نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان، در سخنرانی خود به مناسبت اربعین، علی خامنهای را «حسین زمانه» و آمریکا و اسرائیل را «یزید زمانه» خواند. او گفت: «میان دو گزینه باید انتخاب کرد؛ با حسین یا با یزید. انتخاب ما همراهی با حسین زمان، مسیر مقاومت و ایستادن با حق در برابر باطل است.»
او در ادامه از حمایتهای جمهوری اسلامی قدردانی کرد و گفت: «از ایران که ما را با پول، سلاح، مواضع سیاسی و تقدیم شهدا حمایت کرده است، تشکر میکنیم.»
بر اساس این یادداشت که جمعه ۲۴ مرداد منتشر شد، جمهوری اسلامی با تعلل در پذیرفتن بازرسیها و گفتوگو درباره موضوعات هستهای، خطر فعال شدن مکانیسم ماشه را به جان خریده است.
فرانسه، بریتانیا و آلمان، چهارشنبه در نامهای به سازمان ملل از آمادگی خود برای بازگرداندن تحریمهای بینالمللی علیه ایران که در چارچوب توافق هستهای سال ۲۰۱۵ دولت باراک اوباما لغو شده بود، خبر دادند.
آنها گفتهاند این اقدام را تا پایان ماه جاری میلادی خواهند کرد، مگر اینکه تهران تمایل به دیپلماسی نشان دهد.
اروپاییها از حدود دو ماه قبل پیشنهاد داده بودند در صورت ازسرگیری مذاکرات با آمریکا و همکاری با بازرسان سازمان ملل، این مهلت تمدید شود.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، ۲۳ مرداد با اشاره به مهلت سه کشور اروپایی به ایران برای رسیدن به توافق و امکان فعالسازی مکانیسم ماشه گفت: «در اینکه باید فکری کرد و جلوی مکانیسم ماشه را گرفت تردیدی نیست و ما هم تا آخرین لحظه از هیچ تلاشی فروگذار نخواهیم کرد.»
بیپاسخ گذاشتن پیشنهادها و تاکید بر غنیسازی
با وجود این اظهار نظر عراقچی، والاستریت ژورنال نوشت ایران تاکنون پاسخی به اروپا نداده است.
تهران همچنین درخواستهای استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه برای مذاکره را رد کرده و بارها گفته که از «حق» غنیسازی اورانیوم در داخل کشور خود صرفنظر نخواهد کرد. اقدامی که برای تولید انرژی، غیرضروری است اما برای حفظ مسیر دستیابی به بمب اتمی، حیاتی محسوب میشود.
عراقچی در همین زمینه در مصاحبهای با شبکه فاکسنیوز گفت: «غنیسازی ما برایمان بسیار عزیز است.»
پس از هفتهها تعلل، ایران ۲۰ مرداد نشستی کوتاه با آژانس بینالمللی انرژی اتمی در تهران برگزار کرد اما اجازه بازرسیها را نداد.
والاستریت ژورنال نوشت: «در همین حال، وزارت اطلاعات در اسنادی که ایراناینترنشنال به آنها دست یافته، به شرکتهای داخلی دستور داده برای بازگشت تحریمها آماده شوند و "تامینکنندگان جایگزین در کشورهایی چون چین، روسیه و عراق" را شناسایی کنند.»
امکان وتوی روسیه و چین بیاثر میشود
فرانسه و بریتانیا، به عنوان اعضای دائم شورای امنیت و طرفهای برجام، میتوانند بهدلیل «نقضهای متعدد» ایران، تحریمهای سازمان ملل را بازگردانند. آنها همچنین میتوانند هر قطعنامه روسیه یا چین را که در جهت ادامه تعلیق تحریمها باشد، وتو کنند.
شورای امنیت سازمان ملل میتواند تاریخ انقضای سازوکار بازگشت تحریمها (۱۸ اکتبر) را تمدید کند و فوریت اقدام اروپا را به تعویق بیندازد اما به نوشته والاستریت ژورنال، این امر باید منوط به اقدامات واقعی ایران باشد، نه صرفا گفتار.
خبرگزاری رویترز ۲۳ مرداد گزارش داد شاید ایران اکنون مایل به مذاکره باشد اما ممکن است با یک حرکت نمایشی دیپلماتیک وقت بخرد و زمانکُشی کند و سپس زیر قول خود بزند.
فشار حداکثری چندجانبه
اعمال تحریمها با فعالسازی مکانیسم ماشه، بخشی کلیدی از کمپین فشار برای واداشتن تهران به امتیازدهی هستهای است. این اقدام میتواند به اقتصاد ایران ضربه بزند و تحریم جهانی فروش و خرید سلاح به/از ایران، ممنوعیت حمایت از برنامه موشکی، ممنوعیت آزمایش و توسعه موشکهای قادر به حمل کلاهک هستهای و استاندارد «غنیسازی صفر» را بازگرداند.
این بند آخر، بخش بزرگی از جامعه جهانی را پشت خواسته اصلی آمریکا قرار میدهد و گامی به سوی چندجانبه کردن دوباره سیاست فشار حداکثری دولت دونالد ترامپ است.
والاستریت ژورنال نوشت: «بازگشت تحریمها بیش از هر چیز این پیام را به ایران میدهد که توافق هستهای با اوباما دیگر از بین رفته و باقی نخواهد ماند. این توافق حتی با رفتن ترامپ نیز روی میز نخواهد ماند و اروپا هم مسیر دیگری در پیش گرفته است.»
این یادداشت تاکید کرد اکنون فرصتی برای رییسجمهوری آمریکاست تا برجام را برای همیشه دفن کند و جهان را پشت شروط بهتر خود - بدون غنیسازی و بدون تاریخ انقضا - متحد سازد: «اروپا میتواند به ایران بفهماند که گزینههای دیگر بدتر خواهند بود.»
این ژورنال که تحلیلهای حوزه دفاعی و امنیتی را منتشر میکند، افزود اروپا مهلتی کوتاه برای بازگشت حکومت ایران به مذاکرات در نظر گرفته است و حتی پیشنهاد تمدید محدود جهت آغاز مذاکرات مستقیم جمهوری اسلامی و آمریکا را مطرح کرده که تاکنون پاسخی از سوی تهران دریافت نکرده است.
سه کشور اروپایی تا پایان ماه اوت، حدود دو هفته، به تهران مهلت دادهاند با بازگشت به مذاکرات به توافق با غرب دست یابد. مقامهای حکومت ایران گفتهاند که از غنیسازی عقبنشینی نکرده و بر سر برنامه موشکی خود مذاکره نمیکنند.
در این گزارش آمده است: «این تهدید تازه نیست، اما نشاندهنده نارضایتی فزاینده اروپا از سیاستهای سرسختانه جمهوری اسلامی در قبال برنامه هستهای است. مقامهای ایرانی این مسیر را بخشی از غرور ملی خود میدانند.»
نشنال سکیوریتی نوشت نامه سه کشور اروپایی پس از رایزنیهای اولیه در استانبول و گفتوگو با هیات ایرانی در تیرماه ارسال شده است. در متن نامه آمده است: «اگر ایران تا پایان اوت ۲۰۲۵ حاضر به رسیدن به یک راهحل دیپلماتیک نشود یا فرصت تمدید مذاکرات را از دست بدهد، گروه «ای۳» آماده است سازوکار ماشه را فعال کند.»
این نشریه هشدار داد که در صورت فعالسازی این مکانیسم، تحریمهای شورای امنیت که طبق توافق هستهای سال ۲۰۱۵ لغو شده بودند، بازمیگردند. تحریمهایی شامل ممنوعیت تسلیحاتی، محدودیت بر فعالیتهای موشکی بالیستیک، و تحریمهای گسترده بانکی، کشتیرانی و شرکتهای دولتی.
نشنال سکیوریتی یادآوری کرده است که این اقدام طبق قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل قابل اجراست و به کشورهای امضاکننده برجام اجازه میدهد بدون نیاز به اجماع شورای امنیت، تحریمها را بازگردانند. این بدان معناست که حتی مخالفت روسیه یا چین نیز مانع این روند نخواهد بود.
به نوشته این ژورنال، «اگر ایران حاضر نشود بهطور معنادار با آمریکا و متحدانش وارد تعامل شود و نشانهای از پایبندی به خواستههای بینالمللی درباره غنیسازی اورانیوم نشان ندهد، واشینگتن و شرکای اروپاییاش میتوانند اطلاعیه رسمی به سازمان ملل ارائه دهند و شمارش معکوس ۳۰ روزه برای بازگشت تحریمها آغاز خواهد شد.»
نشنال سکیوریتی هشدار داده این روند به «بازگشت انزوای کامل ایران از بازارهای مالی جهانی، ضربه به صادرات نفت و موانع سنگین حقوقی بر سر راه سرمایهگذاری خارجی» منجر خواهد شد.
این نشریه همچنین از تصمیم مشترک وزیر خارجه آمریکا، مارکو روبیو، و مقامهای اروپایی در تیرماه خبر داده که ضربالاجل روشنی برای تهران تعیین کردهاند.
در پایان این گزارش آمده است: «اگرچه مقامهای تهران در تیرماه گفته بودند آماده گفتوگو با غرب هستند، اما تاکنون همچنان بر لغو کامل تحریمها پیش از شروع مذاکرات تاکید دارند. این در حالی است که غرب چنین پیششرطی را رد کرده و از ایران انتظار دارد ابتدا وارد گفتوگوی مستقیم شود.»
پیش از این نیز یک مقام ارشد جمهوری اسلامی در گفتوگو با روزنامه بریتانیایی تلگراف هشدار داده بود که بازگشت تحریمهای سازمان ملل میتواند حکومت ایران را با «تهدید وجودی» روبهرو کند.
این مقام ارشد جمهوری اسلامی که روزنامه بریتانیایی تلگراف نام او را اعلام نکرده، گفت: «جمهوری اسلامی از نظر مالی و نظامی توان تحمل بازگشت تحریمهای سازمان ملل را ندارد. این تحریمها بار دیگر مردم را به اعتراض وامیدارند و این بار ممکن است ماجرا متفاوت باشد.»
او با تاکید بر اینکه «این تحریمها از جنگ هم ویرانگرترند»، افزود: «شورای عالی امنیت ملی از دفتر ریاستجمهوری خواسته پیش از آنکه دیر شود راهی برای آغاز گفتوگو پیدا کند.»
سنتکام پنجشنبه با انتشار بیانیهای نوشت که در ۶ اوت (۱۵ مرداد)، نیروهای امنیتی یمن، در هماهنگی با دادستان کل و مقامات بندر عدن، یک محموله شامل پهپادها، سامانههای پیشران جت، دستگاههای بیسیم، و اجزای پیشرفته کنترل را که در مسیر ارسال به حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی بود، توقیف کردند.
بر اساس این گزارش، این محموله که مقصد آن شهر الحدیده یمن بود، به عدن منتقل و مورد بازرسی مشترک واحدهای ضدتروریسم، گمرک و پلیس قرار گرفت.
به گفته مقامات یمنی، این محموله «بخشی از یک شبکه گسترده قاچاق بود که از بندر الحدیده، تحت کنترل حوثیها، برای انتقال تجهیزات پیشرفته نظامی به سازمانهای تروریستی منطقه» استفاده میکند.
سنتکام نوشت که این توقیف در حمایت از قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل متحد و در راستای تقویت تعهد یمن به ثبات منطقهای و امنیت دریایی انجام شد.
دریابد برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی ایالات متحده، با تمجید از این اقدام گفت: «برای دومین بار در سه هفته گذشته، ما از نیروهای دولت مشروع یمن که همچنان جریان ارسال مهمات و تجهیزات ایرانی به حوثیها را متوقف میکنند، تقدیر میکنیم.»
او افزود: «این توقیف، نقش مداوم ایران به عنوان یک بازیگر عامدانه و مخرب در منطقه را برجسته میکند. محدود کردن جریان آزاد حمایت ایران از حوثیها، برای امنیت، ثبات و آزادی ناوبری در منطقه حیاتی است.»
این اولین بار نیست که محمولههای ارسالی برای حوثیها پیش از رسیدن به مقصد توقیف میشود.
۲۵ تیر امسال، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) اعلام کرد نیروهای مقاومت ملی یمن به رهبری ژنرال طارق صالح موفق شدند بزرگترین محموله تسلیحات پیشرفته ساخت ایران را که به مقصد حوثیها در یمن در حرکت بود، توقیف کنند.
فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده (سنتکام) چهارشنبه ۲۵ تیر در بیانیهای اعلام کرد این محموله با وزنی بیش از ۷۵۰ تُن شامل صدها موشک کروز پیشرفته، موشکهای ضدکشتی و ضدهوایی، کلاهکهای جنگی، جستجوگرها، موتورهای پهپاد، تجهیزات پدافند هوایی، سامانههای راداری و ابزارهای ارتباطی است.
به گفته نیروهای یمنی، در میان محموله توقیفشده، دفترچههایی به زبان فارسی یافت شده و بسیاری از سامانههای موجود توسط شرکتی تولید شدهاند که با وزارت دفاع جمهوری اسلامی مرتبط بوده و تحت تحریم ایالات متحده قرار دارد.
یک روز بعد، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، اخبار منتشر شده درباره ارسال محموله نظامی از ایران به مقصد یمن برای حوثیها را «بیاساس» خواند و گفت: «فضاسازی رسانهای علیه جمهوری اسلامی است.»
این در حالی است که ۲۷ تیر، روزنامه والاستریت ژورنال با اشاره به توقیفهای متعدد تسلیحات پیشرفته در لبنان، سوریه و نزدیکی یمن، گزارش داد که این توقیفها نشان میدهند جمهوری اسلامی در تلاش تازهای برای تجهیز دوباره نیروهای نیابتی خود است.
بر اساس این گزارش، حکومت ایران در حال پر کردن سریع ذخایر تسلیحاتی حوثیهای یمن پس از حملات آمریکا و اسرائیل است.
از سوی دیگر، جمهوری اسلامی اخیرا ارسال تسلیحات به حزبالله را با خودروهای کوچک از طریق سوریه انجام میدهد؛ در حالی که پیشتر از کامیون استفاده میکرد.
بر پایه گزارش والاستریت ژورنال، تهران که به اقدامات خود برای تسلیح گروههای شبهنظامی در خاورمیانه ادامه میدهد، در حال ارسال موشک برای حزبالله لبنان است و تلاش دارد تسلیحات بیشتری از عراق به سوریه منتقل کند.
این سیاستمدار اسرائیلی هشدار داد که ورود به جنگ فرسایشی بسیار خطرناک است، اما در صورت وقوع، نقطه شروع جنگ بعدی همان سطح بالای شدید در پایان جنگ قبلی خواهد بود.
سیترینوویچ در گفتوگو با روزنامه اسرائیل هیوم تاکید کرد که مجموعهای از عوامل، جمهوری اسلامی را به بنبست کشانده است: از جمله جنگ اخیر با اسرائیل، ناکارآمدی شبکه نیابتی ایران در منطقه، بحران آب، فشارهای فزاینده داخلی و تهدید فعالسازی مکانیسم «اسنپبک» از سوی اروپا.
او گفت: «آنچه اکنون شاهد آن هستیم، یک رشته ضربههای استراتژیک است که ایران تاکنون راهکار موثری برای عبور از آن پیدا نکرده است.»
سیترینوویچ با اشاره به تضعیف توان بازدارندگی متعارف جمهوری اسلامی، افزود: «تلاش تهران برای بازسازی توانمندیهای موشکی و پدافند هوایی در اولویت قرار گرفته، اما تا زمان تحقق این هدف، تصمیمگیری راهبردی درباره برنامه هستهای به تعویق خواهد افتاد.»
این مقام پیشین اطلاعات ارتش اسرائیل همچنین درباره بازسازی شبکه نیابتی جمهوری اسلامی هشدار داد و گفت: «علیرغم ضربات سنگین به نیروهای وابسته به ایران در لبنان و عراق، تهران تلاش دارد این زیرساختها را احیا کند، حتی اگر در بازدارندگی نسبت به اسرائیل ناکام بوده باشند.»
او افزود که گماشتن علی لاریجانی در ساختار حاکمیت، نشانهای از «تلاش برای جذب جناح میانهرو بدون گسستن کامل از مواضع پیشین» است. به گفته او، این اقدام بخشی از بازسازی ساختار راهبردی جمهوری اسلامی در مواجهه با باتلاقی است که نتیجه سیاستهای سالهای اخیر سپاه پاسداران بوده است.
در بخش دیگری از این ارزیابی، سیترینوویچ گفت که اکنون زمان مناسبی برای اعمال فشار دیپلماتیک بر ایران برای گرفتن امتیازهای هستهای است. او گفت: «ادامه روند کنونی میتواند به توافقی برسد که مانع درگیری مجدد شود، چیزی شبیه توافقی نانوشته بر سر عدم تجاوز دوطرفه.»
با این حال، او اذعان کرد که تصمیمگیری در این وضعیت ساده نیست و اگر تهران وارد مسیر توافق شود، ممکن است فشارهای داخلی بر حکومت کاهش یابد. با این حال تاکید کرد که احتمال بازگشت به جنگ همچنان بالاست.
به گفته این مقام پیشین نظامی اسرائیلی «آنچه در پیش است، میتواند ادامه همان جنگ قبلی باشد، اما با شروعی بلافاصله و با شدت بالا؛ چرا که جمهوری اسلامی نشان داده در مواجهه با تهدیدات امنیتی به سرعت واکنش نشان میدهد، بهویژه وقتی احساس کند که خطر جدی موجودیت نظام را تهدید میکند.»
این در حالی است که عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، درباره امکان حمله نظامی دوباره اسرائیل گفت که بهعنوان یک کارشناس روابط بینالملل با ۴۰ سال سابقه در این حوزه تصور نمیکند جنگ قریبالوقوع باشد. اما مسئولان جنگ احتمالی و نیروهای مسلح و دولت نباید به حرف او اکتفا کنند.
