خبرگزاری رویترز گزارش داد که یک اختلال گسترده در شبکه ماهوارهای استارلینک، نشان داد اتکای رو به افزایش ارتش آمریکا به فناوریهای شرکت اسپیسایکس، بهویژه در حوزه پهپادها و سامانههای بدون سرنشین، با ریسکهای عملیاتی جدی همراه است.
بر اساس اسناد داخلی نیروی دریایی آمریکا که رویترز توانسته آنها را بررسی کند، مقامهای این نیرو در مرداد ماه سال گذشته، در جریان آزمایش شناورهای بدون سرنشین، متوجه شدند با یک «نقطه شکست واحد» مواجهند: استارلینک.
در پی یک قطع سراسری در شبکه ماهوارهای ایلان ماسک که میلیونها کاربر را تحت تاثیر قرار داد، حدود ۲۴ فروند شناور بدونسرنشین در سواحل کالیفرنیا از کار افتادند، ارتباطات مختل شد و عملیات نزدیک به یک ساعت متوقف ماند.
این حادثه به پهپادهایی مربوط میشد که برای تقویت گزینههای نظامی آمریکا در صورت درگیری با چین، طراحی شدهاند. یکی از چندین مورد اختلال در آزمایشهای نیروی دریایی، مرتبط با استارلینک، که به گفته اسناد و یک منبع آگاه، باعث شد اُپراتورها نتوانند به شناورهای خودکار متصل شوند.
نقش کلیدی استارلینک و ریسکهای وابستگی
نقش استارلینک در ارتباطات اینترنتی کاربران ایرانی نیز طی سالهای اخیر بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
تیر ماه سال گذشته پویا پیرحسینلو، رییس کمیته اینترنت انجمن تجارت الکترونیک، تعداد کاربران این سرویس در ایران را بیش از ۱۰۰ هزار نفر اعلام کرد.
ماسک، بنیانگذار استارلینک، ۲۴ خرداد و همزمان با دومین روز جنگ ۱۲ روزه، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «پرتوها روشن هستند.»
این عبارت به فعال بودن این سرویس اینترنت ماهوارهای در داخل ایران تعبیر شد.
رویترز نوشت در حالی که اسپیسایکس خود را برای عرضه عمومی با ارزشی حدود دو تریلیون دلار در تابستان آماده میکند - عرضهای که انتظار میرود بزرگترین در نوع خود باشد - این شرکت تا حد زیادی بهدلیل نقش غیرقابل جایگزینش برای دولت آمریکا، از ارتباطات ماهوارهای تا پرتابهای فضایی و هوش مصنوعی نظامی، به باارزشترین شرکت فضایی جهان تبدیل شده است.
استارلینک بهطور خاص در برنامههای حیاتی - از پهپادها تا ردیابی موشکها - نقشی کلیدی ایفا کرده و با شبکهای متشکل از نزدیک به ۱۰ هزار ماهواره در مدار پایین زمین، زیرساختی فراهم کرده که در برابر حملات احتمالی دشمنان، مقاومتر است.
با این حال، اختلالات ثبتشده در برنامه پهپادهای خودکار نیروی دریایی - که پیشتر گزارش نشده بود - چالشهای وابستگی فزاینده ارتش آمریکا به اسپیسایکس و ریسکهای ناشی از آن را برای پنتاگون برجسته میکند.
کلیتون سووپ، معاون پروژه امنیت هوافضا در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، به رویترز گفت: «اگر استارلینک وجود نداشت، دولت آمریکا به یک شبکه ارتباطی جهانی در مدار پایین زمین دسترسی پیدا نمیکرد.»
پنتاگون به پرسشهای رویترز درباره این آزمایشها یا همکاری با اسپیسایکس پاسخ نداده است.
کریستن دیویس، مدیر ارشد اطلاعات وزارت جنگ، گفت این نهاد از «چندین سامانه قوی و مقاوم» برای شبکه گسترده خود استفاده میکند.
نیروی دریایی و اسپیسایکس نیز به درخواستها برای اظهارنظر پاسخ ندادهاند.
با وجود رقابت روبهرشد از سوی شرکتهایی مانند آمازون - که این هفته قراردادی ۱۱.۶ میلیارد دلاری را برای خرید شرکت ماهوارهای گلوبالاستار اعلام کرد - اسپیسایکس همچنان در حوزه ارتباطات مدار پایین زمین، فاصله قابل توجهی با رقبا دارد.
فراتر از پهپادها، این شرکت تقریبا انحصار پرتابهای فضایی را در اختیار دارد و از طریق استارلینک و شبکه امنیت ملی خود، موسوم به «استارشیلد»، خدمات ارتباطی ماهوارهای ارائه میدهد که میلیاردها دلار درآمد برای آن ایجاد کرده است.
هشدارها درباره تمرکز بر یک شرکت
قانونگذاران دموکرات پیشتر درباره خطرات وابستگی پنتاگون به یک شرکت تحت مدیریت ثروتمندترین فرد جهان برای تامین قابلیتهای حیاتی امنیت ملی هشدار دادهاند.
همچنین اختلافات اخیر وزارت جنگ با یک استارتاپ هوش مصنوعی نشان داد اتکای بیش از حد به یک تامینکننده، میتواند در صورت حذف آن، مشکلات جدی ایجاد کند.
رویترز سال گذشته گزارش داده بود ماسک بهطور ناگهانی دسترسی نیروهای اوکراینی به استارلینک را در جریان عملیات بازپسگیری مناطقی از روسیه قطع کرد. اقدامی که به تضعیف اعتماد متحدان انجامید.
در تایوان نیز نگرانیهایی مطرح شد مبنی بر اینکه اسپیسایکس ممکن است ارائه خدمات ارتباطی ماهوارهای به نیروهای آمریکایی مستقر در این جزیره را محدود کرده باشد.
این موضوع در نامهای از سوی یک نماینده وقت کنگره آمریکا مطرح شد، اما اسپیسایکس آن را رد کرد.
رویترز نتوانسته است تایید کند که آیا این خدمات در حال حاضر در اختیار نیروهای آمریکایی در تایوان قرار دارد یا نه.
پنتاگون و اسپیسایکس نیز به پرسشها در این باره پاسخ ندادند.
یک مقام در این زمینه گفت: «به دلایل امنیت عملیاتی، درباره برنامهها، توانمندیها یا جزییات عملیات اظهار نظر نمیکنیم.»
محدودیتهای فنی در میدان
رویترز در گزارش خود تاکید کرد استارلینک نقشی حیاتی در برنامه پهپادی پنتاگون ایفا میکند و ارتباط شناورهای بدون سرنشینی را که شبیه قایقهای تندرو بدون سرنشین هستند، برقرار میکند.
فروردین ۱۴۰۴، در جریان مجموعهای از آزمایشهای نیروی دریایی در کالیفرنیا که شامل شناورهای بدون سرنشین و پهپادهای پروازی بود، مقامها گزارش دادند استارلینک بهدلیل حجم بالای داده مورد نیاز برای کنترل چندین سامانه، در ارائه اتصال پایدار با مشکل مواجه شده است.
در گزارش ایمنی این آزمایشها آمده است: «وابستگی به استارلینک در شرایط بارگذاری چند وسیله، محدودیتهایی را آشکار کرد.»
این گزارش همچنین به مشکلات مرتبط با تجهیزات رادیویی و سامانههای شبکهای دیگر نیز اشاره کرد.
در هفتههای پیش از قطع سراسری استارلینک در مرداد ۱۴۰۴، مجموعهای دیگر از آزمایشها نیز بهدلیل اختلالات متناوب در ارتباطات با این شبکه مختل شده بود، هرچند علت دقیق این مشکلات مشخص نشده است.
با وجود این چالشها، برای بسیاری از کارشناسان، مزایای استارلینک - بهویژه هزینه پایین و دسترسی گسترده - همچنان بر ریسکهای آن میچربد.
برایان کلارک، کارشناس جنگ، گفت: «شما این آسیبپذیریها را میپذیرید، چون مزایایی که از گستردگی این شبکه بهدست میآورید، بسیار قابل توجه است.»
ترامپ در پیامی در شبکههای اجتماعی که ساعات اولیه پنجشنبه ۲۷ فروردین (به وقت ایران) منتشر شد، نوشت: «مدت طولانی است که این دو رهبر با هم صحبت نکردهاند، چیزی حدود ۳۴ سال. این اتفاق فردا خواهد افتاد. عالی!»
او مشخص نکرد کدام مقامهای لبنانی و اسرائیلی در این گفتوگو شرکت خواهند کرد و جزییات بیشتری نیز ارائه نداد.
خبرگزاری رویترز نوشت که دفتر نخستوزیر اسرائیل بلافاصله به درخواست برای اظهارنظر پاسخ نداد. دفتر ژوزف عون، رییسجمهوری لبنان، و نواف سلام، نخستوزیر این کشور نیز واکنشی فوری به این موضوع نشان ندادند.
خبرگزاری فرانسه به نقل از «یک منبع رسمی» گزارش داد لبنان از هرگونه تماس قریبالوقوع میان مقامهای این کشور و اسرائیل بیاطلاع است.
این منبع گفت: «ما از هیچ تماس برنامهریزیشدهای با طرف اسرائیلی آگاه نیستیم و هیچگونه اطلاعی نیز از طریق مجاری رسمی در این خصوص دریافت نکردهایم.»
در سوی دیگر، گیلا گملیل، وزیر علم و فناوری اسرائیل، اعلام کرد بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ۲۷ فروردین با جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، گفتوگو خواهد کرد.
اسرائیل، لبنان و آمریکا، ۲۵ فروردین در بیانیهای مشترک پس از نخستین دور مذاکرات خود در واشینگتن اعلام کردند گفتوگوها میتواند زمینهساز بازسازی لبنان و بهبود وضعیت اقتصادی این کشور شود.
در این بیانیه آمده است که اسرائیل از خلع سلاح و برچیدن زیرساختهای حزبالله حمایت میکند.
زمینه جنگ و فشار برای آتشبس
درگیری کنونی در پی جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی تشدید شد؛ زمانی که حزبالله، گروه مورد حمایت حکومت ایران، ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ در حمایت از تهران بهسوی اسرائیل آتش گشود و این اقدام به حمله نظامی اسرائیل به لبنان انجامید.
این اتفاق تنها ۱۵ ماه پس از درگیری پیشین میان دو طرف رخ داد.
واشینگتن ۲۶ فروردین نسبت به دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ با جمهوری اسلامی، ابراز خوشبینی کرد.
یک مقام ارشد اسرائیلی گفت کابینه امنیتی این کشور اواخر روز ۲۶ فروردین برای بررسی احتمال آتشبس در لبنان تشکیل جلسه داده است.
یک مقام ارشد دیگر اسرائیلی و یک مقام ارشد لبنانی نیز گفتند دولت نتانیاهو تحت فشار شدید واشینگتن برای دستیابی به آتشبس در لبنان است.
تداوم درگیریها در میدان
نتانیاهو در یک پیام ویدیویی که ۲۶ فروردین (اواخر روز) منتشر شد، گفت ارتش اسرائیل همچنان به حملات خود علیه حزبالله ادامه میدهد و در آستانه «غلبه» بر شهر بنتجبیل در جنوب لبنان است.
یک مقام ارشد لبنانی نیز گفت ارزیابی بیروت این است که اسرائیل قصد دارد پیش از پیشرفت در روند دیپلماتیک، پیروزی نظامی در بنتجبیل بهدست آورد.
ارتش اسرائیل اعلام کرد نیروهایش همچنان «عملیات زمینی هدفمند» را در جنوب لبنان ادامه میدهند.
حزبالله نیز به حملات خود ادامه داد و به گزارش شبکه المنار، وابسته به این گروه، راکتهایی بهسوی دو شهر در اسرائیل شلیک کرد.
به دنبال این تحولات، در داخل اسرائیل، آژیرهای هشدار حملات راکتی به صدا درآمد و ساکنان چند شهر در شمال این کشور به پناهگاهها رفتند.
گزارش فوری از تلفات منتشر نشده است.
روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی نوشت کشورهای اروپایی در حال شتاب بخشیدن به یک «طرح پشتیبانی» برای سازمان پیمان نظامی آتلانتیک شمالی (ناتو) هستند تا در صورت خروج احتمالی آمریکا از این پیمان با فرمان دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، آمادگی دفاع از خود را داشته باشند.
تغییر موضع تاریخی آلمان
به نوشته والاستریت ژورنال در گزارش شامگاه سهشنبه ۲۵ فروردین، طرحی که برخی مقامها آن را «ناتوی اروپایی» مینامند، پس از موافقت آلمان جدیتر شده است.
برلین که دههها مخالف استقلال نظامی اروپا از آمریکا بود، اکنون تحت رهبری فریدریش مرتس، صدراعظم این کشور، «به دلیل غیرقابلاعتماد بودن واشینگتن در دوران ترامپ»، تغییر مسیر داده است.
مقامهای اروپایی اکنون به دنبال آن هستند که مسئولیتهای فرماندهی و کنترل در ناتو به نیروهای اروپایی واگذار شود و همچنین ادوات نظامی خود را جایگزین تجهیزات آمریکایی کنند.
این طرحها بهصورت غیررسمی در حاشیه نشستهای ناتو در حال پیگیری هستند.
محرکهای شتابدهنده
چند اتفاق کلیدی باعث شد اروپاییها با سرعت بیشتری به سمت خودکفایی نظامی حرکت کنند.
نخست، تنش بهوجودآمده بر سر جنگ با حکومت جمهوری اسلامی است.
عدم همراهی اروپا با آمریکا و اسرائیل، خشم ترامپ را برانگیخته و او بار دیگر تهدید به خروج از ناتو کرده است.
همچنین تهدید ترامپ برای تصاحب گرینلند از دانمارک، نگرانیها را درباره غیرقابل پیشبینی بودن واشینگتن، به اوج رساند.
موضوع دیگر، تردید در تعهدات هستهای است. اروپاییها نگرانند که واشینگتن دیگر امنیت آنها را در برابر روسیه تامین نکند.
چالشهای بزرگ در غیاب آمریکا
والاستریت ژورنال تاکید کرد که کل ساختار ناتو بر پایه رهبری آمریکا بنا شده است؛ از تدارکات و اطلاعات گرفته تا فرماندهی عالی نظامی.
جایگزینی این ساختار بسیار دشوار است. فرمانده کل ناتو همیشه یک آمریکایی است و واشینگتن تمایلی به واگذاری این پست ندارد.
همچنین اروپاییها نمیتوانند بهسرعت جایگزینی برای سیستمهای ماهوارهای و هشدار موشکی آمریکا، که ستون فقرات ناتو است، پیدا کنند.
بسیاری از کشورها مانند فنلاند معتقدند برای موفقیت این طرح، اروپا باید دوباره به سمت نظام وظیفه اجباری برود تا هویت ملی و توان دفاعی خود را تقویت کند.
جایگزینی چتر هستهای آمریکا و سرمایهگذاری در صنایع نظامی
حساسترین بخش این طرح، جایگزینی چتر هستهای ایالات متحده است.
والاستریت ژورنال گزارش داد که پس از تهدیدهای ترامپ، مذاکراتی میان صدراعظم آلمان و امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، آغاز شده تا امکان گسترش توان بازدارندگی هستهای فرانسه به سایر متحدان، از جمله آلمان، بررسی شود.
اروپاییها همچنین در حال افزایش تولید تجهیزات حیاتی در حوزههایی هستند که در آن بهشدت به آمریکا وابستهاند؛ از جمله در زمینه توانمندیهای فضایی و سوختگیری هوایی.
پروژه مشترک آلمان و بریتانیا برای توسعه موشکهای کروز و سلاحهای فراصوت نمونه دیگری از این تلاشهاست.
در نهایت، والاستریت ژورنال نوشت که اگرچه طرح ناتوی اروپایی یک تغییر بنیادین در تفکر رهبران این قاره است، اما تحقق آن بسیار دشوار خواهد بود.
با این حال، انتقال قدرت آغاز شده و اروپاییها در حال اشغال پستهای کلیدی بیشتری در فرماندهی ناتو هستند تا برای روزی که شاید آمریکا دیگر در کنار آنها نباشد، آماده باشند.
