یک مقام دولت آمریکا به نیویورکپست گفت که جمهوری اسلامی هنوز هیچ مبلغی از شش میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده خود را بهعنوان پرداخت اول دریافت نکرده است و تا زمانی که تهران به «شاخصهای تعیینشده» نرسد، این پول آزاد نخواهد شد.
این مقام دولت آمریکا که نامش اعلام نشده، سهشنبه ۹ تیر به این روزنامه گفت حکومت ایران هنوز هیچ بخشی از شش میلیارد دلار داراییهای مسدودشدهای را که آمریکا در ازای پیشرفت در اجرای یادداشت تفاهم آمریکا و جمهوری اسلامی وعده داده بود آزاد نکرده است؛ موضوعی که همزمان با بازگشت ایران به میز مذاکرات در قطر مطرح شده است.
او افزود: «هیچیک از داراییهای مسدودشده آزاد نشده است و تا زمانی که ایران الزامات تعیینشده در یادداشت تفاهم را برآورده نکند، هیچیک از این داراییها آزاد نخواهد شد. هیچ چیز رایگان داده نمیشود و همه چیز به تحقق شاخصهای مشخص وابسته است.»
این مقام آمریکایی افزود در حالی که جمهوری اسلامی استدلال کرده است این منابع مالی باید یکجا در اختیارش قرار گیرد، آمریکا قصد دارد همزمان با پیشرفت مذاکرات و اقدام عملی تهران در حوزههای کلیدی این مبالغ را بهصورت تدریجی و مرحلهای و مستقیما به فروشندگان و نه رهبران حکومت ایران پرداخت کند.
او گفت: «ایران این مذاکرات را با این مطالبه آغاز کرد که بهمحض امضای این یادداشت تفاهم، داراییها و منابع مالی مسدودشده خود را دریافت کند. ما این درخواست را رد کردیم و آنها در نهایت پذیرفتند که تا زمانی که به تعهدات خود عمل نکنند، هیچ پولی دریافت نخواهند کرد.»
اظهارات این مقام آمریکایی درباره آزاد نشدن داراییهای مسدودشده ایران که در قطر نگهداری میشود، همزمان با ورود استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه آمریکا، به دوحه منتشر شد.
این در حالی است که هیاتی از ایران دوشنبه راهی قطر شد تا درباره نحوه دسترسی به این داراییهای مسدودشده گفتوگو کند.
جمهوری اسلامی دوشنبه ۸ تیر با قاطعیت گزارشها مبنی بر بازگشت به مذاکره با آمریکاییها در هفته جاری را رد کرد، اما جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، سهشنبه گفت این موضع ظاهرا ناشی از تفاوت در برداشت تهران از ساختار مذاکرات است.
در حالی که تیمهای فنی آمریکا و جمهوری اسلامی چهارشنبه ۱۰ تیر با میانجیگری قطر دیدار خواهند کرد، این دیدارها به صورت جداگانه انجام میشود و مذاکرات نیز به شکل غیرمستقیم پیش خواهد رفت.
ونس گفت: «یکی از چیزهایی که درباره ایرانیها برای من هم جالب و هم ناامیدکننده است این است که میگویند: "نه، نه. هیچ گفتوگوی صلحی در جریان نیست، اما گفتوگوهای فنی میان آمریکا و ایران درباره توافقهای صلح وجود دارد. من میگویم، بسیار خب، این ظاهرا یک تاکتیک مذاکره ایرانی و یک شیوه بیان ایرانی است که من آن را درک نمیکنم.»
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی سهشنبه اعلام کرد که تیم مذاکرهکننده این کشور بر نحوه آزادسازی داراییهای مسدودشده تمرکز خواهد کرد؛ داراییهایی که به گفته مقامهای آمریکایی، تنها پس از آنکه تهران به شاخصهای تعیینشده دست یابد، آزاد خواهند شد.
این مقام آمریکایی همچنین به نیویورکپست گفت: «همزمان با اینکه ایران تنگه هرمز را دوباره باز کند، دریافت عوارض عبور را متوقف کند و به سایر شاخصهای تعیینشده برسد، خواهد توانست بهصورت مرحلهای از کاهش محدودیتها بهرهمند شود. اگر آنها یادداشت تفاهم را اجرا کنند، آنگاه میتوانند برای خریدهای بشردوستانه کالاهای آمریکایی به بخشی از داراییهای مسدودشده خود دسترسی پیدا کنند.»
بهگفته مقامهای آمریکایی، این کمک بهدلیل وضعیت بسیار نامناسب اقتصاد ایران ضروری است؛ وضعیتی که فشار مضاعفی بر رهبری سیاسی تهران وارد کرده است.
یک مقام آمریکایی دیگر نیز دوشنبه به نیویورکپست گفته بود: «حکومت ایران میداند که باید در برابر مردم خود پاسخگو باشد و به همین دلیل پذیرفته است که در ازای دریافت کمکهای بشردوستانه، شاخصهای تعیینشده از سوی ما را برآورده کند.»
او افزود: «مردم ایران شایسته صلح و امنیت هستند. اقتصاد آنها در حال سقوط آزاد است و در نتیجه سوءمدیریت دولت خود با کمبود شدید مواد غذایی و افزایش قیمتها روبهرو هستند.»
وبسایت آمریکایی اکسیوس سهشنبه ۹ تیر نوشت این ابهام از آنجا ناشی میشود که واشینگتن همزمان دو مسیر دیپلماتیک را دنبال میکند؛ مسیری با محوریت تهران که با مشارکت جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، پیش رفته و مسیری دیگر با تمرکز بر لبنان و اسرائیل که مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، هدایت آن را بر عهده داشته است.
به نوشته این وبسایت، این روندها در قالب سه توافق دنبال شدهاند: یادداشت تفاهم ۲۷ خرداد میان واشینگتن و تهران، توافق ۳۱ خرداد که ونس در سوئیس با جمهوری اسلامی درباره لبنان به دست آورد و چارچوب توافقی که با هدایت روبیو، جمعه پنجم تیر میان اسرائیل و لبنان امضا شد.
اکسیوس افزود موفقیت مذاکرات تهران و واشینگتن، که به بازگشت ثبات نسبی به بازارهای جهانی نفت کمک کرد، تا حد زیادی به توانایی ترامپ در ایجاد توازن میان این دو مسیر و مدیریت منافع متضاد جمهوری اسلامی، اسرائیل و لبنان بستگی دارد.
بر اساس این گزارش، در مسیر روبیو، طرفها برای جلوگیری از دخالت جمهوری اسلامی در لبنان تلاش کردهاند. اما توافقی که ونس با تهران درباره لبنان پیش برده، برای جمهوری اسلامی نقشی در روند آتشبس میان اسرائیل و حزبالله در نظر گرفته شده است.
اکسیوس نوشت این تفاوت رویکرد، مذاکرهکنندگان اسرائیلی و لبنانی را درباره موضع واقعی واشینگتن دچار ابهام کرد. به همین دلیل، آنها هفته گذشته از میانجیهای آمریکایی خواستند روشن کنند کدامیک از این دو مسیر، سیاست رسمی دولت ترامپ را بازتاب میدهد.
همزمان، یک مقام کاخ سفید به سیانان گفت جرد کوشنر، نماینده ویژه ترامپ، سهشنبه برای دیدار با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر و دیگر میانجیها به دوحه میرود.
سیانان نوشت کوشنر در شکلدهی سیاست خاورمیانهای دولت ترامپ، از جمله پیشبرد «پیمان ابراهیم»، نقش مهمی داشته است.
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر نیز برگزاری نشست در سطح عالی میان مقامهای آمریکایی و جمهوری اسلامی را رد کرد و گفت کوشنر و استیو ویتکاف برای گفتوگو با میانجیها به قطر سفر میکنند.
اختلاف بر سر نقش جمهوری اسلامی در لبنان
یادداشت تفاهم ۱۴ بندی تهران-واشینگتن بهطور ضمنی خروج اسرائیل از لبنان را بخشی از توافق نهایی دو طرف میداند، اما در توافق امضاشده میان اسرائیل و لبنان، نیروهای اسرائیلی باید طی چند مرحله و مشروط به خلع سلاح حزبالله از لبنان خارج شوند.
حزبالله و متحدانش توافقی را که با هدایت روبیو به دست آمده، بیاعتبار اعلام کرده و خواستار پایبندی طرفها به یادداشت تفاهم آمریکا و جمهوری اسلامی شدهاند که ونس در امضای آن نقش داشت. با این حال، مقامهای آمریکایی میگویند این دو توافق با یکدیگر در تعارض نیستند.
به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، یادداشت تفاهم تهران-واشینتگتن بر «حاکمیت لبنان» تاکید دارد و توافق امضاشده میان اسرائیل و لبنان نیز با همین اصل سازگار است، زیرا دولت لبنان آن را امضا کرده است.
در همین حال، اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، گفت پایان جنگ در لبنان «تعهد آمریکا» است و واشینگتن باید اسرائیل را نیز به اجرای آن وادار کند.
در سوی دیگر، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، سهشنبه خطاب به نیروهای ارتش این کشور گفت حزبالله «مهمترین حلقه محور جمهوری اسلامی در لبنان» است و اکنون تنها هشت درصد از موشکها و راکتهای آن باقی مانده است.
او افزود با اقدامات ارتش اسرائیل، به جمهوری اسلامی و حزبالله گفته شد «اینجا جایی برای شما نیست» و این یک ضربه سنگین به محور جمهوری اسلامی است.
در بخش دیگری از گزارش اکسیوس آمده است ونس و روبیو در جریان بررسیهای داخلی دولت درباره یادداشت تفاهم ۲۷ خرداد دیدگاههای متفاوتی داشتند.
به نوشته این وبسایت، ونس از توافق با جمهوری اسلامی برای پایان جنگ، بازگشایی تنگه هرمز و کمک به ثبات اقتصاد آمریکا حمایت میکرد، در حالی که روبیو نسبت به این یادداشت تفاهم و احتمال دستیابی به یک توافق جامع هستهای تردید داشت.
با این حال، مقامهای دولت آمریکا به اکسیوس تاکید کردند میان ونس و روبیو اختلافی وجود ندارد و هر دو هماهنگ با یکدیگر و در چارچوب سیاستهای ترامپ عمل میکنند.
یکی از مشاوران دولت نیز گفت ونس و روبیو را نباید «دو روی یک سکه» دانست، بلکه آنها بیشتر شبیه «ابزارهای متفاوت یک چاقوی سوئیسی» هستند و این ترامپ است که تصمیم میگیرد در هر مقطع از کدام ابزار استفاده کند.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که رایزنیهای دیپلماتیک درباره جمهوری اسلامی و لبنان همچنان ادامه دارد و مقامهای آمریکایی بر هماهنگی مسیرهای مختلف مذاکرات تاکید میکنند.
در سرمقاله روزنامه واشینگتنپست گفته شده است که دونالد ترامپ در جریان جنگ ایران رفتار مناسبی با کنگره نداشته است، اما این دلیلی کافی نیست که درخواست پنتاگون برای دریافت یک بودجه تکمیلی ۶۷ میلیارد دلاری رد شود.
وزارت جنگ آمریکا از کنگره خواسته است که از جمله برای تامین هزینههای جنگ ایران و تامین مهمات مصرفشده درخواست یک بودجه تکمیلی ۶۷ میلیارد دلاری کرده که کنگره فعلا آن را تصویب نکرده است.
بهنوشته شورای سردبیری روزنامه واشینگتنپست، نمایندگان هر دو حزب حق دارند از این نکته خشمگین باشند که ترامپ هرگز حمایت افکار عمومی را برای ورود کشور به جنگ جلب نکرد و هرگز در پی دریافت مجوز کنگره برنیامد.
مجلس نمایندگان و سنای تحت کنترل جمهوریخواهان هر دو قطعنامهای بر اساس قانون اختیارات جنگی تصویب کردند تا به اقدام نظامی دولت ترامپ پایان دهند، اما کاخ سفید اختیار آنها برای انجام این کار را رد میکند. دولت همچنین از ارائه نسخهای از یادداشت تفاهم با حکومت ایران به قانونگذاران خودداری کرد و آن را تا یک روز پس از امضای ترامپ در اختیار آنان قرار نداد.
قانون اساسی اختیار کنترل بودجه، و همچنین اعلام جنگ، را به کنگره داده است. بهنوشته شورای سردبیری واشینگتنپست این فرصت مناسبی است تا امتیازاتی از دولت گرفته شود. در عین حال، نیروهای مسلح در نهایت برای تامین مالی عملیات جاری و جبران ذخایر تسلیحاتی کاهشیافته به این پول نیاز دارند. اگر رأیگیری پیش رو به همهپرسی موافقت یا مخالفت درباره کل جنگ ایران تبدیل شود، این بودجه تصویب نخواهد شد و ارتش برای درگیری بعدی آمادگی کمتری خواهد داشت.
در سرمقاله واشینگنتنپست تاکید شده است بحران بودجهای که در پیش است، هماکنون نگرانی فرماندهان ارشد نظامی را برانگیخته است. دریاسالار داریل کادل، فرمانده عملیات نیروی دریایی، ماه گذشته به مجلس نمایندگان هشدار داد که در صورت تزریق نشدن منابع مالی، نیروی دریایی بهزودی ناچار خواهد شد برنامههای پایهای آمادگی، مانند آموزش و رزمایشها، را محدود کند.
با این حال، منصوبان سیاسی پنتاگون نیز در تعامل با کنگره کمکی به خود نکردهاند. پیت هگست، وزیر دفاع، این ماه گفت گزارشها درباره کاهش ذخایر مهمات «ساختگی» است و ذخایر «فقط در حال افزایش است». اما واقعیت این است که برای افزایش تولید، به بودجه نیاز است.
درخواست وزارت دفاع شامل ۲۱ میلیارد دلار برای مهمات، ۲.۴ میلیارد دلار برای پهپادها، ۵.۱ میلیارد دلار برای امنیت سایبری و سامانههای خودکار، و ۱۷.۳ میلیارد دلار برای عملیات نظامی است.
بهنوشته شورای سردبیری واشینگتنپست رهبران دموکرات این بودجه تکمیلی را به منزله صدور یک «چک سفید» برای اشتباهات رییسجمهوری در قبال جمهوری اسلامی توصیف کردهاند. نمایندگان عادی دموکرات که پس از نتایج اخیر انتخابات مقدماتی محتاطتر شدهاند، نگراناند که رأی مثبت آنها به هر بودجهای به منزله حمایت ضمنی از جنگ تعبیر شود. برخی دیگر نیز تمایلی ندارند بدون تعیین محدودیتهای مشخص درباره نحوه هزینهکرد، پول بیشتری در اختیار رئیسجمهور قرار دهند.
چاک شومر، رهبر اقلیت سنا از حزب دموکرات، گفت ترامپ میخواهد «روی خسارتها سرپوش بگذارد». برندن بویل، نماینده دموکرات پنسیلوانیا، گفت رییسجمهوری تلاش میکند «مالیاتدهندگان را وادار کند همچنان هزینه جنگ بیپروا و نسنجیده او را بپردازند». کریس کونز، سناتور دموکرات از ایالت دلاویر، نیز گفت کاخ سفید هنوز میلیاردها دلاری را که برای کمک به اوکراین تخصیص یافته بود، هزینه نکرده است.
شورای سردبیری واشینگتنپست در پایان سرمقاله خود تاکید کرده است که برای رسیدن به ۶۰ رأی در سنا، کاخ سفید باید حمایت شماری از سناتورهای دموکرات را جلب کند و این امر مستلزم مذاکراتی با حسن نیت از سوی هر دو طرف و همچنین شفافیت بسیار بیشتری از جانب دولت ترامپ خواهد بود.
این نشست یک هفته پس از آن برگزار شد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، یادداشتتفاهمی با جمهوری اسلامی را امضا کرد که با انتقادهای گستردهای در آمریکا مواجه شده است.
اعضای مجلس نمایندگان در این نشست که بهصورت تلفنی برگزار شد، گفتند که اگرچه دموکراتها برخی از تندترین پرسشها را مطرح کردند، اما این نمایندهای جمهوریخواه بود که از مقامهای دولت درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای نزدیک به درجه تسلیحاتی ایران سوال کرد و رویکرد کاخ سفید را به پرسش گرفت.
دو نفر که برای بیان محتوای این نشست خصوصی خواستند نامشان فاش نشود، به نشریه پولیتیکو گفتند که ویتکاف و روبیو در پاسخ همان سخنانی را تکرار کردند که پیشتر در جلسات محرمانه به گروهی از قانونگذاران گفته بودند از جمله اینکه هدف نهایی دولت، مذاکره برای دستیابی به توافقی است که ایران را از نگهداری اورانیوم با غنای بالا منع کند.
بهگفته این افراد، تفاهمنامهای که ترامپ اوایل این ماه امضا کرد، صرفا برای آغاز این مذاکرات طراحی شده بود.
ویتکاف همچنین گفت تیم فنی مسئول این بخش از مذاکرات، از سوئیس راهی قطر شده است؛ جایی که قرار است سهشنبه مذاکرات جدیدی میان مقامات آمریکایی و جمهوری اسلامی برگزار شود؛ هرچند تهران برگزاری چنین دیداری را از بنیان تکذیب کرده است.
در همین حال، دموکراتها از دولت خواستند جزئیات بیشتری درباره منافع اقتصادی احتمالی جمهوری اسلامی در چارچوب این تفاهمنامه ارائه کند؛ از جمله درآمد حاصل از فروش نفتی که پیشتر تحت تحریم قرار داشت.
بهگفته دو نفر دیگر که در نشست مجلس نمایندگان حضور داشتند، دبی واسرمن شولتز، نماینده دموکرات فلوریدا، درباره لغو تحریمهای نفتی با روبیو و ویتکاف وارد بحث شد اما در نهایت، مقامهای دولت این گفتوگو را متوقف کردند و تماس تلفنی پایان یافت.
بهگزارش پولیتیکو در بخش دیگری از جلسه مادلین دین، نماینده دموکرات پنسیلوانیا، نگرانیهایی درباره منافع تجاری ویتکاف در خاورمیانه همزمان با نقش او در مذاکرات با جمهوری اسلامی مطرح کرد اما روبیو در پاسخ با لحنی تند از ویتکاف دفاع کرد.
براساس این گزارش، روبیو و ویتکاف در نشست تلفنی با اعضای مجلس نمایندگان همچنین تلاش کردند نگرانیها درباره روند کند بازگشایی تنگه هرمزرا کاهش دهند.
هر دو مقام گفتند که هنوز عملیات بیشتری برای پاکسازی مینهای دریایی لازم است.
ویتکاف نیز اظهار داشت که حکومت ایران با حمله پهپادی به یک کشتی در آخر هفته، مفاد توافقی را که ترامپ امضا کرده بود، نقض کرده است.
آنها همچنین تلاش کردند به قانونگذاران اطمینان دهند که جمهوری اسلامی تاکنون هیچ پولی در چارچوب این تفاهمنامه دریافت نکرده است؛ بهویژه هیچ پولی که بهطور مستقیم از منابع آمریکایی تامین شده باشد.
مقامهای دولت پیشتر نیز در جلسات محدودتر تاکید کرده بودند که صندوق بازسازی ایران شامل هیچگونه منابع مالی آمریکا نخواهد بود.
در نشست جداگانهای که دوشنبه با حضور تمامی سناتورها برگزار شد چاک شومر، رهبر اقلیت دموکرات در سنا، نیز از روبیو و ویتکاف درباره تحریمهای نفتی سوال کرد.
او پس از پایان جلسه در بیانیهای گفت: «آنها تایید کردند که حکومت ایران میلیاردها دلار درآمد نفتی به دست خواهد آورد، در حالی که همچنان اهرم خطرناک خود بر تنگه هرمز را حفظ میکند.»
شومر افزود: «اگر این دفاعیه دولت در جلسات پشت درهای بسته بوده باشد، روبیو باید آن را تحت سوگند، بهصورت علنی و در برابر کمیته روابط خارجی سنا مطرح کند.»
او همچنین این جلسه توجیهی را «دیرهنگام، ناکافی و فاقد جزئیات» توصیف کرد.
یکی از مقامهای دولت آمریکا که نخواست نامش فاش شود، در گفتوگو با پلیتیکو با برداشت شومر مخالفت کرد.
او گفت شومر پیشتر نیز در قالب نشست گروهی رهبران ارشد امنیت ملی درباره این توافق توجیه شده بود و در نشست روز دوشنبه سنا نیز فرصت داشت چند سوال تکمیلی مطرح کند.
با این حال استیو دینز، سناتور جمهوریخواه ایالت مونتانا، نیز درباره جلسه توجیهی سنا گفت: «بخش زیادی از آنچه امروز شنیدم، همان مطالبی بود که هفته گذشته در ضیافت شام در اقامتگاه جیدی ونس، معاون رییسجمهوری، شنیده بودم.»
همزمان با این دو رویداد، بعدازظهر دوشنبه، گروه دیگری از مقامهای کاخ سفید نیز در جلسهای محرمانه در ساختمان کنگره، رهبران ارشد کنگره و روسای کمیتههای کلیدی را در جریان جزئیات قرار دادند.
دولت ترامپ با تردیدها و انتقادهای دوحزبی درباره چندین بخش از تفاهمنامه روبهرو شده است؛ بهویژه درباره لغو تحریمهای نفتی و همچنین صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی ایران که بسیاری از جمهوریخواهان سنا را نگران ساخته که به تقویت توان نظامی جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی آن در منطقه منجر شود.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، دوشنبه هشتم تیر در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «ایران درخواست برگزاری نشست کرده است. این نشست فردا در دوحه برگزار خواهد شد!»
او جزییات بیشتری درباره ترکیب هیاتها یا دستور کار احتمالی این نشست ارائه نکرد، اما کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، ساعاتی بعد به برنامه «فاکس اند فرندز» شبکه فاکس نیوز گفت استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، و جرد کوشنر، داماد رییسجمهوری آمریکا، برای شرکت در این نشست به قطر میروند.
لیویت گفت: «تا جایی که به ما مربوط است، ما به تعهدات خود در آتشبس پایبند هستیم. اما خشونت با خشونت پاسخ داده خواهد شد.»
او افزود: «ایالات متحده آمریکا بهترین و قدرتمندترین ارتش جهان را دارد. رییسجمهوری حق استفاده از آن را برای خود محفوظ میداند. اما بار دیگر میگویم، گفتوگوها درباره یادداشت تفاهم ادامه خواهد یافت. آتشبس برقرار است و ما امیدواریم بتوانیم به توافق خوبی برسیم.»
با این حال، مقامهای جمهوری اسلامی برگزاری هرگونه گفتوگوی مستقیم یا فنی میان تهران و واشینگتن در روزهای آینده را تکذیب کردند.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی و مذاکرهکننده ارشد ایران، گفت هرچند رایزنیها با قطر، از جمله درباره پیگیری اجرای تعهدات طرف مقابل، طبق روال ادامه دارد، اما خبر برخی رسانهها درباره برگزاری گفتوگوهای فنی کارگروهها در دوحه تایید نمیشود.
خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، به نقل از غریبآبادی نوشت: «اولین دور گفتوگوهای فنی در چارچوب کارگروههای تعیینشده، با فراهم شدن شرایط و پس از توافق در خصوص تاریخ و محل آن برگزار خواهد شد و رایزنیها در این خصوص، از طریق کشورهای میانجی ادامه دارد.»
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، نیز به خبرنگاران گفت در روزهای آینده هیچ گفتوگویی میان ایران و آمریکا انجام نخواهد شد.
او اعلام کرد: «اولویت کنونی پیگیری اجرای یادداشت تفاهم است. یک هیات فنی ایرانی در همین هفته به قطر سفر خواهد کرد تا درباره اجرای این یادداشت تفاهم گفتوگو کند.»
بقائی افزود: «مذاکرات برای توافق نهایی هنوز آغاز نشده است، زیرا اجرای برخی بندهای یادداشت تفاهم باید ابتدا تکمیل شود. سفر مقامهای آمریکایی به قطر ارتباطی با سفر هیات جمهوری اسلامی به دوحه ندارد و در روزهای آینده هیچ گفتوگویی میان ایران و آمریکا انجام نخواهد شد.»
اختلاف روایتها میان واشینگتن و تهران پس از چند روز درگیری در تنگه هرمز و اطراف آن مطرح میشود. به نظر میرسد این درگیرها روند شکننده مذاکرات برای پایان دادن به بحران را با اختلال روبهرو کرده است.
آمریکا و ایران اواخر خرداد بر سر یک یادداشت تفاهم که چارچوب مذاکرات جاری را شکل میدهد، به توافق رسیدند. بر اساس این یادداشت تفاهم، تهران موظف میشود ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد خود را رقیق کند. در مقابل، تحریمها بهمدت ۶۰ روز تعلیق میشوند. این تفاهم همچنین بازگشایی تنگه هرمز را پیشبینی میکند و به دو طرف ۶۰ روز فرصت میدهد تا درباره توافقی گستردهتر مذاکره کنند.
روند گفتوگوها و عملیاتی شدن یادداشت تفاهم پس از تبادل آتش میان آمریکا و جمهوری اسلامی در روزهای چهارم و پنجم تیر در تنگه هرمز با چالش تازهای روبهرو شد.
والاستریت ژورنال شامگاه چهارم تیر نوشت سپاه پاسداران در میانه همان روز به یک کشتی باری با پرچم سنگاپور حمله کرده است. رویترز نیز به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد نیروهای جمهوری اسلامی به سوی یک کشتی باری آتش گشودهاند.
ساعاتی بعد، ترامپ در تروث سوشال این حملات را تایید کرد و نوشت دستکم چهار پهپاد انتحاری به سمت کشتیهای عبوری از تنگه هرمز پرتاب شده است.
شامگاه پنجم تیر رسانههای ایران از شنیده شدن صدای انفجار در جزیره سیریک خبر دادند. ستاد فرماندهی مرکزی ارتش ایالات متحده، سنتکام، نیز در بیانیهای این حملات را تایید و اعلام کرد که هواپیماهای آمریکایی ذخایر موشکها و پهپادهای جمهوری اسلامی و همچنین سایتهای راداری ساحلی را هدف قرار داد.
پس از این حملات، سپاه نیز به پایگاههای آمریکا در کویت و بحرین حمله کرد. وزارت خارجه بحرین صبح ششم تیر در بیانیهای اعلام کرد جمهوری اسلامی بامداد این روز با چند پهپاد به خاک این کشور حمله کرده است.
ترامپ یکشنبه هفتم تیر بار دیگر جمهوری اسلامی را تهدید کرد و در تروث سوشال نوشت ممکن است آمریکا ناچار شود کاری را که به گفته او «با موفقیت بسیار» آغاز کرده، از نظر نظامی به پایان برساند.
او هشدار داد: «اگر چنین شود، جمهوری اسلامی ایران دیگر وجود نخواهد داشت.»
پزشکیان: شش میلیارد دلار به ایران بازمیگردد
همزمان با بالا گرفتن ابهام درباره ادامه مذاکرات، مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، در اظهاراتی که دوشنبه نهم تیر از سوی خبرگزاری دولتی ایرنا منتشر شد، از توافق موقت میان دو کشور تمجید کرد و آن را «پیروزی بزرگی برای مردم ایران» خواند.
پزشکیان گفت: «بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، شش میلیارد دلار از مجموع ۱۲ میلیارد دلار منابع ایران در قطر آزاد و به کشور بازگردانده خواهد شد و پیگیریهای لازم در حال انجام است.»
او توضیح بیشتری درباره زمانبندی یا سازوکار آزادسازی این منابع ارائه نکرد.
مقامهای آمریکایی در ۱۰ روز گذشته بارها تاکید کردهاند که هیچ دارایی مسدودشدهای از ایران آزاد نشده است. قطر نیز چنین انتقالی را تایید نکرده است.
رایزنی تهران و مسقط درباره سرنوشت تنگه هرمز
در بخش دیگری از تحولات مرتبط با جنگ ایران و پیامدهای آن، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، دوشنبه هشتم تیر گفت عمان و ایران در حال بررسی دریافت هزینههای مرتبط با خدمات از کشتیهای تجاری عبوری از این تنگه هستند.
او گفت این خدمات میتواند شامل تدابیر ایمنی دریایی، جلوگیری از آلودگی، کمک به ناوبری و آمادگی برای حوادثی مانند آتشسوزی باشد.
البوسعیدی در جریان سفر به فرانسه به رادیو مونتکارلو گفت «نمونههای موفقی» از ارائه خدمات مشابه در چارچوب قوانین دریایی وجود دارد.
با این حال، وزیر خارجه عمان تاکید کرد مسقط از وضع عوارض برای عبور کشتیها از تنگه هرمز حمایت نمیکند. او گفت: «این کار از نظر بینالمللی ممنوع است و ما به این قواعد پایبندیم.»
وزارت خارجه عمان نیز در شبکه ایکس اعلام کرد این کشور از وضع عوارض برای عبور از تنگه هرمز حمایت نمیکند. بر اساس این اعلام، بدر البوسعیدی گفته است عمان درباره خدمات دریایی و زیستمحیطی در تنگه هرمز، بهصورت داوطلبانه با کشورهای بهرهبردار از این آبراه گفتوگو خواهد کرد.
وزیر خارجه عمان همچنین گفت مسقط و تهران توافق کردهاند هرگونه سازوکار آتی درباره تنگه هرمز در چارچوب حقوق بینالملل باشد.
تهران ادعای فرانسه برای مشارکت در مینروبی تنگه هرمز را تکذیب کرد
در ادامه واکنشها به وضعیت تنگه هرمز، امانوئل مکرون، رییسجمهوری فرانسه، پس از دیدار با هیثم بن طارق، سلطان عمان، در پاریس گفت فرانسه و عمان برای کاهش تنشها در خاورمیانه همکاری میکنند.
مکرون در شبکه ایکس نوشت: «عمان و فرانسه امروز از طریق توافقهای تاریخی در حوزههای اقتصادی، علمی، فرهنگی و صنعتی، شراکت خود را تقویت میکنند.»
او افزود: «ما با یکدیگر برای کاهش تنشها در خاورمیانه تلاش میکنیم. تصمیم گرفتهایم بهصورت مشترک، در ارتباط با شرکای خود، در مینروبی تنگه همکاری کنیم تا امنیت مسیرهای دریایی و عبور آزاد در تنگه هرمز تضمین شود.»
اظهارات مکرون با واکنش غریبآبادی روبهرو شد. معاون وزیر خارجه جمهوری اسلامی در شبکه ایکس نوشت طبق یادداشت تفاهم اسلامآباد، مینروبی تنگه هرمز «صرفا توسط ایران انجام میشود و نه هیچ کشور دیگری».
او افزود جمهوری اسلامی «اصولا اجازه» مینروبی تنگه هرمز از سوی هیچ کشور دیگری را نمیدهد و به فرانسه توصیه کرد «با تحریکاتش» شرایط حساس و پیچیده را پیچیدهتر نکند.
تنگه هرمز که میان ایران و عمان قرار دارد، یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان به شمار میرود و بخش قابل توجهی از نفت و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند. افزایش تنشها در این آبراه، همزمان با اختلاف روایتها درباره آینده مذاکرات ایران و آمریکا، نگرانیها درباره شکنندگی توافق موقت و احتمال بازگشت درگیریها را افزایش داده است.
