.

با وجود تنش در روابط ایران و آمریکا، دو کشور در سال ۲۰۰۱ (۱۳۸۱) درباره آینده افغانستان اهداف مشترک محدودی نیز داشتند. ایران از ائتلاف شمال، مخالف طالبان، حمایت می‌کرد و در کنفرانس بن نقش دیپلماتیک مهمی در روند تشکیل دولت جدید افغانستان ایفا کرد. یکی از خواسته‌های تهران نیز این بود که طالبان در دولت جدید مشارکت نداشته باشند.

جیمز دابینز، نماینده پیشین وزارت خارجه آمریکا، بعدها نقش محمدجواد ظریف، نماینده ایران در مذاکرات بن، را مهم توصیف کرد. اسناد دیپلماتیک آمریکا که آرشیو امنیت ملی دانشگاه جورج واشنگتن منتشر کرده است نیز به همکاری محدود واشنگتن و تهران در روند تشکیل دولت جدید افغانستان اشاره دارند.

این همکاری به معنای شکل‌گیری یک اتحاد گسترده میان دو کشور نبود، اما نشان می‌داد که در سال ۲۰۰۱، برخی از اهداف واشنگتن و تهران درباره افغانستان به یکدیگر نزدیک شده بودند.

  • جیش‌العدل؛ روابط طالبان و ایران چگونه عمیق‌تر می‌شود؟

    جیش‌العدل؛ روابط طالبان و ایران چگونه عمیق‌تر می‌شود؟

«کابل نفس کشید»؛ سقوط نخستین حکومت طالبان و محاسبات ایران

در آستانه پایان نخستین دوره حکومت طالبان، تهران از شکل‌گیری ساختار سیاسی‌ در افغانستان حمایت می‌کرد که گروه‌های قومی و جریان‌های سیاسی مختلف در آن سهم داشته باشند و یک گروه، مانند طالبان، بار دیگر کنترل سراسر کشور را در دست نگیرد.

کمال خرازی، وزیر خارجه وقت ایران، در ۲۳ آبان همان سال گفته بود که مردم افغانستان باید بر اساس اصل دموکراتیک «یک نفر، یک رأی» درباره آینده کشورشان تصمیم بگیرند.

صداوسیمای ایران نیز در تفسیری که در همان روز منتشر کرد، استدلال کرده بود که طالبان باید برای همیشه از دولت آینده افغانستان کنار گذاشته شوند. تهران خواهان مشارکت جریان‌های مختلف قومی و سیاسی در ساختار سیاسی افغانستان بود، اما از بازگشت طالبان به قدرت حمایت نمی‌کرد.

یکی از دیپلمات‌های طالبان در دوره نخست حکومت این گروه در پاکستان، به شرط فاش نشدن نامش، به افغانستان اینترنشنال ـ پشتو گفت که پیش از حمله آمریکا، آنان در اسلام‌آباد با سفارت ایران درباره حملات احتمالی و حمایت تهران گفت‌وگو کرده بودند، اما پاسخ مثبتی دریافت نکردند.

او گفت: «به ما گفته شد که سفارت ایران پیشنهادهای ما را با وزارت خارجه در تهران در میان خواهد گذاشت، اما حملات آمریکا خیلی زود آغاز شد و ما دیگر از سفارت ایران پاسخی دریافت نکردیم. با این حال، در آن زمان می‌دانستیم که ایران هیچ‌وقت از ما حمایت نمی‌کند.»

پشت این موضع، محاسبات مهمی برای ایران وجود داشت. پایان حکومت طالبان فرصتی برای شکل‌گیری دولتی فراهم می‌کرد که تهران بتواند با آن روابط برقرار کند و هم‌زمان نگرانی‌های خود را درباره امنیت مرزها و حفاظت از جوامع شیعه کاهش دهد.

محمد اقبال عزیزی، مشاور پیشین رییس‌جمهوری افغانستان، می‌گوید تهران کاملا با سقوط طالبان موافق بود، اما نمی‌خواست نفوذ آمریکا در آینده افغانستان چنان گسترش یابد که بر محاسبات امنیتی ایران تأثیر بگذارد.

پس از سقوط رژیم طالبان در سال ۲۰۰۱ و در دوران حضور آمریکا در افغانستان، تهران طالبان را ابزاری برای محدود کردن نفوذ آمریکا و وارد کردن هزینه‌های نظامی و اقتصادی به این کشور می‌دانست؛ هدفی که طالبان نیز دنبال می‌کردند.

این هم‌سویی منافع، زمینه حمایت غیرمستقیم ایران از طالبان را فراهم کرد. تهران به این گروه پناهگاه و منابع در اختیار گذاشت تا بتواند جنگی با شدت محدود را ادامه دهد و دولت افغانستان، برخوردار از حمایت غرب، را تضعیف کند. طالبان نیز در کنار پاکستان، یک همسایه دیگر را به‌عنوان حامی خود یافتند.

علاوه بر این، شورش طالبان برای تهران این مزیت را داشت که افغانستان به اندازه‌ای بی‌ثبات بماند که به پایگاهی برای نیروهای ضدایرانی، از جمله جیش‌العدل و دیگر گروه‌های مسلح، تبدیل نشود یا به یک پایگاه نظامی بلندمدت آمریکا در منطقه بدل نگردد.

در همین چارچوب، جمهوری اسلامی ایران در نصرت‌آباد و اشار در استان سیستان‌ و بلوچستان، پیرانج در خراسان رضوی و همچنین همت‌آباد و مهرشهر زاهدان، برای شماری از رهبران طالبان پناهگاه‌ها و مدارس دینی ایجاد کرد.

محمد اشرف غنی، رییس‌جمهور پیشین افغانستان، نیز در یک نشست خبری در ۲۷ اسفند ۱۳۹۴ گفته بود که ایران به طالبان سلاح و مهمات می‌دهد.

سقوط طالبان برای ایران چند پیامد مهم داشت. نخست، گروهی از قدرت کنار رفت که با منافع مذهبی و امنیتی تهران به‌شدت مخالف بود. دوم، ایران فرصتی یافت تا نفوذ متحدان و شرکای سیاسی پیشین خود را در کابل گسترش دهد. سوم، مشارکت تهران در روند تشکیل دولت جدید افغانستان زمینه حفظ نفوذ سیاسی ایران در کشور همسایه را فراهم می‌کرد.

با این حال، استقبال از سقوط طالبان به معنای پذیرش حضور نظامی گسترده آمریکا در افغانستان نبود.

در ماه‌های نخست، همکاری ایران و آمریکا در روند تشکیل دولت جدید افغانستان اهمیت داشت، اما در بهمن ۱۳۸۰، قرار گرفتن ایران در فهرست «محور شرارت» از سوی جورج دبلیو بوش، رییس‌جمهور وقت آمریکا، روابط دو کشور را بیش از پیش متشنج کرد.

از آن پس، حضور نظامی بلندمدت آمریکا در افغانستان به نگرانی امنیتی مستقلی برای تهران تبدیل شد. ایران به گسترش حضور نظامی آمریکا در شرق و غرب خود از منظر امنیت ملی می‌نگریست و افزایش نفوذ واشنگتن در افغانستان را بخشی از رقابت منطقه‌ای می‌دانست.

به این ترتیب، میان رضایت ایران از سقوط طالبان و مخالفتش با حضور گسترده آمریکا در افغانستان تناقضی شکل گرفت. تهران با پایان حکومت نخست طالبان موافق بود، اما نمی‌خواست ساختار سیاسی و امنیتی آینده افغانستان کاملاً زیر نفوذ آمریکا قرار گیرد.

از دشمنی تا تماس‌های سیاسی؛ تغییر روابط در طول دو دهه

روابط ایران و طالبان پس از سقوط سال ۲۰۰۱ نیز ثابت نماند. با ادامه حضور نظامی آمریکا و وخامت روابط تهران و واشنگتن، اهمیت طالبان در محاسبات ایران به‌تدریج تغییر کرد.

در گزارش‌های سرویس پژوهشی کنگره آمریکا و پژوهشگران امور منطقه، به تماس‌های ایران و طالبان و حمایت احتمالی از برخی عناصر این گروه اشاره شده است. گزارش‌ها درباره گسترش روابط ایران و طالبان، به‌ویژه در ۹۰ شمسی، افزایش یافتند.

یکی از محورهای مهم این روابط، هم‌سویی منافع دو طرف در مخالفت با حضور نظامی آمریکا بود. طالبان می‌خواستند به حضور بین‌المللی به رهبری آمریکا پایان دهند؛ ایران نیز می‌کوشید نفوذ نظامی و سیاسی واشنگتن را در کشور همسایه خود محدود کند.

با این حال، این وضعیت را نباید به معنای همسانی کامل اهداف دو طرف دانست. حاکمیت کامل طالبان بر افغانستان برای ایران نیز خطرهایی در پی داشت. تهران درباره امنیت جوامع شیعه، موج مهاجرت، امنیت مرزها و فعالیت دیگر گروه‌های مسلح افراطی نگرانی‌هایی داشت.

از همین رو، یکی از ویژگی‌های مهم سیاست ایران این بود که از یک سو روابط رسمی خود را با دولت افغانستان حفظ می‌کرد و از سوی دیگر، تماس‌هایش با طالبان را گسترش می‌داد.

شهریور ۱۴۰۰، حدود یک ماه پیش از بازگشت طالبان به قدرت، ایران میزبان گفت‌وگوهایی میان نمایندگان دولت افغانستان و طالبان شد. این نشست نشان می‌داد که تهران پیش از بازگشت طالبان به قدرت، وارد مرحله تعامل سیاسی با این گروه شده بود.

شورای امور جهانی هند در مقاله‌ای تحلیلی نوشته است که موضع ایران در قبال طالبان طی دهه گذشته به‌تدریج تغییر کرده است. بر اساس این تحلیل، واقعیت‌های امنیتی منطقه و رقابت ایران با آمریکا، از اهمیت نسبی اختلافات مذهبی در محاسبات تهران درباره طالبان کاسته بود.

به این ترتیب، سیاست ایران در قبال طالبان از دشمنی کامل به سمت تماس‌های محدود و همکاری بر پایه برخی منافع مشترک حرکت کرد. با این حال، این تغییر به معنای از میان رفتن همه اختلافات دو طرف نبود.

  • منابع امنیتی افغانستان: طالبان در مشورت با ایران و روسیه تصمیم به قطع اینترنت گرفت

    منابع امنیتی افغانستان: طالبان در مشورت با ایران و روسیه تصمیم به قطع اینترنت گرفت

بیست سال بعد: «ولایات متحده طالبان»

۲۴ مرداد ۱۴۰۰، هنگامی که طالبان وارد کابل شدند و نظام جمهوری افغانستان سقوط کرد، نخستین اظهارات مقام‌های ایرانی عمدتا بر شکست آمریکا و امنیت آینده افغانستان متمرکز بود.

ابراهیم رئیسی، رییس‌جمهور وقت ایران، در ۱۶ اوت گفت شکست نظامی آمریکا و خروج این کشور از افغانستان باید به فرصتی برای بازگشت زندگی، امنیت و صلح پایدار به این کشور تبدیل شود.

رئیسی در اظهارات خود مستقیما نام طالبان را ذکر نکرد. او از گروه‌های افغان خواست برای دستیابی به توافق ملی تلاش کنند. بنابراین، پیام رییس‌جمهور ایران بر تعبیر خروج آمریکا به‌عنوان یک شکست نظامی تأکید داشت، اما نمی‌توان آن را تأیید همه‌جانبه حکومت طالبان دانست.

روزنامه «وطن امروز» در ۲۴ مرداد ۱۴۰۰ با تیتر «ولایات متحده طالبان» شکست سیاست آمریکا در افغانستان را به تصویر کشید. این روزنامه استدلال می‌کرد که آمریکا افغانستان را بدون ساختار سیاسی باثبات و ارتشی قدرتمند که توانایی دفاع از نظام را داشته باشد، ترک کرده است.

روزنامه محافظه‌کار دیگر ایران، «کیهان»، نیز نتیجه بیست سال حضور آمریکا را در قالب فساد، ناامنی و بازگشت طالبان به قدرت به تصویر کشید.

تمرکز اصلی این تیترها نه حمایت همه‌جانبه از حکومت طالبان، بلکه شکست راهبرد آمریکا بود. در روایت سیاسی ایران، مهم‌ترین پیام تحولات افغانستان این بود که آمریکا پس از بیست سال حضور نظامی نتوانست نظامی را حفظ کند که برای پشتیبانی از آن منابع گسترده‌ای هزینه کرده بود.

علی شمخانی، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی ایران، نیز خروج نیروهای آمریکایی را به بیرون رانده شدن تحقیرآمیز اشغالگران تعبیر کرد. اظهارات او بر روایت شکست آمریکا در بحث سیاسی ایران تأکید داشت. سفارت ایران در کابل نیز به‌طور غیرمستقیم از به قدرت رسیدن طالبان ابراز خرسندی کرد.

با این حال، در اظهارات مقام‌های ایرانی درباره حکومت طالبان احتیاط نیز دیده می‌شد. تهران در مواضع علنی خود خواستار توافق سیاسی، ثبات و مشارکت گروه‌های مختلف در افغانستان بود. این موضع نشان می‌داد که رضایت ایران از خروج آمریکا، خودبه‌خود به معنای تأیید تمام سیاست‌های طالبان نیست.

خروج آمریکا برای ایران فرصتی راهبردی بود، اما بازگشت طالبان به قدرت پرسش‌های امنیتی و سیاسی تازه‌ای نیز ایجاد کرد. تهران به‌سرعت کوشید این نگرانی‌ها را در چارچوب تعامل و همکاری قابل‌کنترل با طالبان تعریف کند.

سیاست منافع در پسِ ابراز خرسندی

برای درک تغییر موضع ایران میان سال‌های ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۰ سه عامل اهمیت دارد.

نخست، محاسبات امنیتی بود. نخستین حکومت طالبان از نظر مذهبی و امنیت مرزی نگرانی‌های جدی برای ایران ایجاد کرده بود. پس از سقوط طالبان، حضور نظامی بلندمدت آمریکا به منبعی از فشار راهبردی برای تهران تبدیل شد. خروج آمریکا در سال ۱۴۰۰ فرصتی برای کاهش این فشار فراهم کرد.

دوم، رقابت با واشنگتن بود. در سال ۱۳۸۰، هنگام تشکیل دولت جدید افغانستان، ایران و آمریکا اهداف مشترک محدودی داشتند. اما پس از وخامت روابط دو کشور، محدود کردن نفوذ آمریکا در افغانستان به یکی از اهداف مهم منطقه‌ای تهران تبدیل شد. تماس‌های ایران با طالبان در چارچوب این رقابت گسترده‌تر اهمیت یافت.

سوم، حفظ نفوذ بر آینده افغانستان بود. ایران نمی‌خواست آینده سیاسی و امنیتی افغانستان صرفاً از سوی آمریکا یا دیگر رقبای منطقه‌ای تعیین شود. روابط رسمی با دولت‌های افغانستان و تماس با طالبان، دو وجه از همین محاسبه گسترده تهران بود.

با وجود این، روابط ایران و طالبان همچنان با اختلافات مهمی همراه است. حفاظت از جوامع شیعه، امنیت مرزها، وضعیت مهاجران، تقسیم منابع آب و اختلاف بر سر ساختار سیاسی افغانستان، از جمله مسائلی هستند که می‌توانند بر آینده روابط دو طرف تأثیر بگذارند.

تفاوت میان «کابل نفس کشید» در سال۱۳۸۰ و «ولایات متحده طالبان» در سال ۱۴۰۰، نشانه‌ای آشکار از تغییر سیاست ایران است. اما این تغییر صرفا حاصل دگرگونی نگاه تهران به یک گروه نبود؛ بلکه نتیجه بیست سال تحول در نگرانی‌های امنیتی، رقابت منطقه‌ای و تلاش برای حفظ نفوذ بر آینده افغانستان بود.

در سال ۱۳۸۰، سقوط طالبان برای ایران به معنای پایان حاکمیت گروهی بود که آن را تهدیدی امنیتی می‌دانست. در سال ۱۴۰۰، خروج آمریکا نشانه پایان حضور نظامی‌ای بود که تهران سال‌ها آن را فشاری بر امنیت منطقه‌ای خود تلقی می‌کرد.

هر دو رویداد تاریخی از منظر منافع ایران قابل ارزیابی بودند. در محاسبات تهران، دشمنی و همکاری اهدافی ثابت نبودند، بلکه ابزارهایی برای مواجهه با شرایط متغیر منطقه به شمار می‌رفتند.

از این رو، روابط ایران و طالبان را نمی‌توان صرفا داستان دو دشمن قدیمی دانست که ناگهان به دوست تبدیل شدند. این رابطه، روایت تعامل دو طرفی است که اختلافات مذهبی و سیاسی‌شان از میان نرفته، اما برخی منافع مشترک درباره حضور آمریکا و آینده افغانستان، مسیر روابطشان را تغییر داده است.