آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در گزارشی به شورای امنیت با هشدار درباره تنشهای ایران و اسراییل، خواستار بازگشت فوری به دیپلماسی شد و از همه طرفهای درگیر خواست که «با خویشتنداری» از جنگی بزرگتر جلوگیری کنند.
او در گزارشی رسمی درباره اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت که سال ۲۰۱۵ به دنبال توافق هستهای با جمهوری اسلامی (برجام) تصویب شد، آخرین وضعیت اجرای قطعنامه را بررسی کرده و هشدار داده که برجام در خطر فروپاشی کامل است.
بر اساس این گزارش، مفاد کلیدی قطعنامه ۲۲۳۱ حدود چهار ماه دیگر منقضی میشود، اما اهداف آن و مفاد توافق برجام تاکنون بهطور کامل محقق نشدهاند.
گوترش در این گزارش که با عنوان «نوزدهمین گزارش اجرای قطعنامه ۲۲۳۱» منتشر شده، از کشتهشدن غیرنظامیان، تخریب خانهها و زیرساختهای حیاتی در ایران و اسراییل ابراز تاسف کرده و خواستار آتشبس فوری و پرهیز از بینالمللیشدن درگیری شده است.
دیپلماسی در سایه جنگ
در این گزارش به پنج دور مذاکره میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده با میانجیگری عمان و حل نشدن مسائل اساسی اشاره شده است.
گوترش از تمام طرفها خواسته است که تلاشهای خود را با هدف پیشگیری از تنشها دوچندان کنند و به راهحلی دیپلماتیک «برای تضمین ماهیت صلحآمیز برنامه هستهای ایران» دست یابند.
نامهنگاریها و مواضع کشورها
در بخش دیگری از گزارش به مجموعهای از نامهنگاریهای دیپلماتیک میان نمایندگان دائم کشورها در شورای امنیت اشاره شده است.
نمایندگان چین، روسیه و ایران در نامهای مشترک (۱۷ مارس ۲۰۲۵) بر اهمیت اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ و پرهیز از اقدامات تنشزا تاکید کردند.
چین همچنین در نامهای جداگانه یک طرح پنجمرحلهای برای حلوفصل مساله هستهای ایران ارائه داده است. این طرح بر حل مسالمتآمیز اختلافات، استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای و بازگشت گامبهگام به تعهدات تأکید دارد.
در مقابل، نمایندگان فرانسه، آلمان و بریتانیا در نامهای جداگانه (۹ ژوئن ۲۰۲۵) ایران را به «نقض گسترده تعهدات برجام» و «تخلف مکرر از توافقنامه انپیتی» متهم کردند.
به گفته آنها، برنامه هستهای ایران اکنون فراتر از محدودههای برجام است و «تهدیدی آشکار علیه صلح و امنیت بینالمللی» به شمار میرود.
جمهوری اسلامی دو روز بعد با انتشار نامهای ادعاهای سه کشور اروپایی را «کاملا بیاساس» خواند و تاکید کرد که اقدامات هستهایاش «پاسخی به خروج غیرقانونی آمریکا از برجام» و «عدم ایفای تعهدات طرفهای اروپایی» بوده است.
افزون بر این، نماینده این کشور هشدار داد که در صورت فعالشدن مکانیزم ماشه، تهران ممکن است روند خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای را آغاز کند.
روسیه نیز در نامهای از موضع ایران حمایت کرد و کشورهای اروپایی را به «نادیده گرفتن دلایل اصلی بحران، یعنی خروج یکجانبه آمریکا در سال ۲۰۱۸»، متهم کرد.
انباشت اورانیوم و توقف نظارت
گوترش همچنین با اشاره به گزارش تازه آژانس بینالمللی انرژی اتمی نوشته است که از فوریه ۲۰۲۱ تاکنون آژانس امکان راستیآزمایی کامل برنامه هستهای ایران را از دست داده است.
او برآورد میکند که ایران اکنون بیش از ۹ هزار و ۲۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده در اختیار داشته باشد. این مقدار ۴۵ برابر بیش از سقف تعیین شده در برجام است.
از این میزان، حدود ۳۳۵ کیلوگرم با غنای ۲۰ درصد و بیش از ۴۱۰ کیلوگرم با غنای ۶۰ درصد است؛ عددی که آژانس آن را «بسیار نگرانکننده» توصیف کرده است زیرا میتواند ظرف مدت کوتاهی به سطح تسلیحاتی برسد.
چشمانداز مبهم
گوترش در جمعبندی گزارش خود، با تاکید بر لزوم بازگشت همه طرفها به مسیر دیپلماسی، از آمادگی سازمان ملل برای حل مسالمتآمیز این بحران خبر داده است.
او هشدار داده که با توجه به نزدیک شدن به تاریخ ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ و خطر فروپاشی کامل سازوکار حقوقی برجام، اگر تصمیمهای سیاسی لازم اتخاذ نشود، جهان با بحرانی بزرگتر روبهرو خواهد شد.
این خبرگزاری ویدیویی منتشر کرد که در آن کافمن بهعنوان یک گردشگر یهودی و دو تابعیتی معرفی میشود که با دوچرخه در حال عبور از این منطقه بوده است.
کافمن در این ویدیو میگوید از حضور خود در نزدیکی یک منطقه نظامی و ممنوعیت گرفتن عکس و فیلم در این منطقه آگاه بوده و موقعیت مکانیاش را برای «یک دوست» ارسال کرده است.
این ویدیو بهطور گسترده ویرایش شده و هیچ اعتراف صریح و مشخصی از این گردشگر آلمانی در آن دیده نمیشود.
در بخشی از ویدیو، کافمن توضیح میدهد که ساعت هوشمند «گارمین» او مسیر جایگزینی برای سفرش پیشنهاد داده است. بلافاصله پس از این اظهارات، راوی برنامه میگوید «کسی هدایت مسیر او را بر عهده داشته» و کافمن از «فرماندهان آمریکایی و یهودی» دستور میگرفته است.
گوینده این ویدیو آمنهسادات ذبیحپور است که در سال ۲۰۲۲ بهدلیل همکاری با نهادهای اطلاعاتی حکومت ایران در گرفتن اعترافات اجباری از زندانیان سیاسی در فهرست تحریمهای آمریکا قرار گرفت.
جمهوری اسلامی کافمن را به جمعآوری اطلاعات درباره سایتهای نظامی حساس، از جمله انبارهای موشکی، مسیرهای پرواز پهپادها و پایگاههای هوایی متهم کرده است.
افزایش بازداشت اتباع خارجی همزمان با تشدید تنشها
دستگیری این شهروند آلمانی بخشی از موج جدید بازداشت اتباع خارجی در ایران است که پس از آغاز حملات اسرائیل در ۲۳ خرداد شدت گرفته است.
پیشتر خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی یک شهروند اروپایی دیگر را در شمال غرب ایران به ظن «جاسوسی» از «مناطق حساس» دستگیر کردهاند.
در پروندهای دیگر، تسنیم نوشت دو تبعه خارجی در کرج به اتهام «همکاری با موساد» بازداشت شدهاند. مقامهای امنیتی در این خصوص گفتند این دو نفر اطلاعات مربوط به محل دفاتر رسانههای دولتی و محل سکونت یکی از مقامهای حکومتی را در اختیار رابطی در آلمان قرار دادهاند.
افزایش شمار بازداشتها در ایران نگرانیهایی را در اروپا و آمریکا برانگیخته است.
روزنامه واشینگتن پست به نقل از یک سند وزارت امور خارجه ایالات متحده نوشت گزارشهایی تاییدنشده از بازداشت شهروندان آمریکایی در ایران به این وزارتخانه رسیده و بسیاری از اتباع این کشور هنگام تلاش برای خروج از ایران با تاخیر و آزار مواجه شدهاند.
سفارت مجازی ایالات متحده در تهران از شهروندان این کشور خواسته است هرچه سریعتر ایران را ترک کنند و هشدار داده که بسته شدن حریم هوایی و تنشهای فزاینده منطقه، شرایط را بهشدت ناامن کرده است.
اگرچه برخی مرزهای زمینی در ایران همچنان باز هستند، دولت آمریکا تاکید کرده که نمیتواند خروج ایمن شهروندانش را تضمین یا در روند تخلیه به آنها کمکرسانی کند.
فرانسه نیز بازداشت اتباع خارجی در ایران را محکوم کرده است. پاریس پیشتر از جمهوری اسلامی بهدلیل ادامه بازداشت دو شهروند فرانسوی در ایران، نزد دیوان بینالمللی دادگستری شکایت کرد.
مقامهای فرانسوی این بازداشتها را دارای انگیزه سیاسی و بخشی از سیاست «دیپلماسی گروگانگیری» حکومت ایران توصیف کردهاند؛ اتهامی که جمهوری اسلامی آن را رد میکند.
روزنامه تایمز اسرائیل سهشنبه ۲۰ خرداد در گزارشی به نقل از بنگویر، وزیر امنیت داخلی اسرائیل، در واکنش به تحریمهای تازه بریتانیا علیه او و اسموتریچ، نوشت: «برای "بیانیه سفید" احترامی قائل نیستم.»
«بیانیه سفید» به سندی رسمی و سیاسی از سوی دولت بریتانیا در سال ۱۹۳۹ اشاره دارد که مهاجرت یهودیان به فلسطین تحت قیمومت بریتانیا را محدود کرد. در این سند، مهاجرت یهودیان به ۷۵ هزار نفر در طول پنج سال محدود و خرید زمین از سوی یهودیان نیز بهشدت کنترل شد.
این تصمیم که در بحبوحه افزایش تهدید نازیها علیه یهودیان اروپا گرفته شد، خشم جامعه یهودی را به همراه داشت.
بنگویر افزود: «ما از فرعون هم جان سالم به در بردیم، از کییر استارمر [نخستوزیر بریتانیا] هم عبور خواهیم کرد. بدون ترس و تهدید به کار برای اسرائیل و مردم اسرائیل ادامه میدهم.»
همزمان، اسموتریچ در مراسم افتتاح یک شهرک جدید در نزدیکی الخلیل گفت: «زمانبندی نمیتوانست بهتر از این باشد.»
او نیز تحریمهای بریتانیا را «بیانیه سفید» خواند و تاکید کرد: «بریتانیا یک بار تلاش کرد ما را از اسکان در گهواره سرزمینمان باز دارد اما اینبار اجازه نخواهیم داد. ما مصمم به ادامه ساختوساز هستیم.»
گیدئون سعار، وزیر خارجه اسرائیل نیز در نشست خبری مشترک با مولامبو هایمبه، وزیر خارجه زامبیا، این اقدام بریتانیا را «شرمآور» خواند و گفت: «در این باره با نخستوزیر بنیامین نتانیاهو گفتوگو کردم. هفته آینده نشست ویژهای در کابینه برگزار میکنیم تا پاسخ مناسب به این تصمیم غیرقابل قبول را بررسی کنیم.»
تحریمهای بریتانیا هماهنگ با کانادا، استرالیا، نیوزیلند و نروژ
بریتانیا، استرالیا، کانادا، نیوزیلند و نروژ سهشنبه تحریمهایی شامل مسدودسازی داراییها و ممنوعیت سفر بنگویر و اسموتریچ، دو وزیر راستگرای اسرائیلی وضع کردند.
این کشورها اقدامات آنها را «تحریک به خشونت و نقض جدی حقوق فلسطینیها» خواندهاند.
در بیانیه مشترک وزیران خارجه این پنج کشور آمده است: «این دو وزیر اسرائیلی به تحریک خشونت افراطی و نقض جدی حقوق بشر فلسطینیها اقدام کردهاند.»
در این بیانیه همچنین بر پایبندی این کشورها به راهحل دوکشوری تاکید شده و نسبت به خطراتی که خشونت شهرکنشینان و گسترش شهرکسازیها برای ثبات بلندمدت منطقه ایجاد میکند، هشدار داده شده است.
دیوید لامی، وزیر خارجه بریتانیا، ششم خرداد اعلام کرد مذاکرات توافق تجارت آزاد با اسرائیل به حالت تعلیق درآمده و در کنار آن، برخی اقدامات تنبیهی از جمله تحریم برخی شهرکنشینان کرانه باختری اجرا خواهد شد.
لامی در سخنرانی خود در پارلمان بریتانیا گفت: «نتانیاهو قصد دارد مردم غزه را به گوشه جنوبی این منطقه براند و تنها بخش کوچکی از کمکهای مورد نیاز را به آنها برساند.»
او همچنین به سخنان اسموتریچ اشاره کرد و گفت: «حتی از پاکسازی غزه به دست نیروهای اسرائیلی صحبت شده است؛ از نابودی بازماندگان و از انتقال ساکنان فلسطینی به کشورهای ثالث.»
خوزه مانوئل آلبارس، وزیر خارجه اسپانیا نیز چهارم خرداد از جامعه بینالمللی خواست برای پایان دادن به جنگ غزه، اسرائیل را هدف تحریم قرار دهد.
ارتش اسرائیل در بیانیهای تایید کرد نیروی دریایی این کشور بامداد سهشنبه ۲۰ خرداد به تاسیسات زیرساختی حوثیها در بندر حدیده در غرب یمن حمله کرده است.
ارتش اسرائیل افزود این عملیات در واکنش به حملات اخیر موشکی و پهپادی حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی علیه اسرائیل انجام شده است.
آخرین حمله هوایی اسرائیل به مواضع حوثیها، در تاریخ هفتم خرداد انجام گرفت و آخرین هواپیماهای باقیمانده در فرودگاه صنعا را منهدم کرد.
حوثیها از آن زمان، دستکم هفت موشک بالستیک و یک پهپاد به سوی اسرائیل شلیک کردهاند.
یکی از موشکها که شامگاه ۱۹ خرداد شلیک شد، پیش از رسیدن به اسرائیل سقوط کرد.
کاتز: دست اسرائیل در هوا و دریا به هر نقطهای خواهد رسید
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، ۲۰ خرداد هشدار داد این کشور حملات حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی را بیپاسخ نخواهد گذاشت.
او گفت: «ما به سازمان تروریستی حوثی هشدار دادهایم که اگر به شلیک به سمت اسرائیل ادامه دهند، با پاسخی شدید مواجه خواهند شد و تحت محاصره دریایی و هوایی قرار میگیرند.»
او افزود: «امروز همین کار را انجام دادیم و در آینده نیز به آن ادامه خواهیم داد... دست بلند اسرائیل در هوا و در دریا، به هر نقطهای خواهد رسید.»
بر اساس بیانیه ارتش اسرائیل، حملات بامداد سهشنبه با هدف وارد آوردن آسیب بیشتر به کاربری نظامی بندر حدیده انجام شد.
در این بیانیه آمده است: «این بندر در یک سال گذشته بارها از سوی ارتش اسرائیل هدف قرار گرفته و همچنان برای فعالیتهای تروریستی مورد استفاده قرار میگیرد.»
ارتش اسرائیل افزود حوثیها از این بندر برای انتقال سلاح استفاده میکنند: «بندر حدیده نمونه دیگری از سوءاستفاده ابزاری رژیم تروریستی حوثی از زیرساختهای غیرنظامی برای پیشبرد عملیاتهای تروریستی است.»
ارتش اسرائیل شامگاه ۱۹ خرداد و پیش از حمله، هشدار تخلیه برای بندر حدیده و همچنین بنادر راس عیسی و الصلیف صادر کرده بود، اما دو بندر دیگر در این عملیات هدف قرار نگرفتند.
هواپیماهای جنگنده اسرائیل پیشتر و در ۲۱ اردیبهشت این سه بندر را بمباران کرده بودند.
از زمان آغاز جنگ حماس و اسرائیل، حوثیها بارها کوشیدهاند خاک اسرائیل را هدف قرار دهند.
این گروه هدف از این حملات را حمایت از مردم غزه اعلام کرده است.
