اطلس زندان‌های ایران: از آغاز خیزش مهسا، صدور حکم شلاق علیه کنشگران سیاسی ۴ برابر شده

با گذشت ساعاتی از پایان نماز جمعه امروز، گزارش یا تصویری از چهل‌وچهارمین راهپیمایی اعتراضی زاهدانی‌ها مخابره نشده اما گروه رسانه‌ای حال‌وش از حضور پر‌تعداد نیروهای نظامی در سطح شهر زاهدان خبر داد.

بر اساس این گزارش، روز ۱۳ مرداد نیروهای نظامی و انتظامی همانند جمعه‌های گذشته در تمام خیابان‌های شهر زاهدان حضوری پررنگ داشتند.

علاوه بر زاهدان، در شهرهای دیگر استان سیستان و بلوچستان مانند خاش، ایرانشهر، سراوان و چابهار هم حضور و گشت‌زنی نیروهای نظامی و امنیتی گزارش شده است.

تداوم این فضای امنیتی در حالی‌ است که کانال‌های اطلاع‌رسانی دفتر امام جمعه اهل سنت زاهدان خبر دادند عبدالحمید اسماعیل‌زهی با وجود حاضر شدن در مراسم نماز جمعه روز ۱۳ مرداد، به علت «کسالت جزیی» در این مراسم سخنرانی نکرده است.

به‌جای مولوی عبدالحمید که از جمعه خونین زاهدان در روز هشتم مهر سال گذشته تاکنون خطبه‌هایی انتقادی علیه حکومت ایراد کرده است، نماز جمعه امروز زاهدانی‌ها را عبدالغنی بدری، امام جمعه موقت و معاونت دارالعلوم مسجد مکی برگزار کرد.

امام جمعه اهل سنت زاهدان اما جمعه هفته گذشته (روز ششم مرداد) که هم‌زمان با دهم محرم و عاشورا بود، بخش عمده خطبه‌های خود را به قیام امام سوم شیعیان علیه یزید، حاکم وقت اختصاص داد و تلویحا آن را با مسایل امروز نیز مقایسه کرد.

عبدالحمید اسماعیل‌زهی با اشاره به «جنایات یزید» برای بقای حکومت خود گفته بود: «هیج حکومتی اعم از مسلمان و غیر مسلمان نباید برای بقای خودش انسان‌ها را بکشد.»

مولوی عبدالحمید همچنین یادآور شد که «یزید اهل گفتمان، انتقاد و قابل اصلاح نبود و مصیبتی بود که جهان اسلام را گرفتار خودش کرد» و برای همین حسین بن علی، علیه او قیام کرد.

او در پایان سخنانش و در آستانه چهل‌وسومین جمعه اعتراضی مردم زاهدان از آن‌ها خواسته بود پس از اتمام نماز، مصلای این شهر را به دلیل هم‌زمانی با عاشورا «با ذکر خدا و بدون سر دادن شعار» ترک کنند و به خانه‌های خود برگردند.

از روز ۲۳ تیر و هم‌زمان با آغاز ماه محرم، نمازگزاران زاهدان بدون سر دادن شعارهای اعتراضی و با راهپیمایی سکوت مصلای این شهر را ترک کرده‌اند.

این راهپیمایی‌های اعتراضی از جمعه خونین زاهدان در هشتم مهر سال گذشته آغاز شد که در آن با حمله ماموران حکومتی به نمازگزاران، دست‌کم ۱۰۰ شهروند کشته و ده‌ها تن دیگر نابینا، مجروح و دچار نقص عضو شدند.

کاربران شبکه‌های اجتماعی با انتشار عکس‌هایی از غزاله چلابی در سالروز تولدش، از ساکنان آمل و شهرهای نزدیک به آن خواستند روز جمعه ۱۳ مرداد بر سر مزار این جوان معترض حاضر شوند.

قرار است در دیگر شهرهای ایران نیز مردم در روز سیزدهم مرداد با حضور بر مزار کشته‌شدگان خیزش انقلابی علیه جمهوری اسلامی، یاد آنان و غزاله چلابی را گرامی بدارند.

بسیاری از کاربران در توییتر یادآوری کردند که اگر در سی‌ام شهریور سال گذشته گلوله ماموران حکومتی به پیشانی غزاله چلابی شلیک نشده بود یا اگر «جمهوری اسلامی وجود نداشت»، امروز او ۳۴ ساله می‌شد.

«نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم» که از آخرین جملات غزاله چلابی پیش از کشته شدن است، یکی از پرتکرارترین توییت‌ها در یادآوری سالروز تولد اوست.

اما هم‌زمان با گرامی‌داشت تولد و یاد غزاله چلابی، اعضای گروه موسیقی طایفه «سادات نیاک» در آمل که ویدیوی حضور و ادای احترامشان به او بر سر مزارش در روز عاشورا در شبکه‌های اجتماعی بسیار بازتاب داشت، از سوی نهادهای امنیتی مجبور به «اعتراف اجباری» شدند.

آن‌ها در این اعترافات اجباری از «مردم آمل» عذرخواهی کرده و گفته‌اند مارش عزا را برای امام سوم شیعیان نواخته‌اند نه غزاله چلابی.

فاطمه مجتبایی، مادر غزاله چلابی در استوری اینستاگرام خود با انتشار تصویر یکی از اعضای این گروه، خطاب به او نوشت: «مهم کار ارزشمندی بود که انجام دادی. بقیه‌اش اصلا مهم نیست.»

پیشتر حساب کاربری غزاله چلابی در توییتر که برای گرامی‌داشت یاد این جوان کشته‌ شده در جریان خیزش انقلابی راه‌اندازی شده است، خبر داد برخی اعضای گروه موزیک تکیه «نیاکی» در آمل بازداشت و احضار شده‌اند.

به گفته این حساب توییتری، اعضای این گروه که در روز عاشورا با لباس‌های سفید در کنار مزار غزاله چلابی، موزیک «از خون جوانان وطن لاله دمیده» را نواختند و به او ادای احترام کردند، از سوی اداره اطلاعات آمل بازداشت یا به این اداره احضار شدند.

با وجود این برخورد سرکوب‌گرانه، مردم در آمل، شامگاه جمعه ششم مرداد و هم‌زمان با شب عاشورا که به «شام غریبان» شهرت دارد، بر سر مزار محصور شده چلابی رفته و زنان، آواز «به سوی تو» از داریوش رفیعی را همخوانی کردند.

فاطمه مجتبایی نیز همراه با دسته‌های عزاداری که برای ادای احترام مقابل مزار محصور‌شده فرزندش رفته بودند، بدون حجاب اجباری عزاداری کرد.

او در واکنش به دیوارکشی اطراف مزار دخترش با انتشار تصویری از گل‌باران آن از سوی شهروندان نوشت: «حتی اگر دیوار برلین باشد باز مردم کم نمی‌آورند. چشم‌هایتان را باز کنید، ببینید و از حسرت و حسادت بمیرید؛ آن‌ها در قلب مردم حک شده‌اند.»

اما در آستانه تولد و همچنین سالگرد کشته شدن غزاله چلابی، شورا فکری، فعال مدنی، تصاویری از مزار او منتشر کرده بود که نشان می‌داد نرده‌های اطراف مزار کنده شده و به جای آن دیوار کشیده‌اند.

غزاله چلابی روز ۳۰ شهریور و در جریان خیزش انقلابی و در میان معترضانی که مقابل فرمانداری آمل تجمع کردند حضور داشت و مشغول فیلمبرداری با تلفن همراهش بود که یکی از ماموران داخل فرمانداری گلوله‌ای به پیشانی او شلیک کرد.

دوربین گوشی او پس از تیر خوردنش هم روشن بود و علاوه بر صحنه اصابت گلوله، تمام اتفاقات بعد از تیر خوردنش را نیز ضبط و ثبت کرد.

در این ویدیو، غزاله چلابی لحظاتی پیش از کشته شدن به تجمع‌کنندگان می‌گوید «نترسید» و پس از اصابت گلوله، صدای فریاد مردم به گوش می‌رسد که می‌گویند «یکی را کشتند».

این ویدیو واکنش‌های فراوانی را در داخل کشور و نیز در سطح بین‌المللی به همراه داشت.

طبق این گزارش، در دانشگاه شهید باهنر کرمان، بهارک اختردانش و محمدمهدی علومی، از اساتید گروه دامپزشکی این دانشگاه، به دلیل حمایت از دانشجویان در فضای مجازی، حکم انفصال و اخراج گرفته‌اند.

در دانشگاه بهشتی نیز دایره عقیدتی سیاسی رهام افغانی خراسکانی، عضو هیات علمی دانشکده‌ی معماری و شهرسازی، را احضار کرده و گزارش‌ها از احتمال اخراج او خبر می‌دهد. پیش‌تر نیز فرهاد شریعت‌راد از دیگر اساتید دانشگاه بهشتی در شرف قطع همکاری قرار گرفته بود.

در دانشگاه تهران نیز ناصر مقدم کوهی، استاد گروه ارتباط تصویری، از احتمال قطع همکاری دانشگاه با خود به دلیل حمایت از دانشجویان معترض خبر داد.

شورای صنفی دانشجویان هشدار داد: «اخراج سیاسی اساتید به اتهام حمایت از دانشجویان، می‌تواند در بلندمدت با تهی‌ساختن دانشگاه از اساتید متعهد و دغدغه‌مند و ارجحیت یافتن معیارهای فشل و غیرآکادمیک، ورود نیروهای فاقد وجاهت علمی به دانشگاه‌ را هموار می‌سازد.»

در حالی که حکومت فشارهای خود را بر اساتید دانشگاه‌ها افزایش داده، روز سه‌شنبه کمیته پیگیری وضعیت بازداشت‌شدگان نیز اسامی ۱۴۷ دانشجو از ۴۳ دانشگاه را منتشر کرد که به دلیل احکام انضباطی در جریان خیزش انقلابی ایرانیان از حق تحصیل محروم شده‌اند.

از میان دانشگاه‌هایی که احکام انضباطی علیه دانشجویان آن‌ها منتشر شده، «علوم پزشکی تبریز»، «تهران» و «علامه طباطبایی» بیشترین تعداد احکام صادره را دارند.

آمار دقیقی از دانشجویان تعلیق یا ممنوع‌الورود شده به دانشگاه در یک سال اخیر و به دلیل رعایت نکردن حجاب یا مشارکت در تجمع‌های اعتراضی در دست نیست اما بر اساس گفته‌های دانشجویان، صدها دانشجو از ادامه تحصیل محروم شده‌اند.

جنبش دانشجویی در شکل‌گیری و تداوم خیزش انقلابی سال گذشته نقش مهمی داشت و نیروهای سرکوب با حمله به دانشگاه‌ها و ضرب و جرح و دستگیری دانشجویان سعی کردند این موج اعتراضی را کنترل کنند.

ایران‌اینترنشنال در گزارشی به گفت‌وگو با دست‌کم ۱۵ دانشجو پرداخت که تاکید داشتند این آزارها در دانشگاه‌های سراسری و آزاد و در شهرهای مختلف از حدود پنج ماه پیش تاکنون، افزایشی چشم‌گیر داشته است.

دانشجویان و فعالان دانشجویی می‌گویند در آستانه سالگرد خیزش انقلابی ایرانیان علیه جمهوری اسلامی در شهریور ماه، نیروهای امنیتی می‌خواهند از شکل‌گیری موج جدیدی از اعتراضات دانشجویی جلوگیری کنند.

این دانشجویان در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال ضمن تاکید بر اینکه «سرکوب رویه‌ای جدید نیست»، یادآور شدند دور تازه این فشارها پس از خیزش انقلابی، حکایت از استیصال حکومتی دارد که تنها راه مقابله با دانشجویان معترض را پرونده‌سازی و حذف آن‌ها از محیط دانشگاه می‌بیند.

اعدام معترضان سیاسی با دادرسی‌هایی که آشکارا غیرقانونی است

کمپین حقوق بشر ایران با هشدار درباره افزایش چشم‌گیر اعدام‌ها با انگیزه سیاسی در ایران، نوشت که در ۱۰ ماه گذشته دست‌کم ۱۷ مرد عمدتا جوان در جریان دادرسی‌هایی آشکارا غیرقانونی، به دار آویخته شدند.

اگرچه جمهوری اسلامی از بدو پیدایش خود تاکنون افراد زیادی را به دلایل سیاسی مانند اعتراض یا تجمع مسالمت‌آمیز و عضویت در گروه‌های مخالف اعدام کرده است، اما استفاده آشکار حکومت از اعدام به‌عنوان تاکتیک ارعاب و تلافی علیه منتقدان در ماه‌های گذشته تشدید شده است.

هادی قائمی، مدیر اجرایی کمپین حقوق بشر ایران گفت: «جامعه بین‌المللی باید موضع خود را در برابر مقامات ایرانی روشن کند که ادامه کشتار وحشیانه‌اش منجر به تشدید انزوای سیاسی و اقتصادی جمهوری اسلامی خواهد شد.»

به گفته قائمی، بدون اقدام هماهنگ بین‌المللی قوی، جهان در واقع «به این قتل‌عام چراغ سبز نشان می‌دهد».

از آغاز خیزش انقلابی ایرانیان در شهریور ماه گذشته و پس از قتل حکومتی ژینا (مهسا) امینی، هفت نفر به دلیل شرکت در اعتراضات و دست‌کم ۱۰ نفر دیگر به دلیل «جرایم سیاسی» مختلف به دار آویخته شدند.

بر اساس این گزارش، همگی این اعدام‌ها پس از محاکمه‌هایی انجام شد که مشخصه‌شان «نقض شدید حقوق متهم و نبود دادرسی عادلانه‌» بوده است که نه تنها جمهوری اسلامی در قوانین خود آن‌ها را ذکر کرده بلکه با امضای معاهدات بین‌المللی هم آن‌ها را پذیرفته است.

سلب حق دسترسی به وکیل و جایگزین شدن وکیل تعیینی قوه قضاییه، استفاده از شکنجه برای گرفتن «اعترافات اجباری» و استفاده از آن به‌عنوان مدرکی برای محکومیت، سلب حق دفاع موثر در دادگاه از طریق مخفی نگاه داشتن پرونده‌ها و سایر روش‌های غیرقانونی و همچنین عدم حضور هیات منصفه در محاکمه این افراد به دلیل جرایم سیاسی از جمله موارد نقض دادرسی عادلانه است.

به گفته کمپین حقوق بشر ایران، «افساد فی‌ الارض» و «محاربه» یا همان «جنگ با خدا» اتهاماتی «مبهم و کلی» هستند که دست حاکمان را برای اجرای خودسرانه مجازات اعدام برای فعالان سیاسی باز می‌گذارند.

اما علاوه بر ۱۷ نفری که از سپتامبر ۲۰۲۲ (اواخر شهریور سال گذشته) تاکنون به دلایل سیاسی به دار آویخته شدند، ده‌ها شهروند دیگر نیز به دلیل اعتراض، به «افساد فی‌ الارض» و «محاربه» متهم شده و در خطر اعدام قرار دارند.

۲۰ درصد از اعدام‌ها مربوط به جمعیت پنج درصدی بلوچ‌هاست

بر اساس گزارش کمپین حقوق بشر ایران،‌ علاوه بر اعدام‌های با انگیزه سیاسی، صدها نفر دیگر هم در کشور به دلیل جرایمی عمدتا مربوط با مواد مخدر به دار آویخته شدند که ناقض هنجارهای بین‌المللی بوده و عمدتا اقلیت‌ها را هدف قرار می‌دهد.

همان‌طور که سازمان عفو بین‌الملل نیز پیش‌تر تاکید کرده است، اعدام‌های مرتبط با مواد مخدر در ایران به‌طور نامتناسبی بر افرادی از قشر ضعیف اقتصادی یا به حاشیه رانده شده تاثیر گذاشته است.

اقلیت قومی بلوچ در ایران حدود ۲۰ درصد از اعدام‌های گزارش شده را تشکیل می‌دهند؛ با وجود اینکه جمعیت بلوچ‌ها تنها پنج درصد از کل جمعیت ایران است.

در همین راستا کمپین «فعالین بلوچ» به تازگی از اجرای حکم یک زندانی ۷۳ ساله به نام حسین گمشادزهی در زندان مرکزی زاهدان خبر داد و اعلام کرد او که به اتهام جرایم مرتبط با مواد مخدر از سال ۱۳۹۸ زندانی بود، روز ۱۰ مرداد، بدون اطلاع خانواده و آخرین ملاقات به دار آویخته شد.

بر اساس گزارش رسانه‌های مستقل خبری، طی ۴۸ ساعت یعنی از بامداد هشتم تا بامداد دهم مرداد، حکم اعدام دست‌کم ۱۳ زندانی بلوچ در زندان‌های ایران اجرا شده است.

گروه رسانه‌ای حال‌وش پیش‌تر با اتکای به جزییات نحوه اجرای احکام اعدام تاکید کرده بود موارد مشترکی از «نقض قانون و ابهامات روال قضایی» علیه این افراد مشهود بوده است.

بر اساس این گزارش، هیچ‌یک از زندانیان با خانواده خود ملاقات آخر را انجام نداده‌اند و خانواده صرفا برای تحویل گرفتن پیکر بستگان خود به زندان فرا خوانده شده‌اند.

باید هزینه‌ سیاسی اعدام شهروندان بلوچ را برای حکومت بالا برد

در پی افزایش اعدام‌ بلوچ‌ها در ایران، شماری از کاربران شبکه‌های اجتماعی و کنش‌گران حقوق بشری و مدنی، با استفاده از هشتگ «نسل‌کشی بلوچ» نسبت به آن واکنش نشان دادند.

آرش صادقی، کنش‌گر مدنی در توییتر خود نوشت: «در سرزمینی به‌ نامِ سیستان و بلوچستان، بعضا بسیاری از افراد شناسنامه ندارند. یعنی در شمارگانِ جمعیتِ زنده محسوب نمی‌شوند. کاش اعدام ۱۳ نفر در بلوچستان به اندازه اعدام همان تعداد افراد در نقاط دیگر برای ما حائز اهمیت باشد.»

تعدادی از کاربرها هم با یادآوری سخنان نوید افکاری پیش از اعدام که خطاب به «ملت شریف ایران» گفته بود «سکوت شما یعنی حمایت از ظلم و ظالم»، خواهان واکنش جدی و موثر در برابر اعدام بلوچ‌ها شدند.

محمود امیری مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران در این رابطه نوشت: «باید با اعتراض و پوشش خبری، هزینه‌ سیاسی اعدام شهروندان بلوچ را برای حکومت بالا ببریم. سکوت جایز نیست.»

از اول ژانویه ۲۰۲۳ برابر با ۱۱ دی سال ۱۴۰۲ تاکنون، دست‌کم ۴۲۳ اعدام در ایران ثبت شده است.

بر اساس گزارش سازمان حقوق بشر ایران، ثبت این تعداد از اعدام در کم‌تر از یک سال در حالی‌ است که در طول سال گذشته میلادی، در مجموع ۵۸۲ نفر اعدام شدند.

مرکز مشاوره و آموزش حقوقی «دادبان» به نقل از فعالان شبکه‌های مجازی در خوزستان نوشت که شاکر بوری روز نهم مرداد و در پی مراجعه به اداره اطلاعات سپاه آبادان برای استرداد تلفن همراهش، ناپدید شده است.

بر اساس این گزارش، پیش‌تر هم نیروهای لباس شخصی با یورش به منزل او، تلفن همراهش را ضبط کرده و با خود برده بودند.

شاکر بوری اهل خوزستان است و در ویدیوهای متعددی به زبان طنز به انتقاد از مسوولان کشور و نابه‌سامانی‌ها و مشکلات پرداخته است.

با گذشت سه روز از بازداشت بوری، او تاکنون هیچ تماسی با خانواده خود نداشته است و اطلاعی از وضعیتش در دسترس نیست.

این طنزپرداز مدتی پیش تصویری از تاریخچه «تماس‌های ناشناس» نهادهای امنیتی را با خودش منتشر کرده و در یک استوری نوشته بود: «بعد از تماس برادران بالا و ارشاد، منِ خطاکارِ عوضی، دو استوری و پست ثبت‌احوال و علم‌الهدی رو پاک کردم. ببخشید.»

بوری همچنین در چندین استوری در هفته‌های گذشته به احضار چندباره خود هم اشاره کرده بود: «هر روز یک خط قرمز جدید، هر روز تعهد بابت چیزی جدید. نقدِ طنز من که برگرفته از شیرین‌کاری خودتان است، کجای امنیت کشور را تهدید کرده که هر بار باید من را احضار کنید؟»

او در ادامه گفته بود: «دیگر حوصله این ماراتن احضار- بازجویی- تعهد را ندارم؛ جرم ما این است که حرف می‌زنیم. باید دید و ساکت شد که مبادا به حضرات بر بخورد.»

شاکر بوری همچنین در یکی از استوری‌های اینستاگرامش درباره یکی از بازجویی‌های خود گفت که از او می‌پرسند «از کی خط می‌گیری؟» و در ادامه نوشت: «از فقر، بدبختی و سفره و سرمایه مردمی که با وجود این بی‌سوادها نصف شد، خط می‌گیرم.»

حبیب موسوی، شاعر، به دست اطلاعات سپاه دستگیر شد

حبیب موسوی، شاعر، نویسنده و منتقد نیز روز دوشنبه ۹ مرداد پس از احضار به اطلاعات سپاه گرگان بازداشت شده و نزدیکانش هیچ خبری از او ندارند.

رضا اکوانیان، روزنامه‌نگار و شاعر، در توییتر خود خبر داد که «ابتلای حبیب به بیماری‌ها و مشکلات جسمی متعدد، ناراحتی قلبی، دیسک کمر، افت شدید قند و فشار، مشکلات معده و کلیه و ...» نگرانی نزدیکان او را درباره تداوم بازداشتش بیشتر کرده است.

به گفته اکوانیان، موسوی در آخرین توییتش نوشته بود: «دو کارمند بانک رو به خاطر خدمات دادن به زنان بی‌حجاب بازداشت کردن. بعد موندم تو برگه تفهیم اتهام چی باید بنویسن جای جرم؟ اجرای وظیفه قانونی در محل کار؟»

بی‌خبری از وضعیت مهدی اعتماد سعید پس از دو ماه بازداشت

در ماه‌های گذشته احضار و بازداشت فعالان فضای مجازی، هنرمندان و طنزپردازان گسترش یافته است؛ از جمله مهدی اعتماد سعید، هنرمند تئاتر و بازی‌پرداز که حدود دو ماه پیش بازداشت شد.

این هنرمند تئاتر، پروژه مسوولیت اجتماعی «جمعه‌بازی» را از ۱۰ سال پیش آغاز کرد و با سفر به مناطق کم‌برخوردار ایران مانند استان‌های جنوبی، مناطق سیل‌زده و زلزله‌زده به «بازی با کودکان» پرداخت.

صفحه اینستاگرامی پروژه پرتآپ درباره گسترش فرهنگ بازی به وسیله او نوشت: «بعدها جمعه‌بازی هم‌زمان با تهران در شهرهای دیگری مانند ایرانشهر، فولادشهر و ساری هم برگزار شد. همچنین گروه‌های مختلف ورزشی، موسیقی، نمایشی،‌ فعالان کودک، فعالان حوزه بازی و سرگرمی، تولیدکنندگان بازی، ناشران، مدارس، مهدکودک‌ها، خیریه‌ها، سرای محله‌ها و ... هم در جمعه‌بازی پارک لاله تهران حاضر شدند.»

به گفته نزدیکانش، مهدی اعتماد سعید از امکان داشتن وکیل، ارتباط با خانواده و پیگیری پرونده در روندی شفاف و عادلانه محروم مانده است.

ترانه علیدوستی، هنگامه قاضیانی، حمید پورآذری، سهیلا گلستانی، زینب موسوی و ده‌ها هنرمند و طنزپرداز دیگر نیز در جریان خیزش انقلابی ایرانیان علیه جمهوری اسلامی و به دلیل همراهی با اعتراضات مردم بازداشت و برای مدتی زندانی شدند.