نیروی هوایی ارتش اسرائیل اعلام کرد حملات این کشور در خاک ایران همچنان ادامه دارد. فرمانده نیروی هوایی اسرائیل گفت: «با هدف قرار دادن سامانههای پدافند هوایی جمهوری اسلامی، برتری هوایی اسرائیل افزایش یافته است.»
اشکان صفایی، خبرنگار ایراناینترنشنال، گزارش میدهد.
سخنگوی عربیزبان ارتش اسرائیل در حساب ایکس خود نوشت که رییس ستاد و فرمانده نیروی هوایی وضعیت فعلی را ارزیابی کردند.
او افزود که «راه به سوی ایران هموار است» و بر اساس طرحهای عملیاتی، هواپیماها حمله به اهدافی در تهران را آغاز خواهند کرد.
در پی درگیری نظامی میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، قیمت دلار در بازار آزاد تهران روز شنبه با افزایش ۱۰ هزار تومانی نسبت به پایان هفته گذشته از ۹۲ هزار تومان عبور کرد.
درگیریهای میان اسرائیل و جمهوری اسلامی روز شنبه نیز ادامه پیدا کرده و مبادلات اقتصادی را تحت تاثیر قرار داده است.
رادیو ارتش اسرائیل به نقل از فرمانده نیروی هوایی اعلام کرد که هواپیماهای این کشور طبق برنامهها حمله به اهدافی در تهران را آغاز خواهند کرد.
حملات اسرائیل در طول ساعات اولیه بامداد شنبه به صورت پهپادی ادامه یافت و پدافندهای جمهوری اسلامی به صورت ممتد در حال شلیک بودند.
خبرگزاری رویترز شنبه ۲۴ خرداد این ارزیابی را بر اساس نظر چهار مقام امنیتی در منطقه ارائه کرد.
حملات ادامهدار اسرائیل به ایران و حملههای موشکی جمهوری اسلامی به اسرائیل که از شامگاه جمعه ۲۳ خرداد آغاز شد، تقابل میان دو دشمن دیرینه را به سطحی بیسابقه رسانده است. رویاروییای که سالها در سایه جریان داشت و با حمله گروه متحد جمهوریاسلامی، یعنی حماس به اسرائیل در سال ۲۰۲۳، تشدید شد.
به گفته منابع امنیتی منطقهای، بعید است جمهوری اسلامی بتواند حملاتی به همان میزان تاثیر حملههای اسرائیل انجام دهد، چرا که توان موشکی و شبکه نظامیاش در منطقه از زمان آغاز جنگ غزه و حملات مکرر اسرائیل بهشدت تضعیف شده است.
خبرگزاری ایرنا گزارش داد که جمهوری اسلامی در پاسخ به حملههای اسرائیل، صدها موشک بالستیک به سوی این کشور شلیک کرده است اما ارتش اسرائیل اعلام کرد شمار موشکها کمتر از ۱۰۰ فروند بوده و بیشتر آنها رهگیری شده یا به هدف نرسیدهاند. شمار کشتهشدگان این حمله سه نفر و شمار مجروحان بر اساس آخرین خبرها ۱۷۲ نفر اعلام شده است.
به گفته منابع امنیتی، رهبران جمهوری اسلامی که تحقیر شدهاند و بهشدت نگران حفظ بقای خود هستند، نمیتوانند در برابر فشار نظامی اسرائیل ضعیف جلوه کنند؛ مسئلهای که خطر تشدید درگیری را افزایش میدهد - از جمله حملات پنهانی علیه اسرائیل یا حتی گزینه پرریسک تلاش برای ساخت سریع بمب هستهای.
مهند حاج علی، پژوهشگر مرکز کارنگی در بیروت، گفت: «اگر تسلیم شوند، بقایشان را از دست میدهند. باید ضربهای قوی به اسرائیل وارد کنند اما گزینههایشان محدود است. به نظرم گزینه بعدیشان خروج از معاهده منع گسترش تسلیحات هستهای (انپیتی) است.»
کارشناسان میگویند خروج جمهوری اسلامی از انپیتی اقدامی جدی و نشانهای از تسریع غنیسازی اورانیوم تا سطح تسلیحاتی خواهد بود.
مذاکرات چه خواهد شد؟
تهران هنوز اعلام نکرده که در دور ششم مذاکرات متوقف شده با ایالات متحده که قرار است یکشنبه در عمان برگزار شود، شرکت خواهد کرد یا خیر.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، شنبه ۲۴ خرداد با تاکید بر اینکه برای تهران قابل تصور نیست که اسرائیل «بدون هماهنگی یا چراغ سبز آگاهانه آمریکا، مرتکب چنین جنگافروزیای در منطقه شده باشد»، درباره دور بعدی مذاکرات گفت: «هنوز هم مشخص نیست که ما یکشنبه در این زمینه چه تصمیمی خواهیم گرفت.»
نفوذ منطقهای جمهوری اسلامی نیز با حملات اسرائیل به گروههای نیابتیاش - حماس در غزه، حزبالله در لبنان، حوثیها در یمن و شبهنظامیان در عراق - و همچنین با از بین رفتن حکومت متحد نزدیکش، بشار اسد در سوریه، کاهش یافته است.
تحریمهای غربی هم صادرات نفت از ایران را هدف قرار داده و اقتصاد کشور زیر فشار بحرانهای متعدد، از جمله سقوط ارزش ریال، تورم افسارگسیخته و کمبود انرژی و آب، در حال فروپاشی است.
سَركیس نعوم، تحلیلگر منطقهای، به رویترز گفت: «آنها دیگر نمیتوانند از طریق نیابتیها تلافی کنند. اسرائیلیها امپراتوری جمهوری اسلامی را قطعهقطعه کرده و پلهپله در حال از بین بردن آن هستند ... و حالا شروع کردهاند به ایجاد تردید درونی درباره شکستناپذیری رژیم. این ضربه بسیار بزرگی است.»
گزینه هستهای
عبدالعزیز الساجر، رییس مرکز پژوهشهای خلیج فارس، گفت که جمهوری اسلامی به گوشه رینگ رانده شده و گزینههای محدودی پیش رو دارد.
یکی از این گزینهها میتواند دادن تضمینهای پنهانی درباره توقف غنیسازی و برچیدن برنامه هستهای باشد، چرا که هرگونه اعلام علنی عقبنشینی، ممکن است واکنش تند داخلی را برانگیزد.
گزینه دیگر میتواند بازگشت به جنگ پنهان باشد؛ مشابه بمبگذاریهایی در دهه ۱۹۸۰ که سفارتها و تاسیسات نظامی آمریکا و اسرائیل را هدف قرار میداد.
سومین و خطرناکترین گزینه، خروج از معاهده منع گسترش تسلیحات هستهای و شتاببخشیدن به برنامه غنیسازی است.
الساجر هشدار داد چنین اقدامی در حکم اعلام جنگ خواهد بود و احتمالا واکنش شدید بینالمللی را در پی خواهد داشت: «نه فقط از سوی اسرائیل، بلکه از سوی آمریکا و قدرتهای غربی.»
به گفته دو منبع منطقهای، دستکم ۲۰ فرمانده ارشد در حملات اسرائیل کشته شدند؛ از جمله محمد باقری، رییس ستاد کل نیروهای مسلح، حسین سلامی، فرمانده سپاه پاسداران و امیرعلی حاجیزاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه.
حاج علی به رویترز گفت: «این حملهای عظیم است. اسامی بزرگ. فرماندهان بزرگ؛ و خسارتی بزرگ به رهبری نظامی جمهوری اسلامی و برنامه موشکیاش وارد شده است که بیسابقه است.»
در همین حال سیما شاین، تحلیلگر سابق موساد و پژوهشگر کنونی موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل (آیاناساس)، گفت که اسرائیل به تنهایی نمیتواند کل برنامه هستهای ایران را نابود کند.
او افزود: «بنابراین، اگر آمریکا وارد جنگ نشود، بهاحتمال زیاد بخشی از پروژه هستهای ایران باقی خواهد ماند.»
لرزه بر ارکان قدرت
به گفته یک مقام ارشد منطقهای نزدیک به جمهوری اسلامی، حملات جمعه اسرائیل نه تنها خسارت راهبردی وارد کرده، بلکه ارکان قدرت جمهوری اسلامی را به لرزه انداخته است.
این مقام به رویترز گفت: «سرسختی جای خود را به نگرانی و سردرگمی داده و در پشت درهای بسته، ترس عمیقی نسبت به تهدیدهای خارجی و همچنین فروپاشی کنترل داخلی شکل گرفته است.»
او افزود: «در میان رهبران کشور، موجی از وحشت بهوجود آمده. فراتر از ترس از حملات بیشتر، ترسی عمیقتر وجود دارد: ناآرامی داخلی.»
یک مقام سابق جمهوری اسلامی گفت که کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران بهدستور دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۰، نقطه آغاز فروپاشی بوده است.
او گفت از آن زمان، جمهوری اسلامی نتوانسته جایگاه منطقهای خود را بازسازی کند و هیچگاه کاملا به شرایط قبل بازنگشته است: «این حمله ممکن است آغاز پایان باشد.»
او هشدار داد اگر ناآرامی در داخل شکل بگیرد و حکومت با سرکوب واکنش نشان دهد، نتیجه عکس خواهد داد چرا که خشم عمومی سالهاست بهواسطه تحریمها، تورم و سرکوب بیوقفه، شعلهور شده است.
این در حالی است که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در پیامی ویدیویی پس از آغاز حملات گفت خواهان تغییر رژیم در ایران است و پیامی برای مردم ایران دارد: «نبرد ما با شما نیست. نبرد ما با دیکتاتوری بیرحمی است که ۴۶ سال شما را سرکوب کرده. من باور دارم روز آزادی شما نزدیک است.»
امید به تغییر رژیم میتواند علت هدف قرار گرفتن شمار بالای فرماندهان ارشد نظامی باشد؛ اقدامی که به نظر میرسد دستگاه امنیتی جمهوری اسلامی را دچار سردرگمی و آشوب کرده است.
شاین به رویترز گفت: «این افراد بسیار کلیدی بودند، سالها در پستهای خود خدمت کرده بودند و بخش مهمی از ثبات رژیم، بهویژه ثبات امنیتی آن، محسوب میشدند.»
رسانههای دولتی جمهوری اسلامی گزارش دادند که دستکم دو تن از گردانندگان برنامه هستهای حکومت ایران، فریدون عباسی و محمدمهدی طهرانچی، در حملات اسرائیل در تهران کشته شدند.
امپراتوری رو به زوال
قدرتمندترین نیروی نیابتی جمهوری اسلامی در منطقه، یعنی حزبالله لبنان، در موقعیتی نیست که بتواند به حملهها به ایران، واکنشی نشان دهد.
در روزهای منتهی به حملات علیه جمهوری اسلامی، منابع امنیتی نزدیک به حزبالله به رویترز گفتند این گروه در هیچ واکنش تلافیجویانهای شرکت نخواهد کرد چرا که بیم آن دارد چنین واکنشی حملهای دیگر از سوی اسرائیل به لبنان را در پی داشته باشد.
جنگ سال گذشته اسرائیل علیه حزبالله این گروه را بهشدت تضعیف کرده است، رهبران آن کشته شدهاند، هزاران نیروی آن از بین رفته و بخشهای وسیعی از پایگاههای آن در جنوب لبنان و حومه بیروت ویران شدهاند.
جنگ مستقیم میان جمهوریاسلامی و اسرائیل میتواند بهسرعت به کشورهای حوزه خلیج فارس که در مسیر این دو دشمن قرار دارند و میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند، کشیده شود.
یکی از منابع رسمی کشورهای خلیج فارس گفت دولتهای پادشاهی متحد با آمریکا در پی این حملات دستور دادهاند از هرگونه اظهارنظر تحریکآمیز که ممکن است جمهوریاسلامی را خشمگین کند، خودداری شود.
تحلیلگران میگویند ترامپ ممکن است از پیامدهای حملات اسرائیل برای بازگرداندن جمهوری اسلامی به میز مذاکره استفاده کند؛ اما این بار در شرایطی که تهران منزویتر و وادار به عقبنشینیهای عمیقتر است.
نعوم در این باره به رویترز گفت: «یک چیز روشن است: امپراتوری جمهوری اسلامی در حال فروپاشی است. آیا هنوز میتوانند شرایط این افول را خود تعیین کنند؟ شاید اما نه از طریق نظامی. تنها یک راه باقی مانده و آن، مذاکره است.»
