در حالی که مقامهای جمهوری اسلامی و آمریکا با دادن روایتهایی متفاوت، از موفقیت نسبتی اولین دور گفتوگوها در سوئیس سخن میگویند، رییسجمهوری آمریکا دوشنبه اول تیر بار دیگر هشدار داد که اگر تهران به توافق خود با واشینگتن پایبند نماند، او «هر کاری که لازم باشد» انجام خواهد داد.
دونالد ترامپ به خبرنگاران گفت: «اگر ایران به توافق خود عمل نکند، یا اگر رفتار مناسبی نداشته باشد، من هر کاری که لازم باشد انجام خواهم داد.»
ترامپ و مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، چهارشنبه شب گذشته متن یادداشت تفاهم میان آمریکا و جمهوری اسلامی را امضا کردند.
ترامپ همچنین گفت قرار است حکومت ایران از پولهایی که در نتیجه رفع محدودیتها آزاد میشود، صرفا برای خرید مواد غذایی از ایالات متحده استفاده کند.
او گفت:«تمام آن پول در قالب خرید مواد غذایی که آنها بهشدت به آن نیاز دارند، به ما بازخواهد گشت. آنها ۹۱ میلیون نفر جمعیت دارند و نمیتوانند به آنها غذا بدهند. بنابراین پولی که ما آزاد میکنیم، به کشاورزان ما خواهد رسید.»
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، نیز پیش از ترک سوئیس تاکید کرده بود یکی از اهداف واشینگتن در مذاکرات اخیر، ایجاد سازوکاری برای چگونگی استفاده حکومت ایران از داراییهای مسدودشده خود در صورت آزادسازی آنها بوده است.
ونس دوشنبه اول تیر در نشستی خبری در محل برگزاری مذاکرات در سوئیس گفت هدف این سازوکار آن است که اطمینان حاصل شود این منابع مالی به مردم ایران کمک کند و صرف حمایت از «فعالیتهای تروریستی» نشود.
او افزود جرد کوشنر، از اعضای هیات آمریکایی، با همکاری مقامهای قطری طرحی را ارائه کرده است که بر اساس آن، در صورت آزادسازی داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی، ایالات متحده و قطر بر نحوه مصرف این منابع نظارت خواهند داشت و هرگونه هزینهکرد باید به تایید آنها برسد.
به گفته معاون رییسجمهوری ایالات متحده، این منابع مالی برای خرید محصولات کشاورزی آمریکایی از جمله سویا، ذرت و گندم اختصاص خواهد یافت تا در اختیار مردم ایران قرار گیرد.
در همین حال عبدالناصر همتی، رییس کل بانک مرکزی، گفت: « براساس یادداشتهای امضا شده هیچ الزامی برای خرید نهادههای کشاورزی از آمریکا نداریم.»
او افزود: «اصولا مبنا و اساس نحوه استفاده از شش میلیارد دلار اول براساس متن توافق امضا شده در سال ۱۴۰۲ بین ایران و آمریکا است که در برگیرنده کالاهای اساسی و دارو میباشد.»
همتی گفت: «اگر نرخ و کیفیت نهادههای آمریکایی در مقایسه با سایر کشورها مناسبتر باشد، مانعی برای خرید از آن کشور نداریم و اصولا طی سالهای اخیر خریدهای جهاد کشاورزی از طریق شرکتهای بزرگ آمریکایی و اروپایی بوده است.»
تعلیق تحریمها و افزایش خوشبینیها
ایالات متحده دوشنبه اول تیر در اقدامی بیسابقه تحریمها علیه جمهوری اسلامی را برای ۶۰ روز به حالت تعلیق درآورد. همزمان گزارشها از آرامش نسبی در لبنان خبر میدهند و قیمت نفت نیز رو به کاهش گذاشته است.
محمد باقر قالیباف، رییس تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، هنگام بازگشت از سوئیس گفت: «بحث توقف جنگ در لبنان، مدیریت تنگه هرمز، آزادسازی پولهای بلوکهشده و رفع تحریمهای نفتی، از دستاوردهای سفر سوئیس بود. نیروهای مسلح ما نیازمند نوسازی هستند و بنده نیز به سهم خود در این حوزه تلاش میکنم تا در بحث تجهیزات و پرسنل، توجه لازم به نیروهای غیور نظامی صورت گیرد.»
قالیباف همچنین با اشاره به مخالفتهای داخلی در جمهوری اسلامی با توافق با آمریکا گفت: «اگر به سوئیس نمیرفتیم، هر لحظه خون بیشتری از مسلمانان و شیعیان لبنان ریخته میشد.»
او در عین حال گفت: «چون در جنگ هستیم، اگر بخواهیم همهچیز را بگوییم تا مردم آگاه شوند، به همان میزان دشمن نیز از اسرار ما آگاه میشود. بنابراین ناگزیریم، نه از سر بیاعتمادی به مردم، بلکه بهخاطر اینکه دشمن سوءاستفاده نکند، بسیاری از موارد را توضیح ندهیم.»
قالیباف افزود: «همه تحت فرامین رهبری هستیم و باید از هرگونه حاشیهسازی جلوگیری کنیم. ما دشمن واحد داریم و باید حول محور ولایت وحدت داشته باشیم؛ نه وحدت بر سر مواردی که خودمان میپسندیم. وحدت، فرمان رهبری است؛ چه در جنگ، چه در صلح، چه در مذاکره و چه در حوزه فرهنگی. باید بدانیم فصلالخطاب، کلام و دستور رهبری است.»
جیدی ونس، نیز پیشتر گفت مذاکرات او با مقامهای جمهوری اسلامی در سوئیس پایهای مناسب برای دستیابی به یک توافق صلح نهایی فراهم کرده است؛ با این حال تهران تاکید کرده که در این گفتوگوها درباره برنامه هستهای صحبت نشده است.
بهگزارش رویترز دو طرف که تلاش میکنند بر پایه یادداشت تفاهم امضاشده در هفته گذشته حرکت کنند، در مذاکرات برگزارشده در اقامتگاه کوهستانی بورگناشتوک در سوئیس که به قطر تعلق دارد، بر سر نقشه راهی برای دستیابی به یک توافق دائمی ظرف ۶۰ روز به توافق رسیدند. میانجیهای این مذاکرات، پاکستان و قطر بودند.
دو طرف همچنین بر سر سازوکاری برای پایان دادن به درگیریها در لبنان میان اسرائیل، متحد آمریکا، و حزبالله تحت حمایت جمهوری اسلامی توافق کردند و یک خط ارتباطی نیز برای تضمین عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز ایجاد شد.
در نخستین گام مهم از مجموعه اقداماتی که طبق توافق قرار است مزایای اقتصادی برای ایران به همراه داشته باشد، وزارت خزانهداری آمریکا اعلام کرد تا ۲۱ اوت معافیتی از تحریمها صادر میشود که به جمهوری اسلامی اجازه میدهد نفت ایران و فرآوردههای مرتبط را بفروشد و پول آن را دریافت کند.
ارزیابی خوشبینانه ونس
ونس که از زمان امضای یادداشت تفاهم عمدتا لحنی مثبت داشته است، گفت تهران با بازگشت بازرسان هستهای موافقت کرده و همچنین برای مدیریت داراییهای مسدودشده در خارج از کشور و نظارت بر آتشبسها سازوکارهایی ایجاد خواهد کرد.
با این حال، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، به خبرگزاری رسمی ایرنا گفت که تهران هنوز درباره مسائل هستهای گفتوگو نکرده و تعهد جدیدی نیز نداده است.
جمهوری اسلامی از زمان آغاز نخستین دور حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در سال گذشته، دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را محدود کرده بود و با آغاز جنگ در اسفند ماه سال گذشته، این بازرسیها را به طور کامل متوقف کرد.
ونس تنشهای پدیدآمده در آخر هفته را کماهمیت جلوه داد؛ تنشهایی که ناشی از تشدید درگیریها در لبنان، اعلام مجدد بسته شدن تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی و واکنش خشمگینانه ترامپ به آن بود.
او گفت: «کمی تهدید وجود داشت، کمی غر زدن هم بود، اما در پایان روز مذاکرات ادامه پیدا کرد و ما پیشرفت بزرگی داشتیم.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که تهران موفق شده است معافیتهایی برای صادرات نفت و محصولات پتروشیمی، آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده در خارج از کشور و آغاز یک برنامه بازسازی و توسعه اقتصادی برای ایران به دست آورد.
سقوط قیمت نفت و آرامش نسبی در لبنان
قرار است مذاکرات فنی در طول هفته جاری ادامه یابد. توافق موقت صلح خواستار پایان دادن به تمامی درگیریها، از جمله در لبنان است.
اسرائیل طرف این توافق صلح نبود و اعلام کرده است نیروهای خود را از لبنان خارج نخواهد کرد، اما روز جمعه با یک آتشبس جدید موافقت کرد. هرچند درگیریهای شدید یک روز دیگر ادامه یافت، مقامهای لبنانی گفتند از شامگاه شنبه شدت درگیریها بهطور محسوسی کاهش یافته است.
بهگزارش رویترز بیش از یک میلیون لبنانی در نتیجه جنگ آواره شدهاند. هرچند برخی از آنها به خانههای خود بازگشتهاند، اما بسیاری همچنان از بازگشت هراس دارند.
در شهر قناریت در جنوب لبنان، سوگواران پیکر چهار زنی را که در حملات روز شنبه اسرائیل کشته شدند، تشییع کردند. تابوتها با پرچمهای زرد حزبالله و نشان سبز این گروه که بازویی مسلح به تفنگ تهاجمی را نشان میدهد، پوشانده شده بود.
در همین حال، در نشانهای از کاهش تنشها، ارتش اسرائیل محدودیتهای امنیتی را در هشت شهرک شمالی این کشور در نزدیکی مرز لبنان لغو کرد.
جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، نیز در تماس تلفنی با ونس، نخستوزیر قطر و جرد کوشنر درباره تلاشها برای حفظ آتشبس و جلوگیری از تشدید اقدامات نظامی اسرائیل گفتوگو کرد.
اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری اسرائیل، گفت کشورش با پایان دیپلماتیک جنگ ایران مخالفتی ندارد، اما هر توافقی باید تضمین کند که تهران نتواند از منابع مالی دریافتی در چارچوب توافق برای اهداف نظامی یا حمایت از نیروهای نیابتی منطقهای استفاده کند.
ونس دوشنبه اول تیر در نشستی خبری در محل برگزاری مذکرات در سوئیس گفت هدف این سازوکار آن است که اطمینان حاصل شود این منابع مالی به مردم ایران کمک کند و صرف حمایت از «فعالیتهای تروریستی» نشود.
او افزود جرد کوشنر، از اعضای هیات آمریکایی، با همکاری مقامهای قطری طرحی را ارائه کرده است که بر اساس آن، در صورت آزادسازی داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی، ایالات متحده و قطر بر نحوه مصرف این منابع نظارت خواهند داشت و هرگونه هزینهکرد باید به تایید آنها برسد.
به گفته معاون رییسجمهوری ایالات متحده، این منابع مالی برای خرید محصولات کشاورزی آمریکایی از جمله سویا، ذرت و گندم اختصاص خواهد یافت تا در اختیار مردم ایران قرار گیرد.
ونس ساعاتی بعد، هنگام خروج از سوئیس، درباره صدور مجوز ورود بازرسان تسلیحاتی آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران از سوی جمهوری اسلامی، گفت صدور این اجازه بسیار مهم است اما باز هم باید ببینیم در صورت ورود بازرسان به ایران، واقعا اجازه انجام چه کارهایی به آنها داده میشود.
ونس تاکید کرد: «این موضوع همچنان بخشی از مذاکرات ما خواهد بود.»
این اظهارات ونس در حالی بیان شد که اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، عصر دوشنبه در توییتی اعلام کرد که جمهوری اسلامی با ورود بازرسان آژانس موافقت کرده است و در ازای این موافقت، مجوزی ۶۰ روزه برای تعلیق همه تحریمها و محدودیتهای نفتی آنها صادر شد.
او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت پس از «گفتوگوهای سازنده» میان تهران و واشینگتن در نخستین روز مذاکرات فنی سوئیس، این وزارتخانه با تعلیق موقت برخی تحریمها، فروش نفت ایران را تا ماه اوت مجاز اعلام کرد.
پس از این اظهارات خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی، ایرنا، به نقل از مقامهای مطلع گزارش داد که در جریان مذاکرات یکشنبه در سوئیس «در مورد پرونده هستهای مذاکرهای انجام نداده و تعهد جدیدی نپذیرفته است.»
دونالد ترامپ، در واکنش دیگری به این موضوع، در شبکه اجتماعی تروث سوشال، نوشت همه آگاهند که حکومت ایران با بازرسیهای گسترده تسلیحاتی در آینده «موافقت خواهد کرد».
۳۰ خرداد، والاستریت ژورنال گزارش داد واشینگتن و دوحه در حال بررسی سازوکاری هستند که به تهران اجازه میدهد به بخشی از داراییهای بلوکهشده خود دسترسی پیدا کند.
این روزنامه نوشت این اقدام که از شش میلیارد دلار دارایی جمهوری اسلامی در قطر آغاز میشود، یکی از نخستین مشوقهای اقتصادی تفاهم اخیر به شمار میرود.
آمریکا و حکومت ایران ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم ۲۸ خرداد به امضای دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، رسید.
نخستین روز مذاکرات تهران و واشینگتن در سوئیس ۳۱ خرداد با توافق بر سر نقشه راهی برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز پایان یافت.
ونس: مقامهای جمهوری اسلامی مذاکرات را ترک نکردند
معاون رییسجمهوری آمریکا در ادامه نشست خبری، در واکنش به برخی گزارشها درباره وقوع تنش در مذاکرات بهدلیل اظهارات ترامپ گفت مقامهای جمهوری اسلامی «تهدید به ترک مذاکرات کردند یا دستکم در شبکههای اجتماعی چنین تهدیدهایی مطرح شد، اما ما دیروز تا مدتها بعد از ساعت یک بامداد در حال مذاکره بودیم».
ونس اضافه کرد: «حتی همین حالا که ما صحبت میکنیم، تیم فنی آنها هنوز در بورگناشتوک حضور دارد و با تیم فنی ما مشغول کار است.»
به گفته او، واشینگتن به تهران هشدار داده است طرح اظهارات «تحریکآمیز» و «کُریخوانی» با واکنش دولت آمریکا روبهرو خواهد شد.
ونس ادامه داد: «وقتی تهدیدهایی مطرح میشود که با واقعیتهای موجود همخوانی ندارد، باید پذیرفت که رییسجمهور ترامپ برای روشن کردن واقعیتها و ارائه روایت درست واکنش نشان خواهد داد.»
۳۱ خرداد، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، نوشت هیات جمهوری اسلامی در اعتراض به اظهارات اخیر ترامپ محل مذاکرات سوئیس را ترک کرده است.
ترامپ پیشتر هشدار داده بود اگر جمهوری اسلامی مانع از دردسر حزبالله نشود، آمریکا حکومت ایران را شدیدتر هدف قرار خواهد داد.
ونس در پایان سفر خود به سوئیس، در نشست رسانهای دیگری، در پاسخ به پرسشی درباره برداشت او از نحوه رفتار تیم جمهوری اسلامی هنگام ورود به اتاق مذاکرات چهارجانبه گفت: «ماههاست زمان زیادی را صرف کار با ایرانیها کردهام. آنها گاهی مذاکرهکنندگانی گیجکنندهاند. نسبت به آنچه آنها در شبکههای اجتماعی بازتاب میدهند با تردید نگاه کنید. آنچه ما احساس میکنیم این است که مذاکرات در حال پیشرفت است، اما چیزی که آنها مینویسند ممکن است متفاوت باشد.»
ونس: جمهوری اسلامی باید حزبالله را مهار کند
معاون رییسجمهوری ایالات متحده در ادامه با اشاره به تحولات لبنان اعلام کرد حضور نیروهای اسرائیلی در جنوب لبنان ناشی از نگرانی نسبت به حملات حزبالله است.
ونس افزود جمهوری اسلامی «باید حزبالله را مهار کند و بر فعالیتهای آن کنترل بیشتری اعمال کند».
او تاکید کرد با وجود چالشها و پیچیدگیهای موجود، امکان دستیابی به راهحلی وجود دارد که ضمن حفظ تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان، امنیت اسرائیل نیز تامین شود.
به گفته ونس، مقامهای آمریکایی در طول مذاکرات سوئیس بهطور مستمر با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل و همچنین مقامهای کشورهای منطقه از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی و لبنان در تماس بودهاند.
او افزود توافق مورد نظر طرحی نیست که واشینگتن بخواهد آن را به کشورهای منطقه تحمیل کند.
شورای سردبیری روزنامه اورشلیمپست اول تیر در مقالهای نوشت حمله اخیر حزبالله در جنوب لبنان که به کشته شدن چهار نظامی اسرائیلی انجامید، محدودیتهای تفاهم اخیر میان واشینگتن و تهران را آشکار میکند و نشان میدهد اسرائیل همچنان در مرزهای شمالی خود با «تهدیدات فعال» روبهرو است.
در این مقاله که دوشنبه اول تیر منتشر شد، آمده است: «مرگ آنها اثباتکننده بیفایده بودن دیپلماسی یا توجیهکننده جنگی بیپایان نیست، اما نشان میدهد میان توصیف کاخ سفید از تفاهمنامه اخیر با ایران و تهدیدی که اسرائیل همچنان در مرزهای شمالیاش با آن مواجه است، شکاف قابل توجهی وجود دارد.»
اورشلیمپست «جاهطلبی» تحرکات دیپلماتیک اخیر را «قابل درک» دانست و افزود پس از ماهها درگیری در منطقه، دولتها علاقهمندند مانع از تشدید تنشها شوند، از غیرنظامیان محافظت کنند و کشتیرانی تجاری را در تنگه هرمز به حالت عادی بازگردانند.
این روزنامه در عین حال هشدار داد هرگونه توافقی که در عمل اسرائیل را پیش از کاهش ملموس تهدید حزبالله، به توقف عملیات نظامی علیه این گروه نیابتی جمهوری اسلامی ملزم کند، بهطور کامل نیازهای امنیتی اسرائیل را در نظر نمیگیرد.
۲۹ خرداد، حزبالله یک تانک اسرائیلی را در روستای کفر تبنیت در جنوب لبنان هدف قرار داد که به کشته شدن چهار نظامی از جمله یک فرمانده گردان انجامید.
در روزهای اخیر و پس از توافق تهران و واشینگتن، گزارشها از افزایش اختلافنظر میان کاخ سفید و دولت اسرائیل حکایت دارند.
آمریکا و حکومت ایران ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان جنگ خبر دادند. این یادداشت تفاهم ۲۸ خرداد به امضای دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، رسید.
بر اساس این سند، یک دوره ۶۰ روزه برای گفتوگوهای تخصصی در نظر گرفته شده است. مذاکراتی که قرار است بر موضوعات حساسی همچون سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران و چگونگی رفع تحریمها تمرکز داشته باشد.
سازوکاری برای خلع سلاح حزبالله مشخص نشده است
شورای سردبیری اورشلیمپست در ادامه نوشت اسرائیل و حزبالله طرف یادداشت تفاهم اخیر نیستند و حضور ارتش اسرائیل در جنوب لبنان «نه یک ترجیح نظری یا تاکتیک مذاکره»، بلکه بازتابدهنده این ارزیابی است که امنیت مناطق شمالی را نمیتوان «صرفا با وعده» تامین کرد.
بر اساس این مقاله، تفاهمنامه اخیر سازوکار مشخصی برای خلع سلاح حزبالله یا جلوگیری از بازسازی توان نظامی آن ندارد و همچنین تضمینی ارائه نمیدهد که حملات علیه مناطق شمالی اسرائیل پس از برقراری آتشبس از سر گرفته نشود.
به گزارش اورشلیمپست، ترامپ تفاهم با تهران را بهعنوان یک «راهحل جامع» معرفی کرده و گفته «این توافق بزرگ» صلح و امنیت را برای کل منطقه به ارمغان خواهد آورد و به همین دلیل، ایالات متحده انتظار دارد آتشبس در «تمام جبههها» از جمله لبنان و اسرائیل برقرار شود.
ترامپ همچنین بارها از کاهش چشمگیر توان نظامی جمهوری اسلامی در پی جنگ اخیر خبر داده و تاکید کرده در دوره ۶۰ روزه آتشبس، تنگه هرمز بدون هیچگونه عوارضی باز خواهد بود.
اورشلیمپست افزود اولویتهای واشینگتن بر مهار گسترش دامنه درگیریها، بازگشایی یک گذرگاه راهبردی و «ادعای موفقیت دیپلماتیک» متمرکز است، اما این اولویتها با دغدغه اصلی اسرائیل درباره باقی ماندن تهدید حزبالله فاصله دارند.
در بند نخست تفاهمنامه آمده است ایالات متحده و جمهوری اسلامی و متحدان آنها در جنگ جاری پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبههها، از جمله لبنان، را اعلام میکنند و متعهد میشوند دست به اقدام نظامی علیه یکدیگر نزنند و تمامیت ارضی و حاکمیت لبنان را تضمین کنند.
با این حال، مقامهای اسرائیلی در روزهای گذشته بارها تاکید کردهاند نیروهای این کشور از منطقه حائل در جنوب لبنان عقبنشینی نخواهند کرد.
توافق جامع امنیتی یا دیپلماسی ناتمام؟
شورای سردبیری اورشلیمپست نوشت تفاهم اخیر صرفا چارچوبی برای ادامه مذاکرات است و نمیتوان آن را یک توافق صلح نهایی تلقی کرد.
بر پایه این مطلب، جمهوری اسلامی با اجرایی شدن یادداشت تفاهم بلافاصله از برخی مزایا برخوردار میشود، در حالی که اجرای بخشی از تعهدات مهم تهران به مذاکرات و توافقهای بعدی موکول شده است.
همچنین پرونده هستهای در متن این تفاهم در اولویتهای بعدی قرار گرفته و تنها پس از مفاد مربوط به توقف درگیریهای نظامی و موضوعات اقتصادی به آن پرداخته شده است.
اورشلیمپست با استناد به صحبتهای اخیر مارک لوین، تحلیلگر سیاسی محافظهکار، افزود اسرائیل نباید مسیر دیپلماسی را کنار بگذارد یا منافع واشینگتن را نادیده بگیرد، اما باید تاکید کند که موفقیت هر توافق بلندمدت در گرو جلوگیری از حملات مجدد حزبالله، احیای توان این گروه و بازگشت تهدیدات علیه شمال اسرائیل است.
به نوشته این روزنامه، این امر مستلزم آن است که هرگونه توقف بلندمدت عملیات نظامی به شروط امنیتی مشخص و قابل راستیآزمایی گره بخورد؛ از جمله برچیده شدن زیرساختهای نظامی حزبالله از مناطق مرزی، ایجاد سازوکارهای نظارتی موثر، تعیین پیامدهای روشن برای نقض توافق و حفظ حق اسرائیل برای واکنش در صورت بروز تهدیدات قریبالوقوع.
اورشلیمپست در پایان تاکید کرد: «توافقی که امنیت مسیرهای کشتیرانی را تضمین کند، اما دست اسرائیل را در برابر حزبالله مسلح ببندد، هنوز یک توافق جامع امنیتی منطقهای نیست، بلکه دیپلماسی ناتمام است.»
پیشتر پایگاه خبری واینت نوشت ترامپ با راهبرد «چماق و هویج» بهدنبال پاسخ به انتقادات از توافق اخیر با جمهوری اسلامی است.
خبرگزاری رویترز با اشاره به اینکه نخستین دور مذاکرات میان مقامهای ارشد حکومت ایران و آمریکا در اقامتگاه بورگناشتوک سوئیس پس از دو روز گفتوگو به پایان رسید، نوشت بر اساس بیانیه مشترک قطر و پاکستان، دو کشور میانجی، تهران و واشینگتن بر سر نقشه راهی برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز به توافق رسیدند و مذاکرات فنی نیز تا پایان هفته در همین محل ادامه خواهد یافت.
در این بیانیه آمده است که دو طرف علاوه بر تعیین نقشه راه، بر ایجاد سازوکاری برای پایان دادن به درگیریها در لبنان و ایجاد یک خط ارتباطی مستقیم برای تضمین عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز توافق کردهاند.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، مذاکرات را روز یکشنبه و بر اساس یادداشت تفاهمی که هفته گذشته برای تمدید دستکم ۶۰ روزه آتشبس شکننده برقرارشده از ماه آوریل امضا شده بود، آغاز کرد. این مذاکرات تا ساعات اولیه بامداد دوشنبه ادامه یافت.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، نیز در پیامی در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که ایران در جریان مذاکرات موفق شده است معافیتهایی برای صادرات نفت و محصولات پتروشیمی، آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده و آغاز طرح بازسازی و توسعه ایران را به دست آورد. کاخ سفید در زمان انتشار گزارش رویترز درباره پایان مذاکرات اظهار نظری نکرد.
تنش بر سر تنگه هرمز
رویترز نوشت مذاکرات در فضایی پرتنش آغاز شد. اندکی پیش از شروع رسمی گفتوگوها، فاکسنیوز گزارش داد که دونالد ترامپ به مقامهای ایرانی هشدار داده است اگر بار دیگر تنگه هرمز را ببندند، «کشوری برایشان باقی نخواهد ماند». او همچنین تهدید کرد آمریکا کنترل این آبراه را در اختیار خواهد گرفت و حتی ممکن است از کشتیهای عبوری عوارض دریافت کند.
در مقابل، خبرگزاری تسنیم به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد که پس از انتشار این تهدیدها، هیات ایرانی از بازگشت به اتاق مذاکرات خودداری کرد و پیامها تنها از طریق میانجیهای قطری و پاکستانی میان دو طرف ردوبدل شد. این منبع افزود [حکومت] ایران اعلام کرده است آغاز مذاکرات درباره پرونده هستهای منوط به اجرای بخشهای دیگر یادداشت تفاهم، از جمله آزادسازی داراییهای مسدودشده و صدور معافیتهای صادرات نفت است.
با این حال، یک دیپلمات آمریکایی حاضر در مذاکرات به رویترز گفت هیات ایرانی هرگز مذاکرات را ترک نکرده و گفتوگوها تا نیمهشب ادامه داشته است. به گفته او، دو طرف درباره تنگه هرمز، لبنان، پرونده هستهای، نحوه اجرای یادداشت تفاهم و موضوعات دیگر مذاکره کردهاند.
یک مقام آمریکایی نیز گفت مذاکرات سیاسی سطح عالی روز دوشنبه پایان یافته، اما تیمهای فنی برای ادامه رایزنیها در سوئیس باقی خواهند ماند.
اختلاف بر سر لبنان
به گزارش رویترز، یادداشت تفاهم خواستار بازگشایی تنگه هرمز و پایان همه درگیریها، از جمله در لبنان، شده است. با این حال، جمهوری اسلامی با این استدلال که آمریکا به تعهد خود برای متوقف کردن جنگ در لبنان عمل نکرده، آخر هفته اعلام کرد بار دیگر عبور و مرور دریایی از تنگه هرمز را متوقف کرده و مذاکرات روز یکشنبه نیز به موضوعات اساسی مانند برنامه هستهای نخواهد پرداخت.
در جریان مذاکرات، جیدی ونس تلاش کرد اهمیت ادامه خشونتها در لبنان را کمرنگ جلوه دهد و گفت در مسیر پایان دادن به درگیریها پیشرفت حاصل شده است. او افزود: «این روندها همیشه تا حدی پیچیده و آشفته هستند.»
در همین حال، ترامپ در شبکههای اجتماعی بار دیگر [حکومت] ایران را تهدید کرد و نوشت جمهوری اسلامی باید «فوراً» نیروهای نیابتی خود در لبنان، که ظاهراً منظورش حزبالله بود، از ایجاد مشکل بازدارد؛ در غیر این صورت آمریکا «بسیار شدیدتر از هفته گذشته» به ایران حمله خواهد کرد.
در مقابل، ونس به خبرنگاران گفت ترامپ از هیات آمریکایی خواسته است «فصل تازهای را آغاز کنند و روابط آمریکا با مردم ایران را متحول سازند.»
یک دیپلمات آمریکایی نیز شامگاه یکشنبه گفت بخشی از مذاکرات به روشن شدن پیامهای متناقض ایران درباره تنگه هرمز و ایجاد سازوکارهایی برای جلوگیری از تنش اختصاص داشته تا اطمینان حاصل شود این آبراه کاملاً باز خواهد ماند.
اختلاف درباره وضعیت تنگه هرمز
با وجود اعلام آتشبس جدید در لبنان، نشانههای اندکی از توقف درگیریها دیده شده است. حکومت ایران روز شنبه اعلام کرد به دلیل ادامه جنگ در لبنان، بار دیگر تنگه هرمز را بسته است؛ اقدامی که پس از نزدیک به چهار ماه، بزرگترین اختلال تاریخ در عرضه جهانی انرژی را ایجاد کرده است.
هرچند مقامهای آمریکایی بسته شدن تنگه را رد کردند، دادههای شرکت تحلیلی کپلر نشان داد که تنها پنج کشتی روز یکشنبه از تنگه هرمز عبور کردهاند؛ در حالی که این رقم یک روز قبل ۲۶ کشتی بود. این دادهها ممکن است شامل کشتیهایی که سامانههای ردیابی خود را خاموش کردهاند، نباشد.
خبرگزاری فارس نیز به نقل از یک منبع نظامی گزارش داد که تا اطلاع ثانوی هیچ مجوز جدیدی برای عبور کشتیها از تنگه صادر نمیشود.
تاثیر بر بازار نفت و لبنان
ترامپ گفته است که هفته گذشته برای جلوگیری از رکود اقتصادی جهانی ناشی از افزایش قیمت نفت، با یادداشت تفاهم موافقت کرده است. قیمت نفت در هفته گذشته پس از اعلام تفاهم کاهش یافته بود، اما در آغاز معاملات روز دوشنبه و همزمان با شروع پرتنش مذاکرات، بهای نفت برنت بیش از یک دلار افزایش یافت و به ۸۱ دلار و ۶۶ سنت در هر بشکه رسید.
رویترز در پایان گزارش خود نوشت که با وجود ادامه تنشها، روز یکشنبه آرامترین روز لبنان در هفتههای اخیر بود و تا پایان روز گزارشی از درگیری گسترده منتشر نشد. بیش از یک میلیون نفر از زمان آغاز عملیات نظامی اسرائیل در ماه مارس آواره شدهاند، اما خبرنگاران این خبرگزاری در جنوب لبنان شاهد بازگشت شمار زیادی از ساکنان به خانههای خود بودند. برخی از آنها در کنار خودروهای متوقفشده در جادهها، پرچمهای حزبالله را در دست داشتند.
دولت قطر و پاکستان بامداد دوشنبه با انتشار بیانیهای مشترک اعلام کردند نخستین دور گفتوگوهای سطح عالی در چارچوب «یادداشت تفاهم اسلامآباد» در اقامتگاه بورگناشتوک در سوئیس با حضور نمایندگان جمهوری اسلامی ایران، ایالات متحده آمریکا و دو کشور میانجی به پایان رسیده است.
در این بیانیه آمده است که نشست دریاچه لوسرن در فضایی «مثبت و سازنده» برگزار شد و پیشرفتهای امیدوارکنندهای از جمله ایجاد سازوکاری برای ادامه مذاکرات فنی حاصل شده است.
بر اساس این بیانیه، طرفها با تشکیل یک کمیته عالی موافقت کردهاند که مسئولیت نظارت سیاسی بر روند میانجیگری را بر عهده خواهد داشت. مذاکرهکنندگان ارشد نیز موظف خواهند بود بهطور منظم به این کمیته گزارش دهند و ریاست کارگروههای تخصصی در حوزههای هستهای، تحریمها و همچنین کارگروه نظارت و حلوفصل اختلافات را برای تضمین اجرای مؤثر یادداشت تفاهم و رسیدگی به سایر موضوعات بر عهده بگیرند.
قطر و پاکستان همچنین اعلام کردند که کمیته عالی بر سر نقشه راهی برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز به توافق رسیده و بر همین اساس، مذاکرات فنی بلافاصله آغاز خواهد شد.
در بیانیه مشترک دو کشور میانجی آمده است که برای دوره زمانی پیشبینیشده در بند پنجم یادداشت تفاهم، یک خط ارتباطی مستقیم میان طرفها ایجاد شده است تا از بروز حوادث و سوءتفاهم جلوگیری شود و عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز تضمین شود.
این بیانیه همچنین از توافق طرفها برای ایجاد یک مرکز هماهنگی کاهش تنش با مشارکت ایران، آمریکا، لبنان و با تسهیلگری قطر و پاکستان خبر میدهد. بر اساس این توافق، این مرکز وظیفه خواهد داشت بر اجرای تعهدات مربوط به پایان عملیات نظامی در لبنان، مطابق مفاد یادداشت تفاهم، نظارت کند.
قطر و پاکستان اعلام کردند که مذاکرات فنی درباره تمامی موضوعات تا پایان هفته در اقامتگاه بورگناشتوک ادامه خواهد یافت و دو کشور میانجی نیز به تلاشهای خود برای حفظ فضای سازنده مذاکرات و کمک به دستیابی طرفها به توافق نهایی ادامه خواهند داد.
در پایان این بیانیه، دولت قطر و جمهوری اسلامی پاکستان از ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران به دلیل ادامه پایبندی به مسیر دیپلماسی و تلاش برای حلوفصل مسالمتآمیز مناقشه قدردانی کردند. دو کشور همچنین از «کشورهای برادر و دوست» به دلیل حمایت مستمر و مشارکت در روند مذاکرات تقدیر کردند.
