در حالی که تنش‌ها میان واشینگتن و تهران همچنان ادامه دارد، نقش چین در این مناقشه بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. اکنون این پرسش مطرح می‌شود که پکن تا چه حد آماده حمایت از جمهوری اسلامی است و در صورت بروز درگیری با ایالات متحده، چه خط قرمزهایی برای خود در نظر خواهد گرفت.
دویچه‌وله شامگاه شنبه ۱۲ بهمن در گزارشی به تحولات اخیر ایران در سایه انقلاب ملی پرداخت و نوشت بر اساس گزارش‌ها، چین به جمهوری اسلامی برای قطع کامل راه‌های ارتباطی در جریان اعتراضات یاری رسانده است.
اکنون با آرایش نظامی آمریکا در منطقه و افزایش گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال حمله به جمهوری اسلامی، روند تحولات وارد مرحله‌ای تازه شده و ابعاد متفاوتی پیدا کرده است.
وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، ۲۵ دی تهدیدات آمریکا را نشانه بازگشت به «قانون جنگل» دانست و در مقابل، بر آمادگی پکن برای ایفای «نقشی سازنده» در کمک به حفظ «اتحاد» حکومت و مردم ایران تاکید کرد.
در تحولی دیگر، رسانه‌های حکومتی در ایران از برگزاری مانور دریایی مشترک جمهوری اسلامی، چین و روسیه در اواخر بهمن‌ماه در اقیانوس هند خبر داده‌اند.
در شبکه‌های اجتماعی نیز روایت‌های تاییدنشده‌ای از کمک نظامی چین به جمهوری اسلامی و حتی احتمال مداخله پکن در صورت حمله آمریکا به ایران به چشم می‌خورند.
پیش‌تر در آذرماه، نشریه اینسایدر گزارش داد چین به ارائه‌دهنده و فروشنده اصلی تسلیحات به جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
با این حال، همچنان روشن نیست پکن تا چه اندازه آماده هزینه دادن در این معادله است و آیا در صورت عبور تنش‌ها از سطح سیاسی، چین نیز از حمایت‌های لفظی و نمادین فراتر خواهد رفت یا نه.
رویکرد چین در قبال ایران ماهیتی «عمل‌گرایانه» دارد
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر خاورمیانه در موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی برلین، در مصاحبه با دویچه‌وله گفت نقش چین در ایران و منطقه عمدتا ماهیتی «عمل‌گرایانه» دارد و نباید تعهد پکن به دفاع از جمهوری اسلامی را بزرگ‌نمایی کرد.
او افزود: «چین پس از جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل به‌عنوان در جایگاه مدافع قاطع ایران ظاهر نشد و بعید است در صورت مداخله نظامی احتمالی آمریکا نیز چنین نقشی ایفا کند.»
این در حالی است که چین در برابر برخی شرکای منطقه‌ای خود رویکرد متفاوتی دارد. در درگیری‌های سال ۲۰۲۵ میان هند و پاکستان بر سر کشمیر، پکن بنا بر گزارش منابع مختلف از جمله مقام‌های نظامی هند، حمایت‌های نظامی ملموسی به پاکستان ارائه داد.
عزیزی تاکید کرد چنین سطحی از حمایت چین تاکنون در مورد حکومت ایران مشاهده نشده است.
۲۶ آذر، وب‌سایت سنگاپوری «تینک چاینا» در تحلیلی تاکید کرد حمایت چین از ایران مرزهایی دارد که پکن از آن عبور نمی‌کند.
چین ایران را مقصدی پرریسک برای سرمایه‌گذاری می‌داند
دویچه‌وله در ادامه نوشت روابط ایران و چین عمدتا در چارچوب تقابل تهران با واشینگتن تعریف می‌شود؛ هرچند تحریم‌های آمریکا جمهوری اسلامی را به چین نزدیک‌تر کرده‌اند، اما هم‌زمان مانع سرمایه‌گذاری گسترده چین شده و دامنه حضور اقتصادی پکن در ایران را محدود کرده‌اند.
عزیزی گفت: «در مقطع کنونی، به نظر می‌رسد پکن بیش از آنکه بر تضمین بقای حکومت ایران تمرکز داشته باشد، بر مخالفت با اقدامات یک‌جانبه آمریکا متمرکز است.»
به گفته این تحلیلگر، وقوع ناآرامی‌‌های مکرر طی سال‌ها و فساد فراگیر در ایران این تصور را در میان تصمیم‌گیران چینی تقویت کرده که ایران تحت رهبری کنونی مقصدی پرریسک برای سرمایه‌گذاری به شمار می‌آید.
این احتیاط به‌ویژه در شکاف چشمگیر میان حجم تجارت چین با ایران و مبادلات این کشور با سایر کشورهای خلیج فارس دیده می‌شود.
بر اساس گزارش اندیشکده «آسیاهوس» مستقر در لندن، مجموع تجارت چین با شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی و امارات متحده عربی، در سال ۲۰۲۴ به حدود ۲۵۷ میلیارد دلار رسید.
در مقابل، طبق آمار رسمی پکن، تجارت دوجانبه چین با ایران در همان سال تنها بخش کوچکی از این رقم بود و به کمتر از ۱۴ میلیارد دلار محدود شد.
عزیزی در همین رابطه گفت هرچند چین خواهان ثبات منطقه برای حفظ منافع گسترده اقتصادی و انرژی خود است، اما بعید است برای دفاع از حکومت ایران به‌طور ویژه وارد عمل شود.
او اضافه کرد: «واقعیت این است که بیش از آنکه چین به ایران نیاز داشته باشد، ایران به چین نیازمند است.»
