قالیباف پیام منسوب به خامنهای را چارچوبی برای ادامه مذاکرات و اجرای تفاهمنامه خواند
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس جمهوری اسلامی، در پیامی خطاب به مجتبی خامنهای از آنچه «پیام» او درباره تفاهمنامه با آمریکا خواند، استقبال کرد و گفت این پیام نشان داده است که با نهایی شدن تفاهمنامه، «آغاز راهی سخت و پرپیچوخم» در پیش است.
رییس مجلس جمهوری اسلامی در بخش دیگری از پیام خود، مذاکرات را «یکی از میدانهای مبارزه» توصیف کرد و گفت اگر طرف مقابل به دنبال «زیادهخواهی» باشد، جمهوری اسلامی به آن پاسخ خواهد داد. او همچنین تاکید کرد که مقامهای جمهوری اسلامی خود را متعهد به پیگیری «شروط و خطوط قرمز» تعیینشده در مذاکرات میدانند.
این سخنان پس از انتشار متنی منسوب به مجتبی خامنهای منتشر شده است. «پیام» مجتبی خامنهای در حالی منتشر شد که از زمان آغاز جنگ اخیر در انظار عمومی ظاهر نشده و تصویر، فایل صوتی یا ویدیوی جدیدی از او در دست نیست.
دفتر جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، در اطلاعیهای خبر داد که سفر برنامهریزیشده او به ژنو برای آغاز مذاکرات اجرای تفاهم با جمهوری اسلامی لغو شده است؛ همزمان تهران درباره آغاز مذاکرات ابراز تردید کرده و حملات اسرائیل به لبنان نیز ادامه یافته است.
در همین رابطه رویترز هم نوشت که ونس سفر برنامهریزیشده خود به سوئیس را که قرار بود روز جمعه برای آغاز مذاکرات اجرای تفاهم ۱۴ مادهای میان واشینگتن و تهران انجام شود، لغو کرده است؛ اقدامی که بر ابهامها درباره آینده توافق موقت دو کشور افزوده است.
به گفته سخنگوی کاخ سفید، هیات آمریکایی آماده عزیمت به ژنو بود، اما به دلیل پیچیدگیهای لجستیکی مذاکرات، این سفر انجام نشد. او افزود برنامهریزی این گفتوگوها «هرگز ساده یا قابل پیشبینی نبوده است.»
این تحول در حالی رخ میدهد که مقامهای آمریکایی پیشتر از برگزاری مراسم رسمی امضای توافق در ژنو خبر داده بودند، اما وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی این مراسم را «غیرضروری» دانست و اعلام کرد با امضای تفاهمنامه از سوی رؤسای جمهوری دو کشور در روز چهارشنبه، نیازی به برگزاری مراسم جداگانه نیست.
از سوی دیگر، خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد که مذاکرهکنندگان ایرانی پیش از آغاز دور بعدی مذاکرات، خواهان مشاهده نشانههای عملی از اجرای تعهدات آمریکا هستند و هنوز سفر هیات ایرانی به ژنو نیز قطعی نشده است.
شبکه المیادین، وابسته به حزبالله لبنان، نیز خبر داده بود که سفر هیات ایرانی به دلیل ادامه حملات اسرائیل به جنوب لبنان لغو شده است.
رویترز مینویسد این رفتوآمدهای دیپلماتیک و اختلاف نظر درباره نحوه آغاز مذاکرات، تردیدها را درباره امکان دستیابی به آتشبسی پایدار در جنگی افزایش داده که طی نزدیک به چهار ماه گذشته دستکم هفت هزار کشته برجای گذاشته، قیمت انرژی را افزایش داده و بازارهای جهانی را تحت تاثیر قرار داده است.
در همین حال، اسرائیل که در مذاکرات صلح حضور نداشته و از تفاهم میان آمریکا و جمهوری اسلامی فاصله گرفته است، حملات خود علیه حزبالله در لبنان را ادامه داده است. بامداد پنجشنبه نیز حملات هوایی تازهای به لبنان انجام شد؛ موضوعی که به نوشته رویترز، پرسشهایی درباره دوام توافق ایجاد کرده است.
بر اساس تفاهمنامه، جنگ در لبنان باید به طور دائمی پایان یابد و تمامیت ارضی و حاکمیت این کشور تضمین شود، اما اسرائیل اعلام کرده قصد خروج از لبنان را ندارد و نقشه جدیدی از گسترش منطقه تحت کنترل خود منتشر کرده است.
رویترز همچنین گزارش داد که دونالد ترامپ در هفتههای اخیر بهطور علنی از ادامه عملیات اسرائیل در لبنان انتقاد کرده و این موضوع به یکی از بزرگترین اختلافات میان واشینگتن و تلآویو در دهههای اخیر تبدیل شده است. ترامپ گفته است انتظار دارد آتشبس در همه جبههها به طور کامل اجرا شود.
همزمان، انتقادها از تفاهمنامه در داخل آمریکا نیز ادامه دارد. شماری از جمهوریخواهان کنگره این پرسش را مطرح کردهاند که آیا دولت ترامپ برای پایان دادن به جنگ، امتیازهای بیش از اندازهای به جمهوری اسلامی داده است یا نه.
ترامپ پیش از آغاز مذاکرات گفته بود تنها در صورت «تسلیم بیقید و شرط» حکومت ایران به جنگ پایان خواهد داد، اما تفاهمنامه امضاشده شامل کاهش تحریمها، آزادسازی دهها میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران و صدور معافیتهایی برای صادرات نفت ایران است.
مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، نیز در پیامی مکتوب اعلام کرد ترامپ این توافق را «از سر استیصال» امضا کرده و هشدار داد مذاکرات آینده درباره برنامه هستهای ایران آسان نخواهد بود. او گفت اگر آمریکا «خواستههای بیش از حد» مطرح کند، تهران آن را نخواهد پذیرفت.
بر اساس مفاد تفاهمنامه، دو طرف ۶۰ روز فرصت دارند درباره آینده برنامه هستهای ایران به توافق نهایی برسند؛ مگر آنکه این مهلت با توافق طرفین تمدید شود. ایجاد صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی ایران و ارائه مشوقهای اقتصادی نیز از دیگر بخشهای این توافق است.
ونس پیشتر گفته بود واشینگتن در مذاکرات آینده تلاش خواهد کرد برنامه موشکهای دوربرد جمهوری اسلامی را نیز محدود کند.
با این حال، رویترز یادآور میشود که ترامپ جنگ را با اهدافی چون نابودی برنامه هستهای ایران، جلوگیری دائمی از دستیابی تهران به سلاح هستهای، پایان دادن به توان موشکی و نفوذ منطقهای جمهوری اسلامی و حتی فراهم کردن زمینه تغییر حکومت آغاز کرده بود، اما هنگام امضای تفاهمنامه، هیچیک از این اهداف محقق نشده بود.
در متن تفاهمنامه، جمهوری اسلامی بار دیگر بر موضع دیرینه خود مبنی بر نساختن سلاح هستهای تاکید کرده و با رقیقسازی ذخایر اورانیوم با غنای بالا در داخل ایران و ادامه بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی موافقت کرده، اما درخواست آمریکا برای خروج این مواد از خاک ایران را نپذیرفته است.
مقامهای آمریکایی همچنان ابراز امیدواری میکنند مذاکرات آینده به توافقی جامعتر از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ منجر شود، اما منتقدان میگویند جمهوری اسلامی اکنون پس از مقاومت در برابر حملات آمریکا و اسرائیل، حفظ کنترل بر تنگه هرمز و دریافت امتیازهای اقتصادی، در موقعیت قویتری نسبت به پیش از آغاز جنگ قرار گرفته است.
تهران نیز اعلام کرده است که مدیریت تنگه هرمز را با همکاری عمان ادامه خواهد داد و پس از پایان دوره ۶۰ روزه مذاکرات، برای خدمات جدید دریایی ایجاد شده پس از جنگ از کشتیها عوارض دریافت خواهد کرد، هرچند در طول این دوره هیچ هزینهای از کشتیها دریافت نخواهد شد.
شماری از چهرههای اصولگرا و نمایندگان مجلس پس از پیام منسوب به مجتبی خامنهای درباره تفاهمنامه با آمریکا، از آنچه «نادیده گرفتن دیدگاه رهبر جمهوری اسلامی» در روند مذاکرات خواندند، انتقاد کردند و خواستار پاسخگویی حامیان این روند شدند.
محمدمنان رییسی، نماینده مجلس ، با اشاره به بخشهایی از «پیام خامنهای» نوشت افرادی که به گفته او «نظر خود را بر نظر رهبر جمهوری اسلامی ترجیح دادهاند» باید پاسخگو باشند. او مدعی شد که این افراد نباید انتظار داشته باشند عملکردشان «فراموش یا بخشیده شود».
محسن مقصودی، از چهرههای نزدیک به جریان اصولگرا، نیز «پیام مجتبی خامنهای» را تعیینکننده «مسیر آینده کشور» توصیف کرد و گفت برخی جریانها نتوانستهاند دیدگاه مجتبی خامنهای را در روند تصمیمگیریها محقق کنند و اکنون باید درباره عملکرد خود پاسخگو باشند.
مرتضی محمودی، نماینده دیگر مجلس جمهوری اسلامی، نیز با اشاره به انتقادهای پیشین خود از مذاکرات، مدعی شد مخالفان گفتوگوها از ابتدا نسبت به «اعتماد به آمریکا» هشدار داده بودند. او گفت منتقدان مذاکرات بارها تاکید کرده بودند روند گفتوگوها با دیدگاه خامنهای همخوانی ندارد، اما با «اتهامها و برچسبهای مختلف» روبهرو شدند.
این واکنشها پس از آن است که در پیامی منسوب به مجتبی خامنهای از قول او آمده است «علیالاصول من نظر دیگری داشتم»، اما در نهایت از روند طیشده حمایت کرده و بر پیگیری شروط تعیینشده در تفاهمنامه تاکید کرده است. این پیام در شرایطی از او منتشر شده که خامنهای از زمان آغاز جنگ اخیر در انظار عمومی ظاهر نشده و تصویر، فایل صوتی یا ویدیوی جدیدی هم از او در دست نیست.
سازمان اتحاد علیه ایران هستهای، یوآنی، با انتشار بیانیهای اعلام کرد از اقدامات نظامی دولت ترامپ علیه جمهوری اسلامی حمایت میکند، اما از تفاهمنامه امضاشده میان تهران و واشینگتن در شکل کنونی آن پشتیبانی نمیکند.
یوآنی در این بیانیه نوشت تفاهمنامه کنونی بهطور عمدی کلی و مبهم تنظیم شده و قضاوت درباره آن باید بر اساس اقدامات عملی جمهوری اسلامی در ماههای آینده انجام شود.
این سازمان در عین حال نسبت به تمایل حکومت ایران برای پذیرش محدودیتهای پایدار هستهای ابراز تردید کرد.
این نهاد همچنین هشدار داد کاهش تحریمها، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران و صدور معافیت برای صادرات نفت، ممکن است بخشی از اهرم فشار اقتصادی آمریکا علیه جمهوری اسلامی را تضعیف کند.
یوآنی تاکید کرد هر توافق نهایی باید شامل توقف کامل غنیسازی اورانیوم، خروج تمامی ذخایر اورانیوم غنیشده از ایران، بازرسیهای گسترده و محدودیت بر برنامههای موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی باشد.
این سازمان همچنین از نادیده گرفتن موضوع نیروهای نیابتی، حمایت از گروههای مسلح منطقهای و نقض حقوق بشر در متن تفاهمنامه انتقاد کرد و خواستار حفظ فشار حداکثری بر جمهوری اسلامی شد.
مهدی رنجبر، ۱۸ ساله، و مرتضی زمانی، ۲۷ ساله، از بازداشتشدگان اعتراضات شاهرود، در حالی زیر حکم اعدام قرار دارند که فعالان حقوق بشر نسبت به خطر اجرای احکام آنها هشدار دادهاند.
با توجه به صدور حکم اعدام برای این دو زندانی، نگرانیها درباره سرنوشت آنها افزایش یافته و شماری از فعالان مدنی و حقوق بشری خواستار توجه فوری به پروندهشان شدهاند.
مهدی رنجبر و مرتضی زمانی ۱۸ دی ۱۴۰۴ در جریان تجمعات اعتراضی در شهر شاهرود بازداشت شدند. این دو با یک پرونده قضایی مشترک تحت پیگرد قرار گرفتند و مقامهای قضایی اتهام «محاربه» را علیه آنها مطرح کردند.
گزارشهای منتشرشده پیشتر حاکی از آن بود که اتهامهای مطرحشده در این پرونده به تخریب و آتش زدن اموال عمومی مرتبط است.
صدور حکم اعدام برای این دو شهروند در شرایطی صورت گرفته که نهادهای حقوق بشری بارها نسبت به صدور و اجرای احکام اعدام علیه بازداشتشدگان اعتراضات هشدار دادهاند.
فعالان حقوق بشر میگویند با توجه به قرار داشتن مهدی رنجبر و مرتضی زمانی زیر حکم اعدام، هرگونه تحولات جدید در پرونده آنها میتواند بر سرنوشت این دو زندانی تاثیر مستقیم داشته باشد.
سخنگوی جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد برنامهریزی برای مذاکرات فنی پیشرو با جمهوری اسلامی هنوز نهایی نشده و هیات آمریکایی آماده بوده که در نخستین فرصت ممکن عازم محل مذاکرات شود.
او گفت: «همانطور که معاون رییسجمهوری در نشست خبری خود اعلام کرد، برنامه مذاکرات فنی آینده هنوز نهایی نشده است و هیات آمریکایی برای عزیمت در اولین فرصت آماده است. اما تدارکات این مذاکرات هرگز ساده یا قابل پیشبینی نبوده است.»
این سخنگو افزود، جیدی ونس امشب عازم سفر برای مذاکره نخواهد شد و هرگونه تصمیم یا برنامه جدیدی درباره مراحل بعدی مذاکرات، پس از نهایی شدن آن، اعلام خواهد شد.
