تحلیلگر ارشد در ایراناینترنشنال
یک سال از آغاز ریاستجمهوری مسعود پزشکیان گذشت؛ دورهای که نهتنها در تحقق وعدههای انتخاباتی ناکام بود، بلکه در سه عرصهی کلیدی سیاست خارجی، پاسخگویی به مطالبات مردم و حل بحرانهای اقتصادی عملاً شکستخورده از آب درآمد.
پزشکیان زمانی به پاستور رفت که نظام بهدنبال بازسازی وجهه خود پس از مرگ مشکوک ابراهیم رئیسی و برگزاری انتخابات زودهنگام بود اما مشارکت پایین مردم در انتخابات همان زمان هم پیام واضحی به حاکمیت بود: «ما این بازی را باور نداریم.» نه به نمایش انتخابات، نه به رئیسجمهور و نه به وعده اصلاحات دروغین.
اکثریت جامعه با تجربه شکستخورده انتخابات گذشته، به این نتیجه رسیده بودند که ریاستجمهوری در جمهوری اسلامی عملاً بیاختیار است و همهچیز در بیت رهبری و سپاه خلاصه شده است. حتی شورای نگهبان و سازوکارهای نظارتی چنان فضای بستهای ایجاد کردهاند که دیگر چیزی بهنام «انتخابات واقعی» وجود ندارد فقط یک نمایش انتخاباتی باقیمانده است.
با اینحال، اقلیتی به پای صندوق رفتند. بسیاری از آنها با این تحلیل که «اگر جلیلی بیاید جنگ میشود» به پزشکیان رای دادند. اما خیلی زود معلوم شد که آن تحلیل تا چه اندازه سادهانگارانه و نادرست بوده است.
نتیجه انتخابات آشکار کرد که حتی مجموع ساختار قدرت جمهوری اسلامی اعم از اصولگرا و اصلاحطلب دیگر در اقلیتاند. مشارکت واقعی، برخلاف آمار رسمی ۴۰ درصدی، بسیار پایینتر بود و پیام مردم هم روشن: «ما به شما و انتخاباتتان باور نداریم.»
با اینحال، برخی نزدیکان پزشکیان ادعا کردند که او «گزینه نظام» است و ماموریتی دوگانه دارد: تعامل با جهان و پاسخگویی به مطالبات داخلی. برخی اقتصاددانان سرشناس از جمله مسعود نیلی هم اعلام کردند اگر پزشکیان واقعاً خواهان تغییر است، باید سه گام اساسی بردارد:
۱. بازسازی رابطه با آمریکا و اروپا
۲. توجه به مطالبات سیاسی و اجتماعی مردم
۳. حل بحرانهای اقتصادی
اما یک سال گذشت و نهتنها این مسیر طی نشد، بلکه کشور وارد جنگی تمامعیار شد. پزشکیان بهجای تغییر، تبدیل شد به تدارکاتچی جنگ خامنهای و سپاه. همانطور که از روز اول هشدار داده شده بود، اختیارات در بیت است، نه پاستور. در همین شرایطِ کسری شدید بودجه، مجبور به تامین بودجه جنگ شد.
پزشکیان، برخلاف آنچه ادعا شده بود، در سیاست خارجی هیچ نقشی نداشت. پرونده هستهای، رابطه با آمریکا و تصمیمگیری درباره جنگ همه در دست خامنهای و فرماندهان سپاه بود. پزشکیان تنها نظارهگر و تأمینکنندهی منابع جنگ بود.
اما فاجعه فقط به جنگ با آمریکا و اسرائیل محدود نشد. روابط با اروپا که در گذشته همواره حاشیه امن جمهوری اسلامی بود، به بحرانیترین وضعیت خود رسید. فرانسه، آلمان و بریتانیا اکنون نهتنها در تقابل آشکار با تهران هستند، بلکه ضربالاجلی ۴۵ روزه تعیین کردهاند:
۱. آغاز مذاکره با آمریکا
۲. همکاری کامل با آژانس
۳. شفافسازی درباره ۴۰۸ کیلو اورانیوم غنیشده ۶۰ درصدی
اگر جمهوری اسلامی این شروط را نپذیرد، اروپا بهسراغ «مکانیزم ماشه» خواهد رفت و تحریمهای سازمان ملل بازمیگردند؛ شکستی بزرگ نه فقط برای پزشکیان، بلکه برای تمام ساختار قدرت.
این بحران، میوه نگاه ایدئولوژیک خامنهای به روابط خارجی است. همان روز مراسم تنفیذ هم آشکار بود که رهبر جمهوری اسلامی به صراحت گفت «گسترش رابطه با اروپا اولویت ما نیست». حالا، یک سال بعد، نتیجه آن دستور روشن شده: تقابل همهجانبه با اروپا و کشور در آستانه بازگشت به فصل تازهای از انزوای بینالمللی است.
در داخل هم، وعدههای پزشکیان برای آزادیهای اجتماعی و رفع فیلترینگ نهتنها اجرا نشد، بلکه اوضاع بدتر شده است. فیلترینگ همچنان برقرار است؛ اینستاگرام، تلگرام، توییتر و یوتیوب فیلترند. حتی «اینترنت طبقاتی» هم رسمی شده: اینترنت آزاد برای خواص و اینترنت فیلتر شده برای مردم عادی.
از سوی دیگر، لایحه مقابله با فضای مجازی با قید دو فوریت در دولت تصویب شد. حرکتی که حتی دفتر ریاستجمهوری مدعی شد پزشکیان از آن «شگفتزده» شده است. اگر این ادعا درست باشد، یعنی رئیسجمهوری حتی از تصویب چنین لایحهای در دولتش خبر ندارد. اگر دروغ باشد، یعنی خودش هم طرفدار محدودسازی اینترنت و بستن دهان مردم است. در هر دو صورت، مسئله دردناک و تأسفبرانگیز است.
حتی در حوزه اقتصادی هم کارنامه دولت پزشکیان کاملاً شکستخورده است. تورم بالا، افزایش قیمت نان، بحران بیسابقه آب و برق در بسیاری از استانها و نارضایتی شدید بازنشستگان، کشاورزان و کارمندان و بسیاری دیگر از اقشار از وضعیت معیشتی همه نشانههایی است از اینکه این دولت نهفقط راهحلی ندارد، بلکه خودش بخشی از مشکل است.
طرفداران پزشکیان حالا میگویند «او کارهای نیست، همهچیز دست خامنهای و سپاه است». اما مگر از همان اول هشدار داده نشد؟ مگر گفته نشد پزشکیان هم فقط مهرهی بازی بیت است؟ مگر گفته نشد که رأی دادن به او، فقط یک امید واهی است؟
حالا که جنگ آمده، بحران در روابط با اروپا تشدید شده، تحریمهای جهانی در آستانه بازگشتاند و وضع مردم هر روز بدتر میشود آیا کسانی که میگفتند «پزشکیان انتخاب نظام است و برای تعامل آمده»، حاضرند پاسخ دهند؟ آیا تعامل شد؟ آیا آرامش آمد؟
پاسخ روشن است: شکست پشت شکست.
و آنچه امروز داریم، نه حاصل اشتباه پزشکیان، بلکه نتیجه یک نظام سیاسی استبدادی و فاقد مسئولیتپذیری است.
این مرکز مستقر در اسرائیل روز پنجشنبه اعلام کرد ایران همچنان توانایی شلیک صدها موشک بالستیک بهسمت اهداف راهبردی در خاک اسرائیل را دارد، اما چنین اقدامی، خطر واکنش کوبنده و ویرانگر اسرائیل را در پی خواهد داشت.
بهنوشته تحلیلگران مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم، مقامهای امنیتی در هر دو کشور از آغاز «مرحله جدیدی» در تقابل دوجانبه سخن میگویند؛ مرحلهای که مشخصه آن، بازدارندگی متقابل شکننده و برنامهریزی برای عملیات احتمالی آینده است. این تقابل بهشدت تحتتاثیر تحولات بینالمللی و منطقهای قرار دارد.
از سوی اسرائیل، تولید موشکهای پدافندی آرو شتاب گرفته و سامانههای دفاعی چون گنبد آهنین و فلاخن داوود به سطح بالاتری از آمادهباش رسیدهاند. در همین حال، جمهوری اسلامی نیز با نوسازی زرادخانه خود و تلاش برای خرید جنگندهها و سامانههای پدافندی از چین، خود را برای دور تازهای از نبرد آماده میکند.
بهنوشته مرکز اورشلیم، جمهوری اسلامی پس از حمله غافلگیرکننده اسرائیل در ۱۳ ژوئن، در حال بررسی انجام حملهای پیشدستانه است تا بهنوعی انتقام بگیرد. همچنین مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، در مصاحبهای با الجزیره هشدار داد که در صورت حمله اسرائیل، تهران با ضربهای «دردناک» به مراکز حیاتی اسرائیل پاسخ خواهد داد.
از سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در گفتوگو با فاکسنیوز تصریح کرد که جمهوری اسلامی غنیسازی اورانیوم را متوقف نخواهد کرد، حتی با وجود آسیبهای ناشی از حملات آمریکا در ماه ژوئن. این در حالی است که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، بار دیگر هشدار داده در صورت ازسرگیری فعالیتهای هستهای ایران، آمریکا تاسیسات هستهای این کشور را هدف قرار خواهد داد.
مرکز امنیت اورشلیم در تحلیل خود یادآور شده که در دور اخیر درگیری که تنها ۱۲ روز بهطول انجامید، اسرائیل تاسیسات هستهای در فردو، نطنز و اصفهان، و همچنین مراکز موشکی و چهرههای ارشد سپاه پاسداران را هدف قرار داد. جمهوری اسلامی نیز در پاسخ با شلیک موشک و پهپاد، تاسیسات راهبردی در اسرائیل را هدف گرفت.
این مرکز افزوده است که در هفتههای اخیر مجموعهای از انفجارها و آتشسوزیهای مرموز در تاسیسات حیاتی ایران رخ داده که تهران معتقد است کار اسرائیل است. با وجود توقف نسبی درگیری، هیچ چارچوب نظارتی یا سیاسی برای تداوم آتشبس میان طرفین وجود ندارد.
در ارزیابی مرکز اورشلیم آمده است که جمهوری اسلامی در آینده نیز احتمالا از طریق نیروهای نیابتیاش نظیر حوثیها در یمن، حزبالله لبنان، و شبهنظامیان شیعه در عراق دست به اقدام خواهد زد. حمله مستقیم از سوی ایران تنها در شرایطی رخ خواهد داد که نظام حاکم احساس خطر جدی برای بقای خود کند.
بهباور کارشناسان مرکز امنیت و امور خارجی اورشلیم، تهران بهدنبال بازیابی بازدارندگی ازدسترفته و احیای غرور ملیاش پس از ضربات اخیر است، اما هرگونه اقدام نظامی مستقیم از سوی ایران، با خطر انزوای بینالمللی و پاسخ گسترده اسرائیل مواجه خواهد شد.
مرکز اورشلیم هشدار داده است که یک اشتباه محاسباتی، نظیر ترور یک فرمانده ارشد یا حمله سایبری گسترده، میتواند بهسرعت آتش جنگی تازه در خاورمیانه را شعلهور کند. در چنین شرایطی، اسرائیل برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای، سیاست ترور هدفمند و حمله به زیرساختهای راهبردی جمهوری اسلامی را ادامه خواهد داد.
مرخصی کوتاه، مواجههای بلندمدت با عذاب
داستان درباره مریم است، فعال حقوق بشر و زندانی سیاسیای که پس از شش سال حبس، تنها یک هفته مرخصی دارد؛ فرصتی محدود که در آن باید میان بازگشت به زندان یا پیوستن به خانوادهاش در خارج از کشور تصمیم بگیرد.
اما درونمایه اصلی فیلم نه انتخاب میان دو مقصد، بلکه تقابل میان دو هویت است: زن مبارز و مادر غایب.
این تقابل، با نگاهی انسانی و روانشناختی به تصویر کشیده میشود، بینیاز از شعار یا اغراق.
مادری که نه تبرئه میشود، نه فراموش
گرهگاه احساسی فیلم در مواجهه مریم با دختر نوجوانش شکل میگیرد؛ دختری که قضاوتش نه متوجه حکومت، بلکه متوجه غیبت مادر است. این قضاوت، شخصی، بیپرده و سنگین است - و در نهایت، بیرحمتر از هر حکم قضایی.
فیلم با ظرافت، تجربههای زیسته زنانی مانند نرگس محمدی و نسرین ستوده را به یاد میآورد؛ چهرههایی که در کنار سالها زندان، بار سنگین دوری از نقش مادری را نیز به دوش کشیدهاند. «هفت روز» بازتابی سینمایی از همین رنج خاموش است.
زنانی که دو بار محاکمه میشوند
فیلم با زبانی موجز اما موثر نشان میدهد که زنان زندانی در ایران بیش از یک بار محاکمه میشوند. نخست در دادگاه، و بار دیگر در خانه؛ از سوی فرزندان، جامعه و حتی خودشان. غیبت طولانی در نگاه اطرافیان، اغلب نه ضرورت مبارزه، بلکه «بیمسئولیتی» تلقی میشود.
از منظر حقوق بشری، این وضعیت نمونهای روشن از خشونت مضاعف است: حبس در جمهوری اسلامی نه فقط آزادی، بلکه هویت اجتماعی و خانوادگی زنان را نیز از آنها سلب میکند.
سادگی اجرا، عمق بازی
«هفت روز» از نظر بصری اثری ساده و بهدور از زرقوبرقهای مرسوم است. قاببندیهای ایستا، طراحی صحنه مینیمال و نورپردازی سرد، همگی در خدمت برجستهسازی بحران درونی مریم قرار دارند.
ویشکا آسایش در یکی از پختهترین نقشآفرینیهایش، این بحران را بیهیاهو اما موثر به تصویر میکشد. فیلم از کلام نمیسازد؛ بلکه از سکوت، نگاه و فاصله.
روایتی فراتر از یک داستان شخصی
«هفت روز» فقط روایت تصمیم دشوار یک زن نیست؛ بلکه سندی است از اثرات درازمدت سرکوب سیاسی بر زندگی زنان، مادران و فرزندانشان.
مریم نه قهرمان است، نه قربانی. او انسانی معلق است؛ در جایی میان عذاب وجدان و وجدان سیاسی.
فیلم این پرسش را مطرح میکند که آیا جامعهای که زنان را بهدلیل کنشگری سیاسی طرد میکند، میتواند آنها را بار دیگر به نقشهای از دسترفتهشان بازگرداند؟
قضاوتی که پایان ندارد
فیلم با تصمیمی پایان مییابد، اما با قضاوتی که همچنان ادامه دارد. انتخاب مریم مسالهای را حل نمیکند؛ تنها تعلیقی را به تعلیقی دیگر منتقل میکند.
آنچه باقی میماند، نه نتیجهای قطعی، که احساسی ناتمام از فاصله، بیاعتمادی و زخمهایی است که در روابط خصوصی نیز دوام میآورند.
در «هفت روز» زندان صرفا یک مکان نیست، بلکه حالتی ذهنی است که حتی پس از خروج از آن، شخصیتها را رها نمیکند. این همان جاییست که سیاست، بهجای ختم شدن در بیانیهها، وارد سکوت اتاق نشیمن و نگاه فروخورده یک دختر میشود.
