وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی استفاده حکومت ایران از لبنان را که از سوی رییسجمهور این کشور مطرح شده است، رد کرد. جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، گفته است تهران، لبنان را به «مهره چانهزنی» خود تبدیل کرده است.
عباس عراقچی شنبه ۱۶ خرداد در پستی در حساب شبکه ایکس خود، در واکنش به انتقادات شدید رییسجمهوری لبنان، نوشت: «اگر لبنان مهره چانهزنی ایران بود، مدتها پیش به توافق رسیده بودیم. آقای رییسجمهور، لبنان را از دشمن واقعیاش نجات دهید.»
او گفت: «بر اساس اظهارات آقای عون، ممکن است تصور شود این ایران است که یکپنجم لبنان را اشغال کرده، یکچهارم لبنانیها را آواره کرده و هر روز کشور او را بمباران میکند.»
عراقچی پس از مصاحبه اخیر عون با سیانان، این واکنش را نشان داد.
روابط تهران و بیروت در سایه تحولات منطقه پس از حملات هفتم اکتبر حماس به اسرائیل دچار تنش شده است.
پس از کشته شدن حسن نصرالله، دبیرکل پیشین حزبالله لبنان و متحد تهران، در مهرماه ۱۴۰۳، موقعیت این گروه شبه نظامی لبنانی به شدت تضعیف شد.
بهدنبال مرگ او و آسیب دیدن بخش بزرگی از نیروهای حزبالله در عملیات موسوم به پیجرها، زمزمههای خلع سلاح حزبالله آغاز شد.
دولت لبنان نزدیک به یک سال پس از مرگ نصرالله، در مرداد ۱۴۰۴ کلیات طرح آمریکا برای خلع سلاح حزبالله را در جلسه کابینه خود تصویب کرد.
این طرح را تام باراک، نماینده ویژه دونالد ترامپ در منطقه، به دولت لبنان ارائه کرد.
همزمان با تصویب این طرح در کابینه لبنان، عراقچی در بخشی از مصاحبهاش با صداوسیمای جمهوری اسلامی در مورد حزبالله، تاکید کرد: «این بار اول نیست که برای خلع سلاح حزبالله و اینکه سلاح مقاومت را از کار بیندازند، تلاش میکنند. علت آن روشن است، چرا که در میدان نبرد، توانمندی سلاح مقاومت برای همگان آشکار شده است.»
مقاومت حزبالله در مقابل تصمیم دولت رسمی لبنان با حمایت جمهوری اسلامی، روابط تهران و بیروت را دستخوش تنش بیشتری کرد، تا آنجا که سه روز پس از مصاحبه عراقچی، در ۱۸ مرداد ۱۴۰۴، حزب «بلوک ملی لبنان» خواستار اقدام فوری دولت این کشور برای احضار سفیر جمهوری اسلامی در بیروت و معرفی او بهعنوان «عنصر نامطلوب» شد.
کمتر از یک هفته پس از مصوبه کابینه دولت لبنان، خبر سفر قریبالوقوع علی لاریجانی، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، به بیروت مورد انتقاد رسانهها و محافل سیاسی لبنان قرار گرفت.
این سفر دخالت آشکار تهران در امور داخلی لبنان و تلاشی برای تشویق حزبالله به حفظ سلاح، توصیف و از آن با عنوان «بیشرمی» و «جسارت» یاد شد.
اکنون کمتر از یک سال پس از مصوبه دولت لبنان، حزبالله همچنان در مقابل خلع سلاح مقاومت میکند. تهران نیز موضوع توقف حملات اسرائیل به حزبالله را در مذاکرات با آمریکا گنجانده است.
روزنامه رودونگ سینمون، ارگان حزب حاکم کره شمالی، شنبه ۱۶ خرداد در گزارشی درباره یک آزمایش دریایی که پیش از این با نظارت کیم جونگ اون انجام شد، نوشت رهبر کره شمالی دستور داده ناوشکن «کانگ کون» و یک ناو جنگی پنج هزار تنی دیگر به نام «چوئه هیون»، هرچه سریعتر به نیروی دریایی این کشور ملحق شوند.
این روزنامه جزییات بیشتری درباره برنامه ساخت ناوشکن ۱۰ هزار تنی یا تسلیحات زیرآبی مورد اشاره، منتشر نکرد.
نخستین اشاره رسمی به ناوشکن ۱۰ هزار تنی
هونگ مین، پژوهشگر ارشد موسسه اتحاد ملی کره در کره جنوبی، گفت این نخستین بار است که کره شمالی بهطور رسمی از برنامه ساخت یک ناوشکن ۱۰ هزار تنی سخن میگوید.
به گفته او، کیم احتمالا در آستانه سفر شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، به کره شمالی، تلاش دارد توانمندیهای نظامی کشورش را به نمایش بگذارد.
شی قرار است دوشنبه و سهشنبه، ۱۸ و ۱۹ خرداد، به کره شمالی سفر کند.
این نخستین سفر او به پیونگیانگ در نزدیک به هفت سال گذشته خواهد بود. سفری که در شرایط تلاش پکن برای تقویت روابط با تنها متحد رسمی خود انجام میشود.
رودونگ سینمون به نقل از کیم نوشت که پیونگیانگ باید تواناییهای دریایی خود را برای بازدارندگی در برابر جنگ هستهای افزایش دهد.
رهبر کره شمالی همچنین بر ضرورت تقویت همزمان توانمندیهای نظامی این کشور در زمین، دریا و هوا، تاکید کرده است.
توسعه زرادخانه هستهای و نوسازی نیروی دریایی
اعلام برنامه ساخت ناوشکن جدید تنها چند روز پس از آن صورت گرفت که رهبر کره شمالی خواستار گسترش «تصاعدی» زرادخانه هستهای این کشور شد.
کیم ۱۴ خرداد در جریان بازدید از یک کارخانه تازه راهاندازی شده تولید مواد هستهای، بر لزوم افزایش سریع توان هستهای کشورش تاکید کرد.
تصاویر منتشرشده از بازدید کیم از شناورهای نظامی همچنین نشان داد دختر او، جو ئه، که گمان میرود نوجوان باشد، در این بازدید همراهش بوده است.
کره شمالی پیشتر در اردیبهشت ۱۴۰۴ اعلام کرده بود یک ناوشکن پنج هزار تنی این کشور در جریان مراسم به آباندازی در بندر چونگجین بهطور جزیی واژگون شده است.
کیم که شخصا بر آن مراسم نظارت داشت، این حادثه را «اقدامی جنایتکارانه» توصیف کرده و گفته بود چنین اشتباهی قابل تحمل نیست.
پس از انتقال شناور به بندر راجین و انجام تعمیرات، مراسم دوم به آباندازی آن در ماه بعد برگزار شد و این ناوشکن «کانگ کون» نام گرفت.
آیکهان حاجیزاده، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان، جمعه ۱۵ خرداد در بیانیهای اعلام کرد ادعاهای مطرحشده در مقاله منتشرشده در وبسایت سیانان مبنی بر استفاده از خاک آذربایجان برای عملیات نظامی یا اطلاعاتی علیه [حکومت] ایران و همچنین استقرار نیروهای اسرائیلی در این کشور «کاملاً بیاساس» است.
او تاکید کرد که «این ادعاها پیش از این نیز بارها از سوی باکو تکذیب شده» و موضع رسمی جمهوری آذربایجان پیش از انتشار گزارش، در پاسخ به پرسش سیانان به این شبکه اعلام شده بود.
حاجیزاده در بیانیه خود نوشت: «جمهوری آذربایجان هرگز اجازه نداده و هرگز اجازه نخواهد داد که از خاک این کشور برای عملیات نظامی، فعالیتهای اطلاعاتی یا هرگونه اقدام خصمانه علیه کشور دیگری استفاده شود.»
سخنگوی وزارت خارجه آذربایجان همچنین انتشار گزارش بر پایه منابع ناشناس و بدون ارائه مدارک معتبر را «مغایر با اصول بیطرفی، عینیت و اخلاق حرفهای در روزنامهنگاری» دانست و از سیانان خواست این گزارش را تکذیب کند.
گزارش سیانان چه میگفت؟
واکنش باکو در پی انتشار گزارشی از سوی سیانان صورت گرفت که در آن به نقل از چهار منبع آگاه گفته شده بود اسرائیل در جریان جنگ ایران، بهطور محرمانه شماری از نیروهای نخبه نظامی و اطلاعاتی خود را در جمهوری آذربایجان مستقر کرده است.
بر اساس این گزارش، نیروهای اسرائیلی از چندین نقطه در جنوب جمهوری آذربایجان و در نزدیکی مرزهای شمالی ایران فعالیت میکردند و نزدیکترین پایگاه مورد استفاده آنان حدود ۹۷ کیلومتر با شهر تبریز فاصله داشته است.
سیانان به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد یگانهای ویژه کماندویی اسرائیل در این مناطق مستقر بوده و ماموریتهای اطلاعاتی و عملیات پهپادی را اجرا میکردند. به گفته این منابع، این استقرار به اسرائیل امکان میداد شمال ایران را در طول جنگ زیر نظر داشته باشد.
این شبکه همچنین گزارش داد حضور نیروهای اسرائیلی در آذربایجان بخشی از یک شبکه گستردهتر از پایگاههای مخفی اسرائیل در خاورمیانه بوده که در کشورهای دیگری از جمله عراق، امارات متحده عربی و سومالیلند نیز فعالیت داشتهاند.
بر اساس این گزارش، برخی از این پایگاهها ابتدا برای عملیات پشتیبانی، امداد و نجات طراحی شده بودند، اما به مرور به مراکزی برای فعالیتهای نظامی و اطلاعاتی تبدیل شدند.
سیانان همچنین گزارش داده بود که اسرائیل از سالها پیش جمهوری آذربایجان را یکی از شرکای راهبردی خود در مقابله با جمهوری اسلامی میداند و حتی همزمان با اعتراضات سراسری دیماه در ایران، پروژهای محرمانه برای ایجاد زیرساختهای اطلاعاتی در امتداد مرز ایران و آذربایجان طراحی کرده بود.
در بخشی دیگر از این گزارش آمده بود که استقرار نیروها در جمهوری آذربایجان میتوانست در صورت بروز حادثه برای خلبانان اسرائیلی در جریان عملیات نظامی علیه [حکومت] ایران، امکان اجرای عملیات جستوجو و نجات را نیز فراهم کند.
سابقه تنش میان تهران و باکو
گزارش سیانان همچنین یادآوری کرده بود که در جریان جنگ اخیر میان [حکومت] ایران و اسرائیل، جمهوری آذربایجان نیز تحت تاثیر درگیریها قرار گرفت.
بر اساس این گزارش، در ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ حمله پهپادی جمهوری اسلامی به منطقه نخجوان چندین زخمی بر جای گذاشت و روابط تهران و باکو را بیش از پیش تحت تاثیر قرار داد.
در حالی که سیانان به نقل از منابع آگاه بر وجود همکاریهای اطلاعاتی و عملیاتی میان اسرائیل و جمهوری آذربایجان تاکید کرده است، دولت آذربایجان این ادعاها را بخشی از یک کارزار «اطلاعات نادرست» توصیف کرده و بار دیگر تاکید کرده است که اجازه استفاده از خاک خود علیه کشورهای دیگر را نمیدهد.
این مناقشه رسانهای در شرایطی شکل گرفته که پس از پایان جنگ ۴۰ روزه [حکومت] ایران و اسرائیل و برقراری آتشبس، همچنان پرسشهای متعددی درباره ابعاد همکاریهای منطقهای، مسیرهای عملیاتی و شبکههای اطلاعاتی مورد استفاده در جریان این درگیری مطرح است.
بهنوشته آکسیوس، کاخ سفید که در تلاش است تا با جمهوری اسلامی به یک «یادداشت تفاهم» برای پایان دادن به جنگ و آغاز مذاکرات عمیق هستهای دست یابد و میخواهد در صورت آغاز این مذاکرات، تیمی از کارشناسان آماده در اختیار داشته باشد.
با این حال، به گفته مقامهای آمریکایی و منابع منطقهای درگیر در روند میانجیگری، واشینگتن و تهران همچنان بر سر چندین جزئیات این یادداشت تفاهم اختلاف دارند.
منابع مذکور مذاکرات را در مرحله پایانی توصیف کردهاند، اما هنوز مشخص نیست که آیا در نهایت توافقی حاصل خواهد شد یا خیر.
یک مقام آمریکایی که نامش اعلام نشده، به آکسیوس گفت: «این نشست در اوک ریج به این معنا نیست که حتما توافقی حاصل خواهد شد، اما نشان میدهد مذاکرات وارد مرحلهای بسیار جدی شده و احتمال دستیابی به توافق وجود دارد؛ بنابراین ما میخواهیم آماده باشیم.»
این وبسایت نوشت ویتکاف سفری اعلامنشده به شرق تنسی انجام داده است. دو مقام آمریکایی بعدا تایید کردند که او و کوشنر در حال بازدید از تاسیسات وزارت انرژی آمریکا در اوک ریج بودهاند.
برخی از برجستهترین کارشناسان آمریکا در زمینه فرآوری اورانیوم و فناوری سانتریفیوژ در آزمایشگاه ملی اوک ریج و مجتمع امنیت ملی Y-12 مستقر هستند. در گذشته نیز مواد و تجهیزات هستهای، از جمله موادی از قزاقستان و لیبی، از طریق تنسی منتقل شده بودند.
کاخ سفید از اظهار نظر در این مورد خودداری کرد. اداره ملی امنیت هستهای آمریکا نیز پاسخی ارائه نداد.
دو مقام آمریکایی گفتند اخیرا تیمی متشکل از حدود ۱۰۰ کارشناس تشکیل شده تا در صورت دستیابی به یک توافق اولیه، در مذاکرات هستهای مشارکت کنند.
فرستادگان آمریکا برای دیدار با اعضای این تیم و بررسی مقدمات احتمالی اجرای یک توافق هستهای به تنسی سفر کردند.
آخرین وضعیت مذاکرات
ویتکاف و کوشنر هفته گذشته در مذاکرات با جمهوری اسلامی بر سر مفاد یک یادداشت تفاهم ۶۰ روزه به توافق رسیدند؛ توافقی که شامل تمدید آتشبس، بازگشایی تنگه هرمز، اجازه فروش نفت ایران و آغاز مذاکرات درباره ذخایر اورانیوم غنیشده ایران و محدودیتهای آتی غنیسازی بود.
ترامپ جمعه گذشته خواستار اعمال دو اصلاحیه در متن توافق شد و جمهوری اسلامی نیز اعلام کرد که تغییرات مدنظر خود را مطرح خواهد کرد.
در حال حاضر آمریکا منتظر پاسخ رسمی تهران است، اما آکسیوس بهنقل از منابع خود نوشت اختلافات باقیمانده نسبتا محدود هستند.
برای مثال، به گفته دو منبع آگاه از مذاکرات، ترامپ خواسته است جمهوری اسلامی بپذیرد که هر توافق نهایی شامل مهلت ۶۰ روزه برای رقیقسازی و کاهش سطح غنیسازی اورانیوم غنیشده ایران باشد، اما تهران خواستار مهلتی ۹۰ روزه است.
همچنین دو طرف بر سر میزان و زمان آزادسازی میلیاردها دلار دارایی مسدودشده ایران اختلاف دارند.
یک مقام آمریکایی گفت واشینگتن اعلام کرده است که پس از دستیابی به توافق نهایی و برداشته شدن گامهای عملی برای اجرای آن، منابع مالی ایران را آزاد خواهد کرد، اما جمهوری اسلامی خواهان آزادسازی بخشی از این داراییها بهصورت فوری است.
محسن رضایی، مشاور نظامی رهبر جمهوری اسلامی، جمعه ۱۵ خرداد در گفتوگویی با سیانان گفت دیدار با مجتبی خامنهای که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از آن سخن گفته بود اتفاق نخواهد افتاد.
او گفت مذاکرات به بنبست رسیده و ترامپ باید این بنبست را بشکند. توپ در زمین ترامپ است.
رضایی هشدار داد که در صورت ازسرگیری درگیریها از سوی آمریکا، واشینگتن وارد «راهرویی تاریک» خواهد شد.
او همچنین در واکنش به سخنان دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، درباره دیدار احتمالی با مجتبی خامنهای گفت: «چنین چیزی اتفاق نخواهد افتاد. اکنون ما در مرحله نخست مذاکرات قرار داریم و آقای ترامپ مذاکرات را به بنبست کشانده است. چنین دیداری رخ نخواهد داد.»
رضایی گفت جمهوری اسلامی خواستار آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران بلافاصله پس از امضای یک توافق موقت با آمریکا شده و همچنین خواهان آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار دیگر در مرحله بعدی است.
مقامهای آمریکایی نگران هستند که هرگونه آزادسازی داراییها در شرایط کنونی، یکی از مهمترین اهرمهای فشار بر جمهوری اسلامی را از بین ببرد. دونالد ترامپ تاکید کرده است که هر توافقی باید بهمراتب قویتر از توافق هستهای سال ۲۰۱۵ باشد و نباید چنین به نظر برسد که آمریکا در حال تحویل «پالتهای پول نقد» به تهران است؛ عبارتی که او بارها برای انتقاد از تصمیم باراک اوباما در پرداخت پول نقد به جمهوری اسلامی به کار برده است.
مرحله دوم مذاکرات
اگر مذاکرات وارد مرحله دوم شود، تیم کارشناسانی که ویتکاف و کوشنر با آنان دیدار کردند باید برنامهای برای «نحوه تعیین تکلیف مواد هستهای ایران»، «چگونگی اعمال محدودیتهای بیشتر بر برنامه غنیسازی» و «سازوکارهای راستیآزمایی و نظارت بر اجرای توافق» تدارک ببینند.
مقامهای آمریکایی به آکسیوس گفتند برخی از کارشناسان حاضر در نشست روز پنجشنبه، چند هفته پیش نیز در عملیات انتقال اورانیوم غنیشده از ونزوئلا مشارکت داشتند. آن مواد که متعلق به یک راکتور تحقیقاتی بود، ماه گذشته برای فرآوری به ایالت کارولینای جنوبی منتقل شد.
برخی از این کارشناسان هستهای همچنین پیش از آغاز جنگ، همراه با کوشنر و ویتکاف در عمان در مذاکرات هستهای با جمهوری اسلامی حضور داشتند.
یک مقام آمریکایی به آکسیوس گفت: «این افراد برجستهترین کارشناسان هستهای آمریکا هستند که دانش فنی لازم برای اجرای جزئیات یک توافق با ایران را در اختیار دارند.»
