چه عواملی باعث میشوند برخی خوابها واقعیتر به نظر برسند؟

پژوهشی تازه نشان میدهد ویژگیهای شخصیتی، کیفیت خواب، عادتهای ذهنی و حتی رویدادهای بزرگ ممکن است در واقعیتر به نظر رسیدن برخی رویاها نقش داشته باشند.

پژوهشی تازه نشان میدهد ویژگیهای شخصیتی، کیفیت خواب، عادتهای ذهنی و حتی رویدادهای بزرگ ممکن است در واقعیتر به نظر رسیدن برخی رویاها نقش داشته باشند.
به گزارش وبسایت «ساینس دیلی»، یافتههای پژوهشگران موسسه مطالعات پیشرفته آیامتی در شهر لوکای ایتالیا حاکی از آن است که خوابها صرفا مجموعهای تصادفی از تصاویر و افکار نیستند، بلکه ترکیبی از ویژگیهای فردی و تجربههای مشترک، از جمله بحرانهایی مانند همهگیری کرونا، در شکلگیری آنها نقش دارد.
نتایج این تحقیق که در نشریه «روانشناسی ارتباطات» منتشر شده، بر پایه بررسی بیش از ۳۷۰۰ گزارش از رویاها و تجربههای بیداری ۲۸۷ نفر در بازه سنی ۱۸ تا ۷۰ سال به دست آمده است.
شرکتکنندگان به مدت دو هفته خوابها و تجربههای روزانه خود را ثبت کردند. پژوهشگران همچنین اطلاعاتی درباره عادتهای خواب، ویژگیهای شخصیتی، تواناییهای شناختی و شاخصهای روانشناختی آنها گردآوری کردند تا بتوانند تجربههای بیداری را با روایت رویاهایشان مقایسه کنند.
هوش مصنوعی و رمزگشایی از محتوای خوابها
پژوهشگران برای تحلیل هزاران گزارش مکتوب، از پردازش زبان طبیعی (انالپی)، یکی از شاخههای هوش مصنوعی، استفاده کردند. این فناوری میتواند الگوها، ارتباط میان مفاهیم و ساختار معنایی متنها را تحلیل کند.
این روش بدون نیاز به بررسی دستی تکتک رویاها، امکان اندازهگیری شباهتها و تفاوتهای معنایی میان روایتهای خواب را فراهم کرد.
نتایج نشان داد محتوای خوابها نه کاملا تصادفی است و نه ذاتا آشفته، بلکه بازتابی از ترکیب پیچیدهای از ویژگیهای فردی، از جمله گرایش به خیالپردازی، پرسهزنی ذهن، کیفیت خواب و میزان اهمیت دادن افراد به رویاهایشان است.
افزون بر این، رویدادهای مهمی که در دنیای بیرون رخ میدهند نیز بر محتوای خوابها اثر میگذارند.
رویاها فراتر از بازآفرینی واقعیت هستند
پژوهشگران با مقایسه تجربههای روزانه افراد با روایت خوابهایشان دریافتند مغز رویدادهای روزمره را عینا در خواب بازسازی نمیکند.
در عوض، عناصر آشنا در قالبی تازه کنار هم قرار میگیرند. برای نمونه، محیطهایی مانند محل کار، بیمارستان یا کلاس درس ممکن است در خواب ظاهر شوند، اما با مکانهایی نامرتبط، تغییر زاویه دید یا فضاهایی ناآشنا درهم بیامیزند.
به این ترتیب، بخشهای مختلف زندگی فرد میتوانند در قالب یک صحنه واحد و منسجم ترکیب شوند.
به گفته پژوهشگران، رویاها صرفا بازپخش خاطرههای گذشته نیستند، بلکه ذهن هنگام خواب، واقعیت را دوباره سازماندهی میکند و خاطرهها را با تخیل، انتظارها و حتی تجربههای احتمالی آینده در هم میآمیزد؛ فرایندی که میتواند صحنههایی بسیار واقعی، عاطفی یا حتی فراواقعی خلق کند.
تاثیر ویژگیهای شخصیتی بر محتوای رویاها
بر اساس یافتههای این مطالعه، نحوه شکلگیری خوابها از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
افرادی که در بیداری بیشتر دچار خیالپردازی یا پرسهزنی ذهن میشدند، معمولا خوابهایی با ساختار گسستهتر و تغییرات سریعتر میان صحنهها و ایدهها گزارش کردند.
در مقابل، کسانی که برای رویاهای خود اهمیت بیشتری قائل بودند و آنها را معنادار میدانستند، خوابهایی با جزییات حسی مضاعف و صحنههایی زندهتر و واقعیتر توصیف کردند.
پژوهشگران تاکید کردند این یافته به معنای آن نیست که باور به اهمیت رویاها، مستقیما باعث واقعیتر شدن آنها میشود، بلکه از وجود ارتباطی قوی میان نگرش افراد به خواب و شیوه تجربه یا به خاطر سپردن آن حکایت دارد.
ردپای همهگیری کرونا در خوابها
پژوهشگران همچنین خوابهایی را که در دوران قرنطینه ناشی از همهگیری کووید-۱۹ در دانشگاه ساپینزای رم به ثبت رسیده بود، با گزارشهایی که در ماهها و سالهای بعد گردآوری شد، مقایسه کردند.
نتایج حاکی از آن بود که خوابهای دوران قرنطینه سرشار از احساسات شدیدتر و مضامینی مانند محدودیت، موانع، حبس و محرومیت بودند؛ موضوعاتی که بازتاب مستقیم شرایط زندگی مردم در آن دوره به شمار میرفت.
با گذشت زمان، شدت این الگوها کاهش یافت؛ تغییری که نشان میدهد رویاها نیز همزمان با سازگاری روانی انسانها با بحرانها و رویدادهای پراسترس دگرگون میشوند.
به گفته پژوهشگران، بررسی خوابها میتواند سرنخهای ارزشمندی درباره نحوه واکنش ذهن انسان به تغییرات بزرگ در طول زمان در اختیار دانشمندان قرار دهد.
والنتینا الچه، نویسنده اصلی این پژوهش، گفت: «خوابها فقط بازتاب تجربههای گذشته نیستند، بلکه فرایندی پویا هستند که هم از ویژگیهای شخصیتی و هم از تجربههای زندگی تاثیر میپذیرند.»
او افزود: «ترکیب دادههای گسترده با روشهای محاسباتی به ما امکان داد الگوهایی را در محتوای خوابها شناسایی کنیم که پیشتر تشخیص آنها بسیار دشوار بود.»
افق تازه هوش مصنوعی در پژوهشها
این پژوهش همچنین نشان میدهد هوش مصنوعی چگونه میتواند تحقیقات مربوط به خواب را متحول کند.
مدلهای پردازش زبان طبیعی توانستند معنا و ساختار گزارشهای خواب را با دقتی نزدیک به ارزیابیهای مستقل انسانها شناسایی کنند؛ قابلیتی که امکان تحلیل مجموعههای بسیار بزرگتر از رویاها را به شکلی منسجم، استاندارد و قابل تکرار فراهم میکند.
پژوهشگران معتقدند این رویکرد میتواند مسیرهای تازهای برای مطالعه آگاهی، حافظه، پردازش هیجانها و سلامت روان بگشاید.
از آنجا که رویاها تجربههایی کاملا شخصی هستند و توصیف آنها اغلب دشوار است، تحلیل زبانی مبتنی بر هوش مصنوعی میتواند به شناسایی الگوهایی کمک کند که در بررسیهای سنتی پنهان میمانند.