رهبران آمریکا و بریتانیا بدون ارائه مدرک علنی، احتمال نقش حکومت ایران در دو رویداد امنیتی این هفته را مطرح کرده‌اند. به گزارش آسوشیتدپرس، تا جمعه دهم مهر ارتباط تاییدشده‌ای میان تهران و این رویدادها آشکار نشده بود.
این دو پرونده به بازداشت چند نفر در نزدیکی پایگاه هوایی فرفورد در انگلستان و حمله در کابین خلبان یک پرواز فلای‌دبی به مقصد اسرائیل مربوط می‌شود. بمب‌افکن‌های آمریکایی از پایگاه فرفورد برای حمله به اهداف حکومتی در ایران استفاده کرده‌اند.
تحقیقات هر دو پرونده در مراحل اولیه است. بریتانیا تاکنون مدرکی درباره ارتباط [حکومت] ایران با بازداشت‌های نزدیک پایگاه منتشر نکرده و مقامی که مجاز به گفت‌وگو با رسانه‌ها نبوده، به آسوشیتدپرس گفته است در حال حاضر شواهدی از ارتباط تهران با حمله در کابین خلبان وجود ندارد.
جمهوری اسلامی دخالت در پرونده بریتانیا را رد کرد
حکومت ایران هرگونه دخالت در رویدادهای منجر به بازداشت‌های روز یکشنبه نزدیک پایگاه فرفورد را رد کرده و با احضار سفیر بریتانیا، خواستار توضیح رسمی دولت این کشور شده است.
پلیس بریتانیا پنجشنبه یک شهروند ۲۵ ساله دوتابعیتی بریتانیایی‌ـ‌ایرانی را به ظن طراحی حمله تروریستی بازداشت کرد. پنج مظنون دیگر با قرار وثیقه آزاد شدند. به گفته کارآگاهان، در خودروهای ون نزدیک پایگاه مقداری بنزین پیدا شده، اما ماده منفجره‌ای کشف نشده است.
نخست‌وزیر بریتانیا گفته است «نشانه‌های قوی» از نقش داشتن [حکومت] ایران وجود دارد، اما جزئیاتی ارائه نکرده است.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، نیز درباره احتمال ارتباط کمک‌خلبان پرواز فلای‌دبی با [حکومت] ایران گفته است بر اساس اطلاعاتی که می‌شنود، پاسخ مثبت است، اما موضوع همچنان بررسی می‌شود. او توضیح بیشتری نداده و حکومت ایران نیز درباره این اظهارات واکنشی نشان نداده است.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، گفته است برای نتیجه‌گیری درباره نقش [حکومت] ایران هنوز زود است.
خلا اطلاعات، زمینه گمانه‌زنی را فراهم کرده است
آنتونیو جوستوتسی، پژوهشگر ارشد موسسه سلطنتی خدمات متحد در لندن، هشدار داده است که نبود شواهد کافی می‌تواند سیاستمداران و رسانه‌ها را به نسبت دادن همه رویدادها به ایران سوق دهد.
او به آسوشیتدپرس گفت: «بسیاری از این نسبت‌ها درست است، اما لزوما همه آنها درست نیست.»
به ارزیابی این پژوهشگر، رویدادی مانند پرونده فرفورد می‌تواند با الگوی اقداماتی همخوانی داشته باشد که هدفشان اعمال فشار بر متحدان آمریکا و نشان دادن توانایی انجام حملات شدیدتر است. با این حال، او درباره دخالت [حکومت] ایران در حمله به پرواز فلای‌دبی تردید دارد و معتقد است کشاندن اسرائیل به ماجرا در شرایط کنونی، سود راهبردی برای تهران ندارد و وضعیت را پیچیده‌تر می‌کند.
آسوشیتدپرس می‌نویسد اگر ارتباط [حکومت] ایران با بازداشت‌های بریتانیا تایید شود، این پرونده نمونه‌ای از راهبرد دیرینه تهران برای ایجاد اختلال و فشار بر دشمنان قدرتمندتر با اقداماتی نسبتا کم‌هزینه خواهد بود. به ارزیابی این خبرگزاری، اثبات نقش [حکومت] ایران در هدف قرار دادن یک هواپیمای مسافربری، به معنای ورود این رویکرد به مرحله‌ای تازه و خطرناک است.
جنگ نامتقارن چگونه در راهبرد حکومت ایران جای گرفته است؟
مقام‌های نظامی حکومت ایران آشکارا از جنگ نامتقارن به‌عنوان یکی از پایه‌های راهبرد دفاعی خود یاد می‌کنند. ابوالفضل شکارچی، سخنگوی ارشد نظامی در ایران، هفته گذشته این شیوه را مقابله با تسلیحات سنگین و گران‌قیمت دشمن با تجهیزات ساده‌تر، کم‌هزینه‌تر و موثر توصیف کرد.
به نوشته آسوشیتدپرس، ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ و قطع حمایت‌های نظامی متحدان پیشین، از جمله آمریکا، به این رویکرد روی آورد. استفاده از پهپادها، قایق‌های تندروی تهاجمی، مین‌های دریایی و نیروهای نیابتی مسلح از ابزارهای این راهبرد بوده است.
این خبرگزاری حملات پهپادی به کشورهای منطقه میزبان پایگاه‌های آمریکا، حمله به کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز و اقدامات گروه‌های مسلح همسو با حکومت ایران در لبنان، یمن، غزه و عراق را در همین چارچوب توصیف می‌کند.
اندیشکده «مرکز سوفان» نیز در تحلیلی در اوایل سال جاری نوشته بود که تهران توان شکست دادن آمریکا یا اسرائیل در یک جنگ متعارف و شدید را ندارد و به همین دلیل، پاسخی نامتقارن و فرسایشی را دنبال می‌کند که هدف اصلی آن دوام آوردن و بقاست.
اتهام استفاده از واسطه‌ها و شبکه‌های تبهکاری
حکومت ایران مسئولیت برخی حملات مستقیم نظامی یا شبه‌نظامی در جریان جنگ، از جمله حمله به ناوهای آمریکایی، را پذیرفته است. با این حال، اتهام‌های مطرح‌شده در دو پرونده اخیر به دخالت غیرمستقیم مربوط می‌شوند؛ موضوعی که اثبات آن را دشوارتر می‌کند.
متیو لویت، پژوهشگر موسسه واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک، سال گذشته نوشته بود ماموران ایرانی برای کاهش خطر اقدامات تلافی‌جویانه علیه ایران، از واسطه‌های تبهکار برای اجرای حملات استفاده می‌کنند.
در یکی از پرونده‌های پیشین، وزارت دادگستری آمریکا در نوامبر ۲۰۲۴ از طرحی منتسب به [حکومت] ایران برای ترور ترامپ خبر داد. تهران این اتهام را رد کرد و آن را توطئه‌ای برای پیچیده‌تر کردن روابط خواند.
مقام‌های بریتانیایی نیز عوامل مرتبط با [حکومت] ایران را به دست داشتن در مجموعه‌ای از آتش‌افروزی‌های عمدی و حملات در بریتانیا و دیگر کشورهای اروپایی متهم کرده‌اند که بسیاری از آنها جامعه یهودیان یا مخالفان جمهوری اسلامی را هدف گرفته‌اند. رییس ام‌آی۵، سرویس اطلاعات داخلی بریتانیا، در اکتبر ۲۰۲۵ گفته بود این نهاد طی یک سال بیش از ۲۰ طرح «بالقوه مرگبار» مورد حمایت حکومت ایران را رصد کرده است.
چند مظنون، از جمله نوجوانان، در ارتباط با حملات آتش‌افروزانه علیه کنیسه‌ها و آمبولانس‌های وابسته به جامعه یهودیان در بریتانیا متهم شده‌اند. به گفته مقام‌ها، عاملان این اقدامات گاه در برابر مبالغ اندک دست به کار می‌شوند و ممکن است از ارتباط ادعایی عملیات با حکومت ایران آگاهی چندانی نداشته باشند.
بریتانیا در ماه ژوئیه «جنبش اسلامی اصحاب یمین» را ممنوع اعلام کرد و آن را گروهی نیابتی وابسته به حکومت ایران و مسئول این حملات دانست. این گروه که اوایل سال جاری میلادی در فضای مجازی ظاهر شد، مسئولیت حمله به کنیسه‌هایی در بلژیک و هلند را بر عهده گرفته است.
با وجود این سوابق و اتهام‌ها، آسوشیتدپرس تاکید می‌کند که ارتباط احتمالی حکومت ایران با دو رویداد امنیتی اخیر همچنان موضوع تحقیق است و تا روز جمعه تایید نشده بود.
آنها همچنین از تهران خواستند به تعهدات خود در زمینه عدم اشاعه پایبند شود و با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری کامل داشته باشد.
این بیانیه که دفتر سخنگوی وزارت خارجه آمریکا جمعه ۱۰ مهر ماه منتشر کرد، از سوی گروهی از کشورهای حامی «ابتکار امنیت مقابله با اشاعه» صادر شده است. بریتانیا، فرانسه، آلمان، کانادا، استرالیا، ژاپن، کره جنوبی، اسرائیل، بحرین، مراکش و یمن از جمله کشورهای همراه این بیانیه‌اند.
امضاکنندگان اعلام کردند که به اجرای تمامی تعهدات مرتبط با قطعنامه‌های احیا‌شده شورای امنیت ادامه خواهند داد و برای مقابله با فعالیت‌های حکومت ایران در زمینه اشاعه، تبادل اطلاعات و هماهنگی اقدامات خود را تقویت خواهند کرد.
تعهد به جلوگیری از انتقال تجهیزات حساس و تسلیحات
کشورهای صادرکننده بیانیه متعهد شدند، در چارچوب اختیارات قانونی داخلی و بین‌المللی و تعهدات مرتبط، از تامین، فروش یا انتقال مواد، تجهیزات، کالاها و فناوری‌هایی به ایران جلوگیری کنند که می‌توانند به فعالیت‌های هسته‌ای حساس از نظر اشاعه یا توسعه سامانه‌های حمل و پرتاب سلاح هسته‌ای کمک کنند.
آنها همچنین بر اجرای محدودیت‌های مربوط به تامین، فروش یا انتقال تسلیحات و اقلام مرتبط به ایران یا از این کشور تاکید کردند.
در بخش دیگری از بیانیه، چهار محور برای اجرای این تعهدات مشخص شده است: جلوگیری از انتقال مستقیم یا غیرمستقیم اقلام مشمول محدودیت‌ها از مبدا یا از طریق قلمرو کشورهای امضا‌کننده؛ تسهیل تبادل سریع اطلاعات؛ بازبینی اختیارات قانونی ملی در صورت نیاز؛ و انجام اقدامات مشخص برای پشتیبانی از تلاش‌های رهگیری و جلوگیری از انتقال محموله‌های مرتبط با اشاعه.
دامنه اقلام مورد اشاره، تجهیزات و موادی را در بر می‌گیرد که می‌توانند به سلاح‌های کشتار جمعی و وسایل حمل و پرتاب آنها، از جمله پهپادها، کمک کنند؛ همچنین اقلام مشمول محدودیت‌های تسلیحاتی احیا‌شده سازمان ملل را شامل می‌شود.
امضاکنندگان تاکید کردند که باید از اختیارات قانونی و توانمندی‌های کافی در داخل کشورهای خود برای اجرای این اقدامات برخوردار باشند. آنها همچنین با اشاره به «بیانیه اصول رهگیری و ممانعت» مصوب سال ۲۰۰۳، بار دیگر پایبندی خود را به قوانین و چارچوب‌های بین‌المللی مرتبط، از جمله قطعنامه‌های شورای امنیت، اعلام کردند.
حمایت از تلاش‌ها برای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای
این کشورها از اقدامات ملی برای اجرای قطعنامه‌های شورای امنیت و فعالیت‌هایی که به گفته آنها به جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هسته‌ای کمک می‌کند، استقبال کردند. در همین چارچوب، بیانیه از فعالیت‌های مرتبط با عملیات «طرد اقتصادی» که آمریکا در هفته‌های اخیر علیه جمهوری اسلامی به اجرا درآورده نام برده شده است.
امضاکنندگان از تمامی اعضای سازمان ملل خواستند قطعنامه‌های احیا‌شده را اجرا کنند. آنها همچنین اعلام کردند هماهنگی تلاش‌های خود را برای مقابله با هرگونه اقدام حکومت ایران در مسیر ازسرگیری توسعه برنامه‌های هسته‌ای یا موشک‌های بالستیک که بر اساس قطعنامه‌های شورای امنیت ممنوع است، ادامه خواهند داد.
بیانیه در پایان از تهران می‌خواهد به اجرای تعهدات خود در زمینه عدم اشاعه بازگردد، با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری کامل داشته باشد و نگرانی‌های جامعه بین‌المللی درباره اشاعه را برطرف کند.
بازگشت تحریم‌ها همچنان محل اختلاف است
بر اساس بیانیه، شش قطعنامه شورای امنیت شامل قطعنامه‌های ۱۶۹۶، ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵ و ۱۹۲۹، روز ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، برابر با پنجم مهر ۱۴۰۴، ساعت هشت شب به وقت تابستانی شرق آمریکا، با تکمیل فرایند «مکانیسم ماشه» بار دیگر لازم‌الاجرا شدند. فرانسه، آلمان و بریتانیا این فرایند را با استناد به آنچه «عدم اجرای مستمر و قابل‌توجه» تعهدات هسته‌ای حکومت ایران در چارچوب برجام خواندند، آغاز کردند.
مکانیسم ماشه در چارچوب توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ پیش‌بینی شده بود و امکان بازگرداندن تحریم‌های پیشین سازمان ملل را فراهم می‌کرد. با این حال، حکومت ایران، روسیه و چین اعتبار حقوقی اقدام سه کشور اروپایی را رد کرده‌اند؛ موضعی که بریتانیا، فرانسه و آلمان نیز در مکاتبات رسمی خود با شورای امنیت به آن اعتراض کرده‌اند.
این اختلاف در هفته‌های اخیر نیز ادامه داشته است. به گزارش رویترز در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۶ شهریور، روسیه و چین با وتوی پیش‌نویس قطعنامه‌ای، مانع تمدید ماموریت هیات کارشناسان ناظر بر تحریم‌های ایران شدند. مسکو و پکن بار دیگر استدلال کردند که محدودیت‌های سازمان ملل علیه تهران بر اساس توافق هسته‌ای پایان یافته است.
در پرونده نظارت هسته‌ای نیز، آسوشیتدپرس روز ۹ سپتامبر، برابر با ۱۸ شهریور، گزارش داد که شورای حکام آژانس، با اشاره به همکاری نکردن حکومت ایران در تحقیقات مربوط به آثار اورانیوم در مکان‌های اعلام‌نشده، موضوع را به شورای امنیت گزارش کرده است. جمهوری اسلامی می‌گوید به دنبال سلاح هسته‌ای نیست و برنامه هسته‌ای‌اش کاملاً صلح‌آمیز است.
رحمان صالحی، ۳۵ ساله، و سلام احمدیان، ۳۶ ساله، به تدارک برای ارتکاب اقدام تروریستی یا کمک به فردی دیگر برای انجام چنین اقدامی متهم‌اند. آنها روز ۲۰ سپتامبر، برابر با ۲۹ شهریور، در آستانه یوم کیپور، مقدس‌ترین روز تقویم یهودیان، در خیابان «نیوتن» در محله «نوردرن کوارترِ» مرکز منچستر بازداشت شدند.
این دو پس از بازداشت به یک کلانتری در لندن منتقل شدند و قرار است شنبه، ۱۱ مهر، در دادگاه بدوی «وست‌مینستر» حاضر شوند. آنها تا آن زمان در بازداشت می‌مانند.
بر اساس جزئیات اتهام‌ها که اسکای‌نیوز گزارش کرده است، صالحی و احمدیان متهم‌اند که در روز ۲۰ سپتامبر یا پیش از آن، برای تهیه مواد، قطعات و تجهیزات لازم برای ساخت یک وسیله انفجاری دست‌ساز تلاش کرده‌اند و در این زمینه از طریق پیام‌رسان‌های رمزگذاری‌شده با دیگران در ارتباط بوده‌اند.
در شرح اتهام‌ها همچنین به تلاش برای دستیابی به راهنمای مکتوب و ویدئوهای آموزش ساخت وسیله انفجاری، از جمله سندی درباره ساخت بمب با کلر و روغن ترمز، اشاره شده است. به گفته پلیس، این دو نفر با استفاده از اینترنت اهداف احتمالی حمله را شناسایی و بررسی کرده‌اند، تصاویر و نقشه‌های آنها را به دست آورده‌اند و مکان‌های احتمالی حمله را از نزدیک زیر نظر گرفته‌اند.
ویکی ایوانز، هماهنگ‌کننده ارشد ملی پلیس مبارزه با تروریسم بریتانیا، این اتهام‌ها را «بسیار جدی» توصیف کرد و گفت تحقیقات مشترک پلیس و سرویس‌های امنیتی به خنثی شدن آنچه مقام‌ها طرحی برای هدف قرار دادن جامعه یهودیان منچستر می‌دانند، انجامیده است.
او تاکید کرد که به باور پلیس، در ارتباط با این پرونده تهدیدی همچنان متوجه مردم نیست، اما از شهروندان خواست هوشیار باشند و هرگونه نگرانی را به پلیس اطلاع دهند.
پلیس متروپولیتن لندن، که هدایت تحقیقات را بر عهده دارد، اعلام کرد در چارچوب این پرونده املاکی در خیابان «اپورث» در لیورپول و جاده «لنکستر» در «سالفورد» نیز بازرسی شده‌اند. پلیس پیش‌تر برای بازجویی از این دو مظنون، که بر اساس ماده ۴۱ قانون مبارزه با تروریسم مصوب سال ۲۰۰۰ بازداشت شده بودند، مهلت بیشتری گرفته بود.
پلیس ارتباط با پرونده پایگاه فرفورد را رد کرد
اعلام این اتهام‌ها یک روز پس از بازداشت فردی دوتابعیتی بریتانیایی‌ـ‌ایرانی در ارتباط با طرح مشکوک دیگری درباره پایگاه هوایی فرفوردِ نیروی هوایی سلطنتی صورت گرفت. به گزارش رویترز، آمریکا از این پایگاه برای حمله به ایران استفاده کرده است.
کارآگاهان مبارزه با تروریسم تاکید کردند که این دو پرونده هیچ ارتباطی با یکدیگر ندارند.
ایوانز با اشاره به تهدیدهایی که به گفته او از جانب حکومت ایران متوجه بریتانیاست، گفت پلیس مبارزه با تروریسم و نهادهای امنیت ملی از تمام ظرفیت‌های خود برای محافظت از کشور در برابر اقدامات خصمانه استفاده می‌کنند.
اعلام اتهام‌ها با سالگرد حمله به کنیسه منچستر همزمان شد
اعلام اتهام‌ها در روز جمعه با نخستین سالگرد حمله مرگبار به کنیسه «هیتون پارک» منچستر همزمان بود. در آن حمله که هنگام یوم کیپور رخ داد، آدریان دالبی، ۵۳ ساله، و ملوین کراویتز، ۶۶ ساله، کشته و سه نفر دیگر زخمی شدند. جهاد الشامی، عامل ۳۵ ساله حمله، نیز با شلیک پلیس مسلح کشته شد.
شبانه محمود، وزیر کشور بریتانیا، گفت خبر این پرونده با فاصله‌ای کوتاه پس از روش هشانا، سال نو یهودیان، و یوم کیپور، برای جوامع یهودی کشور بسیار نگران‌کننده خواهد بود؛ به‌ویژه در منچستر که سالگرد حمله به کنیسه هیتون پارک را پشت سر می‌گذارد.
او رویدادهای اخیر را یادآور تهدیدهای ناشی از تروریسم و عوامل دولت‌های خارجی خواند. محمود همچنین گفت هر دو مظنون چند سال پیش با قایق‌های کوچک وارد بریتانیا شده‌اند و این موضوع را نشانه اهمیت ادامه تلاش‌ها برای مقابله با مهاجرت غیرقانونی دانست. او افزود با وجود کاهش آمار، اقدامات بیشتری لازم است.
پلیس اعلام کرده است نیروهای مبارزه با تروریسم و پلیس محلی برای ارائه پشتیبانی و مشاوره امنیتی به مناطق محل سکونت جوامع یهودی، به‌ویژه در ایام اعیاد مقدس، با یکدیگر همکاری می‌کنند.
فرانک فرگوسن، رییس بخش جرایم ویژه و مبارزه با تروریسم دادستانی سلطنتی بریتانیا، گفت دادستان‌ها پس از بررسی تحقیقات پلیس به این نتیجه رسیده‌اند که شواهد کافی برای ارجاع پرونده به دادگاه وجود دارد. او با تاکید بر اینکه رسیدگی قضایی در جریان است و متهمان حق برخورداری از محاکمه عادلانه دارند، افزود امنیت جامعه یهودیان و عموم مردم بالاترین اولویت دادستانی و پلیس است.
این مقام‌ها به رویترز گفتند انتظار می‌رود این عملیات طی هفته‌های آینده آغاز شود و نیروهای یمنی تحت نظارت ریاض، عملیات زمینی را برعهده بگیرند و نیروی هوایی عربستان از آنها پشتیبانی کند.
به‌گفته این منابع، آمریکا هم‌اکنون اطلاعات و داده‌های لازم برای پشتیبانی از عملیات عربستان در یمن را در اختیار ریاض قرار می‌دهد و شماری از کشورهای منطقه‌ای و اروپایی نیز عمدتا کمک‌های نظامی دفاعی ارائه می‌کنند، اما انتظار نمی‌رود متحدان عربستان مستقیما در عملیات رزمی مشارکت کنند.
یکی از اهداف اصلی این عملیات، عقب راندن حوثی‌ها از مناطقی است که ماه گذشته در امتداد ساحل تصرف کردند. حوثی‌ها در این پیشروی کنترل تنگه باب‌المندب را به دست گرفتند؛ آبراهی که خروجی جنوبی دریای سرخ و یکی از مسیرهای اصلی تجارت دریایی میان آسیا و مدیترانه است.
اهمیت باب‌المندب در ماه‌های اخیر، همزمان با اختلال گسترده در تردد از تنگه هرمز در نتیجه جنگ ایران، افزایش یافته است.
دو سناریو برای عملیات نظامی
به‌گفته مقام‌های خلیج فارس و یمن، عربستان در حال بررسی دو گزینه اصلی است: نخست، یک عملیات محدود و متمرکز برای بازپس‌گیری منطقه باب‌المندب؛ و دوم، حمله‌ای گسترده‌تر که همزمان چند جبهه در استان‌های البیضاء، مأرب، تعز و الجوف را نیز در بر گیرد.
به‌گزارش رویترز، بسته به ابعاد عملیات، ممکن است بیش از ۱۰۰ هزار نیروی یمنی برای شرکت در آن بسیج شوند.
منابع مطلع زمان دقیقی برای آغاز عملیات اعلام نکردند و برآوردهای آنها از «ظرف یک هفته» تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در اوایل نوامبر در نوسان بوده است.
به‌گفته دیپلمات‌های غربی و یک مقام خلیج فارس، ریاض به این نتیجه رسیده است که تا زمانی که حوثی‌ها کنترل باب‌المندب را در اختیار دارند، نمی‌تواند وارد دور تازه‌ای از مذاکرات صلح یمن با آنها شود؛ زیرا تسلط بر این آبراه اهرم مهمی در سطح منطقه‌ای و جهانی در اختیار حوثی‌ها قرار داده است.
مایکل رتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان، پیش‌بینی کرد عملیات احتمالی محدودتر از مداخله نظامی سال ۲۰۱۵ عربستان باشد.
به‌گفته او، با وجود تمایل ریاض به شکست کامل حوثی‌ها، اولویت فوری بازگرداندن شرایط به وضعیت پیش از تسلط آنها بر باب‌المندب، بازپس‌گیری مناطق ساحلی و عادی‌سازی تردد دریایی است.
حمایت اطلاعاتی آمریکا؛ بدون مشارکت مستقیم در حملات
یک دیپلمات غربی نیز به رویترز گفت واشینگتن مشاوران نظامی و اطلاعات، از جمله اطلاعات مربوط به تعیین اهداف، در اختیار عربستان قرار داده است تا از عملیات هوایی این کشور در یمن حمایت کند. با این حال، دامنه این حمایت احتمالا محدود خواهد بود.
رویترز پیش‌تر گزارش داده بود که دونالد ترامپ درخواست محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، برای حمایت نظامی مستقیم آمریکا از جمله انجام حملات هوایی را رد کرده است.
عملیات احتمالی عربستان می‌تواند جبهه تازه‌ای در درگیری‌های منطقه ایجاد کند. حوثی‌ها پس از تضعیف حزب‌الله لبنان در نتیجه حملات اسرائیل طی سه سال گذشته، به قدرتمندترین متحد ایران در خاورمیانه تبدیل شده‌اند.
نقش پاکستان و ترکیه
پاکستان و ترکیه، که ماه گذشته همراه عربستان توافق دفاعی مشترک مکه امضا کردند، تجهیزات نظامی در اختیار ریاض قرار داده‌اند که اکنون در یمن مورد استفاده قرار می‌گیرد.
یک مقام دولت پاکستان گفت اسلام‌آباد ماه گذشته چهار هواپیمای باری حامل تجهیزات نظامی، از جمله سامانه‌های پدافند هوایی، توپخانه سبک، پهپاد و سامانه‌های ضدپهپاد، به عدن، مقر دولت مورد حمایت عربستان در یمن، فرستاده است.
دو مقام پاکستانی و منطقه‌ای و یک دیپلمات غربی همچنین گفتند مشاوران نظامی پاکستان در کنار همتایان سعودی خود برای پشتیبانی از نیروهای یمنی در منطقه حضور دارند. پهپادهای ترکیه‌ای که عربستان پیش از جنگ کنونی خریداری کرده بود نیز بر فراز یمن به کار گرفته شده‌اند.
یکی از نگرانی‌های اصلی ریاض، احتمال پاسخ حوثی‌ها با حملات موشکی و پهپادی به تاسیسات نفتی و زیرساخت‌های عربستان است. به همین دلیل، عربستان از چند متحد خود برای تقویت سامانه‌های دفاعی درخواست کمک کرده است.
به‌گفته یک مقام پاکستانی، اسلام‌آباد بین ۳۰ تا ۴۰ هزار نیروی نظامی در عربستان مستقر کرده است که ماموریت آنها کمک به حفاظت از مرزهای زمینی این کشور و مقابله با حملات موشکی و پهپادی است. این نیروها از سال گذشته و همچنین پس از تشدید اخیر درگیری‌ها در چند مرحله وارد عربستان شده‌اند.
با این حال، به‌گفته این مقام، پاکستان تاکنون تصمیمی برای اعزام نیروهای خود به داخل یمن برای مشارکت مستقیم در جنگ نگرفته است.
فرانسه نیز اعلام کرده است که سامانه‌های دفاعی و نیروهایی را برای کمک به حفاظت از شهر بندری ینبع در ساحل دریای سرخ به عربستان اعزام خواهد کرد.
چالش نیروهای پراکنده ضدحوثی
به‌نوشته رویترز یکی از مهم‌ترین موانع پیش روی عملیات زمینی، وضعیت نیروهای یمنی مخالف حوثی‌هاست. این نیروها مجموعه‌ای از گروه‌های مختلف هستند که عربستان و امارات در مراحل قبلی جنگ داخلی یمن آنها را مسلح و آموزش داده‌اند.
محمد الباشا، تحلیلگر مسائل یمن، گفت بسیاری از نیروهای ضدحوثی هنوز سازماندهی یا آمادگی لازم برای یک عملیات طولانی‌مدت علیه نیروی نظامی منضبط حوثی‌ها را ندارند؛ به‌ویژه در شرایطی که حوثی‌ها همزمان در چند جبهه بر آنها فشار وارد می‌کنند.
اختلافات داخلی این نیروها نیز طی زمستان گذشته تشدید شد؛ زمانی که نیروهای جنوبی مورد حمایت امارات برای تصرف مناطقی در شرق یمن و اعلام برنامه جدایی تلاش کردند، اما پس از مجموعه‌ای از درگیری‌ها از نیروهای مورد حمایت عربستان شکست خوردند.
علی شهابی، تحلیلگر سیاسی سعودی نزدیک به دیدگاه‌های دولت، به رویترز گفت تا این مرحله اولویت عربستان دفاع از مواضع موجود و تثبیت خطوط مقدم بوده است، اما نیروهای تحت حمایت ریاض «قطعا به سمت عملیات تهاجمی خواهند رفت».
او در عین حال تاکید کرد که موفقیت این عملیات تا حد زیادی به عملکرد نیروهای محلی یمنی در میدان نبرد بستگی خواهد داشت.
مصطفایی گفت صفحه اینستاگرامش به‌دلیل حمایت از زندانیان سیاسی و شاهزاده رضا پهلوی از دسترس خارج شده است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، او همچنین به اتهام «تبلیغ علیه نظام» از سوی قوه قضاییه با تشکیل پرونده مواجه و احضار شده است.
برخورد قضایی با معترضان به مشکلات معیشتی پیش‌تر نیز گزارش شده است.
ایران‌اینترنشنال سوم شهریور گزارش داد برای شماری از پرستاران بیمارستان فیاض‌بخش تهران، پس از تجمع در اعتراض به دستمزد، اضافه‌کاری اجباری و کمبود نیرو، پرونده قضایی تشکیل شد و تعدادی نیز با لغو قرارداد و احضار انضباطی روبه‌رو شدند.
قطع مستمری و ماه‌ها انتظار
شماری از افراد دارای معلولیت در پیام‌هایی به ایران‌اینترنشنال از قطع یا تاخیر در پرداخت مستمری، حق پرستاری و کمک‌هزینه لوازم بهداشتی خبر دادند و گفتند افزایش هزینه‌های زندگی و تجهیزات توان‌بخشی، تامین نیازهای روزمره را برای آنان دشوارتر کرده است.
این روایت‌ها در شرایطی مطرح می‌شود که مقام‌های سازمان بهزیستی کمبود بودجه را از عوامل ایجاد صف‌های طولانی برای دریافت حمایت‌های مالی اعلام کرده‌اند.
یکی از مخاطبان ایران‌اینترنشنال گفت نزدیک به ۱۰ ماه است مستمری بهزیستی او قطع شده و با وجود مراجعه‌های مکرر، هنوز پرداخت آن از سر گرفته نشده است.
او افزود: «مددجویان زیادی هستند که مانند من مستمری‌شان بدون هیچ دلیلی قطع شده و هیچ‌کس پاسخگو نیست.»
پیش‌تر فاطمه عباسی، معاون توان‌بخشی سازمان بهزیستی، اعلام کرده بود بیش از ۱۵۲ هزار فرد دارای معلولیت به‌دلیل کمبود بودجه در نوبت دریافت حق پرستاری هستند.
او «کمبود اعتبار» را عامل اصلی طولانی شدن این صف دانست.
یک فرد دارای ضایعه نخاعی به ایران‌اینترنشنال گفت: «چند ماه است چیزی از سوی بهزیستی برای ما واریز نشده و واقعا زندگی خیلی سخت شده است.»
مادر یک کودک دارای اوتیسم شدید نیز گفت حق پرستاری و کمک‌هزینه معیشتی با تاخیر پرداخت می‌شود و افزود که سرپرست فرزندش است و درآمدی ندارد.
ویلچری که ۱۸ سال است تعویض نشده
بخشی دیگر از پیام‌های رسیده به ایران‌اینترنشنال به هزینه تجهیزات مورد نیاز افراد دارای معلولیت مربوط است.
یکی از مخاطبان گفت: «یک ویلچر را ۱۸ سال است دارم. تمام قطعاتش را با طناب و تسمه پلاستیکی بسته‌ام و دو سال است در نوبت بهزیستی هستم.»
فردی با معلولیت شدید نیز گفت با وجود گذشت نیمی از ماه، کمک‌هزینه لوازم بهداشتی او پرداخت نشده است.
او افزود پدرش را ۲۰ سال پیش از دست داده و سرپرستی ندارد.
ایران‌اینترنشنال ۲۲ تیر گزارش داده بود کمک‌هزینه معیشتی بسیاری از افراد دارای معلولیت به‌دلیل آنچه «فقدان بودجه» عنوان شد، از خرداد قطع شده و حق پرستاری و کمک‌هزینه لوازم بهداشتی نیز با تاخیر پرداخت شده است.
یک زن دارای آسیب نخاعی گفت کمک‌هزینه ماهانه لوازم بهداشتی تنها هزینه یک هفته تا ۱۰ روز او را پوشش می‌دهد.
معاون سازمان بهزیستی هشتم خرداد گفته بود بیش از ۸۰ درصد افراد مشمول حمایت‌های این سازمان، در دهک‌های پایین درآمدی قرار دارند.
یک دانشجوی ۲۸ ساله نابینا در پیامی به ایران‌اینترنشنال، از هزینه بالای دسترسی به منابع دانشگاهی گفت: «برای ضبط کتاب‌ها و منابع پژوهشی هزینه‌های زیادی پرداخت می‌کنم. با وجود تعهد سازمان بهزیستی، هیچ کمکی نمی‌شود و من و امثال من برای ضبط منابع صوتی تحت فشار شدیدی هستیم.»
مشکلات مالی افراد دارای معلولیت تنها به پرداخت‌های بهزیستی محدود نیست.
ایران‌اینترنشنال ۲۷ شهریور روایت فردی دارای معلولیت شدید و بیماری صعب‌العلاج را منتشر کرد که گفت بیمه و یارانه‌اش به‌دلیل بالا بودن تراکنش‌های بانکی مرتبط با خرید دارو قطع شده است.
دفتر نخست‌وزیری عراق جمعه ۱۰ مهر با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد این توافق با هدف «تسهیل رفت‌وآمد مسافران و زائران» و «حمایت از سفرهای بشردوستانه، درمانی، گردشگری و تحصیلی» حاصل شده است.
بر اساس این بیانیه، نخست‌وزیر عراق از پاسخ مثبت دولت دونالد ترامپ به درخواست بغداد برای صدور معافیت لازم به‌منظور ازسرگیری پرواز شرکت‌های هواپیمایی ایرانی به نجف قدردانی کرد.
دفتر نخست‌وزیری عراق همچنین تاکید کرد این کشور «منافع مردم خود» را مبنای روابط خارجی قرار می‌دهد و در پی برقراری «روابطی متوازن و مثبت» با سایر کشورهاست.
در این بیانیه آمده است بغداد به تلاش‌های خود برای رفع موانع پروازها در راستای «منافع عراق، حفظ حقوق و منافع مسافران و تقویت همکاری و ارتباطات انسانی میان ملت‌ها» ادامه خواهد داد.
پیش‌تر در ۹ مهر، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در بیانیه‌ای اقدامات آمریکا برای ایجاد محدودیت در مبادلات تجاری و حمل‌ونقل هوایی ایران را «دسیسه‌ای خطرناک در جهت خدشه وارد کردن به روابط دوستانه میان کشورها، خصوصا همسایگان» توصیف کرده بود.
این وزارتخانه محدودیت‌های اعمال‌شده بر پروازها میان ایران و عراق را مغایر منافع مشترک دو کشور دانسته و از بغداد خواسته بود در برابر «فتنه‌انگیزی» واشینگتن «تصمیم‌های مقتضی» اتخاذ کند.
توقف پروازهای ایران به نجف در پی تحریم‌های آمریکا
مدیریت فرودگاه بین‌المللی نجف سوم مهر اعلام کرد تمامی پروازهای ورودی از ایران و خروجی به مقصد ایران تا اطلاع ثانوی متوقف شده‌اند.
یک روز بعد، دولت عراق از آغاز مذاکرات مستقیم با آمریکا برای معاف کردن برخی فرودگاه‌های این کشور از محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها علیه شرکت‌های هواپیمایی ایرانی خبر داد.
وزارت خزانه‌داری آمریکا ۱۷ شهریور نام ۳۵ شرکت و یک فرد مرتبط با صنعت هوانوردی ایران را به فهرست تحریم‌های خود افزود. این فهرست شامل ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی و هشت شرکت مستقر در خارج از ایران است.
آمریکا هشتم مرداد نیز شبکه بین‌المللی پشتیبان شرکت هواپیمایی ماهان‌ایر را تحریم کرده بود.
به‌دنبال تحریم‌های تازه وزارت خزانه‌داری آمریکا، شماری از پروازهای بین‌المللی از ایران به مقصدهایی از جمله امارات متحده عربی، جمهوری آذربایجان و گرجستان لغو شده‌اند.
انتقاد رسانه‌ها و چهره‌های حکومتی از نخست‌وزیر عراق
در روزهای اخیر، مواضع دولت عراق در قبال محدودیت‌های اعمال‌شده بر شرکت‌های هواپیمایی ایرانی، انتقاد شماری از رسانه‌ها و چهره‌های نزدیک به حکومت ایران را برانگیخته است.
حسین شریعتمداری، مدیرمسئول روزنامه کیهان، هفتم مهر با انتقاد از «همراهی» الزیدی با تحریم‌های آمریکا علیه شرکت‌های هواپیمایی ایرانی، نخست‌وزیر عراق را به «همسویی با یزید زمان» متهم کرد.
او اضافه کرد: «ملت عراق هرگز اجازه نخواهند داد که نخست‌وزیر این کشور در این آوردگاه به اردوی یزید کوچ کند.»
رسانه خبرآنلاین نیز به نقل از علی‌رضا مجیدی که او را «کارشناس مسائل خاورمیانه» معرفی کرد، نوشت دولت الزیدی «دولتی کاملا آمریکایی» است.
مجیدی گفت دولت کنونی عراق با حمایت واشینگتن شکل گرفته و ادامه حیات آن هم به حمایت کاخ سفید وابسته است.
او با اشاره به مخالفت ترامپ با نخست‌وزیری نوری المالکی، از چهره‌های نزدیک به جمهوری اسلامی، الزیدی را «وامدار» ایالات متحده دانست و افزود: «اگر آن وتوی آمریکا اتفاق نمی‌افتاد، قطعا این فرد هرگز به نخست‌وزیری نمی‌رسید.»
همزمان با شدت گرفتن کارزار فشار اقتصادی دولت ترامپ علیه جمهوری اسلامی، از جمله از طریق محاصره دریایی و اعمال محدودیت‌های هوایی، اهمیت مسیرهای ارتباطی با کشورهای همسایه، به‌ویژه عراق، برای حکومت ایران افزایش یافته است.
شیروان دوبردانی، عضو کمیسیون امنیت و دفاع پارلمان عراق، ۳۰ شهریور در گفت‌وگویی اختصاصی با ایران‌اینترنشنال اعلام کرد تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا، عراق را به تنها مسیر باقی‌مانده ایران برای دسترسی به دلار تبدیل کرده است.
ادامه پروازها از ایران به ترکیه
شبکه فاکس‌نیوز ۱۰ مهر به نقل از پژوهشگران بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها گزارش داد با وجود تحریم‌های آمریکا، دست‌کم ۸۳ پرواز متعلق به شرکت‌های هواپیمایی ایرانی از اول تا پنجم مهر در فرودگاه‌های ترکیه به زمین نشسته‌اند.
این آمار بر اساس بررسی داده‌های ثبت‌شده در وب‌سایت ردیابی پرواز فلایت‌رادار۲۴ به دست آمده و شامل پروازهایی است که در فرودگاه‌های استانبول، آنکارا و ازمیر فرود آمده‌اند.
پژوهشگران این بنیاد در مجموع ۱۲ شرکت هواپیمایی ایرانی تحت تحریم آمریکا را شناسایی کردند که از میان آنها، ایران‌ایرتور و کاسپین هرکدام با ۱۲ پرواز، ایران‌ایر با ۱۰ پرواز و آتا و آوا هرکدام با ۹ پرواز، بیشترین سهم را داشتند.
وزارت خزانه‌داری آمریکا در واکنش به ادامه این پروازها به فاکس‌نیوز اعلام کرد موضوع را مستقیما با مقام‌های ارشد ترکیه مطرح کرده و به شرکت‌ها و موسسات مالی این کشور درباره خطر تحریم شدن در صورت همکاری با شرکت‌های هواپیمایی ایرانی هشدار داده است.
سخنگوی این وزارتخانه گفت مذاکرات ماه گذشته با مقام‌های ارشد ترکیه به نتایج ملموسی، از جمله لغو پروازهای ماهان‌ایر و لغو مجوز فعالیت بانک ملت، منجر شده است.
او افزود واشینگتن همچنان در حال مذاکره با آنکارا درباره ادامه پروازهای ایران به ترکیه است و درباره خطرات ناشی از همکاری با شرکت‌های هواپیمایی تحریم‌شده با مقام‌های این کشور گفت‌وگو می‌کند.
