چند ساعت پس از بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، رییسجمهوری جدید آمریکا اقدامات حفاظتی در مورد جان بولتون مشاور امنیت ملی سابق خود را لغو کرد. ترامپ در نخستین روز بازگشت خود به کاخ سفید، برایان هوک، نماینده آمریکا در امور ایران در دوره اول ریاستجمهوری خود، را اخراج کرده بود.
بولتون سهشنبه در گفتوگو با سیانان تایید کرد که چند ساعت پس از قدرت گرفتن مجدد ترامپ، با دستور رییسجمهوری جدید، اقدامات سرویس مخفی آمریکا که برای حفاظت از بولتون در نظر گرفته شده بود، خاتمه یافت.
بولتون که در نوامبر ۲۰۱۹ و در اولین دوره ریاستجمهوری ترامپ، کاخ سفید را ترک کرد. در سالهای اخیر بهدلیل تهدیدات جمهوری اسلامی، سرویس مخفی آمریکا مامور حفاظت مداوم از او شده بود.
ترامپ پیشتر در دوره اول ریاستجمهوری خود نیز پس از ترک دولت از سوی بولتون، به چنین اقدامی دست زده بود، اما جو بایدن در دوران ریاستجمهوری خود این اقدامات را دوباره برقرار کرد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در نامهای به سناتور تد کروز نوشته دونالد ترامپ، رییسجمهور ایالات متحده، به دنبال احیای تحریمهای سازمان ملل علیه ایران خواهد بود که بر اساس توافق هستهای سال ۲۰۱۵، اجرای آنها در پی توافق برجام در آن سال تعلیق شده بود.
روبیو در پاسخ مکتوب به پرسش سناتور تد کروز، با اشاره به برجام نوشته است: «من معتقدم به سود منافع امنیت ملی ماست که شورای امنیت سازمان ملل تحریمهایی را که بر اساس برجام تعلیق شده بودند، دوباره اعمال کند.»
روبیو در ادامه با اشاره به تبعیتش از دونالد ترامپ نوشته است: «من رهنمودهای رییسجمهور را اجرا خواهم کرد و با متحدانمان همکاری میکنم تا اطمینان حاصل کنیم با فعال شدن مکانیسم ماشه، بازگردانی تحریمها (اِسنپبک) اتفاق بیفتد.»
نامه روبیو منتشر نشده است و کروز تنها بخشهایی از آن را در جلسه تایید صلاحیت الیس استفانیک، گزینه ترامپ برای نمایندگی آمریکا در سازمان ملل، قرائت کرد.
مثلث مخالف ایران
روبیو، کروز و استفانیک، همگی از حامیان سرسخت اسرائیل و مخالفان تهران بهشمار میآیند و نشان دادهاند که قصد دارندجمهوری اسلامی را برای کاهش حمایت از گروههای مسلح متحد خود و جلوگیری از پیشبرد برنامه هستهایاش تحت فشار بگذارند.
استفانیک گفت: «مقابله با ایران یک اولویت اصلی است. این اقدام در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ موفقیتآمیز بود.»
مکانیسم ماشه در توافق برجام
اگر هر یک از طرفهای برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) تشخیص دهند که ایران به تعهداتش عمل نمیکند، «اسنپبک» از تعلیق تحریمهای سازمان ملل علیه جمهوری اسلامی، به لحاظ فنی میتواند بهشکل خودکار اعمال شود.
با اسنپبک، تحریمهایی که بر اساس برجام لغو شده بودند، از تعلیق خارج شده و پس از ۳۰ روز دوباره اعمال خواهند شد، مگر اینکه پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل بهصورت اجماعی رای دهند که تحریمها همچنان لغوشده باقی بمانند.
ترامپ با این استدلال که لغو تحریمها به ایران منابع مالی میدهد تا خود و همپیمانان منطقهایاش مانند حماس و حزبالله را مجهز کند، در سال ۲۰۱۸ آمریکا را از توافق برجام خارج کرد.
اکنون که واشنگتن از این توافق خارج شده است، نمیتواند بهتنهایی روند اسنپبک را آغاز کند، اما قول داده است در گفتوگو با متحدان اروپایی خود، به آنها برای این اقدام فشار بیاورد.
روسیه و چین که رابطهشان با غرب چندان دوستانه نیست، در سالهای اخیر روابط خود با ایران را تقویت کردهاند و بعدی به نظر میرسد برای تامین نظر آمریکا با ایران مقابله کنند.
بنابراین فعالسازی اسنپبک بر عهده یکی از سه کشور اروپایی عضو توافق، موسوم به تروئیکای اروپایی Eشامل فرانسه، بریتانیا و آلمان خواهد افتاد. بر اساس گزارشها، این قدرت اروپایی در حال حاضر درباره گامهای آتی برای نجات توافق، با ایران در حال مذاکرهاند.
بریتانیا اعلام کرده که احتمالا در نهایت با استفاده از مکانیزم ماشه، تحریمهای سازمان ملل علیه حمهوری اسلامی را فعال کند و دلیل آن را پیشرفت ایران در غنیسازی اورانیوم عنوان کرده است، پیشرفتی که ایران را به ساخت بمب اتمی نزدیکتر میکند.
اگر هیچیک از طرفهای توافق تا اکتبر ۲۰۲۵ موضوع عدم پایبندی ایران به توافق را به شورای امنیت ارجاع ندهد، طبق قطعنامه سازمان ملل که این توافق را نهایی کرد، توانایی فعالسازی مجدد تحریمها (اسنپبک) از بین خواهد رفت.
ایران؛ توافق یا ادامه تنش
ایران سال گذشته اعلام کرد برای دستیابی به یک توافق یا در صورت عدم همراهی طرفهای مقابل برای دامه تنش هم، آمادگی دارد.
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، در ماه نوامبر گفت: «ما معتقدیم پنجره دیپلماسی همچنان باز است، اگرچه بهصورت محدود و مشروط به اینکه سایر طرفها اراده واقعی نشان دهند. بدون چنین تعهدی، ما مسیر جایگزینی را دنبال خواهیم کرد.»
سناتور کروز روز سهشنبه با ابراز خشم، دولت قبلی جو بایدن را متهم کرد که به ایران امکان پیشرفت بیشتر هستهای داده و گفت ترامپ باید مانع این پیشرفت شود.
کروز گفت: «زمانی که آیتالله شعار مرگ بر آمریکا سر میدهد، او کاملا به معنای واقعی قصد نابودی دارد و معتقدم اگر بتواند یک سلاح هستهای را بر فراز یک شهر آمریکایی منفجر کند، حتما این کار را خواهد کرد.»
کروز با اشاره به جدی بودن چنین تهدیدی گفت: «من باور ندارم که این تهدیدی باشد که ایالات متحده بتواند تحمل کند و مطمئنم که هم رییسجمهور و هم وزیر خارجه با این نظر موافق هستند.»
میوتی ایگده، نخستوزیر گرینلند، با تاکید بر عزم این منطقه خودمختار برای تصمیمگیری درباره آینده خود گفت، گرینلند نمیخواهد بخشی از آمریکا باشد.
ایگده سهشنبه دوم بهمن در یک نشست خبری گفت: «ما گرینلندی هستیم. نه میخواهیم آمریکایی باشیم و نه دانمارکی. مردم گرینلند در مورد آینده آن تصمیم خواهند گرفت.»
نخستوزیر گرینلند شرایط به وجود آمده را «سخت» توصیف کرد و گفت گرینلند برای حفاظت از منافع آمریکا در قطب شمال، آماده مذاکره با ایالاتمتحده است.
ترامپ پیش از آغاز ریاستجمهوری خود در چند اظهارنظر خواستار پیوستن گرینلند و کانادا به خاک آمریکا شد. گرینلند بخشی از قلمرو پادشاهی دانمارک به شمار میآید.
دادستانهای کل ۱۸ ایالت آمریکا در شکایتی مشترک خواستار لغو دستور اجرایی ترامپ برای حذف حق شهروندی آمریکا به دلیل متولد شدن در این کشور شدند.
این دادستانها که همگی دموکرات هستند در شکایت خود عنوان کردهاند که این تصمیم ترامپ ناقض متمم ۱۴ قانون اساسی آمریکا درباره قوانین شهروندی این کشور است.
به موجب یک دستور اجرایی که ترامپ پس از آغاز به کار خود به امضا رساند، دولت فدرال موظف شده است که صدور گذرنامه، گواهی شهروندی و سایر مدارک را برای کودکانی که در آمریکا به دنیا آمدهاند اما مادران آنها به صورت غیرقانونی در این کشور هستند، متوقف کند.
چند ساعت پس از بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، رییسجمهوری جدید آمریکا اقدامات حفاظتی در مورد جان بولتون مشاور امنیت ملی سابق خود را لغو کرد. ترامپ در نخستین روز بازگشت خود به کاخ سفید، برایان هوک، نماینده آمریکا در امور ایران در دوره اول ریاستجمهوری خود، را اخراج کرده بود.
بولتون سهشنبه در گفتوگو با سیانان تایید کرد که چند ساعت پس از قدرت گرفتن مجدد ترامپ، با دستور رییسجمهوری جدید، اقدامات سرویس مخفی آمریکا که برای حفاظت از بولتون در نظر گرفته شده بود، خاتمه یافت.
بولتون که در نوامبر ۲۰۱۹ و در اولین دوره ریاستجمهوری ترامپ، کاخ سفید را ترک کرد. در سالهای اخیر بهدلیل تهدیدات جمهوری اسلامی، سرویس مخفی آمریکا مامور حفاظت مداوم از او شده بود.
ترامپ پیشتر در دوره اول ریاستجمهوری خود نیز پس از ترک دولت از سوی بولتون، به چنین اقدامی دست زده بود، اما جو بایدن در دوران ریاستجمهوری خود این اقدامات را دوباره برقرار کرد.
بولتون به سیانان گفت: «من ناامید هستم اما از این تصمیم رئیسجمهوری ترامپ تعجب نمیکنم.»
او افزود: «علیرغم انتقادهای من از سیاستهای امنیت ملی رئیسجمهوری بایدن، او تصمیم گرفت یک بار دیگر در سال ۲۰۲۱ حفاظت سرویس مخفی را به من تعمیم دهد.»
مشاور پیشین امنیت ملی کاخ سفید به طرح اتهامات جنایی وزارت دادگستری آمریکا در سال ۲۰۲۲ علیه یکی از مقامات سپاه پاسداران ایران بهدلیل تلاش برای استخدام یک قاتل بهمنظور هدف قرار دادن بولتون اشاره کرد.
او گفت: «این تهدید امروز نیز وجود دارد، همانطور که دستگیری اخیر فردی که سعی داشت طرح ترور خود رییسجمهوری ترامپ را اجرا کند، نشان میدهد.»
بولتون تاکید کرد: «مردم آمریکا میتوانند خودشان قضاوت کنند که کدام رییسجمهوری دستور درستی را صادر کرده است.»
در مرداد ۱۴۰۱، وزارت دادگستری یکی از اعضای سپاه پاسداران به نام شهرام پورصفی را که با اسم مهدی رضایی هم شناخته میشود، به تلاش برای قتل بولتون متهم کرد.
بنا بر اعلام این وزارتخانه، پورصفی اهل تهران، طرحریزی این قتل را احتمالا در انتقام برای کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین نیروی قدس سپاه انجام داده بود.
او در تلاش بوده تا برای انجام این قتل از طرف سپاه پاسداران در واشینگتن یا مریلند به چند نفر مبلغ ۳۰۰ هزار دلار بپردازد.
به گفته وزارت دادگستری، پورصفی در خارج از آمریکا به سر میبرد.
مقامهای جمهوری اسلامی از جمله فرماندهان سپاه پاسداران تاکنون بارها تهدید کردهاند که انتقام کشته شدن قاسم سلیمانی را از مقامهای دولت پیشین آمریکا خواهند گرفت.
اسماعیل قاآنی، فرمانده سپاه قدس، دیماه ۱۳۹۹ در کرمان خطاب به آمریکا گفت: «شکست شما و انتقام از آمریکا شروع شده است. شما درون خانههای خودتان هم دیگر آرامش ندارید و بعید نیست درون خانه از شما انتقام بگیریم.»
بولتون به مدت ۱۷ ماه در دولت دونالد ترامپ به عنوان مشاور امنیت ملی آمریکا خدمت کرد و در سال ۲۰۱۹ پس از اختلاف نظر با رییسجمهوری آمریکا بر سر لغو برخی تحریمهای ایران استعفا کرد.
بولتون که مخالف لغو تحریمها علیه جمهوری اسلامی بود، معمار اصلی کمپین «فشار حداکثری» دولت ترامپ برای تشدید تحریمهای اقتصادی و فشار بهدلیل حمایت حکومت ایران از تروریسم بود.
اخراج برایان هوک
همچنین دونالد ترامپ نخستین روز از بازگشت خود به کاخ سفید را با اخراج غیرمنتظره برایان هوک، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران در دوره اول ریاستجمهوری خود، به پایان رساند.
هوک در جریان انتقال مسئولیتهای مربوط به وزارت خارجه آمریکا در تیم ترامپ نقش داشت.
علت دقیق اخراج هوک از سوی ترامپ هنوز روشن نیست، اما رییسجمهوری ایالات متحده گفت که هوک و سه نفر دیگر با دیدگاه او برای «بزرگ کردن دوباره آمریکا» هماهنگ نیستند.
هوک حامی سیاست فشار حداکثری تحریمهایی بود که ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود علیه جمهوری اسلامی اعمال کرد.
ترامپ با انتشار پستی در شبکه اجتماعی تروثسوشال خطاب به او نوشت:«تو اخراجی!»
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در مجمع جهانی اقتصاد در داووس گفت جمهوری اسلامی باید درباره برنامه هستهای خود با دولت ترامپ به توافق برسد. او گفت: «باید برای برخورد با این موضوع به راهحلی غیر از جنگ برسیم. ما جنگ بیشتر نمیخواهیم.»
گروسی گفت آژانس در ارتباط با پرونده هستهای جمهوری اسلامی با روسیه، چین و کشورهای اروپایی در تعامل است و با توجه به نقش کلیدی آمریکا، باید به درک مشترکی رسید و آژانس در هفتههای آینده در این زمینه تلاش خواهد کرد.
مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در اظهارات خود باز هم تایید کرد که جمهوری اسلامی به غنیسازی اورانیوم با غلظت بالا ادامه میدهد.
