۸۴ سازمان و نهاد حقوق بشری، اعدام شهروندان افغان در ایران را محکوم کردند
۸۴ سازمان و نهاد حقوق بشری ایرانی و بینالمللی با صدور فراخوانی خواستار واکنش جامعه جهانی، عموم مردم و کنشگران سیاسی، برای توقف اعدام شهروندان اهل افغانستان در ایران شدند.
۸۴ سازمان و نهاد حقوق بشری ایرانی و بینالمللی با صدور فراخوانی خواستار واکنش جامعه جهانی، عموم مردم و کنشگران سیاسی، برای توقف اعدام شهروندان اهل افغانستان در ایران شدند.
بر اساس این فراخوان، روند اعدام شهروندان افغانستانی در ایران، نسبت به سالهای گذشته افزایش چشمگیری داشته و در سال ۲۰۲۴ میلادی دستکم ۸۰ مرد افغانستانی در ایران اعدام شدهاند که این آمار نسبت به سال ۲۰۲۳ سه برابر شده است.
امضاکنندگان این بیانیه با بیان اینکه این روند در سال جاری میلادی هم ادامه پیدا کرده، اعلام کردهاند در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۵ دستکم ۳۲ شهروند افغانستانی، در زندانهای ایران اعدام شدند.
نهادهای منتشر کننده این فراخوان با اشاره به شرایط سیاسی داخلی افغانستان و اینکه جمهوری اسلامی خود را موظف به اعطای دسترسی کنسولی به متهمان افغان نمیبیند، هشدار دادند اگر هزینه این اعدامها کماکان برای جمهوری اسلامی پایین باشد، تعداد آنها افزایش پیدا خواهد کرد.
این سازمانها تاکید کردند: «جمهوری اسلامی نشان داده است برای اعدام تهیدستترین اقشار، بهحاشیهراندهشدگان و افرادی که قتل حکومتیشان هزینه سیاسی چندانی نداشته باشد، با دست گشاده عمل میکند.»
محمود امیری مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، در گفتوگو با ایراناینترنشنال گفت: «نسبت به رفتار جمهوری اسلامی و تلاش برای تغییر آن، در وهله اول باید واکنش نشان داد. به عنوان مثال نسبت به اعدام افغانها در ایران نه مردم در داخل کشور و نه رسانهها و نه جامعه جهانی، واکنش نشان ندادهاند.»
سازمان حقوق بشر ایران ۱۲ خرداد در گزارشی اعلام کرد جمهوری اسلامی در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۵ دستکم ۵۱۱ شهروند از جمله ۳۲ تبعه افغانستان را در زندانهای ایران به دار آویخت.
این آمار در مقایسه با اعدام ۲۶۱ نفر در دوره مشابه در سال ۲۰۲۴، نشان میدهد آمار اعدامها رشد ۹۶ درصدی داشته است.
۸۴ سازمان و نهاد حقوقبشری در بخش دیگری از فراخوان خود اعلام کردند: «دادرسیها، بهویژه دادرسی اتهامهایی که میتوانند منجر به صدور حکم اعدام شوند، در نظام قضایی جمهوری اسلامی بهطور غیرعادلانه و اغلب بر مبنای اعترافات زیر شکنجه صورت میگیرد.»
آنها با اشاره به موج مهاجرستیزی، بهویژه افغانستانیستیزی که جمهوری اسلامی «برای انحراف افکار عمومی از سوءمدیریتهای اقتصادیاش» به آن دامن زده، تاکید کردند این روند، راه را برای هرچه کمتر کردن هزینه اعدام افغانستانیها باز میکند.
این سازمانها از جامعه جهانی خواستند تا با واکنش مناسب، مانع از ادامه این وضعیت شود.
بالا رفتن آمار صدور، تایید و اجرای احکام اعدام در ایران در ماههای گذشته موجی از اعتراضات داخلی و بینالمللی را برانگیخته و سازمانهای حقوق بشری بارها خواستار توقف این اعدامها و رعایت اصول دادرسی عادلانه شدهاند.
در یکی از آخرین نمونهها از این اعتراضات، گروهی از اعضای خانوادههای زندانیان سیاسی محکوم به اعدام، ۱۳ خرداد در تهران تجمع برگزار کردند و شعار «نه به اعدام» سردادند.
همزمان کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» در هفتاد و یکمین هفته با اعتصاب غذای جمعی از زندانیان زندان فیروزآباد، به ۴۶ زندان کشور گسترش یافت.
صالحی درباره ترانه تازهاش نوشت در سختترین لحظههای زندگیاش به قلب مردم پناه برده است.
او در حساب ایکس خود نوشت: «من عاشق تمام زخمهای روح و تنم هستم. اگر باز هم فدایی بخواهی، برادرت حاضر است.»
اخیرا دو اثر دیگر به نامهای «دُورسِ آبی» و «اتاق بیپنجره» از آلبوم تازه این خواننده حامی جنبش مهسا، در شبکههای اجتماعی منتشر شده بود.
این خواننده معترض رپ، اثر «اتاق بیپنجره» که درباره تجربه حبس در سلول انفرادی است را به تمام کسانی تقدیم کرد که در راه آزادی محکوم به تحمل این «شکنجه سفید» شدند.
صالحی طی سالهای گذشته بارها به دلیل حمایت از اعتراضات مردمی و پرداختن به موضوعاتی چون فساد در جمهوری اسلامی، اعتصابات کارگری، اعدام و زندانی کردن مخالفان در آثار خود، بازداشت، شکنجه و زندانی شده است.
این خواننده معترض پس از آزادی از زندان به اعتراض خود به حکومت از جمله در خصوص حبس، شلاق و اعدام زندانیان سیاسی ادامه داد.
او که در یکی از پروندههای خود ماهها زیر حکم اعدام در زندان بود، ۳۰ بهمن ۱۴۰۳، بابت یک پرونده که به دلیل انتشار آهنگ «تیفوس» علیه او گشوده شد، از سوی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی محاکمه شد.
این قطعه با کلام و اجرای صالحی در اسفند ۱۴۰۲ و زمانی که او در زندان بود، منتشر شد.
این خواننده معترض، ۱۱ آذر ۱۴۰۳ و پس از تبرئه از برخی اتهامات و پایان یافتن ایام حبس در پروندههای دیگر، از زندان دستگرد اصفهان آزاد شد.
صالحی در سالهای گذشته توانسته برخی جوایز معتبر بینالمللی را از آن خود کند.
مجله موسیقی «اسپین»، ۲۱ دی ۱۴۰۳ او را بهعنوان تاثیرگذارترین چهره موسیقی جهان در سال ۲۰۲۵ معرفی کرد.
این خواننده رپ، خرداد ۱۴۰۳ نیز برنده جایزه واتسلاو هاول بنیاد حقوق بشر (HRF) در سال ۲۰۲۴ شد.
خبرگزاری میزان، رسانه قوه قضاییه جمهوری اسلامی، گزارش داد پیکر حسیننژاد صبح پنجشنبه ۱۵ خرداد پیدا شد.
در این گزارش آمده است که او در مسیر بازگشت به منزل، سوار یک خودروی سمند نقرهای شده و راننده خودرو که «قصد و نیت شومی» داشته، پس از مقاومت او، با وارد آوردن ضربات چاقو به قفسه سینهاش، الهه را به قتل رسانده و جسد او را در بیابانهای اطراف تهران رها کرده است.
همزمان، خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، ویدیویی از داخل ساختمان آگاهی تهران منتشر کرد که در آن دو فرد با دستبند و صورتهای پوشیده نمایش داده شده و به عنوان متهمان پرونده معرفی میشوند.
پیش از انتشار این گزارشها، علی ولیپور گودرزی، رییس پلیس آگاهی فرماندهی انتظامی تهران بزرگ، صبح پنجشنبه اعلام کرد با «بررسیهای به عمل آمده» مشخص شده حسیننژاد به قتل رسیده و متهم به قتل او دستگیر شده است.
به گفته گودرزی، پس از رسیدن به مقصد، راننده خودرو قصد سرقت گوشی تلفن همراه حسیننژاد را داشته که در پی مقاومت شدید این زن جوان، متهم «با وارد کردن سه تا چهار ضربه چاقو به سینه او»، جانش را گرفت.
او با بیان اینکه فرد متهم پس از ارتکاب جرم، پیکر حسیننژاد را به بیابانهای اطراف فرودگاه منتقل کرده، گفت او پس از بازداشت در بازجوییها به «قتل» اعتراف کرد و با راهنمایی خودش، پیکر حسیننژاد کشف و تحویل پزشکی قانونی شده است.
گودرزی در خصوص فرد بازداشتشده دوم نیز گفت: «فرد دومی که خودرو را بدون مستندات قانونی در اختیار متهم گذاشته بود نیز بازداشت شده و برایش پرونده قضایی تشکیل شده است.»
بر اساس گزارشهای منتشر شده، حسیننژاد چهارم خرداد در مسیر بازگشت از محل کار به خانه، پس از سوار شدن به خودرویی در حوالی میدان آزادی تهران ناپدید شد.
بهدنبال بیخبری از سرنوشت او، کاربران شبکههای اجتماعی با انتشار مطالبی درباره این زن جوان که بارها در اینستاگرامش از جنبش «زن، زندگی، آزادی» حمایت کرده بود، ابراز نگرانی کردند.
عموی این دختر در گفتوگو با رسانههای داخل ایران گفته بود: «الهه از مدتی قبل در یک سالن زیبایی به عنوان ناخنکار فعالیت میکرد. او هر روز بعدازظهر حدود ساعت هفت شب از سالن بیرون میآمد و از آنجا هم راهی خانهشان واقع در اسلامشهر میشد.»
او در گفتوگو با روزنامه همشهری خبر داده بود: «الهه در حال بازگشت به منزل برای مراقبت از برادر معلولش بوده که در میدان آزادی پیاده میشود و سوار خودرویی به سمت اسلامشهر میشود اما بعد از یک ساعت گوشیاش خاموش میشود.»
عموی الهه با بیان اینکه استعلامهای لازم در خصوص تلفن و حساب بانکی برادرزادهاش گرفته شده، گفته بود: «تصاویری از دوربین مداربسته وجود ندارد. در جایی که او پیاده شده یک دوربین چرخشی وجود داشته که هنگام پیاده شدنش، دوربین به سمت دیگری چرخیده بوده.»
سعید دوستینژاد، دادستان عمومی و انقلاب شهرستان اسلامشهر پیش از این در گفتوگو با خبرگزاری میزان، رسانه قوه قضاییه جمهوری اسلامی، گفته بود در رابطه با مفقودی این زن جوان، پرونده قضایی تشکیل و برای رسیدگی به آگاهی تهران ارجاع شده است.
در صفحه اینستاگرام حسیننژاد، پستها و استوریهایی در حمایت از برخی هنرمندان حامی جنبش «زن، زندگی، آزادی» از جمله توماج صالحی و مهدی یراحی منتشر شده است.
او همچنین در یادبود محمد حسینی، یکی از معترضان اعدامشده در جریان اعتراضات سال ۱۴۰۱، مطلبی در اینستاگرام نوشته بود که حالا در فضای مجازی مورد توجه قرار گرفته است.
این فرمان نگرانیهایی را در میان ایرانیان برانگیخته است. با این وجود، در متن این فرمان که با عنوان «حفاظت از ایالات متحده در برابر تروریستهای خارجی و دیگر تهدیدهای امنیت ملی و ایمنی عمومی» صادر شده، بندهایی وجود دارد که میتواند برخی ایرانیان را از این ممنوعیت مستثنا کند.
بر اساس بخش ۴ب فرمان ریاستجمهوری ۱۴۱۶۱، موارد زیر از ممنوعیت ورود مستثنا شدهاند:
اقلیتهای قومی و مذهبی در ایران: این بند، بهصورت خاص، استثنایی برای اقلیتهای دینی و قومی در ایران قائل شده است؛ امری که در میان همه ملیتهای مشمول ممنوعیت، تنها به ایرانیان اختصاص دارد و میتواند مسیر تازهای برای برخی از شهروندان تحت فشار در داخل ایران باشد.
دارندگان اقامت دائم قانونی در ایالات متحده (گرینکارت): این استثنا شامل ایرانیانی میشود که دارای گرینکارت هستند، حتی اگر این کارت روی پاسپورت ایرانی آنها ثبت شده باشد.
افراد دارای تابعیت دوگانه: ایرانیانی که دارای گذرنامه کشور دیگری هستند و با آن پاسپورت سفر میکنند، مشمول این ممنوعیت نخواهند بود.
ورزشکاران و مربیان شرکتکننده در رقابتهای بینالمللی: کسانی که بهعنوان ورزشکار یا مربی در جام جهانی یا المپیک شرکت دارند، مجاز به ورود به ایالات متحده خواهند بود.
دارندگان ویزای مهاجرتی از طریق خانواده درجهیک: از جمله همسران و فرزندان خردسال شهروندان آمریکایی که از طریق روندهای قانونی ویزا دریافت کردهاند.
فرمان اجرایی ترامپ در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۵ صادر شده و بر اساس آن، دولت آمریکا کشورهای مذکور را به دلیل «کاستیهای شدید در فرآیندهای غربالگری امنیتی» و «خطر بالا برای امنیت ملی» مورد هدف قرار داده است. کاخ سفید در بیانیهای در ۱۴ خرداد اعلام کرد که هدف از این تصمیم، محافظت از ایالات متحده در برابر «تهدیدات تروریستی خارجی» و «خطرات امنیتی و عمومی ناشی از ورود اتباع بیگانه» بوده است.
با اینحال، توجه به استثناهای ذکرشده در فرمان میتواند برای گروهی از ایرانیان راهی برای عبور از محدودیتهای این دستور باشد. تحلیلگران حقوق مهاجرت توصیه میکنند متقاضیان پیش از هرگونه اقدام، با وکیل مهاجرت مشورت کنند و از نحوه اعمال این استثناها در موارد فردی آگاه شوند.
دونالد ترامپ، چهارشنبه ۱۴ خرداد هنگام امضای این فرمان اجرایی گفت کشورهایی که مشمول شدیدترین محدودیتهای ورود به ایالات متحده شدهاند، کشورهایی هستند که «میزبان حضور گسترده تروریستها» هستند، در زمینه امنیت ویزا همکاری نمیکنند، توانایی راستیآزمایی هویت مسافران را ندارند، در ثبت سوابق کیفری ناکارآمدند و میزان بالایی از تخلفات اقامت پس از انقضای ویزا در آمریکا را دارند.
ترامپ گفت: «ما نمیتوانیم مرزهای باز برای مهاجرت از کشورهایی داشته باشیم که در آنها امکان غربالگری و بررسی ایمن و قابلاعتماد افرادی که قصد ورود به ایالات متحده را دارند، وجود ندارد.»
او به حادثه روز یکشنبه در شهر بولدر ایالت کلرادو اشاره کرد؛ جایی که مردی بمبی بنزینی به سمت تجمع حامیان اسرائیل پرتاب کرد و آن را نمونهای از دلایل ضرورت محدودیتهای جدید دانست.
یک تبعه مصر به نام محمد صبری سلیمان در این حمله متهم شده است. مقامات فدرال اعلام کردند که سلیمان پس از انقضای ویزای توریستیاش همچنان در آمریکا مانده بود و مجوز کار او نیز منقضی شده بود. با این همه مصر در فهرست کشورهایی که با محدودیت سفر مواجهاند، قرار ندارد.
کاخ سفید نیز در بیانیهای که چهارشنبه ۱۴ خرداد منتشر کرد گفت که این فرمان با هدف محافظت از ایالات متحده در برابر تهدیدهای تروریستی خارجی، مخاطرات امنیت ملی و خطرات عمومی ناشی از ورود اتباع خارجی به آمریکا صادر شده است.
در این بیانیه در توضیح ممنوعیت سفر برای شهروندان ایرانی نوشته شده است: «ایران کشوری است که بهطور رسمی حامی تروریسم شناخته میشود. این کشور بهطور مکرر از همکاری با دولت ایالات متحده برای شناسایی تهدیدهای امنیتی خودداری میکند، منبعی مهم برای اقدامات تروریستی در سراسر جهان بهشمار میرود و در گذشته نیز از بازگرداندن اتباع قابل اخراج خود سر باز زده است.»
در همین بیانیه درباره دلیل ممنوعیت سفر شهروندان افغانستان نیز گفته شده است: «افغانستان تحت کنترل طالبان، گروهی که در فهرست سازمانهای تروریستی جهانی بهویژه (SDGT) قرار دارد، اداره میشود. این کشور فاقد مرجع مرکزی توانمند و همکار برای صدور گذرنامه یا اسناد مدنی است و از سامانههای غربالگری و بررسی امنیتی مناسب نیز برخوردار نیست.»
بر اساس این بیانیه، طبق گزارش میزان تخلف از مدت ویزا (Overstay Report) در سال مالی ۲۰۲۳ وزارت امنیت داخلی آمریکا، نرخ تخلف از ویزای تجاری/گردشگری (B1/B2) افغانستان ۹.۷۰ درصد و نرخ تخلف از ویزاهای دانشجویی (F)، فنیوحرفهای (M) و بازدیدکننده تبادلی (J) معادل ۲۹.۳۰ درصد بوده است.
بر اساس فرمان اجرایی شماره ۱۴۱۶۱ رییسجمهوری ترامپ با عنوان «حفاظت از ایالات متحده در برابر تروریستهای خارجی و دیگر تهدیدهای امنیت ملی و ایمنی عمومی» که در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۵ صادر شد، نهادهای امنیت ملی ایالات متحده ارزیابی گستردهای از میزان خطر کشورها برای ایالات متحده، از جمله در حوزههای تروریسم و امنیت ملی، انجام دادند.
رسانههای آمریکا پیشتر در ۲۵ اسفند ۱۴۰۳ خبر داده بودند که دولت دونالد ترامپ در حال بررسی اعمال محدودیتهای گسترده سفر برای شهروندان دهها کشور است. در این گزارشها گفته شده بود که در صورت عملی شدن این طرح، شهروندان ۱۰ کشور از جمله ایران بههیچوجه نخواهند توانست به ایالات متحده سفر کنند.
بر اساس فرمان اجرایی ترامپ که ۱۴ خرداد صادر شد و قرار است از از بامداد ۱۹ خرداد اجرا شود، ورود اتباع ۱۲ کشور که در زمینه غربالگری و بررسی سوابق امنیتی دچار کاستی جدی هستند و بهعنوان تهدیدی بسیار جدی برای ایالات متحده شناخته شدهاند، بهطور کامل ممنوع یا محدود میشود. این کشورها عبارتاند از: افغانستان، برمه (میانمار)، چاد، جمهوری کنگو، گینه استوایی، اریتره، هائیتی، ایران، لیبی، سومالی، سودان و یمن.
همچنین، ورود اتباع هفت کشور دیگر که آنها نیز سطح بالایی از تهدید را برای ایالات متحده دارند، بهصورت جزئی محدود میشود: بوروندی، کوبا، لائوس، سیرالئون، توگو، ترکمنستان و ونزوئلا.
استثناها برای شهروندان ۱۲ کشوری که از سفر به آمریکا منع شدهاند
این فرمان برای برخی گروهها از جمله دارندگان اقامت دائم قانونی، دارندگان ویزاهای معتبر، انواع خاصی از ویزاها، و افرادی که ورودشان در راستای منافع ملی ایالات متحده است، استثناهایی قائل شده است.
براساس بیانیه کاخسفید میگوید در فرمان اجرایی رییسجمهوری برای ممنوعیت سفر شهروندان ۱۲ کشور استثناهایی نیز در نظر گرفته شده است.
این استثناها عبارتند از:
حفاظت از مرزها و منافع ملی
براساس بیانیه کاخ سفید، محدودیتهای اعمالشده در این فرمان برای تشویق به همکاری بیشتر کشورهای خارجی، اجرای موثر قوانین مهاجرتی، و پیشبرد اهداف کلیدی سیاست خارجی، امنیت ملی و مبارزه با تروریسم ضروری تلقی شدهاند.
در این بیانیه گفته شده است که رییسجمهوری موظف است اقداماتی انجام دهد تا اطمینان حاصل شود کسانی که قصد ورود به ایالات متحده را دارند، تهدیدی برای مردم آمریکا نیستند.
بهگفته کاخ سفید، دونالد ترامپ پس از بررسی گزارشی که وزیر امور خارجه با هماهنگی سایر مقامات کابینه ارائه کرد، به این جمعبندی رسید که ورود اتباع برخی کشورها باید برای حفظ امنیت ملی و ایمنی عمومی ایالات متحده، محدود یا ممنوع شود.
در بیانیه کاخ سفید تاکید شده است که این محدودیتها متناسب با شرایط خاص هر کشور تدوین شده و هدف آن تشویق به همکاری با کشورهایی است که این فرمان شامل حال آنها میشود.
در این بیانیه، دلایل کلی برای ممنوعیت یا محدودیت سفر به آمریکا به این شکل توضیح داده شده است:
بازگرداندن امنیت به آمریکا
در بیانیه کاخ سفید گفته شده است که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، به وعده خود برای بازگرداندن ممنوعیت سفر و تامین امنیت مرزهای آمریکا عمل میکند.
دونالد ترامپ پیش از این گفته بود: «ما ممنوعیت سفر را بازمیگردانیم، بعضیها آن را ممنوعیت سفر ترامپ مینامند، تا تروریستهای افراطی اسلامگرا را از کشورمان دور نگه داریم؛ این ممنوعیت پیشتر از سوی دیوان عالی مورد تایید قرار گرفته است.»
ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود سفر شهروندانی از چند کشور را ممنوع و سفر از برخی دیگر کشورها را محدود کرد.
دیوانعالی آمریکا این اقدام را تایید و اعلام کرد: «این تصمیم کاملاً در چارچوب اختیارات قانونی رییسجمهوری است و بر پایه اهداف مشروع اتخاذ شده است.»
براساس بیانیه کاخ سفید فرمان جدید، بر پایه ممنوعیت سفر دوره نخست ترامپ استوار است و با در نظر گرفتن ارزیابی بهروز از وضعیت جهانی در حوزه بررسیهای امنیتی، خطرات و فرآیندهای غربالگری، گسترش یافته است.
