غریبآبادی: اگر عمان همکاری نکند، مدیریت تنگه هرمز را به تنهایی پیش میبریم
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، هشدار داد که اگر عمان تمایلی به مشارکت در مدیریت تنگه هرمز نداشته باشد، تهران این کار را به تنهایی انجام خواهد داد. او همچنین گفت جمهوری اسلامی به هیچ کشوری اجازه دخالت در مینزدایی از تنگه هرمز را نمیدهد.
غریبآبادی دوشنبه هشت تیر در واکنش به اظهارات امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ماکرون گفته در مین زدایی از تنگه هرمز، با هماهنگی شرکایش، همکاری میکند. طبق یادداشت تفاهم اسلامآباد، مینزدایی صرفا توسط ایران انجام میشود و نه هیچ کشور دیگری. اصولا اجازه چنین کاری را هم نمیدهیم. شرایط حساس و پیچیده است. توصیه اکید میکنیم فرانسه آن را با تحریکاتش پیچیدهتر نکند.»
امانوئل مکرون پس از دیدار با هیثم بن طارق، سلطان عمان، در پاریس گفت فرانسه و عمان برای کاهش تنشها در خاورمیانه همکاری میکنند.
مکرون در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما با یکدیگر برای کاهش تنشها در خاورمیانه تلاش میکنیم. تصمیم گرفتهایم بهصورت مشترک، در ارتباط با شرکای خود، در مینروبی تنگه همکاری کنیم تا امنیت مسیرهای دریایی و عبور آزاد در تنگه هرمز تضمین شود.»
اختلاف عمان و جمهوری اسلامی بر سر مدیریت تنگه هرمز
اظهارات رییسجمهوری فرانسه در دیدار با سلطان عمان، تازهترین نمونه از اختلاف نظر تهران و مسقط بر سر نحوه مدیریت تنگه هرمز است.
بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، دوشنبه هشتم تیر گفت مسقط از وضع عوارض برای عبور کشتیها از تنگه هرمز حمایت نمیکند.
او گفت: «این کار از نظر بینالمللی ممنوع است و ما به این قواعد پایبندیم.»
وزیر امور خارجه عمان افزود مسقط و تهران توافق کردهاند هرگونه سازوکار آتی درباره تنگه هرمز در چارچوب حقوق بینالملل باشد.
با این حال البوسعیدی در جریان سفر به فرانسه به رادیو مونتکارلو گفت عمان و ایران در حال بررسی دریافت هزینههای مرتبط با خدمات از کشتیهای تجاری عبوری از این تنگه هستند.
او گفت این خدمات میتواند شامل تدابیر ایمنی دریایی، جلوگیری از آلودگی، کمک به ناوبری و آمادگی برای حوادثی مانند آتشسوزی باشد.
البوسعیدی با اشاره به تنگههای سنگاپور و مالاکا گفت که نمونههای موفقی از ارائه خدمات مشابه در چارچوب قوانین دریایی وجود دارد.
در واکنش به اظهارات وزیر امور خارجه عمان، کاظم غریبآبادی گفت: «ایران مصمم است ترتیبات مدیریت تنگه هرمز را با عمان به تفاهم برساند. اگر به هر دلیلی عمان علاقهای به این همکاری نداشته باشد، ایران این مسیر را به پیش خواهد برد.»
او افزود: «ایران و عمان همچنین درباره دریافت هزینه در قبال خدمات ارائهشده در تنگه هرمز اشتراک نظر دارند.»
غریبآبادی بامداد دوشنبه هشت تیر نیز با انتشار عکسهایی در شبکه اجتماعی ایکس خبر داد که در سفر به مسقط، اولین نشست کمیته مشترک هرمز را با عبدالعزیز الهنایی، وزیر مشاور در امور خارجه عمان برگزار کرده است.
بهنوشته غریبآبادی، در این نشست ضمن مرور مسائل جاری در رابطه با تنگه، درباره مدیریت آینده تنگه در چارچوب بند پنج یادداشت تفاهم اسلام آباد و حقوق حاکمیتی دولتهای ساحلی تبادل نظر شد.
با وجود تاکید کاخ سفید بر برگزاری نشست هیاتهای تهران و واشینگتن در قطر در روز سهشنبه، مقامهای جمهوری اسلامی میگویند چنین دیداری در روزهای آینده انجام نمیشود. این اظهارات متفاوت، در پی افزایش ناآرامیها در تنگه هرمز، مذاکرات میان دو کشور را در هالهای از ابهام قرار داده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه هشتم تیر در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «ایران درخواست برگزاری نشست کرده است. این نشست فردا در دوحه برگزار خواهد شد!»
او جزییات بیشتری درباره ترکیب هیاتها یا دستور کار احتمالی این نشست ارائه نکرد، اما کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، ساعاتی بعد به برنامه «فاکس اند فرندز» شبکه فاکس نیوز گفت استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، و جرد کوشنر، داماد رییسجمهوری آمریکا، برای شرکت در این نشست به قطر میروند.
لیویت گفت: «تا جایی که به ما مربوط است، ما به تعهدات خود در آتشبس پایبند هستیم. اما خشونت با خشونت پاسخ داده خواهد شد.»
او افزود: «ایالات متحده آمریکا بهترین و قدرتمندترین ارتش جهان را دارد. رییسجمهوری حق استفاده از آن را برای خود محفوظ میداند. اما بار دیگر میگویم، گفتوگوها درباره یادداشت تفاهم ادامه خواهد یافت. آتشبس برقرار است و ما امیدواریم بتوانیم به توافق خوبی برسیم.»
با این حال، مقامهای جمهوری اسلامی برگزاری هرگونه گفتوگوی مستقیم یا فنی میان تهران و واشینگتن در روزهای آینده را تکذیب کردند.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی و مذاکرهکننده ارشد ایران، گفت هرچند رایزنیها با قطر، از جمله درباره پیگیری اجرای تعهدات طرف مقابل، طبق روال ادامه دارد، اما خبر برخی رسانهها درباره برگزاری گفتوگوهای فنی کارگروهها در دوحه تایید نمیشود.
خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، به نقل از غریبآبادی نوشت: «اولین دور گفتوگوهای فنی در چارچوب کارگروههای تعیینشده، با فراهم شدن شرایط و پس از توافق در خصوص تاریخ و محل آن برگزار خواهد شد و رایزنیها در این خصوص، از طریق کشورهای میانجی ادامه دارد.»
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، نیز به خبرنگاران گفت در روزهای آینده هیچ گفتوگویی میان ایران و آمریکا انجام نخواهد شد.
او اعلام کرد: «اولویت کنونی پیگیری اجرای یادداشت تفاهم است. یک هیات فنی ایرانی در همین هفته به قطر سفر خواهد کرد تا درباره اجرای این یادداشت تفاهم گفتوگو کند.»
بقائی افزود: «مذاکرات برای توافق نهایی هنوز آغاز نشده است، زیرا اجرای برخی بندهای یادداشت تفاهم باید ابتدا تکمیل شود. سفر مقامهای آمریکایی به قطر ارتباطی با سفر هیات جمهوری اسلامی به دوحه ندارد و در روزهای آینده هیچ گفتوگویی میان ایران و آمریکا انجام نخواهد شد.»
اختلاف روایتها میان واشینگتن و تهران پس از چند روز درگیری در تنگه هرمز و اطراف آن مطرح میشود. به نظر میرسد این درگیرها روند شکننده مذاکرات برای پایان دادن به بحران را با اختلال روبهرو کرده است.
آمریکا و ایران اواخر خرداد بر سر یک یادداشت تفاهم که چارچوب مذاکرات جاری را شکل میدهد، به توافق رسیدند. بر اساس این یادداشت تفاهم، تهران موظف میشود ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد خود را رقیق کند. در مقابل، تحریمها بهمدت ۶۰ روز تعلیق میشوند. این تفاهم همچنین بازگشایی تنگه هرمز را پیشبینی میکند و به دو طرف ۶۰ روز فرصت میدهد تا درباره توافقی گستردهتر مذاکره کنند.
روند گفتوگوها و عملیاتی شدن یادداشت تفاهم پس از تبادل آتش میان آمریکا و جمهوری اسلامی در روزهای چهارم و پنجم تیر در تنگه هرمز با چالش تازهای روبهرو شد.
والاستریت ژورنال شامگاه چهارم تیر نوشت سپاه پاسداران در میانه همان روز به یک کشتی باری با پرچم سنگاپور حمله کرده است. رویترز نیز به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد نیروهای جمهوری اسلامی به سوی یک کشتی باری آتش گشودهاند.
ساعاتی بعد، ترامپ در تروث سوشال این حملات را تایید کرد و نوشت دستکم چهار پهپاد انتحاری به سمت کشتیهای عبوری از تنگه هرمز پرتاب شده است.
شامگاه پنجم تیر رسانههای ایران از شنیده شدن صدای انفجار در جزیره سیریک خبر دادند. ستاد فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده، سنتکام، نیز در بیانیهای این حملات را تایید و اعلام کرد که هواپیماهای آمریکایی ذخایر موشکها و پهپادهای جمهوری اسلامی و همچنین سایتهای راداری ساحلی را هدف قرار داد.
پس از این حملات، سپاه نیز به پایگاههای آمریکا در کویت و بحرین حمله کرد. وزارت خارجه بحرین صبح ششم تیر در بیانیهای اعلام کرد جمهوری اسلامی بامداد این روز با چند پهپاد به خاک این کشور حمله کرده است.
ترامپ یکشنبه هفتم تیر بار دیگر جمهوری اسلامی را تهدید کرد و در تروث سوشال نوشت ممکن است آمریکا ناچار شود کاری را که به گفته او «با موفقیت بسیار» آغاز کرده، از نظر نظامی به پایان برساند.
او هشدار داد: «اگر چنین شود، جمهوری اسلامی ایران دیگر وجود نخواهد داشت.»
پزشکیان: شش میلیارد دلار به ایران بازمیگردد
همزمان با بالا گرفتن ابهام درباره ادامه مذاکرات، مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، در اظهاراتی که دوشنبه نهم تیر از سوی خبرگزاری دولتی ایرنا منتشر شد، از توافق موقت میان دو کشور تمجید کرد و آن را «پیروزی بزرگی برای مردم ایران» خواند.
پزشکیان گفت: «بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، شش میلیارد دلار از مجموع ۱۲ میلیارد دلار منابع ایران در قطر آزاد و به کشور بازگردانده خواهد شد و پیگیریهای لازم در حال انجام است.»
او توضیح بیشتری درباره زمانبندی یا سازوکار آزادسازی این منابع ارائه نکرد.
مقامهای آمریکایی در ۱۰ روز گذشته بارها تاکید کردهاند که هیچ دارایی مسدودشدهای از ایران آزاد نشده است. قطر نیز چنین انتقالی را تایید نکرده است.
رایزنی تهران و مسقط درباره سرنوشت تنگه هرمز
در بخش دیگری از تحولات مرتبط با جنگ ایران و پیامدهای آن، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، دوشنبه هشتم تیر گفت عمان و ایران در حال بررسی دریافت هزینههای مرتبط با خدمات از کشتیهای تجاری عبوری از این تنگه هستند.
او گفت این خدمات میتواند شامل تدابیر ایمنی دریایی، جلوگیری از آلودگی، کمک به ناوبری و آمادگی برای حوادثی مانند آتشسوزی باشد.
البوسعیدی در جریان سفر به فرانسه به رادیو مونتکارلو گفت «نمونههای موفقی» از ارائه خدمات مشابه در چارچوب قوانین دریایی وجود دارد.
با این حال، وزیر خارجه عمان تاکید کرد مسقط از وضع عوارض برای عبور کشتیها از تنگه هرمز حمایت نمیکند. او گفت: «این کار از نظر بینالمللی ممنوع است و ما به این قواعد پایبندیم.»
وزارت خارجه عمان نیز در شبکه ایکس اعلام کرد این کشور از وضع عوارض برای عبور از تنگه هرمز حمایت نمیکند. بر اساس این اعلام، بدر البوسعیدی گفته است عمان درباره خدمات دریایی و زیستمحیطی در تنگه هرمز، بهصورت داوطلبانه با کشورهای بهرهبردار از این آبراه گفتوگو خواهد کرد.
وزیر خارجه عمان همچنین گفت مسقط و تهران توافق کردهاند هرگونه سازوکار آتی درباره تنگه هرمز در چارچوب حقوق بینالملل باشد.
تهران ادعای فرانسه برای مشارکت در مینروبی تنگه هرمز را تکذیب کرد
در ادامه واکنشها به وضعیت تنگه هرمز، امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، پس از دیدار با هیثم بن طارق، سلطان عمان، در پاریس گفت فرانسه و عمان برای کاهش تنشها در خاورمیانه همکاری میکنند.
مکرون در شبکه ایکس نوشت: «عمان و فرانسه امروز از طریق توافقهای تاریخی در حوزههای اقتصادی، علمی، فرهنگی و صنعتی، شراکت خود را تقویت میکنند.»
او افزود: «ما با یکدیگر برای کاهش تنشها در خاورمیانه تلاش میکنیم. تصمیم گرفتهایم بهصورت مشترک، در ارتباط با شرکای خود، در مینروبی تنگه همکاری کنیم تا امنیت مسیرهای دریایی و عبور آزاد در تنگه هرمز تضمین شود.»
اظهارات مکرون با واکنش غریبآبادی روبهرو شد. معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی در شبکه ایکس نوشت طبق یادداشت تفاهم اسلامآباد، مینروبی تنگه هرمز «صرفا توسط ایران انجام میشود و نه هیچ کشور دیگری».
او افزود جمهوری اسلامی «اصولا اجازه» مینروبی تنگه هرمز از سوی هیچ کشور دیگری را نمیدهد و به فرانسه توصیه کرد «با تحریکاتش» شرایط حساس و پیچیده را پیچیدهتر نکند.
تنگه هرمز که میان ایران و عمان قرار دارد، یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان به شمار میرود و بخش قابل توجهی از نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند. افزایش تنشها در این آبراه، همزمان با اختلاف روایتها درباره آینده مذاکرات ایران و آمریکا، نگرانیها درباره شکنندگی توافق موقت و احتمال بازگشت درگیریها را افزایش داده است.
بلومبرگ در گزارشی درباره تعلیق ۶۰ روزه تحریمهای ایالات متحده علیه جمهوری اسلامی، تغییرات جاری را برای نهادهای مالی و شرکتها «گیجکننده» خواند و نوشت اجرای این تغییرات بهنحوی که برای نهادهای مالی آمریکا و شرکتهای «ریسکگریز» جذاب باشد، «دشوار» خواهد بود.
این رسانه در گزارشی که یکشنبه هفتم تیر منتشر شد، نوشت روند برداشتن تحریمها به هیچوجه خطی و سرراست نیست و تلاشهای کنونی دولت آمریکا، ناظران باسابقه تحریمها و وکلای این حوزه را شگفتزده کرده است.
این گزارش با اشاره به تمایل شرکتها برای اطمینان کامل از رعایت مقررات و پرهیز از درگیر شدن در پروندههای حقوقی سنگین نوشت، دولتهای مختلف آمریکا طی سالها صدها تحریم علیه حکومت ایران وضع کردهاند. به نوشته این گزارش، این تحریمها با ایجاد لایههای متعدد محدودیت، بهنحوی طراحی شدهاند که برداشتن یکباره آنها دشوار باشد.
آدام اسمیت، مشاور ارشد پیشین مدیر دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری که بر تحریمهای آمریکا نظارت دارد، گفت: «شرکتها میخواهند صددرصد مطمئن باشند که در چارچوب مقررات عمل میکنند. معاملات موردی که طی ۶۰ روز نهایی شوند، میتوانند عملی باشند، اما ممکن است یافتن بانکها و دیگر واسطههایی که حاضر باشند این معاملات را پردازش کنند، چالشبرانگیز باشد.»
بلومبرگ در ادامه به نقل از یک منبع آگاه نوشت افزون بر این مجوز، شرکتها احتمالا از وزارت خزانهداری آمریکا میخواهند دستورالعملهایی روشن در اختیارشان بگذارد، از جمله نامههای اطمینانبخش یا برگههای توضیحی که معمولا برای پروندههای پیچیده صادر میشوند، تا به واحدهای تطبیق مقررات اطمینان دهند که مشارکت در چنین معاملاتی مجاز است.
این فرد افزود شرکتها به دنبال همان نوع دستورالعملهایی هستند که پس از بازداشت نیکلاس مادورو، رییسجمهوری وقت ونزوئلا، از سوی آمریکا در ماه ژانویه برای ونزوئلا صادر شد.
بلومبرگ در بخشی از این گزارش به قانونی به نام «بازبینی توافق هستهای ایران» اشاره کرد که در سال ۲۰۱۵ وضع شد. این قانون که مقرر میکند کنگره آمریکا هر توافق هستهای با حکومت ایران را بررسی و تصویب کند، بهعنوان یکی از مقررههایی مطرح شده که ممکن است باعث صرف نظر شرکتها، بانکها یا دیگر موسسات مالی را از پردازش تراکنشهای مرتبط با ایران شود، زیرا کنگره تعلیق تحریمها را تایید نکرده است.
بلومبرگ در ادامه به صدور «مجوز عمومی ایکس» از سوی وزارت خزانهداری که اجازه میدهد فروش نفت ایران «با وجوه مبتنی بر دلار آمریکا» انجام شود، اشاره کرد و به نقل از یک منبع آگاه نوشت برخی قانونگذاران آمریکایی معتقدند دولت ممکن است با این استدلال که یادداشت تفاهم با ایران توافقی هستهای نیست، قانون را دور بزند.
به گفته این فرد، اگر چنین اتفاقی رخ دهد، آنها احتمالا فشار بیشتری بر بانکها و شرکتهایی که با ایران تجارت میکنند وارد خواهند کرد و تعهدات آنها بر اساس قوانین آمریکا را به آنها یادآوری خواهند کرد.
این فرد همچنین به قانونی مصوب سال ۲۰۱۲ با عنوان «قانون کاهش تهدید ایران و حقوق بشر سوریه» اشاره کرد که شرکتهای پذیرفتهشده در بورسهای آمریکا را ملزم میکند برخی فعالیتهای مرتبط با ایران را به کمیسیون بورس و اوراق بهادار گزارش دهند؛ موضوعی که در صورت فروپاشی توافق، میتواند آنها را در معرض نظارت و بررسیهای بعدی کنگره قرار دهد.
جلسه اعضای هیاتهای واشینگتن و تهران در هتل بورگناستاک، سوئیس، ۲۱ ژوئن ۲۰۲۶، رویترز
در پی تشدید تنشها میان واشینگتن و تهران، گمانهزنیها درباره سرنوشت مذاکرات میان دو کشور ادامه دارد. والاستریت ژورنال به نقل از منابع آگاه از تعویق مذاکرات خبر داده است. اکسیوس میگوید طرفین توافق کردهاند به درگیریها پایان دهند و به میز مذاکره بازگردند.
والاستریت ژورنال بامداد دوشنبه هشتم تیر به نقل از منابع آگاه نوشت درگیریهای اخیر میان آمریکا و جمهوری اسلامی موجب نگرانی مالکان کشتیها شده و چشمانداز بازگشایی تنگه هرمز را با ابهام روبهرو کرده است.
به نوشته این روزنامه، این تحولات در حالی رخ میدهد که ازسرگیری تردد شناورها در این آبراه راهبردی، «دستاورد کلیدی» تفاهم اخیر میان تهران و واشینگتن به شمار میرفت.
در مقابل، رسانه آمریکایی اکسیوس صبحگاه دوشنبه هشتم تیر به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد آمریکا و جمهوری اسلامی توافق کردهاند حملات علیه یکدیگر را متوقف کنند.
به گفته این منبع، تیمهای مذاکرهکننده از هر دو دولت قرار است سهشنبه در دوحه، پایتخت قطر، درباره اختلافات مربوط به تنگه هرمز گفتوگو کنند.
اکسیوس نوشت آتشبس میان دو طرف، با وجود گذشت تنها ۱۱ روز، در پی حملات تازه و تهدید دونالد ترامپ به ازسرگیری جنگ و «تمام کردن کار»، شکننده شده است.
رسانه سعودی العربیه نیز به نقل از منابع آگاه خبر مشابه اکسیوس مخابره کرد و نوشت گفتوگوهای فنی تهران-واشینگتن سهشنبه در دوحه از سر گرفته میشود. به نوشته این رسانه گفتوگوهای آتی بر تنگه هرمز متمرکز خواهد بود.
در خبری دیگر، خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام آمریکایی گزارش داد که مذاکرات فنی سهشنبه «در تمام زمینههای یادداشت تفاهم» ادامه مییابد.
این مقام به رویترز گفت: «قرار است مذاکرات فنی در مورد تمام زمینههای یادداشت تفاهم ادامه یابد. هر دو طرف فعلا حملات را متوقف خواهند کرد و کشتیها میتوانند آزادانه حرکت کنند.»
بر اساس گزارش اکسیوس، دور تازه تنشها ناشی از برداشتهای متفاوت دو طرف از یادداشت تفاهم پایان جنگ، بهویژه مفاد مربوط به تنگه هرمز، بوده است.
بر اساس بند پنجم این یادداشت تفاهم، جمهوری اسلامی متعهد شده است با بهکارگیری تمام تلاش خود، برای ۶۰ روز زمینه عبور ایمن کشتیهای تجاری میان خلیج فارس و دریای عمان را بدون دریافت عوارض فراهم کند.
در این یادداشت تفاهم همچنین تصریح شده است تردد کشتیهای تجاری بلافاصله از سر گرفته میشود و با رفع موانع فنی و نظامی و انجام مینروبی از سوی جمهوری اسلامی، عبور و مرور عادی کشتیها از تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز بهطور کامل برقرار خواهد شد.
اکسیوس افزود در مذاکرات هفته گذشته در سوئیس، هیات آمریکایی به ریاست جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، با جمهوری اسلامی توافق کرده بود یک خط تماس مستقیم میان ارتش آمریکا و سپاه پاسداران برای هماهنگی تردد کشتیها در تنگه هرمز ایجاد شود.
با این حال، بر اساس این گزارش، تا روز شنبه این خط تماس هنوز فعال نشده بود؛ همزمان جمهوری اسلامی بار دیگر اعلام کرده بود کشتیها باید برای عبور از تنگه هرمز هماهنگی انجام دهند.
یک منبع آگاه به اکسیوس گفت مذاکرات سهشنبه در ابتدا قرار بود در سوئیس و با محوریت برنامه هستهای جمهوری اسلامی برگزار شود، اما تشدید تنشها باعث تغییر محل گفتوگوها و تمرکز آن بر موضوع تنگه هرمز شده است.
اکسیوس نوشت انتظار میرود نیک استوارت، رییس تیم فنی آمریکا، در این مذاکرات شرکت کند. کاخ سفید بلافاصله به درخواست این رسانه برای اظهارنظر پاسخ نداد.
تنش بر سر مسیرهای جایگزین در تنگه هرمز
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، هفتم تیر در نشست خبری مشترک با فواد حسین، همتای عراقی خود، در بغداد گفت بر پایه تفاهمنامه اخیر، تنگه هرمز «تحت مدیریت» جمهوری اسلامی است و پس از رفع موانع، به ظرفیت پیش از جنگ بازمیگردد.
او افزود: «این ترتیبات در حال اتخاذ و اجراست و مسئولیت آن با جمهوری اسلامی است و هیچ نهاد یا کشور دیگری بر اساس یادداشت تفاهم در این خصوص مسئولیتی ندارد.»
جمهوری اسلامی در روزهای اخیر دو شناور را در آبهای منطقه هدف قرار داد؛ یک کشتی کانتینربر و یک نفتکش حامل نفت قطر، کشوری که در مذاکرات تهران و واشینگتن نقش میانجی دارد.
در پاسخ، آمریکا مواضع نظامی حکومت ایران را در امتداد سواحل تنگه هرمز هدف قرار داد. پس از آن، جمهوری اسلامی دست به حملاتی علیه کویت و بحرین زد.
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، هفتم تیر در گفتوگو با فاکسنیوز هشدار داد اگر جمهوری اسلامی کشتیرانی بینالمللی در تنگه هرمز یا پایگاههای آمریکا را تهدید کند، واشینگتن به هدف قرار دادن زیرساختهای نظامی حکومت ایران ادامه خواهد داد.
با این حال، محمد امرسی، کارشناس مسائل ایران و عضو شورای مشورتی جهانی مرکز ویلسون، در مصاحبه با والاستریت ژورنال گفت با وجود تشدید تنشها، به نظر میرسد اوضاع تاکنون «مدیریت شده است».
در روزهای اخیر، اعلام مسیرهای جایگزین از سوی عمان برای تردد کشتیها در تنگه هرمز، واکنش مقامهای حکومت ایران را در پی داشته است.
فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد امور دفاعی و امنیتی، ششم تیر در مصاحبه با ایراناینترنشنال گفت فشار تهران بر مسیرهای کشتیرانی مرتبط با عمان با هدف وادار کردن این کشور به پذیرش سازوکار مورد نظر سپاه پاسداران و هدایت کشتیها به مسیرهای تحت کنترل جمهوری اسلامی انجام میگیرد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس چهارم تیر نوشت ایجاد مسیر جایگزین در تنگه هرمز، اهرم فشار تهران در مذاکرات را از بین میبرد.
کشته شدن یک نیروی ارتش قطر
وزارت کشور قطر هفتم تیر در بیانیهای اعلام کرد یک شهروند این کشور بهدنبال «عملیات نظامی در منطقه» جان خود را از دست داده است.
بر پایه این بیانیه، گشتهای دریایی قطر شامگاه ششم تیر پس از آنکه یک شناور حامل دو سرنشین در زمان مقرر بازنگشت، عملیات جستوجو را آغاز کردند.
به گفته وزارت کشور قطر، تیمهای جستوجو و نجات دریایی بامداد هفتم تیر شناور مفقودشده را پیدا کردند.
بررسیها نشان داد یک شهروند قطری بر اثر جراحات ناشی از ترکش عملیات نظامی در منطقه جان باخت. یک «شهروند عرب» مقیم قطر نیز در این رویداد زخمی و به بیمارستان منتقل شد.
وزارت کشور قطر محل وقوع این حادثه را اعلام نکرد و توضیحی نیز درباره ارتباط احتمالی آن با حملات اخیر جمهوری اسلامی ارائه نداد.
همزمان با تشدید اختلافات در حاکمیت جمهوری اسلامی درباره روند گفتوگوها میان تهران و واشینگتن، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری با صدور اطلاعیهای، به بیانیه اخیر دهها عضو این نهاد واکنش نشان داد و آن را خارج از روال معمول مجلس خبرگان دانست.
دبیرخانه مجلس خبرگان یکشنبه هفتم تیر با تشریح سازوکار انتشار مواضع این نهاد اعلام کرد بر اساس آییننامه داخلی، بیانیههای مجلس خبرگان یا از طریق صحن مجلس به اطلاع عموم میرسد یا در فاصله میان اجلاسیهها، در موضوعات حساس سیاسی و اجتماعی، با امضای رییس مجلس، هیاترییسه یا دبیرخانه منتشر میشود.
این نهاد افزود انتشار بیانیه از سوی نمایندگان با عنوان «جمعی از اعضای خبرگان»، در طول ادوار این مجلس مرسوم نبوده است.
در ادامه اطلاعیه آمده است: «انتظار میرفت بانیان محترم تهیه و انتشار این بیانیه، وحدت خبرگان را حفظ کرده و همانگونه که به آنان پیشنهاد داده شد، اقدام مینمودند و بیانیه مذکور پس از بحث و تبادل نظر بیشتر بهصورت مرسوم از سوی دبیرخانه یا هیاترییسه خبرگان انتشار مییافت تا ابهامی در جامعه ایجاد نشود.»
۶۶ عضو مجلس خبرگان ششم تیر در بیانیهای، خواستار خروج پرونده هستهای از دستور کار مذاکرات شدند و با بازگشایی تنگه هرمز مخالفت کردند.
آنها همچنین با «مهدور الدم» خواندن دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، قتل آنان را بر «هر مکلفی که به آنان دسترسی یابد»، واجب شمردند.
مجلس خبرگان رهبری ۸۸ عضو دارد.
«خطوط ترسیمشده» مجتبی خامنهای در مذاکرات رعایت شود
دبیرخانه مجلس خبرگان در ادامه اطلاعیه خود، از نحوه انتشار بیانیه ۶۶ نماینده انتقاد کرد و گفت درباره نمایندگانی که نامشان در میان امضاکنندگان دیده نمیشود، «سوالاتی در اذهان ایجاد شده است».
این نهاد افزود نمایندگانی که بیانیه را امضا نکردهاند، «با اصل محتوا مخالفتی ندارند، اما یا به روش کار معترض بودهاند یا اساسا در جریان امر قرار نگرفتهاند».
دبیرخانه مجلس خبرگان در عین حال تاکید کرد «نظر مُطاع» و «خطوط ترسیمشده» مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، باید در مذاکرات بهطور کامل رعایت شود و مسئولان «ذرهای نسبت به عهدشکنی دشمنان کوتاه نیایند».
۲۸ خرداد، مجتبی خامنهای در پیامی مکتوب اعلام کرد با وجود آنکه «نظر دیگری» نسبت به تفاهم اخیر با ایالات متحده داشته، با تعهد مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، در خصوص «پاسداشت حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت»، با آن موافقت کرده است.
در هفتههای اخیر، گزارشها از وجود شکاف در سطوح حاکمیتی جمهوری اسلامی بر سر روند گفتوگوهای جاری با ایالات متحده، بهویژه در خصوص پرونده هستهای و سرنوشت ذخایر اورانیوم غنیشده، حکایت دارند.
همزمان، غیبت مجتبی خامنهای از انظار عمومی بر ابهامها درباره میزان نقشآفرینی او در مذاکرات افزوده و به بحران مشروعیت حکومت دامن زده است.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، در یادداشتی نوشت جمهوری اسلامی در دوران «گذار به نظم جدید» جهانی، راهی جز دستیابی به بمب اتمی ندارد تا گزینه نظامی علیه حکومت از روی میز برداشته شود.
بر اساس این یادداشت که یکشنبه هفتم تیر با عنوان «چارهای جز ساخت بمب اتم نیست» منتشر شد، جمهوری اسلامی برای رسیدن به «آرامش مورد نیاز» باید به «بازدارندگی هستهای» دست یابد تا اطمینان حاصل کند سایر اختلافات از طریق مذاکره قابلحل است.
این رسانه وابسته به سپاه تاکید کرد تنها در چنین شرایطی، مذاکره از «موضع درست» امکانپذیر خواهد بود.
مقامهای جمهوری اسلامی بارها اعلام کردهاند تهران بهدلیل «فتوای» علی خامنهای قصد ساخت بمب اتمی ندارد و برنامه هستهای حکومت ایران «صلحآمیز» است.
با این حال، در سالهای اخیر مواضع مقامها، چهرههای نزدیک به حکومت و برخی رسانههای رسمی درباره توانایی جمهوری اسلامی برای ساخت سلاح هستهای، احتمال تغییر «دکترین هستهای» و ضرورت حرکت به سوی ساخت بمب اتم روندی افزایشی داشته است.
در سوی دیگر، کشورهای غربی، از جمله آمریکا، همواره جمهوری اسلامی را به تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای متهم کردهاند؛ اتهامی که مقامهای حکومت ایران آن را رد میکنند.
فارس در بخش دیگری از یادداشت خود، بازدارندگی هستهای را راهی برای ایجاد «توازن قوا» با آمریکا و اسرائیل توصیف کرد و نوشت این راهبرد اگرچه مانع وقوع جنگ نمیشود، اما میتواند دامنه درگیریها را «قابل کنترل» نگه دارد.
این رسانه حکومتی افزود بازدارندگی هستهای اسرائیل در درگیریهای اخیر، از جمله در جنگ ۱۲ روزه، مانع از گسترش مناقشه تا مرحله «نابودی» این کشور شده است.
ساعاتی پس از انتشار این یادداشت که در آن بهصراحت از ضرورت پیشبرد برنامه تسلیحات هستهای سخن گفته شده، فارس کوشید از زیر بار مسئولیت آن شانه خالی کند و اعلام کرد این مطلب موضع رسمی این رسانه حکومتی نیست، زیرا در بخش «فارس تعاملی» منتشر شده است.
اظهارنظرها درباره ساخت سلاح هستهای
حمزه صفوی، فرزند یحیی رحیم صفوی، مشاور عالی رهبر جمهوری اسلامی، خردادماه در یک برنامه اینترنتی اذعان کرد حکومت ایران در چهار دهه گذشته همواره «سودای ساخت بمب اتم» داشته است.
به گفته او، اسناد آژانس بینالمللی انرژی اتمی، تورقوزآباد و پروژه آماد نشان میدهند جمهوری اسلامی در مسیر تحقق این هدف گام برداشته است.
صفوی افزود تاسیسات هستهای فردو و نطنز از سوی حکومت اعلام نشدند، بلکه «لو رفتند».
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، فروردینماه در مصاحبه با الجزیره، درباره احتمال تغییر «فتوای هستهای» علی خامنهای پس از مرگ او و در دوران رهبری مجتبی خامنهای اعلام کرد این فتوا به صادرکننده آن بستگی دارد و باید منتظر اعلام نظر مشخص رهبر جدید حکومت ماند.
محمدجواد لاریجانی، مدیر پژوهشگاه دانشهای بنیادی، نیز آبان ۱۴۰۴ گفت جمهوری اسلامی «کمتر از دو هفته» تا دستیابی به بمب اتم فاصله دارد، اما به دلیل «فتوای» خامنهای قصد ساخت آن را ندارد.
علی شمخانی، مشاور وقت خامنهای و عضو شورای دفاع که ۹ اسفند ۱۴۰۴ در حمله آمریکا و اسرائیل کشته شد، مهرماه همان سال دستیابی به بمب اتمی را عامل بازدارندگی دانسته و گفته بود اگر بار دیگر مسئولیت وزارت دفاع را بر عهده بگیرد، به دنبال ساخت سلاح هستهای خواهد رفت.
پیش از آن نیز ۷۰ نماینده مجلس در شهریور ۱۴۰۳ خواستار تغییر «فتوای» خامنهای و ساخت و نگهداری بمب اتمی برای ایجاد «بازدارندگی» شده بودند.
کمال خرازی، مشاور امور بینالملل رهبر جمهوری اسلامی که در جنگ ۴۰ روزه کشته شد، اردیبهشت ۱۴۰۳ گفته بود در صورت تهدید موجودیت جمهوری اسلامی، تهران ناچار به تغییر «دکترین هستهای» خود خواهد شد.
او همچنین اعلام کرده بود جمهوری اسلامی از «ظرفیت تولید بمب هستهای» برخوردار است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دوم تیرماه اعلام کرد بازرسی از تاسیسات هستهای ایران انجام خواهد شد و «هرچه این روند زودتر آغاز شود، بهتر است».
او گفت تعیین محل نگهداری ذخایر اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی اولویت اصلی آژانس است.
این اظهارات پس از آن مطرح شد که آمریکا و جمهوری اسلامی ۲۵ خرداد از دستیابی به تفاهمی برای پایان جنگ خبر دادند؛ توافقی که ۲۸ خرداد به امضای دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان رسید.
بر اساس این یادداشت تفاهم، دورهای ۶۰ روزه برای گفتوگوهای تخصصی درباره موضوعاتی از جمله ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی و چگونگی رفع تحریمها در نظر گرفته شده است.
۲۰ خرداد، شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی با تصویب قطعنامهای از جمهوری اسلامی خواست فورا با آژانس همکاری کند، اجازه بازرسی از همه تاسیسات هستهای را بدهد و آمار دقیق مواد هستهای، از جمله بیش از ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی را اعلام کند.
گروسی مهر ۱۴۰۴ هشدار داده بود میزان ذخایر اورانیوم غنیشده حکومت ایران میتواند برای ساخت حدود ۱۰ بمب اتمی کافی باشد.