اکثر شرکتهای بزرگ تولیدی پس از نیمه خرداد، شروع به انتشار گزارش عملکرد ماهانه خود کردند.
بررسی این گزارشها نشان میدهد بخشهای مختلف اقتصادی در کشور بهشدت کاهش تولید داشتند.
اگرچه شرکتها کوشیدند کاهش تولید را با تغییراتی در سبد محصولات و افزایش نرخ فروش تا حدی پوشش دهند، اما این روند در نهایت خود را در سفرهها نشان خواهد داد.
کاهش تولید که بهخصوص در بخشهای بالادستی فولاد و پتروشیمی بیشتر محسوس است، تقریبا تمام بخشهای اقتصاد و صنایع پاییندستی را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
تبعات این کاهش تولید فقط به تاثیر در صنایع پاییندستی محدود نمیشود. شرکتهای بزرگ در شرایط بحرانی، عموما به سمت کاهش هزینه پیش میروند.
در مجموع ۹ شرکت فولاد مبارکه، فولاد خوزستان، ذوبآهن اصفهان، پالایش نفت تهران، پالایش نفت اصفهان، پتروشیمی پردیس، پتروشیمی جم، ایرانخودرو و سایپا که در اینجا بررسی شدهاند، بیش از ۲۰۰ هزار نفر بهطور مستقیم مشغول بهکار هستند.
بخشهایی از دو مجموعه فولاد مبارکه و خوزستان در جنگ اخیر آسیب دیدند.
فولاد
تولید سه شرکت اصلی فولاد کشور، یعنی فولاد مبارکه، فولاد خوزستان و ذوب آهن اصفهان، در اردیبهشت ۱۴۰۵ نسبت به اردیبهشت ۱۴۰۴، به ترتیب ۳۲ درصد، ۲۷ درصد و ۴۶ درصد کاهش یافت.
کاهش تولید در اردیبهشتماه در برخی محصولات به مراتب بالاتر است. این ارقام به لطف اضافه کردن محصولات جدید در برخی ردیفها به دست آمده است.
با این حال، کاهش تولید در اردیبهشت، اولین ماه پس از جنگ، به مراتب نسبت به فروردین که جنگ تا اواخر آن ادامه داشت، بیشتر بود.
فولاد مبارکه: ۶۷ درصد کاهش
فولاد مبارکه، غول فولاد کشور، با حدود ۴۶ هزار کارگر و ۱۴۳ شرکت فرعی، در اردیبهشت ۱۴۰۵ جمعا ۳۴۷ هزار تن تولید داشت.
این رقم نسبت به ۵۶۳ هزار تن تولید اردیبهشت ۱۴۰۴، از کاهش حدود ۳۸ درصدی حکایت دارد.
تولید محصولات سرد، محصولات گرم، محصولات پوششدار و تختال فولاد مبارکه به ترتیب ۵۳ درصد، ۶۴ درصد، ۴۱ درصد، و نزدیک به ۱۰۰ درصد کاهش یافت.
با این حال، فولاد مبارکه با تولید ۱۰۹ هزار تن گندله و ۵۵ هزار تن آهن اسفنجی که در اردیبهشت سال گذشته جزو محصولات آن نبود، تا حدی کاهش تولید خود را پوشش داده است.
در واقع اگر این دو محصول را از سبد اردیبهشت ۱۴۰۵ این مجموعه خارج کنیم، تولید فولاد مبارکه ۶۷ درصد کاهش داشته است.
با وجود اثر تورم و افزایش نرخ فروش محصولات، جمع فروش فولاد مبارکه در اردیبهشت ۱۴۰۵ نزدیک به ۲۲ هزار میلیارد تومان گزارش شد. این رقم در اردیبهشت ۱۴۰۴ نزدیک به ۳۳ هزار میلیارد تومان بود.
فولاد خوزستان: ۷۶ درصد کاهش
فولاد خوزستان، دیگر غول فولاد کشور، با بیش از ۱۴ هزار کارگر و حدود ۲۰ شرکت فرعی و وابسته، در اردیبهشت ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال گذشته، حدود ۷۶ درصد کاهش تولید داشت.
تولید این مجموعه از یک میلیون و ۵۱ تن در اردیبهشت ۱۴۰۴ به کمتر از ۲۵۶ هزار تن در اردیبهشت ۱۴۰۵ رسید.
همچنین تولید آهن اسفنجی در این مجموعه که در اردیبهشت ۱۴۰۴ نزدیک به ۳۷۷ هزار تن گزارش شده بود، در اردیبهشت ۱۴۰۵ به صفر رسید.
تولید شمشهای فولادی بیلت و بلوم نیز از نزدیک به ۱۶۸ هزار تن به کمتر از ۶ هزار تن سقوط کرد.
تولید گندله فولاد خوزستان نیز از بیش از ۴۴۷ هزار تن، به حدود ۱۷۳ هزار تن کاهش یافت.
این مجموعه تنها در تولید اسلب افزایش تولید داشت؛ به طوری که تولید این محصول از نزدیک به ۵۹ هزار تن به نزدیک ۷۷ هزار تن رسید.
مجموع فروش فولاد خوزستان با وجود تورم و افزایش نرخ فروش محصولات، از بیش از ۸ هزار میلیارد تومان در اردیبهشت ۱۴۰۴ به حدود ۶ هزار میلیارد تومان در اردیبهشت امسال رسیده است.
ذوب آهن اصفهان: ۴۶ درصد کاهش
اوضاع در ذوب آهن اصفهان، با ۱۷ هزار کارگر، کمی بهتر است. تولید این مجموعه در اردیبهشت ۱۴۰۵ نسبت به دوره مشابه سال گذشته از نزدیک به ۱۵۹ هزار تن به حدود ۸۵ هزار تن رسید.
تولید کلاف داخلی و صادراتی، ریل و تیرآهن صادراتی عملا در ذوبآهن اصفهان متوقف شده است.
این محصولات در اردیبهشت سال ۱۴۰۴، به ترتیب بیش از ۳ هزار تن، بیش از ۵ هزار تن، نزدیک به ۸ هزار تن و ۴ تن تولید شده بودند.
جمع تولید برای فروش داخلی ۱۸ درصد و جمع تولید برای صادرات در مجموعه ذوب آهن ۸۴ درصد کاهش نشان میدهد.
به نظر میرسد این مجموعه برای پوشش کاهش تولید در سایر محصولات، به سراغ افزایش شدید تولید در محصولاتی چون شمش چدن و شمش کالایی رفته است.
تولید این دو در اردیبهشت ۱۴۰۵ در مقایسه با دوره مشابه سال گذشته به ترتیب از رشد ۱۵۴ درصدی و ۲۸ درصدی حکایت دارد.
با تمام اینها، مجموع فروش ذوبآهن اصفهان در اردیبهشت ۱۴۰۵ نزدیک به ۵.۶ هزار میلیارد تومان گزارش شده که نسبت به ۵.۴ هزار میلیارد تومان در دوره مشابه سال ۱۴۰۴، افزایش ۴ درصدی داشته است.
فرآوردههای نفتی
ارزش فروش محصولات پالایشگاههای بزرگ کشور به لطف اثر تورم، افزایش نرخ خرید محصولات و تغییر ترکیب سبد محصولات، رو به افزایش بوده است.
این در حالی است که حجم تولید تغییر چندانی نکرده و بررسی ترکیب محصولات نشان میدهد این واحدها به سمت تولید محصولات سادهتر با ارزش افزوده کمتر و آلایندگی بالاتری پیش رفتهاند.
پالایش نفت اصفهان: ۲۷ درصد افزایش
پالایشگاه اصفهان، با ۶۵۰۰ کارگر، یکی از بزرگترین و مهمترین تاسیسات پالایشی کشور است که بهعنوان ستون فقرات صنعت پتروشیمی و سوخت ایران عمل میکند.
تولید این پالایشگاه در دوره مورد بررسی افزایش قابل توجه ۲۶.۵۷ درصدی را نشان میدهد و از ۱.۶۷ میلیون متر مکعب به ۲.۱۲ میلیون متر مکعب رسیده است.
اما بهدلیل تورم، افزایش نرخ فروش و تغییر ترکیب سبد محصولات، ارزش فروش با بیش از ۱۵۶ درصد افزایش از ۵۲.۴ هزار میلیارد تومان به ۱۳۴.۲ هزار میلیارد تومان رسید.
افزایش نزدیک به ۲۹۰۰ درصدی تولید نفتای سبک و سنگین در این پالایشگاه که از حدود هزار متر مکعب در اردیبهشت ۱۴۰۴ به ۳۶.۴ هزار مترمکعب در اردیبهشت سال ۱۴۰۵ رسیده، یکی از تغییرات چشمگیر در سبد محصولات این پالایشگاه است.
این محصولات بهعنوان مخلوط در بنزین و خوراک پتروشیمیها کاربرد دارند. تولید مخلوط آروماتیکهای سبک نیز در این مجموعه افزایش بیش از ۳۰۰ درصدی داشته است. این محصول نیز بهعنوان خوراک واحدهای پتروشیمی مورد استفاده قرار میگیرد.
پالایشگاه اصفهان تولید گازوئیل پر گوگرد (بیش از ۵۰۰۰ پیپیام) را نیز حدود ۴۰۰ درصد افزایش داده است؛ محصولی که تولید آن آسانتر، اما بهشدت آلاینده است.
پالایش نفت تهران: ۱۵ درصد کاهش
فروش پالایشگاه تهران با ۶ هزار نفر کارگر، از ۳۵.۶ هزار میلیارد تومان در اردیبهشت ۱۴۰۴ به ۶۰.۳ هزار میلیارد تومان در اردیبهشت ۱۴۰۵ رسید، عددی که نشاندهنده رشد حدودا ۶۹ درصدی است.
با اینحال، این افزایش فروش بیشتر بهدلیل اثر تورم و افزایش نرخ خرید محصولات بوده است.
حجم تولید مجموع محصولات پالایشگاه تهران از یک میلیون و ۲۰۱ هزار متر مکعب در اردیبهشت سال ۱۴۰۴ با کاهش حدود ۱۵ درصدی به یک میلیون و ۲۵ هزار متر مکعب رسید.
اگر رقم تجمیعی تولید پالایشگاه تهران بررسی شود، وضعیت به مراتب بغرنجتر است. در دو ماه نخست سال ۱۴۰۴، این پالایشگاه نزدیک به ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار مترمکعب تولید داشت، اما این رقم با کاهش حدود ۴۲ درصدی، به حدود یک میلیون و ۴۰۱ هزار متر مکعب در دو ماه نخست سال ۱۴۰۵ سقوط کرد.
پالایشگاه تهران تنها کاهش حجم تولید نداشته است؛ کیفیت تولید هم دگرگون شده است.
تولید گازوئیل پاک با گوگرد کمتر از ۱۰ پیپیام، ۹۹ درصد کاهش یافت. این در حالی است که تولید گازوئیل پرگوگرد (بیش از ۵۰۰۰ پیپیام) از حدود ۱۹ هزار مترمکعب در سال ۱۴۰۴ با جهش ۱۵۰۰ درصدی (۱۵ برابر) به ۳۲۱۰ هزار متر مکعب افزایش یافت.
به بیانی، ۴۳۷ هزار مترمکعب گازوئیل پاک در سال ۱۴۰۴، جای خود را به ۳۱۰ هزار متر مکعب گازوئیل بهشدت آلاینده در سال ۱۴۰۵ داده است.
تولید این سوخت آلاینده هزینه تولید به مراتب پایینتری دارد، که احتمالا پالایشگاه تهران برای پوشش کاهش تولید و به تبع آن کاهش درآمد سراغ آن رفته است.
محصولات شیمیایی
تولید در بزرگترین و استراتژیکترین پتروشیمیهای کشور پس از جنگ متوقف یا بهشدت کاهش یافته است.
این کاهش تولید طیف گستردهای از صنایع پاییندستی و بخشهای دیگر را متاثر خواهد کرد.
از کشاورزی تا خودروسازی و صنایع پزشکی و غذایی، همه به تولیدات پتروشیمی وابسته هستند.
پتروشیمی پردیس: ۹۳ درصد کاهش
پتروشیمی پردیس با ۲۶۰۰ کارگر، یکی از بزرگترین واحدهای تولید آمونیاک و اوره در جهان و بزرگترین واحد در تولید این محصولات در مقیاس خاورمیانه است.
پردیس را میتوان بزرگترین پتروشیمی حاضر در بورس ایران از نظر ظرفیت تولید دانست. جنبه دیگر اهمیت پردیس، سهم آن در صادرات غیرنفتی ایران است.
میزان فروش پتروشیمی پردیس، در اردیبهشت ۱۴۰۵ با کاهش شدید ۹۳ درصدی، نزدیک به ۵۲۰ میلیارد تومان گزارش شد. این رقم در سال ۱۴۰۴ در همین بازه زمانی، ۷۲۴۱ میلیارد تومان بود.
در دوره یکماهه اردیبهشت، تولید آمونیاک از حدود ۱۹۱ هزار تن در سال ۱۴۰۴ به حدود ۳۷ هزار تن در سال ۱۴۰۵ رسید که نشاندهنده کاهش ۸۱ درصدی است.
در تولید اوره صنعتی که بیشتر مصرف داخلی دارد، تولید اردیبهشت شرکت از ۲۹۸ هزار تن در سال ۱۴۰۴، با کاهش ۷۹ درصدی به ۶۴ هزار تن در اردیبهشت ۱۴۰۵ رسید.
کاهش شدید تولید این محصولات در بزرگترین پتروشیمی تولیدکننده آنها، طیف وسیعی از صنایع و بخشهای اقتصادی را تحت تاثیر قرار میدهد. این محصولات از کشاورزی تا صنایع شیمیایی، خودرو، دارو، خوراک دام، محصولات غذایی و غیره کاربرد دارند.
پتروشیمی جم: توقف تولید
پتروشیمی جم با حدود ۵ هزار کارگر یکی از واحدهای استراتژیک در ایران است.
این پتروشیمی بزرگترین تولیدکننده الفین کشور به شمار میرود؛ به این معنا که خوراک بسیاری از واحدهای پلیمری پاییندستی از سوی این پتروشیمی تولید میشود.
اختلال در کار پتروشیمی جم، واحدهای دیگر را نیز تحت تاثیر قرار میدهد.
در اینجا بحث درباره کاهش تولید نیست؛ تولید عملا در این پتروشیمی متوقف شده است.
گزارش عملکرد ماهانه این شرکت در پایان اردیبهشت ۱۴۰۵ نشان میدهد تولید این پتروشیمی مطلقا در تمام بخشها صفر بوده است.
این در حالی است که جنگ دوم، با آتشبس عملا در ۱۹ فروردین متوقف شد.
جم در اردیبهشت سال گذشته ۲۲۷ هزار متر مکعب بوتن ۱، پروپیلن، اتیلن، پلیاتیلن سنگین، بنزین پیرولیز، پلیاتیلن سبک، نفت کوره، بوتادین و غیره تولید کرده بود.
توقف تولید این محصولات در صنایع پاییندستی پلاستیکسازی، بستهبندی، خودروسازی، لوله و پروفیل، نساجی، لاستیکسازی، ساختمانی و پزشکی بهطور مستقیم اثرگذار است.
خودرو
تولید دو خودروساز اصلی کشور، ایرانخودرو و سایپا در اردیبهشت ۱۴۰۵ جمعا حدود ۵۷ هزار دستگاه گزارش شد.
این رقم در مدت مشابه سال ۱۴۰۴ نزدیک به ۸۲ هزار دستگاه بود که نشاندهنده کاهش ۳۰ درصدی است.
صنعت خودرو هنوز از کاهش صنایع بالادستی در اردیبهشت، بهخصوص فولاد و پتروشیمی، متاثر نشده است.
ایرانخودرو: ۱۶ درصد کاهش
نزدیک به ۶۴ هزار نفر در ایرانخودرو مشغول به کار هستند. مجموع تولید ایرانخودرو از ۵۳ هزار و ۵۰۴ دستگاه در اردیبهشت سال ۱۴۰۴ با کاهش ۱۶ درصدی به ۴۴ هزار و ۷۲۹ دستگاه رسید.
با این حال، بهدلیل تورم و افزایش نرخ فروش محصولات، مجموع فروش این کارخانه از ۳۸.۷ هزار میلیارد تومان در اردیبهشت سال ۱۴۰۴ با رشد ۴۴ درصدی به ۵۵.۵ هزار میلیارد تومان رسید.
بیشترین کاهش به ترتیب مربوط به تیراژ خودروهای هایما، گروه سورن، گروه پژو، تارا و دنا بود. در همین حال، تولید رانا و گروه سایر محصولات افزایش داشتند.
سایپا: ۵۳ درصد کاهش
نزدیک به ۴۹ هزار نفر در سایپا مشغول به کار هستند. کاهش تولید سایپا به مراتب شدیدتر از ایرانخودرو بود.
در اردیبهشت ۱۴۰۴، تولید این خودروساز ۲۸ هزار و ۱۱۲ دستگاه گزارش شده بود که با کاهش ۵۶ درصدی در اردیبهشت ۱۴۰۵، به ۱۲ هزار و ۴۶۵ دستگاه رسید.
کاهش تیراژ آنچنان در سایپا شدید بود که تورم نیز نتوانست آن را پوشش بدهد و فروش مجموعه با کاهش ۵۳ درصدی از ۱۰ هزار میلیارد تومان به ۴.۷ هزار میلیارد تومان رسید.
محصولات گروه چانگان، شاهین، خانواده کوئیک، ساینا و تیبا و وانت ۱۵۱، به ترتیب بیشترین کاهش را در سبد محصولات این خودروساز داشتند.
مورد ویژه سیمان
مورد سیمان متفاوت از سایر صنایع است. برخلاف سایر بخشها، تقریبا اکثر واحدهای تولید سیمان در اردیبهشت ۱۴۰۵، نسبت به مدت مشابه سال گذشته، افزایش تولید داشتند.
برای نمونه، سیمان خوزستان که تولید آن در اردیبهشت سال ۱۴۰۴ تقریبا صفر بود، در اردیبهشت ۱۴۰۵ تولید خود را به ۳۲۴ هزار تن رساند.
به نظر میرسد این افزایش تولید به لطف کاهش قطعی برق و ظرفیت سایر واحدها محقق شده است.
با این حال، سطح تولید هنوز به سالهای پیش از قطع برق نرسیده است. در نمونه سیمان خوزستان، در اردیبهشت ۱۴۰۱ و اردیبهشت ۱۴۰۳، تولید ماهانه به ترتیب ۳۳.۳ هزار تن و ۳۲ هزار تن بود.