حملات گسترده ارتش روسیه به کییف، پایتخت اوکراین، و مناطق اطراف آن دستکم چهار کشته و حدود ۱۰۰ زخمی برجای گذاشت و به دهها ساختمان مسکونی و چندین مدرسه، بهویژه در مرکز شهر، آسیب وارد کرد.
روسیه بامداد یکشنبه سوم خرداد با شلیک صدها پهپاد و موشک، کییف را هدف قرار داد؛ حملهای که خبرگزاری رویترز آن را یکی از سنگینترین بمبارانهای این شهر از زمان آغاز جنگ اوکراین توصیف کرد.
به گفته مقامهای اوکراینی، حملات شدید روسیه چندین ساعت ادامه یافت. رویترز افزود روسیه در این عملیات از موشک میانبرد «اورشنیک» که از قابلیت حمل کلاهک هستهای برخوردار است، استفاده کرد.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، خواستار واکنش جامعه جهانی، بهویژه اروپا و آمریکا، به این حملات مرگبار شد و تاکید کرد: «مهم است که این اقدامات روسیه بدون پیامد نماند.»
روسیه اسفند ۱۴۰۰ عملیات نظامی خود را علیه اوکراین کلید زد و از آن زمان، درگیریهای مرگبار میان دو کشور ادامه داشته است.
واکنش کشورهای اروپایی
رهبران اروپایی حمله اخیر روسیه به کییف را محکوم کردند. بریتانیا و آلمان هشدار دادند استفاده مسکو از موشک اورشنیک، اقدامی در جهت تشدید تنشها در منطقه است.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، روسیه را به بهرهگیری از «تاکتیکهای ارعاب سیاسی و بازی بیپروا با تهدید هستهای» متهم کرد.
دولت نروژ نیز حملات روسیه را محکوم کرد و گفت اسلو به حمایت از کییف ادامه میدهد.
در جریان این حملات، ساختمان هیات دولت و وزارت خارجه اوکراین آسیب جزئی دیدند، اما چند مرکز فرهنگی و تاریخی در مرکز کییف خسارت سنگینی متحمل شدند. مقامهای اوکراینی اعلام کردند موزه ملی هنر، تالار فیلارمونیک و تعدادی از بناهای تاریخی شهر بهشدت آسیب دیدهاند.
کیریلو بودانوف، مشاور ارشد رییسجمهوری اوکراین، با اشاره به حملات روسیه گفت: «این جنگ فرهنگ، حافظه و هویت ما را هدف گرفته است. مسکو قرنها تلاش کرده هر آنچه به ما هویت اوکراینی میبخشد، از میان بردارد.»
بهکارگیری موشک اورشنیک
این سومین بار از زمان آغاز جنگ اوکراین است که روسیه از موشک اورشنیک در حملات خود علیه این کشور استفاده میکند. این موشک بردی چند هزار کیلومتری دارد.
دو حمله قبلی با موشک اورشنیک شهرهای بزرگ اوکراین را هدف قرار داده بود، اما زلنسکی گفت در حمله اخیر شهر بیلا تسرکفا در نزدیکی کییف هدف قرار گرفت؛ شهری با حدود ۲۰۰ هزار نفر جمعیت که در فاصله حدود ۶۴ کیلومتری پایتخت قرار دارد.
رولو کالینز، پژوهشگر مرکز «تابآوری اطلاعات»، یک سازمان تحقیقاتی متنباز، پس از بررسی تصاویر حمله اخیر روسیه گفت به نظر میرسد کلاهک موشک اورشنیک به ۳۶ مهمات فرعی تقسیم شده است.
طبق اعلام نیروی هوایی اوکراین، روسیه در مجموع ۹۰ موشک و ۶۰۰ پهپاد به سمت اهدافی در این کشور شلیک کرد.
زلنسکی همچنین از حمله روسیه به تاسیسات آبرسانی در اوکراین خبر داد و مسکو را متهم کرد که قصد داشته در آستانه فصل تابستان، به این زیرساختها آسیب وارد کند.
در مقابل، مسکو اعلام کرد این حملات پاسخی به حملات اوکراین علیه اهداف غیرنظامی در خاک روسیه بوده و در آن از موشکهای اورشنیک، اسکندر، کینژال و زیرکون استفاده شده است. اوکراین اتهام حمله به غیرنظامیان را رد میکند.
به گفته وزارت دفاع روسیه، این حملات مراکز فرماندهی اوکراین، از جمله پایگاههای نیروهای زمینی و اطلاعات نظامی، پایگاههای هوایی و مراکز صنایع نظامی، را هدف گرفتند.
مسکو نیز اتهام هدف قرار دادن غیرنظامیان را رد میکند، هرچند در طول جنگ اخیر، هزاران نفر در نتیجه بمباران شهرهای اوکراین از سوی ارتش روسیه جان خود را از دست دادهاند.
ترامپ یکشنبه سوم خرداد در پیام خود از «حمایت و همکاری» کشورهای خاورمیانه در روند مذاکرات اخیر تهران و واشینگتن قدردانی کرد و گفت این همکاری میتواند با پیوستن کشورهای منطقه به «پیمان تاریخی ابراهیم» تقویت شود.
او بدون ارائه جزییات بیشتر افزود: «چهبسا شاید جمهوری اسلامی نیز بخواهد [به پیمان ابراهیم] بپیوندد.»
پیمان ابراهیم در سال ۲۰۲۰ با میانجیگری آمریکا میان اسرائیل و چند کشور منطقه شکل گرفت. امارات متحده عربی، بحرین و مراکش در همان سال به این توافق پیوستند، سودان در سال ۲۰۲۲ و قزاقستان نیز در سال ۲۰۲۵ به آن ملحق شدند.
این در حالی است که تهران همواره از مخالفان سرسخت عادیسازی روابط اسرائیل با کشورهای منطقه بوده است.
علی خامنهای، دیکتاتور پیشین ایران، مهرماه ۱۴۰۲ عادیسازی روابط اسرائیل و کشورهای منطقه را به «شرطبندی روی اسب بازنده» تشبیه کرده و آن را قماری «محکوم به باخت» خوانده بود.
حمایت لیندزی گراهام از طرح «درخشان» ترامپ
لیندزی گراهام، سناتور برجسته جمهوریخواه و از متحدان ترامپ، سوم خرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت اگر در نتیجه مذاکرات مربوط به پایان جنگ ایران، کشورهای عرب و مسلمان به پیمان ابراهیم بپیوندند، این توافق میتواند به «یکی از مهمترین توافقها در تاریخ خاورمیانه» تبدیل شود.
او طرح پیشنهادی ترامپ را «درخشان» توصیف کرد و افزود عادیسازی روابط عربستان سعودی، قطر و پاکستان با اسرائیل، «تغییری فراتر از تصور برای منطقه و حتی جهان» خواهد بود.
گراهام از کشورهای منطقه خواست برای شکلگیری «یک خاورمیانه جدید»، از خود «شجاعت» نشان دهند و به طرحی ملحق شوند که «عملا به مناقشه عربی-اسرائیلی پایان خواهد داد».
او به کشورهای منطقه هشدار داد عدم مشارکت آنها در این روند، «یک اشتباه محاسباتی بزرگ» خواهد بود، «پیامدهای جدی برای روابط آینده ما خواهد داشت و طرح صلح کنونی را غیرقابل قبول خواهد کرد».
گراهام در پایان خطاب به ترامپ نوشت: «در مسیر دستیابی به یک توافق خوب با ایران، بر مواضع خود محکم بایستید. و به همان اندازه مهم است که در اصرار بر پیوستن عربستان سعودی و دیگر کشورها به پیمان ابراهیم بهعنوان بخشی از این مذاکرات، قاطع باقی بمانید.»
شامگاه دوم خرداد، ترامپ پس از گفتوگو با رهبران منطقه اعلام کرد تنها «نهاییسازی متن» توافق با تهران باقی مانده است.
این در حالی است که شهروندان در پیامهای خود به ایراناینترنشنال، از احتمال توافق میان جمهوری اسلامی و آمریکا ابراز ناامیدی کردند و آن را «خیانت» در حق مردم ایران و «پایمال کردن خون» جاویدنامان انقلاب ملی دانستند.
بر اساس این گزارش، افشای این استقرار نظامی زمانی رخ داد که عبدالفتاح السیسی، رییسجمهوری مصر، در سفر اخیر خود به امارات در کنار محمد بن زاید آل نهیان از جنگندههای «رافال» مصری مستقر در این کشور بازدید کرد. سیسی در این دیدار گفت: «هر آنچه به امارات آسیب بزند، به مصر آسیب زده است.»
فایننشالتایمز نوشت قاهره جزئیاتی از این ماموریت نظامی منتشر نکرده، اما اعزام نیرو ظاهراً با هدف کاهش تنشها با امارات متحده عربی صورت گرفته؛ کشوری که پیشتر از دولتهای عربی به دلیل کمک نکردن کافی در دفاع مقابل حملات حکومت ایران انتقاد کرده بود.
امارات متحده عربی که هدف اصلی حملات تلافیجویانه جمهوری اسلامی در جریان جنگ بوده، طی سالهای اخیر نقش حیاتی در حمایت اقتصادی از مصر ایفا کرده است. این کشور در سال ۲۰۲۳ با یک سرمایهگذاری ۳۵ میلیارد دلاری، به تثبیت اقتصاد بحرانزده مصر کمک کرد و همچنین حوالههای مالی صدها هزار مصری شاغل در امارات متحده عربی، منبع مهم ارز خارجی برای قاهره محسوب میشود.
به نوشته فایننشالتایمز، در ابوظبی این برداشت شکل گرفته که جنگ اخیر نشان داد کدام متحدان در شرایط بحرانی قابل اتکا هستند. انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رییس امارات متحده عربی، در ماه مارس از کشورهایی که در برابر «تجاوز ایران» واکنش کافی نشان ندادند انتقاد کرده بود.
این روزنامه همچنین نوشت جنگ اخیر، شکافهای تازهای در میان کشورهای منطقه ایجاد کرده و ائتلافهای خاورمیانه را در حال بازتعریف قرار داده است. به باور برخی تحلیلگران، محور جدیدی میان عربستان سعودی، مصر، ترکیه و پاکستان در حال شکلگیری است؛ کشورهایی که نسبت به نقش اسرائیل در بیثباتی منطقه نگرانی دارند و برای پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران تلاشهای دیپلماتیک انجام دادهاند.
اما امارات متحده عربی نسبت به این روند بدبین بوده و نگران است هرگونه توافق، جمهوری اسلامی را در موقعیتی قویتر حفظ کند. مایکل وحید حنا، تحلیلگر گروه بینالمللی بحران، به فایننشالتایمز گفت از نگاه ابوظبی، مشارکت مصر در میانجیگری ممکن است به معنای ایجاد نوعی همترازی سیاسی میان جمهوری اسلامی ایران و امارات متحده عربی تلقی شده باشد؛ موضوعی که برای امارات قابل پذیرش نیست. به گفته او، امارات احساس کرده میانجیها حمایت کافی از مواضع این کشور نشان ندادهاند.
فایننشالتایمز همچنین گزارش داد مصر به دقت رفتار امارات متحده عربی با پاکستان را دنبال کرده است. ابوظبی در ماه آوریل از اسلامآباد خواست بازپرداخت فوری وام ۳.۵ میلیارد دلاری را انجام دهد؛ اقدامی که برخی آن را ناشی از نارضایتی امارات از نقش پاکستان در میانجیگری میان حکومت ایران و آمریکا دانستند.
به نوشته این روزنامه، اعزام جنگندههای مصری تا حدی تنشها میان قاهره و ابوظبی را کاهش داده است. عبدالخالق عبدالله، پژوهشگر اماراتی، این اقدام را «غافلگیری خوشایند» توصیف کرد و گفت: «ما تصور میکردیم مصر مردد است و کمک چندانی نمیکند. اکنون با ایرانی بسیار تهاجمی روبهرو هستیم و این اقدام میتواند پیام مهمی برای تهران داشته باشد.»
در عین حال، نزدیکی بیشتر امارات متحده عربی به اسرائیل پس از حملات جمهوری اسلامی ایران، واکنش منفی بخشی از افکار عمومی مصر را برانگیخته است. کاربران مصری شبکههای اجتماعی بارها از روابط امارات و اسرائیل انتقاد کردهاند؛ موضوعی که به نوشته فایننشال تایمز، در ابوظبی با نارضایتی دنبال شده است.
این گزارش همچنین به اختلافهای دیرینه دو کشور درباره مسائل منطقهای اشاره میکند؛ از جمله جنگ داخلی سودان، که مصر از ارتش سودان و امارات متحده عربی متهم به حمایت از نیروهای رقیب است، و نیز روابط نزدیک ابوظبی با اتیوپی بر سر پروژه سد بزرگ نیل؛ موضوعی که قاهره آن را تهدیدی برای امنیت آبی خود میداند.
فایننشالتایمز نوشت اگرچه مصر و امارات همچنان متحد باقی ماندهاند، اما جنگ ایران شکافهای پنهان میان دو کشور را آشکار کرده و نشان داده است که فشارهای امنیتی منطقهای میتواند اتحادهای سنتی جهان عرب را بازتعریف کند.
اورزولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، از نشانههای پیشرفت در مذاکرات میان آمریکا و جمهوری اسلامی استقبال کرده و گفته است اروپا از دستیابی به توافقی حمایت میکند که به کاهش واقعی تنشها، بازگشایی تنگه هرمز و تضمین آزادی کامل کشتیرانی بدون دریافت عوارض منجر شود.
فون در لاین در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «از پیشرفت در مسیر توافق میان آمریکا و ایران استقبال میکنم. ما به توافقی نیاز داریم که واقعاً تنشها را کاهش دهد، تنگه هرمز را بازگشایی کند و آزادی کامل ناوبری را تضمین کند. نباید به ایران اجازه داده شود به سلاح هستهای دست پیدا کند.» او همچنین تاکید کرد تهران باید اقدامات بیثباتکننده منطقهای، از جمله حمایت از نیروهای نیابتی و حملات به کشورهای همسایه را متوقف کند.
رییس کمیسیون اروپا افزود اتحادیه اروپا برای بهرهبرداری از فرصت کنونی جهت دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک پایدار، همکاری با شرکای بینالمللی را ادامه خواهد داد و همزمان برای کاهش اثرات بحران بر زنجیرههای تامین جهانی و قیمت انرژی تلاش میکند.
اظهارات فون در لاین پس از آن مطرح شد که دونالد ترامپ اعلام کرد واشینگتن و تهران «تا حد زیادی» درباره یک یادداشت تفاهم برای توافق صلح مذاکره کردهاند؛ توافقی که میتواند به بازگشایی تنگه هرمز منجر شود.
در بریتانیا نیز کییر استارمر، نخستوزیر این کشور، از «پیشرفت در مسیر توافق» برای پایان دادن به جنگ ایران استقبال کرد. استارمر در پیامی نوشت: «ما با شرکای بینالمللی خود همکاری خواهیم کرد تا از این فرصت برای دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک بلندمدت استفاده کنیم.»
این مواضع در حالی مطرح میشود که مقامهای آمریکایی گفتهاند احتمال دارد جزئیات توافق احتمالی میان [حکومت] ایران و آمریکا طی ساعات یا روزهای آینده اعلام شود؛ هرچند هنوز اختلافهایی بر سر برنامه هستهای ایران، وضعیت تنگه هرمز و دامنه کاهش تحریمها باقی مانده است.
در همین حال، منابع سیاسی اسرائیل نیز نگرانی خود را نسبت به پیامدهای توافق احتمالی ابراز کردهاند. یک مقام ارشد سیاسی اسرائیل به یینون ماگال، خبرنگار کانال۱۴ این کشور گفته است تلآویو به واشینگتن اطلاع داده که «صرفنظر از دستیابی یا عدم دستیابی به توافق، آزادی عمل عملیاتی خود را در همه جبههها، از جمله لبنان، حفظ خواهد کرد.»
این اظهارات نشان میدهد با وجود افزایش امیدها به پیشرفت دیپلماتیک، اختلافها بر سر نحوه مهار برنامه هستهای ایران، نقش منطقهای تهران و آینده درگیریهای نیابتی همچنان از چالشهای اصلی مسیر توافق باقی مانده است.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، پس از دیدار محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، اعلام کرد تهران در حال تمرکز بر نهایی کردن یک «یادداشت تفاهم» است.
رسانههای حکومتی در ایران همچنین گزارش دادند منیر پیش از ترک تهران، با مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، نیز دیدار کرده است.
ارتش پاکستان اعلام کرد مذاکرات ۲۴ ساعت گذشته «پیشرفتهای امیدوارکنندهای» در مسیر دستیابی به یک تفاهم نهایی به همراه داشته است.
واشینگتن: شاید ظرف چند روز آینده چیزی برای اعلام داشته باشیم
به گزارش خبرگزاری رویترز، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، که به هند سفر کرده، نیز گفت در موضوع ایران پیشرفتهایی حاصل شده و واشینگتن ممکن است «در روزهای آینده» موضع یا خبر تازهای اعلام کند.
روبیو در جمع خبرنگاران در دهلینو گفت: «پیشرفتهایی حاصل شده و حتی همین حالا که با شما صحبت میکنم، کارهایی در حال انجام است. این احتمال وجود دارد که امروز، فردا یا ظرف چند روز آینده، چیزی برای گفتن داشته باشیم.»
همزمان فایننشال تایمز گزارش داد میانجیهای «جنگ ایران» معتقدند در حال نزدیک شدن به توافقی هستند که آتشبس میان واشینگتن و تهران را به مدت ۶۰ روز تمدید و چارچوبی برای مذاکرات درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی ایجاد کند.
افرادی که در جریان این مذاکرات قرار دارند به این رسانه گفتند این توافق شامل بازگشایی تدریجی تنگه هرمز و همچنین تعهد به بررسی رقیقسازی یا واگذاری ذخایر اورانیوم با غنای بالا خواهد بود.
فایننشال تایمز افزود آمریکا همچنین محاصره بنادر ایران را کاهش میدهد و با کاهش تحریمها و آزادسازی مرحلهای داراییهای مسدودشده تهران در خارج از کشور هم موافقت خواهد کرد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز گفت روند این هفته به سمت کاهش اختلافها بوده، اما هنوز موضوعهایی باقی مانده که باید از طریق میانجیها بررسی شود.
او افزود: «باید منتظر ماند و دید وضعیت ظرف سه یا چهار روز آینده به کجا میرسد.»
تنگه هرمز و توقف حملات، محور مذاکرات
پاکستان تلاش میکند پس از وقوع جنگ، اختلافهای تهران و واشینگتن را کاهش دهد. جنگی که باعث بسته شدن بخش عمدهای از تردد کشتیها در تنگه هرمز شده و بازارهای جهانی انرژی را دچار آشفتگی کرده است.
رویترز گزارش داد مذاکرات بر محور سندی ۱۴ مادهای که ایران آن را چارچوب اصلی گفتوگوها میداند و همچنین پیامهای ردوبدلشده میان دو طرف، متمرکز بوده است.
بقایی گفت موضوع محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا اهمیت دارد، اما اولویت تهران پایان دادن به خطر حملات جدید آمریکا و همچنین توقف درگیریها در لبنان است. جایی که نیروهای حزبالله، متحد جمهوری اسلامی، با ارتش اسرائیل در جنوب لبنان درگیر هستند.
تکرار مواضع تهران و واشینگتن
روبیو بار دیگر خواستههای دولت آمریکا را تکرار کرد و گفت: «ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند. تنگهها باید بدون عوارض باز باشند و ایران باید اورانیوم غنیشده خود را تحویل دهد.»
قالیباف نیز گفت جمهوری اسلامی «حقوق مشروع» خود را هم در میدان نبرد و هم از مسیر دیپلماسی دنبال خواهد کرد، اما افزود تهران نمیتواند به «طرفی که هیچ صداقتی ندارد» اعتماد کند. اتهامی که مقامهای جمهوری اسلامی پیشتر نیز بارها مطرح کردهاند.
او همچنین گفت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در دوره آتشبس تواناییهای خود را بازسازی کردهاند و اگر آمریکا «احمقانه جنگ را از سر بگیرد»، پیامدهای آن «شدیدتر و تلختر» از آغاز درگیری خواهد بود.
نگرانی ترامپ از تبعات جنگ
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، که محبوبیتش تحت تاثیر افزایش قیمت انرژی در آمریکا قرار گرفته، اول خرداد ماه اعلام کرد بهدلیل تحولات مربوط به ایران و برخی مسائل دیگر، در مراسم عروسی پسرش در آخر هفته شرکت نخواهد کرد و در واشینگتن میماند.
با وجود جنگ ۴۰ روزه، جمهوری اسلامی همچنان ذخایر اورانیوم نزدیک به سطح تسلیحاتی خود و همچنین توان موشکی، پهپادی و شبکه نیروهای نیابتیاش را حفظ کرده است. تواناییهایی که آمریکا و اسرائیل میگویند هدفشان محدود کردن آنهاست.
