سایه تقابل ایران و آمریکا بر بازار جهانی انرژی؛ نفت با شوک قیمتی روبهرو میشود؟
بلومبرگ به نقل از یک تحلیلگر بازار انرژی، از احتمال رشد چشمگیر قیمت نفت در صورت رویارویی نظامی آمریکا و جمهوری اسلامی خبر داد.
بلومبرگ به نقل از یک تحلیلگر بازار انرژی، از احتمال رشد چشمگیر قیمت نفت در صورت رویارویی نظامی آمریکا و جمهوری اسلامی خبر داد.
فریدون فشارکی، رییس افتخاری FGE NexantECA، شرکت مشاوره بازار انرژی، دوشنبه چهارم اسفند در مصاحبه با بلومبرگ گفت: «فکر نمیکنم آمریکا گزینهای جز جنگ داشته باشد.»
او افزود: «برای من بسیار دشوار است سناریویی را تصور کنم که در آن آمریکاییها از این موضوع صرفنظر کنند، کشتیها را برگردانند و به خانه بازگردند.»
فشارکی هشدار داد اگر تنشها میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی به یک تقابل مستقیم و علنی تبدیل شود، بازار نفت با رشد قیمت مواجه خواهد شد.
در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره چشمانداز مذاکرات تهران و واشینگتن زیر سایه آرایش نظامی ایالات متحده در منطقه بالا گرفته است.
روزنامه نیویورکتایمز سوم اسفند گزارش داد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به مشاوران خود گفته اگر مذاکرات جاری یا اقدام نظامی محدود نتواند تهران را به پذیرش خواستههای واشینگتن و توقف برنامه هستهای وادار کند، در ادامه سال جاری میلادی حملهای گستردهتر در دستور کار قرار خواهد گرفت.
تهدید جمهوری اسلامی به بستن تنگه هرمز
بلومبرگ نوشت قیمت نفت از ابتدای سال جاری روند صعودی داشته، زیرا تنشهای فزاینده میان واشینگتن و تهران «صرف ریسک» را به بازار افزوده و پیشبینی افت قیمتها بهدلیل مازاد عرضه جهانی را ناکام گذاشته است.
«صرف ریسک» افزایش قیمتی است که بازار در واکنش به بیثباتی و احتمال وقوع بحران در نظر میگیرد؛ حتی پیش از آنکه اختلالی واقعی رخ دهد.
فشارکی در ادامه مصاحبه با بلومبرگ گفت در صورتی که جمهوری اسلامی شروط کاخ سفید را بپذیرد، از نظر داخلی با بحران «مشروعیت» روبهرو خواهد شد و به همین دلیل ناچار است با این مطالبات مخالفت کند.
او با اشاره به اینکه شرایط کنونی میتواند با گذشته متفاوت باشد، افزود تهران دو گزینه در اختیار دارد؛ احتمال هدف قرار دادن برخی کشورهای همسایه مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی و کویت، یا تلاش برای مسدود کردن تنگه هرمز.
به گفته فشارکی، مجموعهای از رویدادها میتواند جریان صادرات نفت خام از منطقه را مختل کند و در صورت تشدید بحران، قیمت نفت ممکن است به محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ دلار در هر بشکه برسد.
این در حالی است که بهای نفت برنت بهعنوان شاخص جهانی بازار در آخرین معاملات حدود ۷۱ دلار بوده است.
مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی در ماههای اخیر بارها تهدید کردهاند در صورت وقوع جنگی دیگر، بستن تنگه هرمز در دستور کار حکومت قرار خواهد گرفت.
نورنیوز، رسانه نزدیک به شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، چهارم اسفند با طرح مجدد این تهدید هشدار داد امنیت تنگه هرمز با ثبات اقتصاد جهانی گره خورده است.
این رسانه حکومتی با اشاره به افزایش قیمت نفت پس از رزمایش اخیر حکومت ایران در تنگه هرمز نوشت تحولات این آبراه بهطور مستقیم بر بازارهای جهانی انرژی اثر میگذارد.
«مذاکرات قطعا شکست خواهد خورد»
فشارکی در ادامه مصاحبه با بلومبرگ گفت مذاکرات تهران و واشینگتن بهدلیل رویکرد مقامهای جمهوری اسلامی، «بهطور قطع شکست خواهد خورد».
او همچنین ارزیابی کرد در صورت سرنگونی حکومت ایران، بازگرداندن ثبات به کشور ممکن است حدود یک سال زمان ببرد.
دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا قرار است پنجشنبه هفتم اسفند در ژنو برگزار شود.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت حکومت ایران در مذاکرات بر «مطالبات خود، چه در حوزه هستهای و چه در حوزه رفع تحریمها» پافشاری میکند.
او اضافه کرد بحث لزوم موافقت تهران با بازرسی آژانس بینالمللی انرژی اتمی از تاسیسات هستهای بمبارانشده ایران، بهعنوان پیششرط توافق با آمریکا مطرح نشده است.
در این بیانیه که دوشنبه چهارم اسفند منتشر شد، آمده است: «در روزهایی که ایران در یکی از حساسترین مقاطع تاریخ خود قرار گرفته و تحولات داخلی و منطقهای با سرعتی بیسابقه در حال وقوع هستند، تهدیدهای جمهوری اسلامی علیه آزادی بیان با هدف سرکوب گزارشگری مستقل تشدید شده است.»
کیوان و مرجان عباسی افزودند در پی صدور ابلاغیهای از سوی پلیس ضد تروریسم بریتانیا مبنی بر تهدید بالقوه جمهوری اسلامی علیه شبکه منوتو، مالک ساختمان استودیوی این شبکه تصمیم به فسخ قرارداد اجاره گرفته و دسترسی به محل استودیو را قطع کرده است.
این نخستین بار نیست که جمهوری اسلامی سرکوب فرامرزی منتقدان، بهویژه خبرنگاران و فعالان رسانهای، را در دستور کار قرار میدهد.
پیشتر در مردادماه، گزارشگران حقوق بشر سازمان ملل تشدید تهدیدات جمهوری اسلامی علیه خبرنگاران ایراناینترنشنال در سراسر جهان و همچنین افزایش فشار و ارعاب بر خانوادههای آنها در داخل ایران را محکوم کردند و آن را تلاشی برای «سانسور گزارشگری انتقادی و روزنامهنگاری شجاعانه» خواندند.
ایراناینترنشنال بهمن ۱۴۰۱ پس از تشدید تهدیدهای تروریستی مجبور شد پخش تلویزیونی خود را بهطور موقت از لندن به واشینگتن منتقل کند. این شبکه مهر ۱۴۰۲ پخش برنامههای خود را از استودیوی جدیدش در لندن از سر گرفت.
«در حال اجرای برنامههای اضطراری برای تداوم تولید و پخش منوتو هستیم»
مدیران شبکه منوتو در ادامه بیانیه خود گفتند: «ما ناچار شدهایم تا زمان اجرای ترتیبات جایگزین، پخش زنده برنامههای خود از استودیو را بهطور موقت متوقف کنیم»
آنها افزودند: «ما بهصورت فعال در حال اجرای برنامههای اضطراری برای تداوم تولید و پخش شبکه هستیم و به محض فراهم شدن امکان، بهروزرسانیهای لازم را ارائه خواهیم کرد.»
کن مککالوم، رییس سازمان اطلاعات داخلی بریتانیا (امآی۵)، مهرماه اعلام کرد این کشور با تهدیدات فزایندهای از سوی «دولتهای متخاصم» از جمله جمهوری اسلامی روبهرو است.
او گفت امآی۵ تاکنون «بیش از ۲۰ طرح بالقوه مرگبار با حمایت جمهوری اسلامی» را شناسایی کرده است.
اردیبهشتماه، سه نفر در بریتانیا با «اتهامات امنیتی» بازداشت و تفهیم اتهام شدند. از جمله اقدامات این افراد، پایش و شناسایی با هدف یافتن خبرنگاران مرتبط با ایراناینترنشنال بود.
آنها به «جاسوسی، شناسایی هدف و تحقیقات آشکار به قصد انجام اقدامات خشونتآمیز جدی در بریتانیا» متهم شدند.
بقایی دوشنبه چهارم اسفند در نشستی خبری گفت تا زمانی که «پروتکل مشخصی» برای بازرسی آژانس از سایتهای هستهای ایران تعریف نشود، «در این خصوص معذور هستیم».
پس از جنگ ۱۲ روزه، جمهوری اسلامی از بازرسی آژانس بینالمللی از سایتهای اتمی آسیبدیدهاش جلوگیری کرده و این مساله به یکی از محورهای اختلاف در پرونده هستهای ایران تبدیل شده است.
۳۰ بهمن، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، پس از گفتوگو با عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد «پیشنهادهای مشخصی» در ارتباط با بازرسی از سایتهای اتمی ایران مطرح شده، اما سرنوشت این پیشنهادها در هالهای از ابهام قرار دارد.
«بحث توافق موقت آمریکا و ایران فاقد مبنا است»
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی در ادامه نشست خبری خود، برخی گمانهزنیها درباره احتمال دستیابی به توافق موقت با آمریکا را «فاقد مبنا» خواند.
بقایی در واکنش به گزارشها درباره تلاش حکومت ایران برای به درازا کشاندن گفتوگوها از طریق وارد کردن جزییات فنی گفت: «ما هیچ نفعی در طولانی شدن روند مذاکرات نداریم. هدف ما دستیابی به نتیجه است.»
او رفع تحریمها را یکی از مطالبات اصلی جمهوری اسلامی در مذاکرات دانست و افزود از سرگیری نظارتها در چارچوب پروتکل الحاقی منوط به دریافت «مابهازای ملموس»، بهویژه در بخش «رفع تحریمهای اقتصادی» است.
بقایی همچنین از احتمال حضور گروسی در دور آتی مذاکرات تهران و واشینگتن خبر داد و در عین حال گفت این موضوع هنوز قطعی نشده است.
هرچند دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا قرار است پنجشنبه هفتم اسفند در ژنو برگزار شود، اما همزمان گمانهزنیها درباره حمله احتمالی ایالات متحده به مواضع جمهوری اسلامی ادامه دارد.
در چارچوب تلاشهای مقامات جمهوری اسلامی برای پرهیز از رویارویی نظامی با ایالات متحده و ارائه امتیازهای اقتصادی در این راستا، یک مقام ارشد حکومت سوم اسفند در مصاحبه با خبرگزاری رویترز از امکان فعالیت شرکتهای آمریکایی در طرحهای نفت و گاز ایران خبر داد.
واکنش بقایی به خروج اتباع خارجی از ایران: جنگ روانی است
بقایی از گزارشها درباره سفر قریبالوقوع علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، به عمان ابراز بیاطلاعی کرد و گفت این موضوع باید مورد «راستیآزمایی» قرار گیرد.
او افزود دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی در مذاکرات بر اساس مصوبات شورای عالی امنیت ملی عمل میکند.
بقایی توصیه شماری از کشورها به اتباعشان برای خروج از ایران را ناشی از «جنگ روانی» دانست و گفت: «برخی فکر میکنند در ایران وضع نامناسب است، اما الحمدالله زندگی بهصورت عادی در جریان است.»
تاکنون کشورهای مختلفی از جمله ژاپن، آمریکا، کره جنوبی، لهستان، فرانسه، آلمان، هلند، اسپانیا، کانادا، صربستان، هند و استرالیا از شهروندان خود خواستهاند از سفر به ایران خودداری کنند یا در صورت حضور در ایران، هرچه سریعتر از این کشور خارج شوند.
روزنامه اعتماد سوم اسفند گزارش داد بهدنبال اعتراضات اخیر در ایران، افزایش احتمال وقوع جنگ و قرار گرفتن نام ايران در فهرست قرمز ۲۵ كشور بهعنوان مقصد ناامن، صنعت گردشگری در کشور با رکودی بیسابقه مواجه شده است.
حبیب آرین، پژوهشگر بازارهای مالی، دوشنبه چهارم اسفند در مصاحبه با ایسنا گفت بر پایه ارزیابی معاملات خرد بورس تهران، «فاز جدیدی از تخلیه نقدینگی» از بازار سرمایه بهدنبال اعتراضات گسترده اخیر در کشور کلید خورده است.
او افزود: «نقطه عطف این روند نزولی ۲۰ دی بود. در این روز، بازار با شوک خروج ۹۴۰ میلیارد تومانی نقدینگی حقیقی روبهرو شد. این عدد که بزرگترین خروج پول تا آن تاریخ بود، نشان داد اعتماد بهعنوان اصلیترین دارایی بازار سرمایه، در مواجهه با ناآرامیهای اجتماعی بهشدت آسیب دیده است.»
به گفته این تحلیلگر، از آن مقطع، شاخصهای بورس تهران نتوانستند مسیر صعودی پایداری را تجربه کنند و هر نوسان مثبت «تنها فرصتی برای خروج بیشتر تلقی شد».
آرین فرار بزرگ سرمایه از بازار بورس را واکنشی مستقیم به «نااطمینانیهای سیاسی و تنشهای فزاینده بینالمللی» دانست.
انقلاب ملی ایرانیان هفتم دی با اعتراض بازاریان تهران به افزایش قیمت دلار آغاز شد و بهسرعت به شهرهای دیگر گسترش یافت. ۱۸ و ۱۹ دی، جمعیت گستردهای در پاسخ به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی در سراسر کشور به خیابانها آمدند که با سرکوب شدید حکومت و کشتار بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر از معترضان همراه شد.
وعده دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره حمایت از معترضان، استقرار نیروهای نظامی ایالات متحده در منطقه، چشمانداز مبهم مذاکرات تهران و واشینگتن و همچنین تشدید تحریمها در هفتههای اخیر، به افزایش فشارها بر جمهوری اسلامی انجامیده و اقتصاد ایران را نیز تحت تاثیر قرار داده است.
روزنامه اعتماد سوم اسفند گزارش داد بهدنبال اعتراضات اخیر در ایران و همچنین افزایش احتمال وقوع جنگ، صنعت گردشگری در کشور با رکودی بیسابقه مواجه شده است.
خطر جنگ و شتاب فرار سرمایه
آرین در ادامه گفت: «با گسترش تنشهای ژئوپلتیک در منطقه و بالا گرفتن احتمال تقابل نظامی بین ایران و آمریکا، فرار سرمایه شتاب بیشتری گرفت... در روز گذشته، ۱۰۳ هزار واحد دیگر شاخص کل افت کرد و خروج بیسابقه ۴.۱ همت پول حقیقی در یک روز را به ثبت رساند.»
او افزود: «سرمایهگذاران با تشخیص ریسکهای جنگ، داراییهای خود را از سهام به سمت "داراییهای سخت" جابهجا کردند.»
به گفته او، در پی این تغییر راهبرد، نرخ دلار از مرز تاریخی ۱۶۵ هزار تومان فراتر رفت و قیمت طلا نیز با رشدی چشمگیر روبهرو شد.
این تحلیلگر با اشاره به مقایسه بازدهی بازارها از ۱۸ دی تا ۲ اسفند گفت در حالی که شاخص کل و هموزن بهترتیب ۱۵ و ۱۳ درصد افت کردند، طلای ۱۸ عیار با رشد حدود ۳۳ درصدی در صدر قرار گرفت.
آرین ادامه داد: «این شکاف ۴۸ درصدی بازدهی بین طلا و بورس، بهتنهایی گویای آن است که چرا نقدینگی با چنین سرعتی از بازار سهام گریخته است.»
پیشتر در مهرماه، بانک جهانی پیشبینی کرده بود رشد اقتصادی ایران در سال ۲۰۲۵ نزدیک به دو درصد کاهش یابد و روند کوچک شدن اقتصاد در سال بعدی نیز تداوم داشته باشد.
روزنامه صمت ۳۱ شهریور در گزارشی به وضعیت بغرنج اقتصاد ایران پرداخته و نوشته بود «تمام موتورهای رشد اقتصادی» در کشور از کار افتادهاند.
