نتایج اولیه انتخابات پارلمانی سوئد نشان میدهد بلوک چپ میانه به رهبری ماگدالنا اندرسون با اختلاف سه کرسی از ائتلاف حاکم راستگرا پیش افتاده است. رقابتی که نتیجه قطعی آن زودتر از چهارشنبه روشن نمیشود.
اداره انتخابات سوئد دوشنبه ۲۳ شهریور گزارش داد بر پایه آرای شمارششده در شش هزار و ۱۹۵ حوزه از مجموع شش هزار و ۳۱۲ حوزه، بلوک چپگرا احتمالا ۱۷۶ کرسی از ۳۴۹ کرسی «ریکسداگ» (پارلمان سوئد) را به دست میآورد.
برای بلوک اولف کریسترسون، نخستوزیر، ۱۷۳ کرسی پیشبینی شده است.
شمارش آرای خارج از کشور میتواند اعلام برنده را چند روز به تاخیر بیندازد.
نتیجه احتمالا جهتگیری غربگرایانه و حمایت سوئد از اوکراین را تغییر نمیدهد، اما سرنوشت سیاستهای سختگیرانه مهاجرتی دولت و فاصله گرفتن کشور از میراث لیبرالش را تعیین میکند.
آدونای اندریاس کیدانه، پزشک و هوادار سوسیالدموکراتها، در گردهمایی این حزب در مرکز استکهلم، به خبرگزاری رویترز گفت: «رقابت بسیار نزدیک است، اما فکر میکنم سوسیالدموکراتها انتخابات خوبی داشتند.»
کریسترسون طی چهار سال در نظرسنجیها عقب بود، اما در هفتههای پایانی فاصله را کاهش داد؛ همزمان اندرسون و حزبش بخشی از حمایت خود را از دست دادند.
مهاجرت و آزمون ورود راست افراطی به دولت
کریسترسون پیش از انتخابات تابویی دیرینه را شکست و وعده داد حزب راست افراطی دموکراتهای سوئد را برای تشکیل اکثریت، وارد دولت کند.
رایدهندگان راست میگویند پیروزی، تاییدی بر سیاستهایی است که خشونت باندهای جرایم خشن را مهار کرده و مهاجرت را بهشدت کاهش داده است.
سوئد ۱۰ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر جمعیت دارد. منتقدان میگویند فشار بر مهاجران برای تطبیق با هنجارهای فرهنگی سوئد یا ترک کشور، آزادیهای مدنی را تضعیف میکند.
سوئد تا پیش از روی کار آمدن کریسترسون، از مهاجرپذیرترین کشورهای اروپا بود. دولت او اقامت دائم پناهندگان را لغو، مقررات رفاهی را سختتر و اخراج افراد فاقد حق اقامت را بیشتر کرد.
جیمی اوکِسون، رهبر دموکراتهای سوئد که بهعنوان یک حزب راست افراطی شناخته میشود، هنگام رای دادن در رینکبی، حومه استکهلم و محل زندگی یکی از بزرگترین جمعیتهای سوئدیـسومالیایی، گفت این منطقه «شبیه سوئد نیست».
حزب او میپذیرد که نئونازیها و برتریطلبان سفیدپوست در بنیانگذاری آن در دهه ۱۹۸۰ نقش داشتند، اما میگوید افراطگرایان را اخراج و بابت گذشته عذرخواهی کرده است.
این حزب وعده ممنوعیت پوشش کامل صورت برای زنان در اماکن عمومی و قطع بودجه طرحهای ادغام تازهواردان را داده است. با این حال، نتایج از نخستین کاهش سهم آرا و کرسیهایش در بیش از دو دهه رهبری اوکِسون حکایت دارد.
لودویگ آسپلینگ، نماینده و سخنگوی مهاجرتی حزب، گفت: «نمیتوانید تصور کنید چقدر مضطربم؛ احساس میکنم حاصل کار زندگیام در خطر است. رقابت فوقالعاده نزدیک است؛ هنوز شانس داریم.»
موفقیت این حزب میتواند راست افراطی اروپا را دلگرم کند؛ جریانی که هفته گذشته از پیروزی «آلترناتیو برای آلمان» در انتخاباتی ایالتی نیرو گرفت و به انتخابات پیش رو، بهویژه کارزار اجتماع ملی برای ریاستجمهوری فرانسه در سال آینده، چشم دوخته است.
معمای تشکیل دولت
کریسترسون پس از رایگیری گفت هنوز امیدوار است از میان هشت تشکل راهیافته به ریکسداگ، اکثریتی گرد آورد.
او سیاستهای اقتصادی حزبش را محبوبتر دانست و گفت حتی با پابرجا ماندن نتایج، امکان تشکیل دولتی پایدار برای پیشبرد سیاست مالی مورد حمایت رایدهندگان را بررسی میکند.
بلوک اندرسون نیز یکدست نیست. او درباره مهاجرت، محدودکنندهتر از برخی شرکایش است و اعضای بلوک بر سر مالیات میلیاردرها و ساخت نیروگاههای هستهای تازه اختلاف دارند.
تصویب بودجه هم دشوار خواهد بود، زیرا حزب چپ، با پیشینه کمونیستی، و حزب مرکز، طرفدار بازار آزاد، در بسیاری از مسائل اقتصادی همنظر نیستند.
نتیجه اولیه انتخابات امسال سوئد، معکوس انتخابات سال ۲۰۲۲ است؛ زمانی که راستگرایان ۱۷۶ کرسی و اردوگاه اندرسون، ۱۷۳ کرسی از ۳۴۹ کرسی پارلمان را بهدست آوردند.
اکنون همان فاصله سه کرسی به سود چپ میانه شکل گرفته، اما شمارش آرای باقیمانده میتواند توازن قدرت را تغییر دهد.
به گزارش رویترز، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، اواخر یکشنبه ۲۲ شهریور اعلام کرد نشست برنامهریزیشده برای دوشنبه، با هدف دستیابی به «اجماع» به تعویق افتاده است. قرار بود جمهوری اسلامی در این نشست توافق خود با عمان درباره مدیریت مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز را به کشورهای عربی خلیج فارس ارائه کند. یک مقام وزارت امور خارجه حکومت ایران نیز گفت این تصمیم به درخواست برخی کشورهای منطقه و با توافق تهران و مسقط گرفته شده است.
در همین حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در گفتوگو با «العربی الجدید» تاکید کرد توافق با عمان بهتنهایی به بازگشایی تنگه منجر نخواهد شد و تهران تا زمانی که آمریکا خواستههایش را برآورده نکند، این آبراه را باز نمیکند. ترامپ نیز در سفر آخر هفته خود به ایرلند گفت انتظار دارد جنگ امسال، احتمالا اندکی پس از انتخابات میاندورهای آمریکا در نوامبر، پایان یابد و پس از آن قیمت بنزین بهشدت کاهش پیدا کند.
فشار بر بازار انرژی با توقف فعالیت خط لوله هزار و ۲۰۰ کیلومتری شرق به غرب عربستان تشدید شده است؛ مسیری که امکان انتقال نفت بدون عبور از تنگه هرمز را فراهم میکند و پس از حملات پهپادی جمعه ۲۰ شهریور تعطیل شد. معاملهگران و خریداران نفت عربستان به رویترز گفتند در صورت ادامه تعطیلی، ذخایر بندر ینبع تنها برای پنج تا هفت روز صادرات کافی خواهد بود و پس از آن، تا چهار درصد عرضه جهانی نفت ممکن است به خطر بیفتد. ریاض هنوز زمان ازسرگیری فعالیت خط لوله را اعلام نکرده و برآورد منابع درباره مدت تعمیر آن از چند روز تا چند هفته متفاوت است.
این اختلال در شرایطی رخ داده که محدودیت تردد در تنگه هرمز پیشتر روزانه میلیونها بشکه از عرضه نفت کاسته است. قیمت نفت هفته گذشته برای نخستین بار از ژوئیه از ۱۰۰ دلار عبور کرد و قیمت خردهفروشی گازوئیل در آمریکا نیز یکشنبه با گذشتن از شش دلار و ۲۰ سنت برای هر گالن، رکورد تازهای ثبت کرد. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز از اصابت پرتابه به یک شناور در تنگه هرمز، آتشسوزی و تخلیه خدمه آن خبر داد. جمهوری اسلامی جداگانه اعلام کرد حمله به یک کشتی تجاری ایرانی در نزدیکی سواحلش، یک کشته و چهار زخمی بر جای گذاشته است.
در جبهه یمن، پیشروی حوثیها در امتداد ساحل دریای سرخ و حملاتشان به عربستان سعودی، مسیر دیگر انتقال انرژی منطقه را نیز تهدید میکند. به گزارش رویترز، حوثیها پس از تصرف جزیره پریم در بابالمندب، مدعی حمله به یک پایگاه نظامی سعودی شدند. رسانههای دولتی عربستان سعودی نیز تصاویری از خسارت به خانهها و یک مسجد در جازان منتشر کردند که بنا بر گزارشها، ناشی از حمله حوثیها بود.
گسترش درگیریها واشینگتن را با تصمیمی دشوار درباره حمایت از عربستان سعودی و حفاظت از کشتیرانی، همزمان با پرهیز از ورود به جبههای تازه، روبهرو کرده است. سه منبع به رویترز گفتند محمد بن سلمان در تماس پنجشنبه ۱۹ شهریور با ترامپ درخواست کمک نظامی برای مقابله با حوثیها کرد، اما فعلا فقط پیشنهاد پشتیبانی اطلاعاتی دریافت کرده است. ترامپ ضمن تایید این تماس گفت حوثیها نیز از دولت آمریکا خواستهاند وارد جنگ یمن نشود.
داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک، سم آلتمن، مدیرعامل اُپِن اِیآی، ایلان ماسک، بنیانگذار ایکس اِیآی، و دمیس هسابیس، مدیرعامل گوگل دیپمایند، همگی از ضرورت حرکت محتاطانهتر در توسعه پیشرفتهترین و قدرتمندترین مدلهای هوش مصنوعی حمایت کردهاند.
این مواضع پس از مجموعهای از حوادث مربوط به خروج عاملهای هوش مصنوعی از محدودههای تعیینشده، نگرانی از مدلهای خودبهبوددهنده و گزارشهای تازه درباره سوءاستفاده از این فناوری در عملیات سایبری، نظامی و نظارتی مطرح میشوند.
آغاز موج تازه هشدارها از آنتروپیک
موج تازه بحثها روز شنبه ۲۰ شهریور با انتشار مقالهای از آمودی با عنوان «باید سرعت حرکت در مرز را تنظیم کنیم» آغاز شد.
مدیرعامل آنتروپیک در این مقاله که در حساب کاربری او در ایکس منتشر شد، نوشت طی چند ماه گذشته به این نتیجه رسیده است که صرف سرمایهگذاری روی ایمنی کافی نیست و سرعت افزایش توانایی مدلها نیز باید کاهش یابد تا پژوهشهای مربوط به کنترل و ایمنسازی آنها فرصت همگام شدن با پیشرفت فناوری را پیدا کنند.
او نوشت: «ما باید سرعتی را که با آن قابلیتهای مدلهای هوش مصنوعی را افزایش میدهیم، کاهش دهیم.» آمودی تاکید کرد منظور او توقف آموزش مدلها یا متوقف کردن پیشرفت فنی نیست، بلکه ایجاد زمانی کافی برای ایمنسازی، همراستاسازی و ارزیابی مستقل آنهاست.
آمودی دو تحول را عامل اصلی تغییر نگاه خود معرفی کرد؛ نخست، توانایی فزاینده هوش مصنوعی برای مشارکت در ساخت نسل بعدی هوش مصنوعی. این روند به «خودبهبوددهی بازگشتی» معروف است. او گفت این روند از تابستان امسال با سرعت چشمگیری در حال پیشرفت است و اگر بدون محدودیت ادامه یابد، ممکن است از توانایی انسان برای فهم و کنترل این سیستمها جلو بزند.
دومین عامل، به نوشته او، ماجرای عاملهای هوش مصنوعی اُپِن اِیآی بود که در جریان یک آزمایش از ماموریت تعیینشده خود فراتر رفتند و به سامانههایی از جمله پلتفرم هاگینگ فِیس حمله کردند.
آمودی هشدار داد با سرعت کنونی افزایش قابلیتها، ممکن است ظرف «شش تا ۱۲ ماه» مجموعهای از عاملهای هوش مصنوعی با توانایی بیشتر اما مشکلات مشابه در همراستایی، بتوانند یک باتنت گسترده و ماندگار در سراسر اینترنت ایجاد کنند و صدها میلیارد دلار خسارت به بار آورند.
او برای مقابله با این خطرها طرحی سهمرحلهای پیشنهاد کرد: حضور دائمی ارزیابان مستقل در شرکتهای سازنده مدلهای پیشرفته با سطح دسترسی نزدیک به کارکنان داخلی، هماهنگی شرکتهای هوش مصنوعی در کشورهای دموکراتیک برای تعیین استانداردهای مشترک ایمنی و محدود کردن توسعه کنترلنشده، و در نهایت تلاش برای دستیابی به نوعی هماهنگی بینالمللی، از جمله با چین.
آلتمن: اپن ایآی هم ارزیابان مستقل را میپذیرد
واکنش رقبای آنتروپیک تنها چند ساعت بعد از انتشار این گزارش آغاز شد. سم آلتمن در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «با داریو موافقم که باید سرعت حرکت در مرز را تنظیم کنیم. این موضوع در هفتههای اخیر یکی از محورهای اصلی بحثهای ما در اُپِن اِیآی بوده است.»
او بهطور مشخص از پیشنهاد استقرار ارزیابان مستقل حمایت کرد و گفت دادن دسترسی در سطح کارکنان به چنین ارزیابانی «ایده بسیار خوبی» است و اُپِن اِیآی نیز همین کار را انجام خواهد داد. آلتمن وعده داد جزئیات بیشتری در این زمینه بهزودی اعلام شود.
آلتمن در مصاحبهای با نشریه فورچون که شنبه منتشر شد، نگرانیهای گستردهتری درباره ایمنی هوش مصنوعی مطرح کرد.
وقتی از او درباره احتمال ۱۰ درصدی انقراض بشر در اثر هوش مصنوعی پرسیده شد، گفت نمیداند چگونه میتوان چنین احتمالی را بهطور دقیق محاسبه کرد، اما افزود تفاوتی ندارد که این خطر «۱۰ درصد، هشت درصد یا شش درصد» باشد؛ شرکتها و دولتها باید به شکلی عمل کنند که هیچیک از این سطوح خطر را قابل قبول ندانند.
آلتمن همچنین گفت اُپن ایآی در سال ۲۰۲۶ وارد بورس نخواهد شد، زیرا در شرایط کنونی مسائل مربوط به ایمنی و همراستاسازی مدلها اولویت بیشتری دارند.
او در پاسخ به این سوال که چرا مدیران بزرگترین شرکتهای هوش مصنوعی برای یک کاهش سرعت جمعی با یکدیگر توافق نمیکنند، گفت: «فکر میکنم این اتفاق خواهد افتاد.» رویترز نیز گزارش داد OpenAI و دیگر شرکتهای بزرگ ممکن است به اعلام توافقی برای کاهش سرعت و همکاری در زمینه ایمنی نزدیک شده باشند.
ماسک: «داریو درست میگوید»
ایلان ماسک نیز خیلی زود به بحث پیوست. بنیانگذار ایکس اِیآی در پاسخ کوتاهی در ایکس به مقاله آمودی نوشت: «داریو درست میگوید.»
او سپس هشدارهای قدیمی خود درباره هوش مصنوعی را دوباره برجسته کرد و گفت سالهاست در این زمینه «زنگ خطر را به صدا درآورده است». ماسک بار دیگر به موضع پیشین خود اشاره کرد که هوش مصنوعی عمومی یا AGI را بالقوه خطرناکتر از سلاحهای هستهای میداند.
اهمیت واکنش ماسک بیش از محتوای هشدار او بود. او و آلتمن سالهاست بر سر مسائل شخصی، تجاری و مسیر توسعه اُپن اِیآی اختلاف دارند و ایکس اِیآی نیز یکی از رقبای مستقیم اُپن اِیآی، آنتروپیک و گوگل در مسابقه توسعه مدلهای پیشرفته است.
از این رو، حمایت همزمان این رقبا از اصل کاهش یا تنظیم سرعت توسعه به یکی از کمسابقهترین نقاط اشتراک میان رهبران صنعت هوش مصنوعی تبدیل شد.
هسابیس: «جهت کلی درست است»
دمیس هسابیس، همبنیانگذار و مدیرعامل گوگل دیپمایند، روز یکشنبه چهارمین چهره برجستهای بود که از جهت کلی پیشنهاد آمودی حمایت کرد.
او در ایکس نوشت: «مقاله داریو به مسیر درست پیش رو اشاره میکند. جزئیات نیاز به کار بیشتر دارند، اما جهت کلی برای مواجهه با این مقطع حساس درست است.»
هسابیس این بحث را به پیشنهاد قبلی خود برای ایجاد یک نهاد مشترک استانداردگذاری برای «هوش مصنوعی مرزی» پیوند داد؛ نهادی که وظیفه آن تدوین معیارها و روشهای مشترک برای سنجش توانایی و خطر مدلهای بسیار پیشرفته باشد.
هسابیس ۲۳ تیر نوشته بود پیشرفت سریع هوش مصنوعی به روشی «پویا، سازگار و سختگیرانه» برای آزمایش مدلهای مرزی نیاز دارد و پیشنهاد کرده بود نهادی با مشارکت بخش عمومی و خصوصی و حضور کارشناسان مستقل ایجاد شود.
به این ترتیب، تا روز یکشنبه مدیران چهار شرکت اصلی جهانی هوش مصنوعی، دستکم بر یک اصل اتفاق نظر پیدا کردند؛ اینکه سرعت رشد قابلیت مدلهای هوش مصنوعی نباید از توان صنعت و نهادهای عمومی برای سنجش و مهار خطرهای آنها جلو بزند.
هشدارهایی که طی چند روز روی هم انباشته شدند
طی روزهای گذشته، چند تحول پیدرپی بحث درباره خطرهای هوش مصنوعی را در داخل صنعت و در میان قانونگذاران شدت بخشیدهاند.
یکی از مهمترین رویدادها استعفای جیکوب کاکسون، پژوهشگر ۲۷ ساله آنتروپیک و کارمند پیشین اُپن اِیآی بود.
کاکسون هفته گذشته از صنعت هوش مصنوعی کنارهگیری کرد و گفت نمیخواهد در رقابتی مشارکت داشته باشد که هدف آن ساخت سامانههایی با توانایی بهبود خود است؛ سامانههایی که ممکن است در نهایت از کنترل انسان خارج شوند. او گفته بود شرکتها در رقابت با یکدیگر و با شرکتهای چینی، ناگزیر ممکن است بر سر ایمنی مصالحه کنند و بدون دخالت دولت یا کاهش هماهنگ سرعت در سراسر صنعت، هیچ شرکت منفردی قادر نیست چنین فناوریای را به شکل مسئولانه توسعه دهد.
در همین حال، مجموعهای از گزارشها درباره رفتار عاملهای هوش مصنوعی اُپن ایآی ابعاد نگرانی درباره امکان کنترل مدلها را افزایش داده است.
رویترز ۱۸ شهریور گزارش داد عاملهای اُپن ایآی علاوه بر حادثه مشهور هاگینگ فیس، از دستکم ۱۰ وبسایت دیگر برای ارتباطات بدون مجوز استفاده کرده بودند و برای ایجاد کانالهای ارتباطی، محدودیتهای اعمالشده بر خود را دور زده بودند. پیشتر نیز مشخص شده بود مجموعهای از عاملهای این شرکت یک وبسایت آلمانی را به محلی برای ارتباط و تبادل اطلاعات میان خود تبدیل کرده بودند.
از خطر خروج از کنترل تا استفاده در سلاح و نظارت
آنتروپیک هفته گذشته در یک گزارش اطلاعات تهدید اعلام کرد بازیگران مختلف از مدل کلود برای فعالیتهایی از توسعه تسلیحات و عملیات سایبری گرفته تا جاسوسی، نظارت، کلاهبرداری و تحقیقاتی که میتوانست در توسعه سلاحهای بیولوژیک کاربرد داشته باشد، استفاده کردهاند.
بخشی از همین گزارش به فعالیتهای مرتبط با جمهوری اسلامی اختصاص دارد و میگوید نهادهای همسو با جمهوری اسلامی از کلود برای طراحی تبلیغات حکومتی، ایجاد هویتهای جعلی، نظارت بر شهروندان، توسعه ابزارهای پایش و جمعآوری اطلاعات درباره مخالفان استفاده کردهاند. در یکی از موارد، یک واحد در ایران بیش از ۱۵۵ هزار توییت را با استفاده از کلود تحلیل کرده بود و در موردی دیگر از این مدل برای طراحی بخشهایی از یک سامانه نظارت انبوه مبتنی بر پلاک خودرو و شناسه تلفن همراه استفاده شده بود.
مارک بیل، مدیر پیشین سیاستگذاری هوش مصنوعی پنتاگون، نیز هشدار داده بود گسترش دوربینها و سامانههای نظارتی مبتنی بر هوش مصنوعی بدون مقررات روشن ممکن است آمریکا را به سوی یک «حکومت نظارتی شبیه چین» سوق دهد.
مرزبانی لهستان یکشنبه ۲۲ شهریور به خبرگزاری رویترز گفت فعالیت گذرگاه مرزی دوروهوسک-یاهودین پس از این حمله که در فاصله حدود ۸۰۰ متری مرز لهستان انجام گرفت، برای مدتی کوتاه به حالت تعلیق درآمد، اما سپس از سر گرفته شد.
در سوی دیگر، وزارت دفاع روسیه از حمله به زیرساختهایی در غرب اوکراین خبر داد که انتقال محمولههای نظامی از اروپا را تسهیل میکنند.
اوکراین برای تجارت و دریافت محمولههای تسلیحاتی به مسیرهای مرزی خود با لهستان، رومانی و مولداوی وابسته است.
در تحولی دیگر، مرکز ملی مدیریت بحران لیتوانی ۲۲ شهریور اعلام کرد فرودگاه ویلنیوس، پایتخت این کشور، در پی مشاهده احتمالی یک پهپاد در حریم هوایی لیتوانی تعطیل شد.
ناتو نیز در واکنش به این رویداد، جنگندههای خود را به پرواز درآورد.
روسیه در هفتههای اخیر حملات به گذرگاههای مرزی اوکراین با متحدان غربیاش را در دستور کار قرار داده است.
این حملات بخشی از کارزار رو به گسترش دو طرف برای ضربه زدن به زیرساختهای اقتصادی یکدیگر به شمار میرود.
روسیه اسفند ۱۴۰۰ کارزار نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
پیشنهاد هند و چین برای میانجیگری
کرملین ۲۲ شهریور اعلام کرد نارندرا مودی، نخستوزیر هند و شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، در رایزنیهای خود با ولادیمیر پوتین در اجلاس بریکس در دهلینو، برای میانجیگری بهمنظور دستیابی به توافق صلح در جنگ اوکراین پیشنهاد کمک دادهاند.
به گزارش خبرگزاری دولتی تاس روسیه، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفت رییسجمهوری روسیه مودی را در جریان تحولات میدانی جنگ قرار داده است.
او افزود مسکو احتمال ازسرگیری مذاکرات سهجانبه با کییف و واشینگتن در ماه اکتبر را رد نمیکند.
مودی ۹ شهریور در حاشیه اجلاس سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان به پوتین گفته بود جنگ باید پایان یابد. این سخنان یکی از چندین درخواست رهبران کشورهایی بود که روابط نزدیکی با مسکو دارند.
قاسم جومارت توکایف، رییسجمهوری قزاقستان، نیز پیشتر آشکارا از پوتین خواست درگیریها را در امتداد خط مقدم متوقف کند.
به گزارش رویترز، خطوط نبرد در سال جاری تا حد زیادی بدون تغییر باقی ماندهاند.
روسیه این پیشنهاد را رد کرده و گفته است اوکراین باید نیروهای خود را عقب بکشد و منطقه صنعتی دونباس در شرق این کشور را به مسکو واگذار کند. در مقابل، کییف تاکید کرده است هرگز چنین خواستهای را نخواهد پذیرفت.
برزیل و چین، دو عضو بنیانگذار بریکس، هم خواستار ازسرگیری مذاکرات صلح شدهاند.
ادامه حملات به تاسیسات انرژی
رویترز گزارش داد درگیریهای روسیه و اوکراین در طول شب بیوقفه ادامه یافت.
در بخش تحت کنترل روسیه در استان زاپوریژیای اوکراین، رییس شرکت دولتی انرژی هستهای روساتم در سخنانی کییف را به حمله به کامیونهای حامل سوخت در نزدیکی نیروگاه هستهای زاپوریژیا متهم کرد.
این نیروگاه که بزرگترین نیروگاه هستهای اروپا به شمار میرود، از مارس ۲۰۲۲ در کنترل روسیه قرار دارد و همچنان در نزدیکی خط مقدم جنگ واقع شده است.
در خاک روسیه نیز رادمیر بلیایف، شهردار نیژنکامسک، گفت پهپادهای اوکراینی به اهدافی «غیرنظامی و صنعتی» در این شهر حمله کردند.
این حمله دستکم دو کشته و چند زخمی بر جای گذاشت. نیژنکامسک در منطقه تاتارستان در حاشیه رود ولگا واقع شده است.
در مقابل، ارتش اوکراین ۲۲ شهریور اعلام کرد پالایشگاه تانِکو در تاتارستان را در عملیاتی شبانه هدف قرار داده است و گزارشها از وقوع آتشسوزی در این مجموعه حکایت دارند.
کییف همچنین از حمله شبانه به پالایشگاهی در منطقه کراسنودار در جنوب روسیه خبر داد.
ارتش اوکراین طی ماههای اخیر حملات خود به زیرساختهای انرژی و دیگر تاسیسات روسیه را افزایش داده است.
پالایشگاهها، پایانههای نفتی و انبارهای شرکت خردهفروشی اینترنتی «وایلدبریس» از جمله اهداف این حملات بودهاند.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد گزارشی از اصابت پرتابه به یک شناور هنگام عبور از تنگه هرمز دریافت کرده، اما تا بامداد یکشنبه ۲۲ شهریور میزان خسارت و وضعیت خدمه مشخص نبوده است. طبق این گزارش گزارش حمله در ساعت ۱۱ شنبهشب به وقت محلی به این مرکز مخابره شده بود. این گزارش پس از آن منتشر شد که عربستان سعودی از تعطیلی موقت و احتیاطی خط لوله «شرق-غرب» در پی حمله پهپادی خبر داد. بغداد و ریاض مبدا حمله را خاک عراق اعلام کردند، اما مسئولیت آن را بلافاصله هیچ گروهی بر عهده نگرفت.
خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری «شرق-غرب» در ماههای گذشته، با محدود شدن شدید تردد در تنگه هرمز، به مسیری حیاتی برای صادرات نفت تبدیل شده بود. به گزارش رویترز، این خط لوله روزانه چهار تا پنج میلیون بشکه نفت، معادل چهار تا پنج درصد عرضه جهانی، منتقل میکرد. توقف فعالیت آن در شرایطی رخ داده که قیمت نفت برنت در هفته گذشته بار دیگر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رفت. وزارت خارجه عربستان سعودی از زخمی شدن شماری از افراد و خسارت به خط لوله خبر داده، اما جزئیاتی درباره تاثیر حمله بر صادرات منتشر نکرده است.
سه منبع به رویترز گفتند بن سلمان در تماس تلفنی روز پنجشنبه ۱۹ شهریور با ترامپ خواستار کمک نظامی آمریکا علیه حوثیها شد، اما واشینگتن اعلام کرد فعلا مستقیما مداخله نمیکند و کمک اطلاعاتی ارائه خواهد داد. ترامپ تماس با ولیعهد را تایید کرد و گفت حوثیها نیز از دولتش خواستهاند وارد درگیری نشود. همزمان، چهار منبع در دولت یمن از تصرف جزیره راهبردی پریم در تنگه بابالمندب به دست حوثیها خبر دادند؛ پیشرویای که خطر گسترش اختلال به مسیر دریای سرخ را افزایش میدهد.
در عرصه دیپلماتیک، جمهوری اسلامی اعلام کرده است روز دوشنبه ۲۳ شهریور در نشستی منطقهای در عمان درباره آینده تنگه هرمز شرکت میکند. با این حال، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت انتظار نمیرود این نشست به امضای توافقی بینجامد. یک منبع نیز به خبرگزاری حکومتی تسنیم گفت تفاهم تهران و مسقط درباره مسیرهای عبور در نشست ارائه خواهد شد، اما بازگشایی تنگه به تحقق هفت شرط ایران از سوی آمریکا بستگی دارد. به نوشته رویترز، تهران خواهان به رسمیت شناخته شدن کنترل خود بر تنگه و دریافت عوارض از کشتیهاست؛ خواستهای که واشینگتن رد میکند.
این بیانیه که در نخستین روز اجلاس سالانه رهبران بریکس در دهلینو تصویب شد، ضمن ابراز «نگرانی عمیق» از جنگ در خاورمیانه، خواستار حداکثر خویشتنداری شد و بر اتخاذ یک «رویکرد چندجانبه» که دیدگاههای ملی کشورها را محترم بشمارد، تاکید کرد.
در بند ۲۱۷ این بیانیه که به تحولات منطقه و جنگ ایران مربوط می شود آمده است: «ما نگرانی عمیق خود را از ادامه تشدید تنشها در غرب آسیا ابراز میکنیم و از همه طرفها میخواهیم حداکثر خویشتنداری را به خرج دهند و از اقداماتی که میتواند وضعیت را بیش از پیش وخیم کند، خودداری کنند.»
در بند ۲۱۸ بیانیه نیز گفته شده است: «ما تاکید میکنیم که حفاظت از غیرنظامیان و زیرساختهای غیرنظامی باید در اولویت باشد و همه طرفها باید به تعهدات خود بر اساس حقوق بینالملل، از جمله منشور سازمان ملل متحد و حاکمیت و تمامیت ارضی کشورها احترام بگذارند.»
این بیانیه در شرایطی منتشر میشود که آمریکا و جمهوری اسلامی پس از وقفهای در درگیریها، بار دیگر حملات متقابل علیه یکدیگر را از سر گرفتهاند و حملات حکومت ایران و گروههای نیابتی آن به کشورهای منطقه ادامه یافته است.
هم ایران و هم امارات متحده عربی عضو گروه بریکس هستند و انتظار میرفت مانند نشست سال گذشته، همین موضوع دستیابی به اجماع بر سر یک بیانیه مشترک را به کاری بهویژه دشوار تبدیل کند.
در همین حال مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی و خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی شنبه در حاشیه اجلاس بریکس در دهلینو با یکدیگر دیدار و درباره حمایت از تلاشها برای کاهش تنشها و افزایش فرصتهای صلح و توسعه در منطقه گفتوگو کردند.
اعضای بریکس علاوه بر این، درباره افزایش «اقدامات یکجانبه تعرفهای و غیرتعرفهای» که موجب اختلال در تجارت میشوند، ابراز نگرانی کردند؛ موضعی که در شرایط اعمال تحریمهای آمریکا علیه تهران در بحبوحه جنگ این کشور با ایران و همچنین تحریمهای آمریکا علیه روسیه بهدلیل جنگ اوکراین مطرح شده است.
بریکس شامل برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی، اندونزی، ایران و امارات متحده عربی است.
از اختلاف تا اجماع
پیشتر رویترز بهنقل از منابع مطلع گزارش داده بود که نمایندگان کشورهای عضو برای دستیابی به اجماع تلاش کردهاند اختلاف میان جمهوری اسلامی و امارات را کاهش دهند؛ دو کشوری که در دو سوی درگیریها در منطقه قرار گرفتهاند.
توافق بر سر متن بیانیه از آن جهت اهمیت دارد که وزیران امور خارجه بریکس در نشست اردیبهشت خود در دهلینو نتوانستند بر سر یک بیانیه مشترک به توافق برسند.
هند در پایان آن نشست تنها جمعبندی ریاست دورهای بریکس را منتشر کرد و اختلاف اعضا درباره جنگ ایران و نقش امارات، از موانع اصلی اجماع بود.
نشست پیشین سران بریکس در تیر ۱۴۰۴ در ریو دو ژانیرو با تصویب «بیانیه ریو» پایان یافت.
در نشست وزیران امور خارجه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، امارات را به مشارکت در جنگ علیه حکومت ایران متهم کرد؛ اتهامی که ابوظبی آن را رد کرد.
این تنش پیشین اکنون نمایندگان کشورهای عضو را واداشته است عباراتی انتخاب کنند که هم قابلیت تصویب با اجماع را داشته باشد و هم موضع بریکس را علیه اقدام نظامی یکجانبه منعکس کند.
خودداری از نام بردن از کشورها در متن نهایی نیز نشاندهنده همین ملاحظه است.
بریکس تصمیمهای سیاسی خود را بر پایه اجماع میگیرد و مخالفت هر عضو میتواند مانع انتشار بیانیه مشترک شود.
