آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد روز جمعه ۱۰ آذر گفت از شروع دوباره عملیات نظامی در غزه پس از پایان آتشبس یک هفتهای بین اسرائیل و حماس عمیقا متاسف است.
گوترش در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «من عمیقا متاسفم که عملیات نظامی دوباره در غزه آغاز شده است.»
او افزود: «بازگشت به خصومتها تنها نشان میدهد داشتن یک آتشبس واقعی بشردوستانه چهقدر مهم است.»
مهیار عسگریان، مدیرعامل شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی، در یک برنامه تلویزیونی در خصوص طلب وصولنشده این شرکت گفت: «شرکت توسعه و نگهداری از سال ۹۲ تا کنون مبلغی در حدود ۲۵۰ میلیارد از فدراسیونهای ورزشی و دو باشگاه استقلال و پرسپولیس طلبکار است.»
او در رابطه با هزینه میزبانی در ورزشگاه آزادی برای هر تیم گفت: «ملاک ما برای هزینه نگهداری یا اجاره، کارشناسی مرکز کانون قوه قضائیه است. برای هر بازی فوتبال هزینه اجاره ۵۲۰ میلیون تومان است.»
عسگریان در مورد برآوردها از ساخت مجموعه ورزشی جدید تهران گفت: «مطالبه اولیه مردمی که ما آن را لحاظ کردیم، یک استادیوم فوتبال ۱۲۰ هزارنفری و یک سالن بزرگ چندمنظوره ۲۲ هزارنفری است.»
او درباره میزبانی متوالی آزادی از بازیهای لیگ و آسیا، گفت: «به وزیر ورزش اعلام کردم اگر شرایط برگزاری مسابقات در ورزشگاه آزادی به همین شکل یعنی بدون تنفس باشد و اگر با همین رویه پیش برویم، تا دو ماه دیگر امکان میزبانی نداریم.»
مدیرعامل شرکت توسعه و نگهداری در مورد صحبتها پیرامون روی گسل قرار داشتن محل درنظر گرفته شده برای ورزشگاه جدید تهران، گفت: «این موضوعاتی که میبینم، غیر ورزشی است. تا الان میگفتند چرا مجموعه جدید نداریم، حالا این مسائل را مطرح میکنند. مطالعات در حال انجام است و این مطالعات برای همه پروژهها انجام میشود. در این مطالعه محل دقیق خط گسل مشخص میشود. روی خط گسل میتوان پارکینگ و فضای سبز داشت. حتی نزدیک به خط گسل خیلی موضوع طرح نیست و بحث شتاب و سرعت زلزله وجود دارد. اگر واقعا مخاطرهای وجود داشته باشد، قطعاً این کار را نمیکنیم. ضمن اینکه تهران چند خط گسل دارد و برخی به شکلی اطلاعات میدهند که این کار انجام نشود.»
تحقیقات بیبیسی نشان میدهد آلایندههای سمی منتشر شده هنگام مشعلسوزی بیش از آنچه قبلا تصور میشد جان و سلامت میلیونها نفر را به خطر میاندازند.
«مشعلسوزی» به روند سوزاندن گازهای زائد در حین استخراج نفت گفته میشود. این روند در سراسر خلیج فارس از جمله به وسیله امارات متحده عربی، میزبان کنفرانس آب و هوایی «کاپ ۲۸» انجام میشود.
تحقیقات جدید نشان میدهند آلودگی حاصل از مشعلسوزی تا صدها کیلومتر گسترش مییابد و کیفیت هوا را به صورت هشدار دهندهای تحت تاثیر قرار میدهد.
بیبیسی در گزارشی تحقیقی به روند مشعلسوزی در میدانهای نفتی خاورمیانه و پنهانکاری دولتها و شرکتهای دخیل در این مورد پرداخت.
خطرات مشعلسوزی
آلودگی هوای سمی و پنهان غولهای نفتی به مساحت صدها کیلومتر در حال گسترش است و سلامت میلیونها نفر را در شهرهای امارات متحده عربی، کویت، ایران و عراق به خطر میاندازد.
مشعلسوزی قابل اجتناب است و میتوان گازهایی را که حین استخراج نفت سوزانده میشوند برای تولید برق یا گرم کردن خانهها استفاده کرد.
آلایندههای ناشی از مشعلسوزی عبارتند از ذرات ریز (با قطر کمتر از ۲/۵ میکرون)، اوزون، دیاکسید نیتروژن و بنزو آلفا پیرن.
طبق گفته کارشناسان بینالمللی از جمله سازمان بهداشت جهانی، وجود این ذرات در سطوح بالا یا قرار گرفتن در معرض مداوم آنها با سکته مغزی، سرطان، آسم و بیماریهای قلبی مرتبط است.
مطالعات نشان دادهاند کودکانی که در معرض سطوح بالای ذرات ریز معلق قرار دارند، نسبت به آنانی که در معرض این خطر قرار نگرفتهاند، بیشتر در معرض ابتلا به آسم و خسخسهای مزمن هستند.
بیماریهای تنفسی یکی از علل اصلی مرگ و میر در منطقه است و نرخ آسم در امارات متحده عربی یکی از بالاترین رتبههای جهان را دارد.
مشعلسوزی جهانی، منبع اصلی تولید گازهای گلخانهای دیاکسید کربن و متان است که باعث گرم شدن سیاره میشود.
تحقیقات بیبیسی چه میگویند؟
تجزیه و تحلیل انجام شده از سوی بخش عربی بیبیسی نشان میدهد آلودگیهای حاصل از مشعلسوزی تا صدها کیلومتر در سراسر منطقه پخش میشوند.
آلودگی چاههای عراق، ایران و کویت به عنوان بخشی از این مطالعه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
کشورهای درگیر از اظهارنظر در این مورد و پاسخ به سوالات بیبیسی خودداری کردهاند.
اندازهگیری دقیق آلودگی هوا ناشی از مشعلهای گازی روی زمین چالشبرانگیز است و اطلاعات رسمی کمی در این مورد وجود دارد. هر بار که این گاز شعلهور میشود، مقدار معینی از آلودگی آزاد میکند.
دانشمندان محیط زیست با همکاری بیبیسی عربی، این اطلاعات را با دادههای بانک جهانی از حجم گازهایی که در میدانهای نفتی سوزانده میشوند، ترکیب کردند تا میزان آلودگی کلی را تخمین بزنند.
آنها در یک شبیهسازی بر اساس شرایط فعلی آب و هوایی، چگونگی حرکت گازها را در منطقه به دست آوردند.
به عنوان مثال، این مدل نشان میدهد سه میدان دریایی در امارات متحده عربی به آلودگی هوا در شهرهای دوبی و ابوظبی در این کشور و صدها کیلومتر دورتر، میافزایند.
انتشار آلودگی از عراق
تحلیل بیبیسی نشان میدهد در مورد کویت، بخشی از این آلودگی انسانساز ناشی از مشعلهای گازی، در فاصله ۱۴۰ کیلومتری این کشور و در عراق تولید میشود.
بر اساس دادههای بانک جهانی، عراق پس از روسیه با مشعلسوزی نزدیک به ۱۸ میلیارد متر مکعبی، دومین حجم آلودگی ناشی از مشعلسوزی را در جهان دارد.
این رقم میتواند سوخت سالانه مورد نیاز نزدیک به ۲۰ میلیون خانه اروپایی را تامین کند.
میدان نفتی رمیله
بزرگترین منبع مشعلسوزی در جهان از میدان نفتی غولپیکر عراق به نام رمیله است که به وسیله شرکت انگلیسی بریتیش پترولیوم و شرکت ملی نفت چین (پتروچاینا) مدیریت میشود.
این میدان در جنوب عراق و حدود ۳۰ کیلومتری مرز کویت قرار دارد.
تحقیقات بیبیسی نشان میدهند یکی از آلایندههای سرطانزا به نام بنزو آلفا پیرن، در شمال کویت ۱۰ برابر بیشتر از استانداردهای ایمنی اروپا وجود دارد.
در روستاهای نزدیک به این میدان در خود عراق، سطح ذرات ریز معلق بسیار بالا بوده و به حداکثر ساعتی ۱۰۰ میکروگرم بر متر مکعب میرسید.
حد ایمنی توصیه شده از سوی سازمان بهداشت جهانی پنج میکروگرم در متر مکعب است.
علل آلودگی هوای خلیج فارس
بخشی از آلودگی هوا در منطقه خلیج فارس اغلب ناشی از طوفانهای گرد و غبار است. با این حال دکتر بارک الاحمد، پژوهشگر دانشگاه هاروارد معتقد است «همیشه و لزوما اینطور نیست».
او و تیمش دو سال را صرف تجزیه و تحلیل هوا و گرد و غبار کویت کردهاند تا بفهمند آلودگی از کجا میآید.
الاحمد گفت: «در واقع آنچه ما متوجه شدیم این است که تنها ۴۰ درصد آلودگی، ناشی از گرد و غبار بیابانهاست و ۴۲ درصدش از منابعی است که نیروگاهها و صنعت نفت تولید میکنند.»
او به بیبیسی گفت: «این آلودگی هوا ساخته دست بشر است. ما میتوانیم آن را کاهش دهیم. در واقع میتوانیم آن را از بین ببریم. ذرات ریز معلق میتوانند وارد جریان خون شوند و به کلیهها، مغز، قلب و سایر اندامهای بدن آسیب برسانند. همچنین ورود این ذرات به سیستم تنفسی میتواند منجر به حمله حاد آسم شود. در برخی مواقع میتواند حتی زندگی افرادی را که در معرض این آلاینده قرار دارند تهدید کند.»
این مطالعه مدلسازی اولیه اثرات بالقوه قابل توجهی از مشعلسوزی را بر کیفیت هوا در منطقه خلیج فارس نشان میدهد اما اندازهگیریها و تحلیلهای بیشتری برای تعیین کمیت بار سلامتی مورد نیاز است.
بریتیش پترولیوم از بازیگران اصلی نفت در منطقه است. این پیمانکار پیشرو در میدان نفتی رمیله و شرکت نفت کویت است و مسوولیت ۸۲ درصد از مشعلسوزی در این کشور را بر عهده دارد.
بریتیش پترولیوم گزارش داده است سال گذشته ۵۳ میلیون پوند از عملیات خود در کویت سود کسب کرده است.
این شرکت در پاسخ به بیبیسی گفته است: «همانطور که قبلا گفتهایم، بریتیش پترولیوم هرگز اپراتور مشعلسوزی میدان رمیله نبوده است.»
مصرف گاز حاصل از استخراج نفت بهعنوان سوخت
به گفته بانک جهانی، به جای سوزاندن گاز مورد اشاره، میتوان آن را برای تامین برق خانههای مردم استفاده کرد. اما هزینه اولیه نصب فنآوری مورد نیاز برای انجام این کار زیاد است.
بانک جهانی تخمین میزند فنآوری مورد نیاز در سطح جهانی حدود ۱۰۰ میلیارد دلار هزینه داشته باشد اما اگر جلوی مشعلسوزی گرفته شود، فروش سالانه این گاز حدود ۱۶ میلیارد دلار خواهد بود.
شرکت گاز بصره
در سال ۲۰۱۳ دولت عراق و غول نفت و گاز شِل، شرکت گاز بصره را برای برداشت این گاز در سه میدان بزرگ رمیله، قرنه و زبیر راهاندازی کردند.
شرکت شل به بیبیسی گفت: «هدف شرکت، جمعآوری گازی است که تا پیش از این در سه میدان نفتی غول پیکر، طی روند مشعلسوزی از بین میرفت.»
بر این اساس شرکت گاز بصره بیش از ۶۳ درصد از گاز این میدانها را جمع میکند اما توانایی جمعآوری همه آن را ندارد.
نقش امارات متحده عربی
بیبیسی با تکیه بر اسنادی فاش کرد امارات متحده عربی قصد داشته از نقش خود به عنوان میزبان کنفرانس آب و هوایی سازمان ملل به عنوان فرصتی برای دستیابی به قراردادهای نفت و گاز استفاده کند.
امارات ۲۰ سال پیش مشعلسوزی معمول را ممنوع کرد اما تصاویر ماهوارهای نشان میدهند با وجود خطرات بالقوه برای سلامتی ساکنان این کشور و کشورهای همسایه، این روند همچنان در میدانهای نفتی این کشور ادامه دارد.
اگرچه امارات متحده عربی در مورد مشعلسوزی پاسخی به بیبیسی نداده است اما شرکت ملی نفت ابوظبی اعلام کرد: «ما روی هدف خود برای حذف مشعلسوزی تا سال ۲۰۳۰ تمرکز کردهایم. در حال حاضر مشعلسوزی ما نرخ کمتری نسبت به میانگین صنعت جهانی دارد.»
دیوید آر. بوید، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر و محیط زیست گفت: «یافتههای بیبیسی بسیار نگرانکننده است. شرکتها و دولتهای بزرگ نفتی در خاورمیانه با ناتوانی در مقابله با آلودگی هوای ناشی از سوختهای فسیلی، حقوق انسانی میلیونها نفر را نقض میکنند.»
بوید افزود: «با وجود رنج عظیم انسانی، غولهای نفت و دولتهای نفتی مانند همیشه با مصونیت کامل و مسوولیتپذیری صفر به تجارت خود ادامه میدهند.»
صندوق کودکان ملل متحد، یونیسف، روز جمعه خواستار اجرای آتشبس پایدار در غزه شد و انفعال را «تایید کشتار کودکان» توصیف کرد.
این موضع، پس از پایان آتشبس یک هفتهای بین اسرائیل و حماس گرفته شد.
جیمز الدر، سخنگوی یونیسف در ارتباط ویدیویی از غزه با خبرنگاران گفت: «یک آتشبس پایدار باید اجرا شود.»
او افزود: «بیعملی، در وجود خود، تایید کشتار کودکان است.»
وزارت امور خارجه قطر اعلام کرد از آغاز دوباره حملات اسرائیل به غزه «ابراز تاسف عمیق» میکند.
در بیانیه منتشر شده از سوی این وزارتخانه آمده است که مذاکرات برای توقف درگیریها ادامه دارد اما: «تداوم بمباران نوار غزه در اولین ساعات پس از پایان آتشبس، تلاشهای میانجیگری را پیچیده و فاجعه انسانی را در این باریکه تشدید میکند.»
دولت قطر در این بیانیه بار دیگر هر گونه هدف قرار دادن غیرنظامیان را محکوم کرد و از جامعه بینالمللی خواست تا به تلاشهایشان برای توقف خشونت در غزه سرعت دهند.
پیشتر شماری از رسانهها خبر داده بودند با وجود از سر گیری حملات اسرائیل و حماس، تلاش کشورهای میانجی برای بازگشت آتشبس ادامه دارد.
حماس مدعی شد اسرائیل پیشنهاد آزادی گروگانهای بیشتر و تحویل گرفتن اجساد یک خانواده اسرائیلی را که در حملات هوایی کشته شدهاند، رد کرده است.
شبکه خبری الجزیره به نقل از بیانیه این گروه شبهنظامی نوشت: «ما پیشنهاد دادیم اجساد خانواده بیباس را تحویل دهیم، پدرشان را آزاد کنیم تا بتواند در خاکسپاری آنها شرکت کند و دو زندانی اسرائیلی را هم تحویل دهیم.»
به گفته حماس، اسرائیل تمامی این پیشنهادها را رد کرده است زیرا از قبل تصمیم خود را برای از سرگیری عملیات نظامی در نوار غزه، گرفته بوده.
دولت اسرائیل هنوز به این ادعای حماس واکنشی نشان نداده است.
دفتر نخستوزیری اسرائیل صبح روز جمعه در بیانیهای، حماس را متهم به نقض آتشبس کرد و گفت این گروه از آزادی گروگانهای بیشتر خودداری کرده و حملاتش را پیش از پایان رسمی آتشبس در صبح جمعه از سر گرفته است.
خانواده بیباس که اسارتشان از سوی حماس در هفتههای گذشته خبرساز شده، شامل یک نوزاد ۱۰ ماهه به نام «کفیر»، کودکی چهار ساله به نام «آریل»، مادرشان «شیری» و پدرشان «یاردن» است.
این خانواده روز هفتم اکتبر و در حمله حماس از خانه خود در کیبوتص واقع در جنوب اسرائیل ربوده شدند. کفیر، کمسنترین گروگان از ۲۴۰ فرد ربوده شده به دست این گروه شبهنظامی است.
چند روز پیش و در میانه اجرای توافق آتشبس، حماس گفت کفیر، برادر چهار ساله و مادرشان بر اثر حملات هوایی اسرائیل کشته شدهاند.