واشینگتنپست: پنتاگون برای جبران کمبود تسلیحات، شرکتهای دفاعی را تحت فشار گذاشت
پنتاگون از شرکتهای دفاعی آمریکا خواسته است همزمان با کاهش شدید ذخایر موشکی در جنگ با حکومت ایران، برنامههای خود را برای افزایش سریع تولید و تحویل تسلیحات ارائه کنند.
پنتاگون از شرکتهای دفاعی آمریکا خواسته است همزمان با کاهش شدید ذخایر موشکی در جنگ با حکومت ایران، برنامههای خود را برای افزایش سریع تولید و تحویل تسلیحات ارائه کنند.
واشینگتنپست با استناد به یادداشتی از وزارت جنگ آمریکا گزارش داد که استیو فاینبرگ، معاون وزیر جنگ، به مدیران صنایع تسلیحاتی ۲۱ روز فرصت داده است تا برنامههای خود را برای افزایش تولید قابلیتهای حیاتی و تحویل سریعتر آنها ارائه کنند.
فاینبرگ در این یادداشت نوشته است چرخههای چندساله توسعه تسلیحات دیگر پذیرفتنی نیست و آمریکا باید برنامههای تولید را بهشدت تسریع کند و ظرفیت کارخانههای دفاعی را افزایش دهد.
این دستور در شرایطی صادر شده است که جنگ با حکومت ایران بخش قابل توجهی از ذخایر موشکی آمریکا را مصرف کرده و کمبود مهمات به یکی از موضوعات تنش میان دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و وزارت جنگ تبدیل شده است.
بر اساس گزارش واشینگتنپست، ارتش آمریکا تنها در نخستین ماه جنگ بیش از ۸۵۰ موشک کروز تاماهاک و بیش از هزار موشک رهگیر پاتریوت و تاد شلیک کرد. آمریکا همچنین در هفتههای نخست درگیری بیش از هزار و ۳۰۰ موشک بالستیک تاکتیکی ارتش را به کار گرفت.
تحلیل مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی نشان میدهد موجودی جهانی موشکهای پاتریوت از دو هزار و ۲۰۰ فروند پیش از جنگ به کمتر از ۸۲۷ فروند کاهش یافته است. ذخیره موشکهای تاد نیز از ۴۵۲ فروند به کمتر از ۲۷۸ فروند رسیده است.
واشینگتنپست پیشتر گزارش داده بود که کاهش ذخایر مهمات و سامانههای دفاعی، خطر برای نظامیان آمریکایی را افزایش داده و کاخ سفید را واداشته است از تشدید بیشتر حملات خودداری کند.
ترامپ با این حال گفته است آمریکا «مقادیر عظیمی» مهمات در اختیار دارد و تسلیحات بیشتری نیز بر اساس نیاز در حال تولید و انتقال به این کشور است.
پنتاگون در ماههای اخیر چارچوب چند توافقنامه را با شرکتهای بزرگ دفاعی و شرکتهای نوپای فناوری امضا کرده است. هدف این توافقها افزایش تولید مهمات ارزانقیمت و سامانههای پیشرفته پدافند هوایی، از جمله موشکهای رهگیر پاتریوت و تاد، اعلام شده است.
وزارت جنگ آمریکا همچنین قراردادی به ارزش حداکثر ۵۸ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار به لاکهید مارتین واگذار کرده است تا تولید موشکهای پیشرفته پک-۳ تا سال ۲۰۳۰ سه برابر شود.
با این حال، کارشناسان میگویند بسیاری از توافقهای اعلامشده الزامآور نیستند و اجرای آنها به تامین بودجه از سوی کنگره بستگی دارد. لایحه بودجه دفاعی یک تریلیون و ۱۵۰ میلیارد دلاری آمریکا بهدلیل مخالفت دموکراتها با افزایش گسترده هزینهها همچنان در بنبست قرار دارد.
تام کاراکو، مدیر پروژه دفاع موشکی در مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، این توافقها را «توافق برای رسیدن به توافق» توصیف کرده و گفته است تاکنون قراردادهای نهایی اندکی منعقد شدهاند.
فاینبرگ از شرکتهای دفاعی خواسته است سرمایهگذاریهای مشخص و طرحهای توسعه کارخانهها را برای پشتیبانی از سفارشهای بیشتر و بلندمدت پیشنهاد کنند. او همچنین از این شرکتها خواسته است آمادگی خود را برای مشارکت مالی و پذیرش بخشی از خطر سرمایهگذاری نشان دهند.
برخی پیمانکاران دفاعی در انتظار تصمیم کنگره، هزینههای افزایش تولید را از منابع خود تامین کردهاند؛ اقدامی که به گفته کارشناسان، برای شرکتهای سهامی عام خطر مالی قابل توجهی به همراه دارد.
فیدان شنبه ۱۷ خرداد گفت توافق دفاع مشترک مکه میان سه کشور از نظر فنی بر سازوکاری مشابه ماده پنجم پیمان ناتو استوار است و این ائتلاف علیه کشور مشخصی تشکیل نشده، حدود دو سال برای آمادهسازی آن مذاکره شده و کشورهای دیگری نیز خواهان پیوستن به آن هستند.
عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه جمعه ۱۶ مرداد توافقنامه دفاعی مشترکی امضا کردند؛ اقدامی که در بحبوحه تنشهای خاورمیانه، سه متحد آمریکا را در برابر تهدیدهای امنیتی ناشی از حملات جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن به یکدیگر نزدیکتر میکند.
این توافق در مکه به امضای محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، رسید.
این سه کشور در بیانیهای مشترک اعلام کردند «توافقنامه دفاعی مشترک مکه» با هدف «تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه» تنظیم شده و بر اساس آن، حمله مسلحانه به هر یک از اعضا، حمله به هر سه کشور تلقی خواهد شد.
فیدان در ادامه اظهاراتش درباره این توافق دفاعی سهجانبه به روابط عربستان و جمهوری اسلامی پرداخت و گفت برداشت آنکارا از مذاکرات با مقامهای سعودی این است که ریاض خواهان جنگ با جمهوری اسلامی نیست.
او گفت عربستان رویکرد «بجنگیم و نابودشان کنیم» ندارد.
به گفته فیدان، موضع عربستان این است که مداخله نظامی علیه جمهوری اسلامی راهحل نیست و مسائل باید از طریق مذاکره و توافق حل شود.
وزیر امور خارجه ترکیه گفت یکی از پایههای سیاست خارجی آنکارا افزایش «مالکیت منطقهای» است؛ به این معنا که کشورهای منطقه خود مسئولیت بیشتری برای امنیت و ثبات محیط پیرامونیشان بر عهده بگیرند.
به گفته او، تجربه مداخله قدرتهای هژمونیک خارج از منطقه نشان داده که این بازیگران لزوما مشکلات را حل نمیکنند و گاه بحرانها را شدیدتر میکنند.
فیدان گفت آمادهسازی توافق مکه حدود دو سال طول کشیده است. بر اساس توضیحات او، ترکیه، عربستان و پاکستان در این ساختار متعهد میشوند تهدیدی برای امنیت یکدیگر نباشند و در برابر تهدیدهای خارجی نیز در چارچوب دفاع جمعی عمل کنند.
او سازوکار توافق را از نظر فنی مشابه ماده پنجم ناتو توصیف کرد. با این حال تاکید کرد که در متن توافق، «تهدید مشترک» مشخصی تعریف نشده است.
فیدان گفت دبیرخانه این ساختار در عربستان سعودی مستقر خواهد شد. سه کشورهمچنین رزمایشها و دورههای آموزشی مشترک خواهند داشت تا توان همکاری و اقدام مشترک نیروهای نظامی خود را افزایش دهند.
وزیر امور خارجه ترکیه بدون آنکه از کشور خاصی نام ببرد گفت کشورهای دیگری نیز خواهان پیوستن به این ائتلاف هستند.
با این حال او گفت معتقد است مصر در مرحله بعد میتواند در این ائتلاف حضور داشته باشد.
به گفته فیدان، چشمانداز رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، این است که این ساختار به سه کشور محدود نماند و در صورت امکان کشورهای بیشتری زیر چتر آن قرار گیرند.
فیدان این روند را یکی از مهمترین گامها برای ایجاد ثبات پایدار در منطقه توصیف کرد.
وزیر امور خارجه ترکیه، احتمال شکلگیری یک «پیمان قفقاز» را در آینده منتفی ندانست و گفت در صورت نیاز، سازوکارهای امنیتی جدید در این منطقه قابل ایجاد است. فیدان درباره این پیمان توضیح بیشتری نداد.
او همچنین ترکیه را حلقهای بالقوه برای پیوند معماری امنیتی اروپا و خاورمیانه معرفی کرد.
مساله تنگه هرمز
فیدان با اشاره به جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی و بسته شدن تنگه هرمز گفت در شرایط فعلی مهمترین اولویت، دستیابی به توافقی است که امکان بازگشایی این آبراه را، حتی به صورت موقت، فراهم کند.
به گفته او، دورهای ۶۰ روزه برای چنین توافق موقتی مطرح شده است. فیدان گفت کشورهای منطقه، آمریکا، کشورهای اروپایی و آسیایی خواهان بازگشایی هرچه سریعتر تنگه هستند و فشار گستردهای برای دستیابی به راهحل وجود دارد.
مقامهای جمهوری اسلامی از نزدیک بودن توافق با عمان خبر داده اما درعین حال تاکید کردهاند این توافق بهتنهایی به معنای باز شدن تنگه هرمز نیست و آمریکا باید دیگر شروط تهران را برآورد و از جمله غرامت بپردازد، به محاصره بندرهای ایران پایان دهد، داراییهای مسدودشده را آزاد کند و تحریم فروش نفت و فرآوردههای پتروشیمی را لغو کند.
تا کنون نشانهای از پذیرش این شروط در واشینگتن دیده نشده است.
وزیر امور خارجه ترکیه در ادامه سخنان خود در روز شنبه ۱۷ مرداد درعین حال میان تاثیر تنگه هرمز و دریای سرخ بر ترکیه تفاوت قائل شد.
او گفت از منظر انرژی، بسته شدن هرمز در حال حاضر تأثیر مستقیمی بر ترکیه ندارد، اما بسته شدن حوزه تجارت دریای سرخ موضوعی است که مستقیماً با منافع اقتصادی و تجاری ترکیه ارتباط پیدا میکند.
انزوای سیاسی اسرائیل
فیدان در ارزیابی تحولات غزه نیز گفت رویکرد حماس که به گفته او منافع مردم فلسطین را در اولویت قرار داده، شایسته تقدیر است و مردم فلسطین نیز این رویکرد را ارزیابی خواهند کرد.
وزیر امور خارجه ترکیه در ادامه بر افزایش فشار سیاسی بینالمللی بر اسرائیل تأکید کرد و گفت «انزوای سیاسی بینالمللی» اسرائیل باید بدون وقفه ادامه داشته باشد.
به گفته فیدان، یکی از موضوعاتی که اسرائیل بیش از همه از آن نگران است، گسترش همین انزوای بینالمللی است. او بر این اساس، فشار دیپلماتیک و سیاسی را یکی از ابزارهای مهم جامعه بینالمللی در برابر سیاستهای اسرائیل دانست.
فیدان همچنین گفت تا زمانی که هدف اصلی اسرائیل «فلسطینیزدایی از غزه» باشد، تلاشها و اقداماتی که مانع دستیابی به یک راهحل پایدار میشود، ادامه خواهد داشت.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، شنبه ۱۷ مرداد گفت مقامهای جمهوری اسلامی به دولت آمریکا اطلاع دادهاند که برنامهای برای دریافت عوارض از عبور و مرور در تنگه هرمز ندارند. با وجود این مقامهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی بار دیگر تاکید کردند که مذاکره با عمان بهمعنای بازگشایی تنگه هرمز نیست و چنین امری مشروط به تغییر رفتار ایالات متحده است.
ونس به شبکه فاکسنیوز گفت: «با آنکه برخی افراد در داخل حکومت ایران درباره دریافت عوارض صحبت میکنند، ایرانیها به ما گفتهاند که برنامهای برای دریافت عوارض از عبور و مرور در تنگه هرمز ندارند. اما باز هم منتظر میمانیم ببینیم در عمل چه اقداماتی انجام میشود.»
او افزود: «انتظار ما این است که همان میزان نفت و گازی که پیش از آغاز درگیری از خلیج فارس خارج میشد، همچنان خارج شود. ایرانیها به ما گفتهاند که همین کار را انجام خواهند داد. ائتلاف کشورهای خلیج فارس نیز همین را میخواهد.»ونس گفت: «اما ما اعتماد نمیکنیم؛ راستیآزمایی میکنیم. ما در واقع به جای حرفهای افراد، به اقدامات آنها نگاه میکنیم.»
معاون رییسجمهوری آمریکا افزود: «مشکل اصلی این است که ایرانیها در آغاز جنگ تعداد زیادی مین در منطقه کار گذاشتند. بنابراین، اکنون ما در حال بررسی این هستیم که چگونه میتوان یک سازوکار تردد ایجاد کرد تا کشتیهایی که عبور میکنند، بتوانند با امنیت از تنگه عبور کنند. این موضوع، البته، شامل مینروبی و همچنین تعهد حکومت ایران به شلیک نکردن به کشتیهای تجاری میشود.»
ونس همچنین درباره جمهوری اسلامی گفت: «آنها بهشدت تحت فشار هستند. میخواهند این موضوع تمام شود. پرسش این است که آیا آنها و ساختارشان قادر خواهند بود اقداماتی را که برای رضایت ما ضروری است، انجام دهند یا نه.»
این اظهارات در شرایطی عنوان شد که امارات متحده عربی خبر داد بامداد شنبه یک نفتکش متعلق به شرکت ملی نفت ابوظبی در تنگه هرمز هدف حمله موشکی جمهوری اسلامی قرار گرفته است.
پیشتر دونالد ترامپ هشدار داده بود که در پاسخ به هر حمله به شناورهای تجاری، اهدافی در خاک ایران مورد حمله قرار خواهند گرفت و خسارات واردشده به کشتیها از محل داراییهای مسدودشده ایران پرداخت خواهد شد.
جمهوری اسلامی: تنگه هرمز با توافق با عمان باز نمیشود
در همین حال محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی شنبه ۱۷ مرداد در اولین اظهارنظر پس از مطرح شدن اخباری مبنی بر عزل و یا استعفای او، در پیامی اعلام کرد تا آمریکا رفتار خود را اصلاح نکند، تنگه هرمز باز نخواهد شد.
ذوالقدر افزود: «تصحیح رفتار آمریکا شامل پایان جنگ علیه ایران و متحدانش در لبنان، فلسطین، یمن و عراق، رفع تحریمها، پرداخت کامل خسارت جنگها، آزادسازی داراییهای مسدودشده و پایان محاصره دریایی و هوایی ایران است.»
او گفت: «شورای عالی امنیت ملی چه در جنگ و چه در مذاکره، هرگز کوتاه نخواهد آمد.»
پس از آنکه محمدباقر خرازی، برادر همسر مسعود خامنهای، در اظهاراتی جنجالی خبر از برکناری محمدباقر ذوالقدر و جانشینی محسن رضایی، مشاور نظامی مجتبی خامنهای داد، روزنامه سازندگی گزارش داد که محمدباقر ذوالقدر از سمت دبیری شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی استعفا کرده اما مسعود پزشکیان، رییس شورای عالی امنیت ملی، استعفای او را نپذیرفته است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی نیزساعاتی پیش از انتشار پیام ذوالقدر، به خبرنگاران گفت: «باز شدن تنگه هرمز تابع شرایط دیگری از جمله جبران موارد نقض تفاهمنامه اسلامآباد از سوی آمریکا است.»
همزمان سخنگویان سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی نیز شنبه در اظهارات جداگانهای بر بسته ماندن تنگه هرمز حتی در صورت توافق با عمان تاکید کردند.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، شنبه ۱۷ مرداد گفت بازگشایی تنگه هرمز تابع شرایط جمهوری اسلامی است و ارتباطی با مذاکرات ایران و عمان ندارد.
او به خبرنگاران گفت: «بازشدن تنگه هرمز به پذیرش کامل شروط ایران از سوی آمریکا و دست برداشتن آنان از دخالت در روند مذاکرات منطقهای بستگی دارد. هر زمان که آمریکا شرایط ما را بپذیرد، قطعا تنگه هرمز باز خواهد شد.»
محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش جمهوری اسلامی، نیز در تجمع حامیان حکومت در تهران گفت: «امروز نظم ایرانی بر تنگه هرمز حاکم است و این وضعیت غیرقابل بازگشت است. آمریکا چارهای جز پذیرش وضعیت موجود ندارد، در غیر این صورت هزینههایی بهمراتب بیشتر از گذشته متحمل خواهد شد.»
سخنگوی ارتش افزود: «نیروهای مسلح تا تثبیت کامل این نظم در تنگه هرمز، با قدرت ایستادهاند. نیروهای مسلح در این مسیر، هم از انگیزه و اراده مستحکم برخوردارند و هم از توان دفاعی لازم.»
با این همه، مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی شنبه در یک نشست از ضرورت دستیابی به توافقی با آمریکا دفاع کرد و گفت: «معتقدم اکنون بهترین زمان برای توافق است؛ چرا که انسجام، قدرت و وحدت در کشور وجود دارد. هر اندازه طرف مقابل برای رسیدن به توافق پیش برود، ما نیز پیش میرویم، اما اگر بخواهد زور بگوید، زیر بار زور نمیرویم.»
پزشکیان افزود: «برای همیشه که نمیتوان جنگید؛ بالاخره باید جنگ را در یک نقطه به پایان رساند. باید در جایی که بیشترین نفوذ و امکان اثرگذاری را داریم، بتوانیم کار کنیم و تلاش کنیم.»
او گفت: «مسائل تنها با جنگ حل نمیشود، بلکه متغیرهای مختلفی وجود دارد که باید روی آنها کار کنیم. ما تلاش میکنیم در مسیر صلح، بر اساس همان بندهایی که در تفاهمنامه وجود داشته است، حرکت کنیم.»
خبرگزاری رسمی امارات، وام، ابتدا به نقل از شرکت ملی نفت ابوظبی گزارش داد که یکی از شناورهای این شرکت در ساعات اولیه روز شنبه با موشک هدف قرار گرفته است. براساس این گزارش در این حمله کسی آسیب ندیده و وضعیت تحت کنترل است.
در پی این حمله وزارت امور خارجه امارات متحده عربی با انتشار بیانیهای اعلام کرد: «هدف قرار دادن کشتیرانی تجاری و استفاده از تنگه هرمز بهعنوان ابزاری برای فشار یا باجگیری اقتصادی، اقدامات راهزنی دریایی از سوی سپاه پاسداران است.»
در این بیانیه آمده است چنین اقداماتی تهدیدی مستقیم برای ثبات منطقه و مردم آن و همچنین امنیت جهانی انرژی محسوب میشود.
امارات همچنین از جمهوری اسلامی خواست حملات را متوقف کند، به توقف کامل اقدامات خصمانه پایبند باشد و تنگه هرمز را بهطور کامل و بدون قید و شرط بازگشایی کند.
واکنشها به تازهترین حمله جمهوری اسلامی
کشورهای منطقه نیز حمله جمهوری اسلامی به نفتکش اماراتی را محکوم کردهاند.
وزارت امور خارجه کشورهای عربستان سعودی، قطر، کویت، بحرین، مصر و اردن با انتشار بیانیههایی جمهوری اسلامی را مسئول این حمله و پیامدهای ادامه «حملات بیرحمانه» خواندند.
این کشورها با محکومیت شدید حمله به نفتکش متعلق به شرکت ملی نفت ابوظبی، این اقدام را تعرض به امنیت و ایمنی کشتیرانی و امنیت عرضه جهانی انرژی دانستند و بر همبستگی کامل خود را با امارات متحده عربی تاکید کردند.
در این بیانیهها همچنین بر مخالفت با استفاده از تنگه هرمز بهعنوان اهرم فشار و ضرورت بازگشایی بدون قید و شرط این آبراه تاکید شده است.
جاسم محمد البدیوی، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس، نیز حمله جمهوری اسلامی به یک نفتکش متعلق به شرکت ادنوک امارات متحده عربی هنگام عبور از تنگه هرمز را بهشدت محکوم کرد و آن را «تشدید خطرناک و غیرقابل قبول تنشها» خواند.
دبیرخانه شورای همکاری خلیج فارس اعلام کرد البدیوی هدف قرار دادن کشتیرانی، تاسیسات و اموال غیرنظامی را نقض جدی حقوق بینالملل و تهدیدی مستقیم برای امنیت کشتیرانی و تجارت بینالمللی در یکی از مهمترین گذرگاههای آبی جهان دانسته است.
البدیوی همچنین با هرگونه تلاش جمهوری اسلامی برای تبدیل تنگه هرمز به ابزاری برای فشار و تهدید مخالفت کرد و از جامعه جهانی خواست برای توقف این حملات و جلوگیری از تکرار آنها موضعی قاطع اتخاذ کند.
او همچنین خواستار تضمین آزادی و امنیت کشتیرانی بر اساس اصول حقوق بینالملل، حقوق بینالملل دریاها و قطعنامههای بینالمللی مرتبط شد.
دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس بار دیگر همبستگی کامل این شورا با امارات متحده عربی و حمایت از اقدامهای این کشور برای حفاظت از امنیت، حاکمیت، اموال و منافع خود را اعلام کرد.
نبیل فهمی، دبیرکل اتحادیه کشورهای عرب، نیز حمله جمهوری اسلامی به یک نفتکش متعلق به شرکت ادنوک امارات متحده عربی را در تنگه هرمز، محکوم کرد و این حمله را حلقهای جدید در زنجیره نقض مستمر اصل آزادی کشتیرانی و امنیت مسیرهای دریایی از سوی جمهوری اسلامی دانست.
وزارت امور خارجه عمان نیز حملات مکرر به کشتیها هنگام عبور از تنگه هرمز را محکوم کرد و گفت این اقدامات نقض قوانین بینالمللی و حاکمیت آبهای سرزمینی است و امنیت کشتیرانی و امنیت و ثبات منطقه را تهدید میکند.
در بیانیه وزارت امور خارجه عمان که شنبه ۱۷ مرداد منتشر شد، در عین حال تاکید شده است که مذاکرات جاری با جمهوری اسلامی درباره ترتیبات مربوط به کشتیرانی در تنگه هرمز در «فضایی مثبت و سازنده» پیش میرود.
حمله در میانه مذاکره
حمله به نفتکش اماراتی در شرایطی صورت گرفته که مقامهای جمهوری اسلامی از نزدیک بودن دستیابی به یک توافق با عمان برای کنترل تردد شناورها در تنگه هرمز خبر دادهاند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، شنبه ۱۷ مرداد در نشستی خبری گفت مذاکرات با عمان درباره سازوکار حقوقی و مدیریت تنگه هرمز و تعیین مسیر تردد در این آبراه ادامه دارد و دو طرف به توافق «بسیار نزدیک شدهاند».
او با اشاره به پیچیدگیهای فنی و حقوقی مذاکرات گفت در حال حاضر دو طرف درباره تعیین یک مسیر موقت گفتوگو میکنند که مبنای مسیر اصلی و نهایی خواهد بود.
وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی افزود نیروهای نظامی و دریایی جمهوری اسلامی و عمان بر اساس نقشههای موجود درباره این مسیر مذاکره کردهاند و پس از جمعبندی این گفتوگوها، مسیر جدید مشخص خواهد شد.
با این حال عراقچی نیز تاکید کرد: «باز شدن تنگه هرمز تابع شرایط دیگری از جمله جبران موارد نقض تفاهمنامه اسلامآباد از سوی آمریکا است.»
مقامهای جمهوری اسلامی در روزهای اخیر همزمان با انتشار اخباری مبنی بر پیشرفت مذاکرات تهران و مسقط تاکید کردهاند که توافق با عمان بهتنهایی به معنای امن و باز شدن تنگه هرمز نیست.
حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، شنبه ۱۷ مرداد گفت بازگشایی تنگه هرمز تابع شرایط جمهوری اسلامی است و ارتباطی با مذاکرات ایران و عمان ندارد.
او به خبرنگاران گفت: «بازشدن تنگه هرمز به پذیرش کامل شروط ایران از سوی آمریکا و دست برداشتن آنان از دخالت در روند مذاکرات منطقهای بستگی دارد. هر زمان که آمریکا شرایط ما را بپذیرد، قطعا تنگه هرمز باز خواهد شد.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز چهارشنبه ۱۴ مرداد گفت بستهشدن تنگه هرمز ناشی از تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل و پیامدهای امنیتی آن برای کل منطقه بود و تفاهم ایران- عمان به تنهایی نمیتواند به معنای امن شدن تنگه برای کشتیهای عبوری باشد.
او به خبرنگاران گفت عوامل ناامنکننده تنگه هرمز از سوی آمریکا، بهویژه محاصره دریایی و دیگر تهدیدها علیه ایران و منافع آن همچنان وجود دارد.
پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۹ اسفند، کشتیرانی در این مسیر بارها مختل شده و این امر موجب افزایش قیمت نفت، هزینههای حملونقل دریایی و تشدید نگرانیهای امنیتی شده است.
شرکت ملی نفت ابوظبی جمعه ۱۶ مرداد اعلام کرده بود که «حملات بدون تحریک» علیه کارکنان و داراییهایش تاثیر قابلتوجهی بر فعالیتهای این شرکت گذاشته است؛ با این حال، این شرکت همچنان در «محیطی بهشدت دشوار» به تعهدات خود در برابر مشتریان عمل میکند.
بهگفته این شرکت از زمان آغاز درگیری، ۱۵ فروند از شناورهایش هنگام عبور از تنگه هرمز با موشک و پهپاد هدف قرار گرفتهاند و سه مورد از این حملات تنها در هفته جاری رخ داده است. بهگفته شرکت ملی نفت ابوظبی، این حملات به کشته شدن یک خدمه و زخمی شدن ۲۰ نفر دیگر انجامیده است.
ادنوک در بیانیه روز جمعه خود عاملان این حملات را مشخص نکرد.
ادنوک، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان انرژی در جهان است و نفت خام، گاز طبیعی و فرآوردههای پالایششده را به مشتریان در سراسر جهان صادر میکند.
در مطلبی که در این خبرگزاری منتشر شده، آمده است: «بر اساس برخی روایتها، نام تنگه هرمز از نام یک ایزد زرتشتی گرفته شده که مقدر بود پس از ۹ هزار سال رویارویی با دشمن خود، سرانجام پیروز شود.»
رهبران جمهوری اسلامی نیز اکنون احساس میکنند پیروزی خودشان نزدیک است و برای رسیدن به آن، به چنین صبر حماسی و طولانیای نیاز ندارند.
بر اساس این گزارش، محاسبه تهران این است که فشار نظامی در نهایت ایالات متحده را وادار خواهد کرد کنترل ایران بر این آبراه مهم برای انتقال انرژی جهان را بپذیرد و در این رویارویی، گذشت زمان به سود جمهوری اسلامی است.
از سوی دیگر، روزنامه گاردین شنبه ۱۷ مرداد در یادداشتی تحلیلی نوشت که جمهوری اسلامی با طولانی کردن مذاکرات میکوشد هزینه سیاسی جنگ ایران را تا انتخابات میاندورهای آمریکا برای دونالد ترامپ بالا ببرد.
گرچه این راهبرد میتواند رییسجمهوری آمریکا را تضعیف کند، اما برخی در ایران نگرانند ترامپ ضعیفشده، واکنش خطرناکتری نشان دهد.
بر اساس مطلب آسوشیتدپرس، رهبران جمهوری اسلامی از کاهش ذخایر برخی تسلیحات کلیدی آمریکا، از جمله موشکهای پیشرفته رهگیر، آگاه هستند. آنها میدانند جنگ در میان مردم آمریکا بهشدت نامحبوب است و تا زمانی که تنگه هرمز عمدتا بسته بماند، قیمت بنزین و سایر کالاها در آستانه انتخابات کنگره آمریکا در ماه نوامبر بالا خواهد ماند.
آنها همچنین میدانند تلاش برای باز کردن تنگه هرمز با توسل به زور، پرهزینه خواهد بود و ممکن است به اعزام نیروهای زمینی آمریکا نیاز داشته باشد.
حوثیها، متحدان جمهوری اسلامی در یمن، نیز میتوانند دامنه جنگ را گسترش دهند و مسیر مهم دیگری در تجارت جهانی را مختل کنند.
بر اساس این منطق، رییسجمهوری آمریکا گزینهای جز تسلیم شدن در برابر خواستههای تهران ندارد.
خطرهای راهبرد تهران
این راهبرد برای جمهوری اسلامی بدون خطر نیست.
ترامپ به حملاتی اشاره کرده است که بخش بزرگی از رهبری ارشد، نیروی دریایی و نیروی هوایی حکومت ایران را از میان بردهاند.
او در مواضع خود میان تهدید به تشدید جنگ و اعلام پیشرفت در مذاکرات، در نوسان است.
اقتصاد ایران نیز آسیب شدیدی دیده که بخشی از آن ناشی از محاصره آمریکاست.
ایرانیان فقط چند ماه پیش در اعتراضاتی گسترده به خیابانها آمدند و احتمال تکرار چنین اعتراضهایی وجود دارد.
همچنین کافی است که رهبران جمهوری اسلامی به سرنوشت آنچه ترامپ در ابتدا «سفر کوتاهمدت» خود به خاورمیانه توصیف میکرد، نگاه کنند.
این وضعیت یادآوری میکند که جنگها بهندرت مطابق انتظار اولیه طرفهای درگیر پیش میروند.
توافقی که میتواند یک پیروزی مهم برای ایران باشد
تهران خبر داده است به توافقی با عمان برای مدیریت تنگه هرمز که میان دو کشور قرار دارد، نزدیک شده است.
اجرای چنین توافقی مشروط به لغو محاصره ایران از سوی آمریکا خواهد بود. بنابراین حتی اگر، آنطور که تهران میگوید، هیچ مذاکره مستقیمی میان جمهوری اسلامی و آمریکا در جریان نباشد، اجرای توافق به موافقت ترامپ نیاز خواهد داشت.
رییسجمهوری آمریکا نیز گفته است شخصا در مذاکرات مربوط به تنگه هرمز دخیل است، گفتوگوها بهخوبی پیش میرود و ممکن است بهزودی توافقی حاصل شود.
ترامپ ۱۵ مرداد، هنگام امضای فرمانهای اجرایی مرتبط با حق شهروندی در خاک آمریکا، در پاسخ به پرسشی درباره دستیابی به توافق گفت نمیخواهد اعلام کند توافقی حاصل شده است، اما تنگه در حال حاضر «تا حدودی باز» است.
هنوز مشخص نیست آیا این توافق به تهران اجازه خواهد داد برای عبور کشتیها از تنگه هرمز عوارض دریافت کند یا خیر.
با این حال، توافق احتمالی میتواند کنترل حکومت ایران را بر آبراهی که پیش از جنگ یک مسیر بینالمللی باز بود، رسمیت ببخشد؛ تنگهای که حدود یکپنجم نفت و گاز معاملهشده در جهان از آن عبور میکرد.
پاتریک وینتور، دبیر دیپلماتیک روزنامه گاردین، در یادداشتی تحلیلی در این روزنامه نوشت که برای بسیاری در ایران، گرفتن انتقام از ترامپ به هدفی مستقل در جنگ تبدیل شده؛ موضوعی که در مراسم دفن علی خامنهای نیز با درخواستهای گسترده برای انتقام بازتاب یافت.
بیاعتمادی جمهوری اسلامی به آمریکا سابقهای طولانی دارد، اما بخشی از خصومت کنونی شخصا متوجه ترامپ است. او توافق هستهای (برجام) را کنار گذاشت، دستور کشتن قاسم سلیمانی را صادر کرد و دو بار تهران را وارد مذاکرات هستهای کرد، اما پس از آن وارد جنگ با حکومت شد.
ترامپ بابت کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی یا تلاش برای کشتن مسعود پزشکیان نیز ابراز پشیمانی نکرده است.
با نزدیک شدن انتخابات میاندورهای ماه نوامبر در ایالات متحده، رسانهها در ایران کاهش محبوبیت ترامپ را دنبال کرده و آن را به نارضایتی از جنگ و قیمت بالای نفت مرتبط میدانند.
مذاکراتی که از انتخابات عبور میکند
نویسنده گاردین در تحلیل خود نوشت که تمرکز بر انتخابات آمریکا در ایران، این هفته آشکارتر شد: کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت پس از توافق بر سر مسیر عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز، رسیدن به مرحله دوم مذاکرات هستهای، دو تا چهار ماه زمان خواهد برد.
برنامه اولیه، آغاز این مرحله ظرف ۳۰ روز پس از امضای تفاهمنامه اسلامآباد با آمریکا بود، اما به گفته غریبآبادی، دولت ترامپ آن را کنار گذاشت.
او رفع تحریمها، پایان محاصره بنادر ایران، آزادسازی داراییهای ایران و تعهدات تازه برای خودداری از اقدامات خصمانه را از مقدمات مرحله دوم دانست؛ روندی که میتواند از انتخابات میاندورهای عبور کند.
اگر جدول زمانی تهران عملی شود، ترامپ هنگام انتخابات بدون تعهدی از تهران درباره سلاح هستهای و با صورتحساب اقتصادی سنگین جنگی شکستخورده، روبهرو خواهد بود.
جیسون برودسکی از «اتحاد علیه ایران هستهای»، احتمال ادامه درگیری بر سر تنگه هرمز را بالا دانست و گفت تهران علاقهای ندارد پیش از انتخابات به دولت ترامپ آرامش بدهد.
خبرگزاری حکومتی مهر نیز نوشت که جمهوری اسلامی، ترامپ را در برابر دوراهی قرار داده است: ادامه جنگ فشار سیاسی و اقتصادی و افت محبوبیتش را تشدید میکند؛ کاهش تنش هم ممکن است از سوی هوادارانش عقبنشینی از شعارهای انتخاباتی تلقی شود. از این منظر، نتیجه جنگ در صندوق رای آمریکا تعیین میشود، نه میدان نبرد.
ترامپ ضعیفتر، فرصت یا خطر؟
وینتور در ادامه تحلیل خود نوشت که برخی در تهران معتقدند از دست رفتن کنگره میتواند دست ترامپ را ببندد، به استیضاح او بینجامد یا تامین مالی جنگ را متوقف کند.
مصطفی زهرانی، دیپلمات سابق جمهوری اسلامی، تاکید کرده است که شکست انتخاباتی باعث میشود ترامپ نتواند به جنگ بازگردد و مذاکرات را جدی بگیرد.
اما ناصر هادیان، استاد روابط بینالملل دانشگاه تهران، مخالف است.
به باور هادیان، تهران باید اکنون از پیروزیهایش بهره ببرد، زیرا ترامپ در صورت شکست در انتخابات، انگیزه کمتری برای توافق خواهد داشت و اسرائیل و دیگران راحتتر میتوانند به او فشار بیاورند.
به گفته او، کسانی که توصیه میکنند تا انتخابات صبر شود، سیاست آمریکا را نمیشناسند.
دیپلماتهای ایرانی در مجموع معتقدند نارضایتی مردم آمریکا از ادامه جنگ و نگرانی نامزدهای جمهوریخواه، آزادی عمل ترامپ را محدود خواهد کرد. با این حال، اگر او احساس کند چیزی برای از دست دادن ندارد، شکست انتخاباتیاش میتواند نتیجه معکوس داشته باشد.
