حکومت ایران در پی افزایش فشارهای ناشی از محاصره دریایی آمریکا، اقداماتی اضطراری برای ذخیرهسازی مازاد نفت خود آغاز کرده است؛ تحولاتی که به گفته منابع تحلیلی میتواند مهمترین پایانه صادراتی این کشور در جزیره خارک را به آستانه بحران برساند.
به گزارش گلفنیوز، تهران یک نفتکش ۳۰ ساله به نام «ناشا» را که سالها از رده خارج شده بود، دوباره به خدمت گرفته تا از آن بهعنوان مخزن شناور برای ذخیره نفت خام استفاده کند. این اقدام در حالی صورت میگیرد که ظرفیت ذخیرهسازی زمینی در خارک - که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از آن انجام میشود - بهسرعت در حال پر شدن است. دادههای TankerTrackers.com نشان میدهد این نفتکش در مسیر پایانه اصلی صادرات نفت ایران قرار دارد.
تحلیلگران به گلفنیوز گفتهاند با توجه به جریان ورودی حدود یک میلیون بشکه نفت در روز، ظرفیت باقیمانده ذخیرهسازی در خارک ممکن است طی ۱۲ تا ۱۳ روز آینده بهطور کامل تکمیل شود؛ وضعیتی که میتواند به ازدحام در این مرکز حیاتی و در نهایت به یک بحران اقتصادی در سطح ملی منجر شود.
این تحولات همزمان با تشدید اقدامات نظامی و نظارتی آمریکا در منطقه رخ میدهد. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، اعلام کرده [حکومت] ایران هنوز «پنجرهای» برای مذاکره دارد، اما تاکید کرده «زمان به نفع تهران نیست»؛ بهویژه در شرایطی که محاصره دریایی، تمام کشتیهای مرتبط با بنادر ایران را هدف قرار داده است.
در همین چارچوب، نیروهای آمریکایی در روزهای اخیر یک نفتکش تحت تحریم با پرچم ایران را که به مقصد سنگاپور در حرکت بود، توقیف کردهاند. همچنین به گفته منابع کشتیرانی و امنیتی آمریکا، دستکم سه کشتی بزرگ دیگر ایران نیز در آبهای نزدیک هند، مالزی و سریلانکا رهگیری شدهاند.
آمریکا همچنین حضور نظامی خود را در خاورمیانه افزایش داده و ناو هواپیمابر یواساس جورج اچدابلیو بوش را به منطقه اعزام کرده است؛ اقدامی که میتواند محاصره بنادر ایران در تنگه هرمز را بهطور قابل توجهی تقویت کند.
در مقابل، حکومت ایران نیز واکنشهایی نشان داده است. گزارشها حاکی است که نیروهای ایرانی به سوی سه کشتی کانتینری در تنگه هرمز تیراندازی کرده و دو کشتی را که در حال خروج از خلیج فارس بودند، توقیف کردهاند. به نوشته نیویورکپست این نخستین موارد توقیف از زمان آغاز درگیریها بود.
در حوزه دیپلماتیک، منابع اعلام کردهاند مقامات ارشد حکومت ایران قرار است برای گفتوگو به پاکستان سفر کنند، هرچند احتمال میرود این مذاکرات صرفاً در سطح دوجانبه میان تهران و اسلامآباد برگزار شود.
در همین حال، دونالد ترامپ هشدار داده است که در صورت عدم دستیابی به توافق، ایالات متحده ممکن است عملیات نظامی خود را گسترش داده و «۲۵ درصد باقیمانده اهداف» را هدف قرار دهد؛ تهدیدی که نشاندهنده تداوم تنشها و چشمانداز نامشخص برای کاهش بحران است.
به گزارش رویترز، رید روبینستاین، مشاور حقوقی وزارت خارجه آمریکا، در بیانیهای که چند روز پیش از ضربالاجل اول مه برای دریافت مجوز کنگره منتشر شد، تاکید کرد عملیات نظامی علیه [حکومت] ایران «در چارچوب دفاع جمعی از اسرائیل و حق ذاتی دفاع از خود آمریکا» انجام شده است. او با اشاره به آنچه «تجاوزگری چند دههای ایران» از زمان انقلاب ۱۳۵۷ خواند، گفت این اقدامات شامل حملات نیروهای نیابتی، حملات موشکی [حکومت] ایران به اسرائیل در سال ۲۰۲۴ و تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای بوده است.
بر اساس این گزارش، ایالات متحده و اسرائیل از ۹ اسفند ۱۴۰۴ حملات هوایی علیه [حکومت] ایران را آغاز کردند؛ حملاتی که در موج نخست آن علی خامنهای و بخش بزرگی از رهبری حکومت ایران کشته شدند. دونالد ترامپ در آن زمان اعلام کرد هدف از این حملات، نابودی توان موشکی و دریایی ایران و جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هستهای بوده و از مردم ایران خواست حکومت را سرنگون کنند.
با این حال، بسیاری از کارشناسان حقوقی این اقدام را مغایر با منشور سازمان ملل میدانند که استفاده از زور علیه دیگر کشورها را تنها در صورت مجوز شورای امنیت یا دفاع از خود مجاز میداند. به نوشته رویترز بیش از ۱۰۰ کارشناس حقوق بینالملل در نامهای اعلام کردند آغاز این درگیری «نقض آشکار» این منشور بوده و هیچ شواهدی از وجود تهدید فوری از سوی [حکومت] ایران که توجیهکننده دفاع از خود باشد، ارائه نشده است.
در این نامه همچنین به مواردی مانند بمباران یک مدرسه دخترانه، کشته شدن رهبران سیاسی غیرنظامی و تهدید زیرساختهای غیرنظامی اشاره شده است. در مقابل، روبینستاین تاکید کرد آمریکا «در چارچوبهای شناختهشده حقوق بینالملل» عمل کرده و نیازی به اثبات فوری بودن تهدید [حکومت] ایران وجود نداشته، زیرا این عملیات بخشی از یک درگیری طولانیمدت است.
به نوشته رویترز، این بیانیه با عنوان «عملیات خشم حماسی و حقوق بینالملل» در وبسایت وزارت خارجه منتشر شد، اما برخلاف روال معمول، برای رسانهها ارسال یا در شبکههای اجتماعی رسمی منتشر نشد.
در سطح میدانی، [حکومت] ایران در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل، با شلیک موشک و پهپاد به اهداف آمریکایی، کشورهای منطقه و مسیرهای کشتیرانی پاسخ داد و موجب اختلال در تردد در تنگه هرمز شد. این جنگ که باعث شوک در بازار انرژی و نگرانی درباره پیامدهای اقتصادی گستردهتر شده، از زمان آتشبس ۸ آوریل متوقف شده است.
به نوشته رویترز، در داخل آمریکا نیز این جنگ با مخالفت افکار عمومی مواجه شده است. نظرسنجی مشترک رویترز/ایپسوس نشان میدهد اکثریت آمریکاییها ترامپ را مسئول افزایش قیمت بنزین میدانند؛ موضوعی که میتواند بر موقعیت جمهوریخواهان در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر تاثیر بگذارد.
در همین حال، برایان فینوکان، وکیل پیشین وزارت خارجه و تحلیلگر «گروه بحران بینالمللی» در تحلیلی این استدلال حقوقی را «غیرقانعکننده و دچار آشفتگی تحلیلی» توصیف کرد و هشدار داد چنین رویکردی میتواند محدودیتهای حقوقی استفاده از زور را تضعیف کند. همچنین گرگوری میکس، عضو ارشد دموکرات کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان، این بیانیه را «توجیهی دیرهنگام و ضعیف» خواند و خواستار پایان دادن به «جنگ انتخابی» شد.
بر اساس قانون اختیارات جنگی ۱۹۷۳، رییسجمهوری آمریکا باید ظرف ۶۰ روز پس از آغاز درگیری، یا مجوز کنگره را برای ادامه عملیات دریافت کند یا به آن پایان دهد؛ در غیر این صورت تنها با ارائه توضیح کتبی میتواند مهلتی ۳۰ روزه برای ادامه عملیات بگیرد. با این حال، تلاشهای دموکراتها برای تصویب قطعنامههایی جهت توقف جنگ تا زمان اخذ مجوز کنگره، تاکنون با مخالفت گسترده جمهوریخواهان مواجه شده است.
بهگفته وزارت خزانهداری آمریکا، این شرکت یکی از مشتریان اصلی نفت ایران بوده است.
شرکتها و نهادهای تحریمشده در کشورها و حوزههای قضایی مختلف، از جمله چین، هنگکنگ، امارات متحده عربی، جزایر مارشال، پاناما، لیبریا، جزایر کیمن، ویتنام و جزایر ویرجین بریتانیا، ثبت یا مستقر هستند.
این تحریمها شبکههای مرتبط با خرید، فرآوری و حملونقل نفت خام، گاز مایع و محصولات نفتی و پتروشیمی ایران را هدف قرار داده است.
به گفته وزارت خزانهداری آمریکا، این اقدام در چارچوب کارزار موسوم به «خشم اقتصادی» و با هدف محدود کردن توان ایران برای کسب درآمد و تامین مالی فعالیتهای منطقهای انجام شده است.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین اعلام کرد مجوز عمومی صادر کرده است که بر اساس آن شرکتها میتوانند تا ماه آینده برخی معاملات مرتبط با پالایشگاه هنگلی و شرکتهای وابسته به آن را صرفا برای پایان دادن به همکاریها جمعبندی کنند.
این تازهترین دور از تحریمها در روزهای اخیر و تلاش برای افزایش هر چه بیشتر فشار بر جمهوری اسلامی همزمان با محاصره دریایی بندرهای جنوبی ایران است.
توقیف ۴۴ میلیون دلار رمز ارز جمهوری اسلامی
وزارت خزانهداری آمریکا جمعه چهارم اردیبهشت چندین کیف پول دیجیتال مرتبط با جمهوری اسلامی را در چارچوب تشدید فشارهای مالی تحریم کرد؛ اقدامی که به مسدود شدن ۳۴۴ میلیون دلار رمزارز انجامیده است. شرکت تتر اعلام کرد در مسدودسازی ۳۴۴ میلیون دلار رمزارز در دو آدرس دیجیتال با دولت آمریکا همکاری کرده است.
این شرکت گفت این اقدام پس از دریافت اطلاعات از «چند نهاد آمریکایی درباره فعالیتهای مرتبط با رفتار غیرقانونی» انجام شده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با اشاره به تحریمهای جدید این کشور علیه جمهوری اسلامی اعلام کرد واشینگتن در چارچوب کارزار موسوم به «خشم اقتصادی» بهطور نظاممند توان تهران برای تولید، جابهجایی و بازگرداندن منابع مالی را تضعیف خواهد کرد.
او گفت دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری چندین کیف پول دیجیتال مرتبط با جمهوری اسلامی را تحریم کرده است؛ اقدامی که به مسدود شدن ۳۴۴ میلیون دلار رمزارز انجامیده است.
بسنت افزود: «ما جریان پولی را که تهران با ناامیدی تلاش میکند از کشور خارج کند دنبال خواهیم کرد و تمامی شریانهای مالی مرتبط با حکومت را هدف قرار میدهیم.»
یک مقام آمریکایی به سیانان گفت دولت اطلاعاتی در اختیار دارد که این رمزارز را به جمهوری اسلامی مرتبط میکند.
او افزود دولت آمریکا با همکاری کارشناسان تحلیل بلاکچین شواهدی از ارتباط با حکومت ایران مشاهده کرده است؛ از جمله تراکنشهای تاییدشده با صرافیهای ایرانی و مجموعهای از تراکنشها که از طریق آدرسهای واسطهای انجام شده و با کیف پولهای مرتبط با بانک مرکزی ایران در تعامل بودهاند.
به گفته مقامهای آمریکایی، این اقدام بخشی از سیاست فشار اقتصادی برای محدود کردن منابع مالی جمهوری اسلامی است.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، چهارشنبه چهارم اردیبهشت، در سفری استراتژیک وارد جده شد تا برای دومین بار در یک ماه گذشته با مقامهای عالیرتبه عربستان سعودی، از جمله محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، دیدار کند.
مقابله با تهدیدات پهپادی در آسمان عربستان
این سفر در شرایطی انجام میشود که امنیت عربستان سعودی در جنگ اخیر با جمهوری اسلامی، بهشدت تحت تاثیر حملات موشکی و پهپادی بوده است.
طبق آمارهای رسمی و تجمیع دادههای وزارت دفاع عربستان، این کشور در جریان جنگ اخیر، بیش از ۱۰۰۰ بار هدف حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی و متحدان شبهنظامیاش قرار گرفته است.
گزارشها حاکی است که تنها تا ۲۰ فروردینماه، دستکم ۱۰۴ موشک بالستیک و ۹۱۶ پهپاد انتحاری در آسمان عربستان رهگیری و منهدم شدهاند.
این حجم از تهدیدات، نیاز ریاض به فناوریهای نوین و امتحانپسداده سامانههای ضدپهپادی را بیش از پیش برجسته کرده است.
استقرار سامانه «اسکای مپ» در پایگاه پرنس سلطان
خبرگزاری رویترز، چهارشنبه دوم اردیبهشت، در گزارشی اختصاصی به استفاده ارتش آمریکا از فناوریهای ضدپهپادی اوکراین برای مقابله با حملات جمهوری اسلامی به خاک عربستان سعودی پرداخت.
طبق گفته پنج منبع آگاه به رویترز، ارتش ایالات متحده در هفتههای گذشته سامانه فرماندهی و کنترل اوکراینی موسوم به «اسکای مپ» (Sky Map) را در پایگاه هوایی استراتژیک «پرنس سلطان» مستقر کرده است.
این سامانه که بهطور ویژه از سوی مهندسان اوکراینی برای شناسایی و رهگیری پهپادهای شاهد طراحی شده، پس از آن به خدمت گرفته شد که حملات پهپادی پیشین به این پایگاه، منجر به تخریب ساختمانها، انهدام هواپیماها و کشته شدن دستکم یک نیروی نظامی شد.
استقرار این سامانه در پایگاهی که تنها ۶۴۰ کیلومتر با ایران فاصله دارد، از دید تحلیلگران به معنای اعتراف ضمنی به نقاط ضعف پدافند هوایی سنتی آمریکا و کارآمدی فناوریهای ضدپهپادی اوکراین است.
زلنسکی در بدو ورود به جده با انتشار پیامی تاکید کرد که پس از کسب تضمینهای مالی از رهبران اروپا، اکنون اولویت او پیشبرد توافقات امنیتی، انرژی و زیرساختی با ریاض است.
او پیشتر گفته بود که کارشناسان نظامی اوکراینی در جریان جنگ در چندین کشور خاورمیانه مستقر شده و با استفاده از سامانههای پدافندی، پهپادهای ساخت ایران را با موفقیت سرنگون کردهاند.
حضور مجدد زلنسکی در جده نشاندهنده شکلگیری یک بلوک امنیتی جدید است که در آن تخصص میدانی اوکراین با نیازهای دفاعی کشورهای خلیج فارس پیوند میخورد.
اوکراین اکنون نه تنها به دنبال جلب حمایت سیاسی و مالی ریاض، بلکه به دنبال بازاریابی برای فناوریهای «بسیار پیشرفته» خود است.
قرقاش جمعه چهارم اردیبهشت گفت این وضعیت بر موضع جمهوری اسلامی در منطقه تاثیر خواهد گذاشت.
او افزود باید میان روابط از یک سو و اعتماد و اطمینان از سوی دیگر تفاوت قائل شد.
قرقاش گفت اما تهران برای بازسازی روابط خود در منطقه به آن نیاز دارد و من تاکید میکنم بازسازی روابط، چون بازسازی اعتماد به نظر من به این زودیها حاصل نخواهد شد.
به گفته او این دو کاملا متفاوت هستند و نمیشود «تحت حمله دو هزار و ۸۰۰ موشک و پهپاد قرار بگیرید و بعد از اعتماد حرف بزنید. این روند زمان بسیار طولانی خواهد برد».
ریم الهاشمی، وزیر مشاور امارات، نیز ۳۱ فروردین در گفتوگو با ایبیسی گفت امارات بیش از هر کشور دیگری هدف حملههای جمهوری اسلامی بوده و افزود تهران این مسیر را انتخاب کرده چون امارات «هر آنچه آنها نیستند» است و آن را الگوی شکوفایی اقتصادی با تنوع ادیان و فرهنگها دانست.
الهاشمی با اشاره به جایگاه اقتصادی و اجتماعی امارات افزود: «ما الگوی شکوفایی اقتصادی هستیم. ما دارای ادیان و فرهنگهایی از سراسر جهان هستیم.»
دونالد ترامپ، رییس جمهوری آمریکا نیز پنجشنبه در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «کاری احمقانه و یک اشتباه بزرگ بود که جمهوری اسلامی به عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت، بحرین و همه مکانهای دیگر شلیک کرد. هیچکس انتظار چنین چیزی را نداشت.»
او افزود: «تصور این بود که منصفانه باشد اگر به اسرائیل شلیک کنند، اما انتظار نمی رفت که به کشورهای متعدد دیگری شلیک کنند.»
نایبرییس مجلس: از همکاری با آمریکا شرم کنید
علی نیکزاد، نایبرییس مجلس، رویکرد کشورهای عربی منطقه در قبال جنگ ایران را مورد انتقاد قرار داد و گفت: «به کشورهای حوزه خلیج فارس اعلام میکنیم که خجالت بکشید و ننگ بر شما که آمریکا از خاک شما بر علیه ایران استفاده کرده است.»
او آمریکا را متهم کرد که قصد دارد با تسلط بر ونزوئلا، عربستان سعودی و ایران، «۶۰ درصد ذخیره نفتی دنیا را بگیرد».
نیکزاد ادامه داد: «ایران مثل عربستان گاو شیرده نیست و آمریکا آرزوی نفت ایران را به گور میبرد.»
نایبرییس مجلس در ادامه لفاظیهای مقامهای جمهوری اسلامی در روزهای اخیر افزود: «امروز محاصره و بستن تنگه هرمز با ایران است و جرات باز کردن آن را ندارند.»
بر اساس این اطلاعات، قالیباف بهدلیل تلاش برای گنجاندن مسئله انرژی هستهای بهعنوان بخشی از محورهای مذاکره با آمریکا، در تهران مورد توبیخ قرار گرفت و مجبور به استعفا شد.
اطلاعات رسیده به ایران اینترنشنال حاکی است که احتمال جایگزینی سعید جلیلی به جای قالیباف در صدر هیات مذاکرهکننده مطرح شده است.
همچنین بر اساس این اطلاعات، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی تلاش میکند با کنار رفتن قالیباف، مسئولیت پرونده مذاکره با آمریکا را برعهده بگیرد.
بر اساس اطلاعاتی که به ایراناینترنشنال رسیده، عراقچی به همراه هیات ایرانی شامگاه جمعه وارد اسلامآباد، پایتخت پاکستان، خواهد شد.
خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی هم گزارش داده که او در سفری دورهای پس از پاکستان، به عمان و روسیه خواهد رفت.
پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در گفتوگو با اماس ناو، با اشاره به اختلافات شدید در رهبری جمهوری اسلامی گفته بود: «جمهوری اسلامی هیچ ایدهای ندارد که رهبرش چه کسی است. آنها کاملا بههمریختهاند.»
رییسجمهوری آمریکا گفت مقامات ارشد جمهوری اسلامی «مثل سگ و گربه به جان هم افتادهاند و با یکدیگر میجنگند».
او پنجشنبه سوم اردیبهشت افزود: «اصلا نمیدانند رهبرشان چه کسی است. ما در واقع سه سطح از رهبران و حتی هر کسی را که به آنها نزدیک بود، حذف کردیم.»
ترامپ گفت: «آنها واقعا بههمریختهاند و حالا هیچکس هم نمیخواهد به آنها کمک کند.»
«آشفتگی» در رهبری جمهوری اسلامی
کمی قبل از آن نیز ترامپ در تروث سوشال نوشت: «ایران این روزها بهشدت در تعیین اینکه چه کسی رهبریاش را بر عهده دارد دچار سردرگمی است؛ واقعا نمیدانند چه خبر است.»
او ادامه داد: «درگیریهای داخلی میان تندروهایی که در میدان نبرد با شکستهای جدی روبهرو هستند و میانهروهایی که چندان هم میانهرو نیستند، به شکلی کاملا آشفته و دیوانهوار جریان دارد.»
در واکنش به این اظهارات، مقامات جمهوری اسلامی تلاش کردند نشان دهند که هیچ اختلافی میان آنها وجود ندارد.
محمد باقر قالیباف و مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، در واکنش به اظهارات ترامپ در شبکه اجتماعی ایکس متن یکسانی منتشر کردند که در آن آمده بود: «در ایران ما تندرو و میانهرو وجود ندارد؛ همه ما ایرانی و انقلابی هستیم و با اتحاد آهنین ملت و دولت، با تبعیت کامل از رهبر معظم انقلاب متجاوز جنایتکار را پشیمان خواهیم کرد. یک خدا، یک رهبر، یک ملت، و یک راه؛ آن هم راه پیروزی ایرانِ عزیزتر از جان.»
غلامحسین محسنی اژهای رییس قوه قضاییه نیز به طور جداگانه در ایکس نوشت: «تندرو و میانهرو واژگانی مجعول و بیمایه است که در ادبیات سیاسی غرب رواج دارد. در ایران اسلامی همه اقشار و جناحها در نهایت قوام و انسجام در ذیل اوامر رهبری معظم انقلاب هستند.»
اختلافات در جمهوری اسلامی پس از مرگ خامنهای
این اولین بار نیست که گزارشهایی از اختلاف در جمهوری اسلامی پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران منتشر میشود.
پیشتر گزارشهای اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال حاکی از تعمیق بیسابقه شکاف در رأس هرم قدرت در جمهوری اسلامی بود که از جمله به تداوم منازعات و رویارویی آشکار پزشکیان، و فرماندهان ارشد سپاه انجامیده است.
دو منبع نزدیک به دفتر ریاستجمهوری، ۱۵ فروردین به ایران اینترنشنال گفتند که گفتوگوی تندی میان پزشکیان و حسین طائب از چهرههای نزدیک به مجتبی خامنه ای، صورت گرفته که حاضران آن را «بسیار دشوار و بحرانی» توصیف کردهاند.
پزشکیان در این دیدار با «خودسرانه» خواندن اقدامات احمد وحیدی، فرمانده کل سپاه پاسداران و علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء گفته است سیاستهای آنها در راستای تشدید حملات به کشورهای منطقه و خصوصا زیرساختهای کشورهای منطقه، تمامی فرصتها برای دستیابی به آتشبس را از بین برده و جمهوری اسلامی را مستقیما به سمت یک فاجعه عظیم هدایت میکند.
