شورای سردبیری روزنامه والاستریت ژورنال، در یادداشتی انتقادی نوشته واشینگتن پیش از امضای یک توافق هستهای، در حال دادن امتیازاتی به حکومت ایران است و نجات رژیم ایران در این شرایط خیانتی واقعی خواهد بود که بیش از آنکه به مردم ایران ضربه بزند، به منافع ایالات متحده لطمه میزند.
در این سرمقاله گفته شده است پرسشی که اکنون مردم آمریکا از خود میپرسند این است که «همین بود؟»
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال، هرچند ایالات متحده میتواند از ۳۸ روز جنگ بهعنوان دستاوردی واقعی یاد کند، اما کار هنوز تمام نشده و ۴۷ روز آتشبس ممکن است به یک عقبگرد راهبردی منجر شود.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، توافق اولیه شامل پایان دادن به محاصرهها از سوی هر دو طرف است و احتمال دارد آمریکا نیز برای جذابتر کردن توافق، امتیازاتی مالی به تهران ارائه کند، در حالی که مذاکرات درباره مسائل هستهای و کاهش بیشتر تحریمها برای ۶۰ روز یا بیشتر ادامه خواهد یافت.
بهنوشته والاستریت ژورنال یک مقام آمریکایی میگوید که رژیم ایران تضمین داده در توافق نهایی، «حذف» ذخایر اورانیوم غنیشده خود را بپذیرد، اما مقامات جمهوری اسلامی چنین امری را بهطور کامل رد کردهاند.
شورای سردبیری والاستریت ژورنال نوشته است مشکل اساسی در اینجاست که فشار آمریکا پیش از برچیدن برنامه هستهای ایران پایان مییابد. اگر محاصره برداشته شود و جمهوری اسلامی بتواند نفت ایران را بفروشد، تنها ابزار باقیمانده برای وادار کردن تهران به امتیازدهی هستهای، تهدید به ازسرگیری جنگی دیگر خواهد بود.
در ادامه این یادداشت گفته شده است اما آقای ترامپ زمانی که جمهوری اسلامی از بازگشایی تنگه هرمز خودداری و به نیروهای آمریکایی و متحدان این کشور در خلیجفارس حمله کرد، حاضر نشد دست به چنین اقدامی بزند. حال، در شرایطی که ۶۰ روز به انتخابات میاندورهای نزدیکتر شدهایم و هرگونه اقدام نظامی میتواند به محاصره دوباره تنگه هرمز از سوی حکومت ایران منجر شود، این تهدید تا چه اندازه معتبر خواهد بود؟
بهنوشته والاستریت ژورنال، تعهد به عدم ساخت سلاح هستهای بیمعناست، زیرا رژیم ایران همواره چنین ادعایی را مطرح کرده، در حالی که در عمل خلاف آن رفتار کرده است.
شورای سردبیری والاستریت ژورنال افزوده است که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، میگوید ترامپ موافق است که توافق نهایی باید شامل برچیدن تاسیسات غنیسازی ایران و خروج اورانیوم غنیشده از کشور باشد. مقامات آمریکایی نیز گفتهاند که تمام «غبار هستهای» باید حذف شود؛ اما آیا آمریکا اهرم لازم برای تحمیل این شروط را حفظ خواهد کرد؟
در ادامه سرمقاله والاستریت ژورنال آمده است که برخی گزارشها حاکی از آن است که آمریکا ممکن است به تضمینهای حکومت ایران درباره عدم استفاده از تاسیسات زیرزمینی و رقیقسازی اورانیوم ۶۰ درصد غنیشده، و نه نابودی کامل آن، بسنده کند. در این صورت، حکومت ایران همچنان مقادیر زیادی اورانیوم با غنای ۵ و ۲۰ درصد در اختیار خواهد داشت که بهراحتی میتواند به سطح تسلیحاتی ارتقا یابد.
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال، با باقی ماندن سایتهای زیرزمینی، جمهوری اسلامی همچنان یک تهدید هستهای خواهد بود. این وضعیت نیازمند شدیدترین بازرسیهاست که خود بار دیگر مساله اهرم فشار را مطرح میکند. ایالات متحده و جمهوری اسلامی هنوز درباره مدت زمانی که ایران از غنیسازی اورانیوم منع خواهد شد نیز به توافق نرسیدهاند. این موضوع شاید اساسا بیاهمیت باشد، زیرا رژیم ایران تنها کافی است تا پایان دولت ترامپ صبر کند تا دست بازتری پیدا کند.
در این یادداشت تاکید شده است که سابقه جمهوری اسلامی نشان میدهد که مذاکرات را طولانی میکند و این توافق اولیه نیز بدون تردید بخشی از همین راهبرد است. بازگشایی تنگه هرمز میتواند قیمت نفت را کاهش دهد، اما امتناع رییسجمهوری از انجام این کار از طریق زور، این پیام را ارسال کرده که تهران برگه برنده را در اختیار دارد. حتی اگر این توافق موفق باشد، این اهرم همچنان در دست رژیم ایران باقی خواهد ماند.
بهنوشته این روزنامه حکومت ایران تاکید دارد که هیچ توافقی وضعیت تنگه را به شرایط پیش از جنگ بازنمیگرداند. رسانههای دولتی میگویند ممکن است عبور تعداد کشتیها به سطح قبل از جنگ بازگردد، اما این کار تحت شرایط و کنترل ایران صورت باید بگیرد.
شورای سردبیری والاستریت ژورنال افزوده است: «به یاد بیاورید که پس از وعده ایران برای بازگشایی تدریجی تنگه در آتشبس ۷ آوریل، تردد نفتکشها کاهش یافت. همین موضوع بهتنهایی دلیل کافی است که نباید از ابتدا به ایران امتیاز رفع تحریم داده شود.»
مقامات آمریکایی میگویند این امتیازات به عملکرد حکومت ایران بستگی خواهد داشت و رهبران جمهوری اسلامی باید به این اصل پایبند بمانند تا به یک توافق نهایی قابل قبول برسند.
در همین حال، موضوع موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن، که از اهداف اصلی جنگ بودند ، عملا کنار گذاشته و به «گفتوگوهای منطقهای» موکول شدهاند.
اسرائیلیها میگویند طبق توافق، آزادی عمل برای مقابله با حزبالله در لبنان را حفظ خواهند کرد، هرچند مقامات جمهوری اسلامی این موضوع را رد میکنند.
بهنوشته والاستریت ژورنال، رژیم ایران میخواهد نیروی نیابتیاش بتوانند جنگ فرسایشی خود علیه اسرائیل را بدون هزینه ادامه دهند.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال در ادامه تحلیل خود افزوده است: «بخش زیادی از رسانهها در حال بحث هستند که آیا این توافق از توافق سال ۲۰۱۵ باراک اوباما بهتر است یا بدتر. به نظر ما، تفاوت اصلی در حملات نظامی اخیر است: تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان در خرداد سال گذشته بهشدت آسیب دیدند و غنیسازی، دستکم فعلا، متوقف شده است.»
در این یادداشت گفته شده است اگرچه ترامپ یکشنبه سوم خرداد در پاسخ به منتقدان گفت: «من توافق بد انجام نمیدهم.» اما این پرسش قابل طرح است که آیا او تحت فشار داخلی ناشی از افزایش قیمت بنزین و نرخ اوراق قرضه، در آستانه انتخابات میاندورهای قرار نگرفته است؟
شورای سردبیری این روزنامه تاکید کرده است که بدون تردید، باید همین فشارها را یکی از دلایل تمایل او به بازگشایی تنگه هرمز، حتی تحت شرایط رژیم ایران، دانست.
با این حال در این سرمقاله تاکید شده است که یک توافق بد، حتی اگر قیمت بنزین را کاهش دهد، در نهایت به ضرر دونالد ترامپ تمام خواهد شد. حتی یک پیروزی نیمبند برای جمهوری اسلامی نیز به جایگاه آمریکا، و شخص ترامپ) آسیب خواهد زد. رژیم ایران این جنگ را در حالی آغاز کرد که با بحرانهای داخلی سیاسی و اقتصادی روبهرو بود و جنگ، این مشکلات را تشدید کرده است. نجات چنین رژیمی اکنون از طریق یک کمک اقتصادی، خیانتی واقعی خواهد بود که بیش از آنکه به مردم ایران ضربه بزند، به منافع ایالات متحده لطمه میزند.
ترامپ دوشنبه چهار خرداد، در پستی در شبکه اجتماعی خود تروثسوشیال، با تاکید بر اینکه مذاکرات با جمهوری اسلامی «بهخوبی در حال پیشرفت» است، افزود: «این روند باید با امضای فوری عربستان سعودی و قطر آغاز شود و سایر کشورها نیز بهدنبال آن حرکت کنند.»
ترامپ هشدار داد کشورهایی که این توافقها را امضا نکنند، نباید در هیچ توافقی با جمهوری اسلامی مشارکت داشته باشند، زیرا این امر «نشاندهنده نیت بد» آنهاست.
او گفت: «ممکن است یکی دو کشور دلایلی برای عدم امضا داشته باشند و این قابل قبول است، اما بیشتر کشورها باید آماده، مایل و قادر باشند این توافق با ایران را به رویدادی بسیار تاریخیتر تبدیل کنند.»
ترامپ برای دومین بار در دو روز متوالی توافق در حال شکلگیری با جمهوری اسلامی را به پیمانهای ابراهیم گره زده است؛ توافقهایی که نخستینبار در سپتامبر ۲۰۲۰ از سوی امارات متحده عربی و بحرین امضا شدند و سپس مراکش و سودان نیز در ماههای بعد به آن پیوستند.
او در تروثسوشیال نوشت: «مذاکرات با جمهوری اسلامی ایران بهخوبی پیش میرود! یا یک توافق عالی برای همه خواهد بود یا اصلا توافقی در کار نخواهد بود.»
رییسجمهوری آمریکا بار دیگر تهدیدهای قبلی خود در این زمینه را تکرار کرد و افزود که در صورت عدم دستیابی به توافق، «بازگشت به میدان نبرد و تیراندازی، اما بزرگتر و قدرتمندتر از همیشه» در پیش خواهد بود.
او در عین حال نوشت که در گفتوگو با رهبران کشورهای مسلمان و عرب به آنها گفته است: «با توجه به تمام تلاشهایی که ایالات متحده برای حل این معمای بسیار پیچیده انجام داده، باید الزامی باشد که همه این کشورها، دستکم بهصورت همزمان، به توافقهای ابراهیم بپیوندند.»
ترامپ بهطور آشکار از شش کشور مسلمان نام برد و خواستار پیوستن آنها به پیمانهای ابراهیم شد: عربستان سعودی، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر و اردن.
او همچنین گفت که درباره این موضوع با امارات متحده عربی و بحرین نیز، که پیشتر به این پیمانها پیوستهاند، گفتوگو کرده است.
با این حال مشخص نیست چرا ترامپ خواستار پیوستن مصر و اردن باید به پیمانهای ابراهیم شده است چرا که این دو کشور بهترتیب از سالهای ۱۹۷۸ و ۱۹۹۴ روابطی رسمی با اسرائیل دارند. روابط ترکیه و اسرائیل نیز از زمان تاسیس اسرائیل فراز و نشیب زیادی داشته و اگرچه دورههایی از همکاری نزدیک را تجربه کرده، در یک دهه گذشته بهشدت تیره شده است.
روزنامه تایم اسرائیل در گزارشی در همین زمینه نوشت که ترامپ در این پیام طولانی بهطور مستقیم به اسرائیل اشاره نکرد و مشخص نیست آیا او بهدنبال گسترش رسمی توافقهای ابراهیم است یا ایجاد چارچوب سیاسی گستردهتری با اهداف فراتر را مدنظر دارد.
بهنوشته این روزنامه در میان کشورهایی که ترامپ از آنها نام برده، عربستان سعودی همواره محتملترین گزینه برای پیوستن به پیمانهای ابراهیم تلقی شده و سالها تلاش دیپلماتیک از سوی دولت ترامپ و همچنین دولت پیشین آمریکا به رهبری جو بایدن برای تحقق این هدف صورت گرفته است.
با این حال، ریاض بارها اعلام کرده تا زمانی که اسرائیل به تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی متعهد نشود، به این توافقها نخواهد پیوست؛ موضوعی که دولت بنیامین نتانیاهو بهشدت با آن مخالفت کرده است.
پاکستان نیز مانند عربستان اعلام کرده که تا زمان تشکیل کشور فلسطینی، اسرائیل را به رسمیت نخواهد شناخت. قطر نیز روابطی رسمی با اسرائیل ندارد، هرچند متحد کلیدی آمریکا محسوب میشود و در طول جنگ دو ساله غزه، نقش مهمی در میانجیگری میان اسرائیل و حماس ایفا کرده است.
بر اساس گزارش آکسیوس، رهبران کشورهایی که ترامپ با آنها تماس گرفته، در برابر درخواست او برای عادیسازی روابط سکوت کردهاند. یکی از مقامات آمریکایی گفته است: «سکوت در تماس حاکم شد و ترامپ شوخی کرد و پرسید آیا هنوز پشت خط هستند یا نه.»
با وجود این، ترامپ اعلام کرده است که «تعداد زیادی» از این رهبران، پس از امضای توافق با تهران، «باعث افتخارشان خواهد بود» که جمهوری اسلامی ایران نیز به توافقهای ابراهیم بپیوندد.
او حتی پیشنهاد داد که جمهوری اسلامی که همواره خواستار نابودی اسرائیل بوده، «شاید» پس از دستیابی به توافق، بتواند به این پیمانها بپیوندد.
ترامپ در ادامه گفت: «توافقهای ابراهیم برای کشورهای عضو، امارات، بحرین، مراکش، سودان و قزاقستان، حتی در این دوران جنگ و درگیری شکوفایی مالی، اقتصادی و اجتماعی به همراه داشته و هیچیک از اعضا حتی به خروج یا توقف آن فکر نکردهاند.»
او تاکید کرد که این توافقها میتوانند به چارچوبی بسیار گستردهتر تبدیل شوند.
ترامپ افزود: «هیچ چیز در گذشته یا آینده به پای آن نخواهد رسید.»
ترامپ در پایان نوشت: «بنابراین، من بهطور الزامی درخواست میکنم که همه کشورها فورا توافقهای ابراهیم را امضا کنند و اگر ایران نیز توافق خود را با من امضا کند، حضور آن در این ائتلاف بینظیر جهانی افتخار بزرگی خواهد بود.»
به گفته او، چنین ائتلافی میتواند خاورمیانه را به منطقهای «متحد، قدرتمند و از نظر اقتصادی بسیار قوی» تبدیل کند.
او همچنین اعلام کرد که از نمایندگان خود، از جمله استیو ویتکاف و جرد کوشنر، خواسته است فرآیند پیوستن این کشورها به توافقهای ابراهیم را «فورا آغاز کنند و آن را با موفقیت به پایان برسانند.»
بهنوشته تایم اسرائیل، این اظهارات نشان میدهد که ترامپ در تلاش است امتیازی برای اسرائیل در توافق احتمالی با جمهوری اسلامی فراهم کند؛ توافقی که مفاد گزارششده آن نگرانیهایی جدی در اورشلیم ایجاد کرده است.
شبکه ۱۲ اسرائیل گزارش داده که مقامات ارشد این کشور هشدار دادهاند که «به نظر میرسد این توافق در راستای منافع اسرائیل نیست.»
برخی دیگر نیز آن را «توافقی بد و بسیار مشکلساز» توصیف کردهاند.
مقامات اسرائیلی نگراناند که این توافق که احتمالا با تمدید ۶۰ روزه آتشبس آغاز میشود، به مسائل کلیدی مانند برنامه هستهای و موشکهای بالستیک ایران یا حمایت تهران از نیروهای نیابتی نپردازد و بررسی این موضوعات را به آینده موکول کند؛ امری که به گفته آنها میتواند به حکومت ایران فرصت بازیابی اقتصادی و نظامی بدهد و بازگشت به جنگ را برای آمریکا و اسرائیل دشوارتر کند.
نتانیاهو دوشنبه چهارم خرداد در پیامی ویدئویی که در تلگرام منتشر شد، گفت: «ما در جنگ با حزبالله هستیم و حملات خود را تشدید خواهیم کرد.» او گفت ارتش اسرائیل «پایش را از روی پدال گاز برنمیدارد. برعکس، من گفتم بیشتر فشار بدهید.»
هنوز حزبالله یا مقامهای لبنانی به این اظهارات نتانیاهو واکنشی نشان ندادهاند، اما رویترز نوشت که ساکنان حومه بیروت پس از انتشار ویدیوی نتانیاهو از منطقه خارج شدند.
اسرائیل و حزبالله با وجود آتشبسی که بیش از یک ماه پیش با هدف توقف درگیریها اعلام شده بود، همچنان به تبادل حملات ادامه دادهاند.
تهران در مذاکرات با آمریکا که با هدف توافقی برای پایان دادن به جنگ علیه جمهوری اسلامی انجام میشود، خواستار توقف حملات اسرائیل در لبنان شده است.
در حالی که گمانهزنیها درباره یک توافق احتمالی منتشر شده، نتانیاهو گفت او و دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در یک تماس تلفنی توافق کردهاند که اسرائیل حق حفظ مقابله با تهدیدات در همه جبههها، از جمله لبنان را خواهد داشت.
ارتش اسرائیل از زمان آتشبس همچنان در بخش وسیعی از جنوب لبنان مستقر است و نیروی هوایی آن به مواضع حزبالله حمله میکند. نیروهای زمینی اسرائیل نیز شهرهایی را که محل نفوذ این گروه هستند، تخریب میکنند.
در مقابل، حزبالله پهپادهای انفجاری به سمت نیروهای اسرائیل و شهرهای شمال این کشور شلیک کرده که تاکنون دستکم ۱۱ سرباز را کشته است.
حملات اسرائیل به مواضع حزبالله
پس از انتشار ویدیوی نتانیاهو، ارتش اسرائیل اعلام کرد در حال حمله به مواضع حزبالله در دره بقاع در شرق لبنان است؛ منطقهای که از زمان آتشبس به ندرت هدف قرار گرفته است.
آتشبس زمینهساز مذاکرات میان اسرائیل و لبنان شد که با میانجیگری آمریکا در واشینگتن انجام میشود؛ در آخرین دور این مذاکرات، دو طرف با تمدید ۴۵ روزه آتشبس موافقت کردند.
رویترز نوشت که مشخص نیست که آیا اظهارات نتانیاهو درباره تشدید حملات در لبنان بر این مذاکرات تاثیر خواهد گذاشت یا نه.
یک مقام آمریکایی گفت حزبالله «درخواستهای مکرر برای توقف تیراندازی به اسرائیل، از جمله یک اولتیماتوم اخیر را نادیده گرفته است.» این مقام این گروه را متهم کرد که با شلیک موشک و پهپاد به اسرائیل در تلاش است مذاکرات اسرائیل-لبنان را مختل کند.
بر اساس این گزارش که دوشنبه چهارم خرداد انتشار یافت، پروژه ساخت این تاسیسات نظامی از سوی شرکت مشترک دفاعی «اسآر۲ وکتور» اجرا میشود که در همکاری میان شرکت «وکتور دیفنس» مستقر در ایالت یوتا در آمریکا و استارتاپ سعودی «اسآر۲ دیفنس سیستمز» شکل گرفته است.
این کارخانه پهپاد تهاجمی یکطرفه «اسکایوسپ» را تولید خواهد کرد؛ پهپادی انتحاری که شرکت وکتور توسعه داده و میتواند اهدافی را تا فاصله ۱۵۰۰ کیلومتری، تقریبا معادل فاصله ساحل شمالشرقی عربستان سعودی تا تهران، هدف قرار دهد.
لوسین زایگلر، مدیر ارشد راهبردی و از بنیانگذاران اسآر۲، به سمافور گفت: «اسکایوسپ پهپادی است که میتواند توازن [قوا] را برقرار کند و توان بازدارندگی عربستان سعودی را افزایش دهد.»
زایگلر جزئیاتی درباره ظرفیت تولید کارخانه ارائه نکرد، اما گفت تولید آن «در مقیاسی عملیاتی و متناسب با نیازهای بازدارندگی راهبردی» عربستان سعودی خواهد بود. او همچنین از اعلام زمان آغاز تولید و میزان سرمایهگذاری خودداری کرد.
اسآر۲ وکتور هم برای بازار داخلی عربستان سعودی و هم برای صادرات به کشورهای متحد ریاض، پهپاد تولید خواهد کرد.
سمافور نوشت که انتظار میرود کشورهای خلیج فارس در پی جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، هزینههای دفاعی خود را افزایش دهند، زیرا به دنبال تقویت امنیت و بازدارندگی خود در برابر حملات احتمالی آینده هستند.
عربستان سعودی یکی از بزرگترین بودجههای دفاعی جهان را دارد، اما تقریبا تمام تجهیزات نظامی خود را وارد میکند. این کشور هدفگذاری کرده است که تا سال ۲۰۳۰، نیمی از نیازهای دفاعی خود را بومیسازی و درون کشور تولید کند.
طبق آمارهای رسمی و تجمیع دادههای وزارت دفاع عربستان، این کشور در جریان جنگ اخیر، بیش از ۱۰۰۰ بار هدف حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی و متحدان شبهنظامیاش در منطقه قرار گرفته است.
گزارشها حاکی است که تنها تا ۲۰ فروردین، دستکم ۱۰۴ موشک بالستیک و ۹۱۶ پهپاد انتحاری در آسمان عربستان رهگیری و منهدم شد.
این حجم از تهدیدها، نیاز ریاض به فناوریهای نوین و امتحانپسداده سامانههای ضدپهپادی را بیش از پیش برجسته کرده است.
خبرگزاری رویترز اوایل اردیبهشت در گزارشی اختصاصی به استفاده ارتش آمریکا از فناوریهای ضدپهپادی اوکراین برای مقابله با حملات جمهوری اسلامی به خاک عربستان سعودی پرداخت.
طبق گفته پنج منبع آگاه به رویترز، ارتش ایالات متحده در هفتههای منتهی به انتشار گزارش سامانه فرماندهی و کنترل اوکراینی موسوم به «اسکای مپ» (Sky Map) را در پایگاه هوایی استراتژیک «پرنس سلطان» مستقر کرد.
از سوی دیگر، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، در نخستین روزهای اردیبهشت برای دومین بار طی یک ماه به عربستان سعودی رفت و با مقامهای عالیرتبه عربستان سعودی، از جمله محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور، دیدار کرد.
زلنسکی در بدو ورود به جده با انتشار پیامی تاکید کرد که پس از کسب تضمینهای مالی از رهبران اروپا، اکنون اولویت او پیشبرد توافقات امنیتی، انرژی و زیرساختی با ریاض است.
او پیشتر گفته بود که کارشناسان نظامی اوکراینی در جریان جنگ در چندین کشور خاورمیانه مستقر شده و با استفاده از سامانههای پدافندی، پهپادهای ساخت ایران را با موفقیت سرنگون کردهاند.
خبرگزاری رویترز، دوشنبه چهارم خرداد به نقل از دو مقام اسرائیلی آگاه از گفتوگوها نوشت نتانیاهو در گفتوگو با نزدیکانش ابراز نگرانی کرده که اسرائیل در عمل از روند مذاکرات مربوط به توافق اولیه برای توقف جنگ با جمهوری اسلامی کنار گذاشته شده و دیگر توان چندانی برای اثرگذاری بر تصمیمگیریهای ترامپ در جریان مذاکرات ندارد.
از سوی دیگر، یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، دوشنبه در جمع خبرنگاران توافق در دست بررسی میان آمریکا و حکومت ایران را نگرانکننده خواند و گفت چنین تفاهمنامهای هیچیک از اهداف اسرائیل در جنگ را محقق نمیکند. او که از منتقدان سرسخت نتانیاهو و حزب حاکم اسرائیل است، نخستوزیر این کشور را متهم کرد که نتوانسته بر شکلگیری توافقی بهتر اثر بگذارد.
لاپید گفت: «این توافق برای اسرائیل بد است، برای منطقه بد است، برای شهروندان ایران بد است.»
لاپید ضمن قدردانی از ترامپ برای همراهی با اسرائیل در آغاز جنگ، از نتانیاهو به دلیل ناتوانی در تاثیرگذاری بر آمریکا انتقاد کرد و گفت توان اسرائیل برای اثرگذاری بر تصمیمهای واشینگتن به پایینترین سطح رسیده است.
او تاکید کرد اسرائیل «کشوری مستقل» است و نباید به «دولت دستنشانده» تبدیل شود.
طبق گزارش، رویترز تفاهم مورد مذاکره شامل بازگشایی تنگه هرمز در برابر پایان محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا است و سپس مذاکرات درباره مسائل هستهای ادامه خواهد یافت.
منابع ایرانی نیز به این رسانه گفتهاند که در مراحل بعدی مذاکرات، ممکن است «فرمولهای قابل اجرا» برای حل اختلاف بر سر ذخایر اورانیوم غنیشده ایران پیدا شود؛ از جمله رقیقسازی این مواد زیر نظر آژانس بینالمللی انرژی اتمی.
رویترز نوشت با وجود اینکه توافق احتمالی هنوز نگرانیهای اسرائیل درباره برنامه هستهای و ذخایر اورانیوم جمهوری اسلامی را برطرف نکرده، نتانیاهو در تماسهای اخیر خود با ترامپ تلاش کرده بر حق اسرائیل برای ادامه عملیات نظامی علیه تهدیدهای منطقهای، بهویژه در لبنان، تاکید کند.
آسوشیتدپرس و سیبیاس عصر دوشنبه چهارم خرداد به نقل از دو مقام منطقهای آگاه به مذاکرات و یک مقام آمریکایی گزارش دادند که واشینگتن و تهران به توافقی نزدیک شدهاند که بازگشایی تنگه هرمز، معافیت تحریمی برای فروش نفت ایران و واگذاری ذخایر اورانیوم غنیشده جمهوری اسلامی را شامل میشود.
تماسهای تلفنی نتانیاهو و ترامپ
ترامپ و نتانیاهو در یک هفته گذشته دستکم سه بار تلفنی گفتوگو کردهاند.
ترامپ پس از نخستین تماس، در پاسخ به خبرنگاران درباره نتانیاهو گفت: «او مرد بسیار خوبی است و هر کاری بخواهم انجام خواهد داد.»
پس از سومین تماس، دفتر نتانیاهو اعلام کرد دو طرف درباره تفاهمنامه بازگشایی تنگه هرمز و مذاکرات آینده درباره برنامه هستهای ایران گفتوگو کردهاند.
نتانیاهو گفت او و ترامپ توافق دارند هر توافق نهایی باید شامل برچیدن تاسیسات غنیسازی ایران و خارج کردن مواد غنیشده از خاک این کشور باشد.
رویترز همچنین نوشت ظهور این توافق احتمالی در شرایط حساسی برای نتانیاهو رخ داده است؛ زمانی که او در آستانه انتخابات سراسری قرار دارد و نظرسنجیها از احتمال شکست او حکایت دارند.
منتقدان نخستوزیر کنونی اسرائیل بر این باورند که او نتوانسته اهداف اعلامشده جنگ، از جمله تضعیف کامل توان هستهای و موشکی جمهوری اسلامی و تغییر حکومت ایران را محقق کند.
این دو رسانه دوشنبه چهارم خرداد در گزارشهایی جداگانه به نقل از مقامهایی که نخواستند نامشان فاش شود، جزئیاتی مشابه از محتوای تفاهمنامهای که اکنون میان طرفها در دست بررسی است، منتشر کردند.
سیبیاس نوشت این تفاهمنامه شامل «تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران» بر اساس ساز و کاری خواهد بود که هر دو طرف در مذاکرات آتی بر سر آن به توافق برسند.
این منابع همچنین تایید کردند که تفاهمنامه کنونی بازگشایی فوری تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی و تعهد تهران به خودداری دائمی از تولید سلاح هستهای را شامل میشود.
یکی دیگر از مفاد این تفاهمنامه به نوشته سیبیاس «بررسی مسائل مربوط به داراییهای مالی مسدودشده ایران و تحریمها علیه حکومت» در مذاکرات آتی «بر اساس پایبندی ایران به موارد پیشین» اعلام شده است.
دو مقام منطقهای آگاه همچنین اعلام پایان تمام تنشهای نظامی در تمام جبههها از جمله لبنان و تمدید ۶۰ روزه آتشبس را دیگر بندهای تفاهمنامه کنونی عنوان کردند، اما این دو مورد مورد تایید مقام ارشدی که با سیبیاس گفتوگو کردند، قرار نگرفت.
محل اختلاف: لبنان
در گزارش آسوشیتدپرس نیز یکی از محورهای اصلی توافق، پایان کامل جنگ در همه جبههها، از جمله لبنان، عنوان شد.
هر دو مقام منطقهای به این رسانه گفتند که پیشنویس توافق شامل پایان درگیری میان اسرائیل و حزبالله و همچنین تعهد جمهوری اسلامی به خودداری از دخالت در امور داخلی کشورهای منطقه است؛ موضوعی که به نوشته آسوشیتدپرس به حمایت تهران از نیروهای نیابتی، از جمله شورشیان حوثی در یمن، حماس در غزه و گروههای مسلح شیعه در عراق اشاره دارد.
یکی از این مقامهای منطقهای به آسوشیتدپرس گفت که آمریکا میخواهد اسرائیل برای پاسخ دادن به آنچه تهدیدهایی در لبنان میداند، دست باز داشته باشد، اما جمهوری اسلامی در برابر این خواسته مقاومت میکند. مقام آمریکایی نیز در این باره گفت که تفاهمنامه کنونی حق اسرائیل برای اقدام در برابر تهدیدهای فوری در چارچوب دفاع از خود را تضمین خواهد کرد.
این اختلاف در حالی گزارش شده است که دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، دوشنبه چهارم خرداد روند مذاکرات با جمهوری اسلامی را «بهخوبی در حال پیشرفت» توصیف کرد که یا به یک «توافق بزرگ برای همه» منجر میشود یا «اصلا هیچ توافقی در کار نخواهد بود».
او در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «اگر توافق در کار نباشد، به بزرگتر و قدرتمندتر از هر زمان دیگری به میدان نبرد باز میگردیم اما هیچکس چنین چیزی را نمیخواهد.»
بازگشایی هرمز و فروش نفت در مرکز تفاهم
مقامهای منطقهای به آسوشیتدپرس گفتند که بر اساس توافق در حال شکلگیری، تنگه هرمز همزمان با پایان دادن آمریکا به محاصره بندرهای ایران، بهتدریج بازگشایی خواهد شد. این محاصره که از ۷ اردیبهشت آغاز شده، صادرات نفت ایران و ورود ارز به اقتصاد این کشور را محدود کرده است.
یکی از این مقامها که در جریان مذاکرات قرار گرفته است، گفت که آمریکا از طریق معافیتهای تحریمی به جمهوری اسلامی اجازه خواهد داد نفت خود را بفروشد. به گفته این مقام، کاهش تحریمها و آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران در یک دوره ۶۰ روزه مورد مذاکره قرار خواهد گرفت.
در بخش هستهای، مقامهای منطقهای گفتند که جمهوری اسلامی در چارچوب توافق احتمالی، با واگذاری ذخایر اورانیوم غنیشده خود موافقت خواهد کرد.
به گفته یکی از مقامها، بخشی از این مواد احتمالا رقیق خواهد شد و بخش دیگر به کشوری ثالث منتقل میشود. روسیه برای دریافت این ذخایر اعلام آمادگی کرده است.
یک مقام آمریکایی نیز تایید کرده در صورت خودداری جمهوری اسلامی از واگذاری ذخایر اورانیوم غنیشده، هیچگونه کاهش تحریمی اعمال نخواهد شد.
با این حال، چند موضوع کلیدی همچنان حلنشده باقی ماندهاند؛ از جمله اینکه آیا جمهوری اسلامی اجازه غنیسازی اورانیوم خواهد داشت یا نه، سطح مجاز غنیسازی چه خواهد بود و سرنوشت برنامه موشکی ایران چگونه تعیین میشود.
ایران اینترنشنال یکشنبه سوم خرداد در خبری اختصاصی به نقل از یک منبع آگاه به مذاکرات نوشت که مذاکرهکنندگان ایرانی خواستار آزادسازی فوری ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی در قطر هستند و این خواسته را پیششرط پیشبرد گفتوگوها با ایالات متحده اعلام کردهاند.
صبح دوشنبه رسانهها از سفر رییس بانک مرکزی جمهوری اسلامی و پس از آن عزیمت محمدباقر قالیباف و عباس عراقچی به قطر خبر دادند.
