همزمان با افزایش تنشها در خاورمیانه، واشینگتن فشارهای خود را برای اعمال محدودیت بر استفاده تهران از ارزهای دیجیتال افزایش داده است. مقامهای آمریکایی میکوشند کانالهای مالی وابسته به جمهوری اسلامی را مسدود کنند و دسترسی تهران به شبکههای مالی مبتنی بر رمزارز را کاهش دهند.
فاکسنیوز گزارش داد دولت دونالد ترامپ تلاشهای خود را برای ردیابی و توقیف ارزهای دیجیتال مرتبط با حکومت ایران تشدید کرده، زیرا مقامهای آمریکایی معتقدند تهران برای انتقال پول خارج از سیستم بانکداری سنتی، تراکنشهای مبتنی بر بیتکوین را گسترش داده است.
پیشتر اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، از توقیف حدود ۵۰۰ میلیون دلار ارز دیجیتال مرتبط با جمهوری اسلامی خبر داد؛ رقمی که ۳۴۴ میلیون دلار از آن چهارم اردیبهشت مسدود شد.
شرکت تتر در آن زمان اعلام کرد در مسدودسازی این حجم از رمزارز در دو آدرس دیجیتال با دولت آمریکا همکاری کرده است.
از زمان بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، راهبرد «فشار حداکثری» بار دیگر به محور اصلی سیاست خارجی آمریکا در قبال تهران بدل شده است.
در ماههای اخیر و بهویژه پس از آغاز کارزار نظامی مشترک ایالات متحده و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، واشینگتن ابعاد جدیدی از این راهبرد را در قالب سیاست «خشم اقتصادی»به اجرا گذاشته است.
این سیاست که با هدف تحت فشار گذاشتن شریانهای حیاتی جمهوری اسلامی دنبال میشود، افزون بر محاصره بنادر جنوبی ایران، با وضع بستههای تحریمی گوناگون، فشار بر تهران را بهشدت افزایش داده است.
در آخرین دور از تحریمها، وزارت خزانهداری آمریکا ۲۹ اردیبهشت «صرافی امین» و شبکهای از شرکتهای مرتبط را بهدلیل تسهیل صدها میلیون دلار تراکنش به نفع جمهوری اسلامی در فهرست سیاه قرار داد.
دارایی دیجیتال ۷.۷ میلیارد دلاری جمهوری اسلامی
به گزارش فاکسنیوز، برآوردهای تازه یک شرکت فعال در حوزه داده و رصد تهدیدات حاکی از آن است که تهران حدود ۷.۷ میلیارد دلار دارایی دیجیتال در اختیار دارد.
فاکسنیوز افزود بر اساس برخی گزارشها، ایران یک پلتفرم بیمه دیجیتال برای کشتیهای باری فعال در تنگه هرمز راهاندازی کرده و تمامی پرداختهای این سامانه با بیتکوین تسویه میشود.
به گفته کارشناسان، رمزارزها با وجود آنکه از سوی برخی بازیگران خارجی ابزاری برای فرار از تحریمها تلقی میشوند، همچنان قابل رهگیری هستند و میتوانند سرنخهایی برای نهادهای تحقیقاتی و نظارتی بر جای بگذارند.
کریس پرکینز، مدیرعامل شرکت «مدیریت دارایی دیجیتال ۲۵۰» در همین رابطه گفت: «تجربه مکرر ما نشان میدهد که این داراییها برای نهادهای مجری قانون و سایر سازمانها در آمریکا، ابزار کارآمدتری جهت پایش محسوب میشوند، چرا که ردپای دیجیتال زیادی از خود باقی میگذارند.»
فاکسنیوز در ادامه گزارش داد به باور برخی فعالان و منابع آگاه در صنعت ارز دیجیتال، واشینگتن میتواند با تهدید به محروم کردن صرافیهای رمزارزی از دسترسی به نظام بانکی آمریکا، فشارها را علیه جمهوری اسلامی تشدید کند.
تاکنون گزارشهای متعددی درباره بهرهبرداری راهبردی جمهوری اسلامی از ظرفیت ارزهای دیجیتال جهت دور زدن تحریمهای بینالمللی، تسویه وجوه حاصل از فروش نفت و تامین مالی گروههای نیابتی در منطقه منتشر شده است.
روزنامه والاستریت ژورنال اسفند سال گذشته گزارش داد بیش از یک میلیارد دلار از طریق بایننس، بزرگترین صرافی ارز دیجیتال جهان، به شبکههای تحت تحریم جمهوری اسلامی منتقل شده است.
روزنامه معاریو پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت با استناد به گزارشهای مالی شرکت صنایع هوافضای اسرائیل برای سهماهه نخست سال ۲۰۲۶، نوشت که «بزرگترین سفارشها در تاریخ شرکت» در این بازه زمانی به ثبت رسیدهاند.
بر اساس این گزارش، حجم سفارشات انباشته با جهشی محسوس از ۲۹ میلیارد دلار در پایان سال ۲۰۲۵، به رقم بیسابقه ۳۳ میلیارد دلار افزایش یافت.
این حجم از سفارشات، تداوم فعالیت عملیاتی شرکت را برای ۴.۴ سال آینده تضمین میکند.
حجم فروش در این دوره به حدود ۲.۱ میلیارد دلار رسید. رقمی که در مقایسه با ۱.۶ میلیارد دلار ثبتشده در دوره مشابه سال گذشته، افزایش قابل توجهی نشان میدهد.
سود خالص نیز با افزایش ۳۴ درصدی به حدود ۲۲۰ میلیون دلار رسید، در حالی که این رقم در سهماهه نخست ۲۰۲۵، حدود ۱۶۴ میلیون دلار بود.
همچنین سود پیش از بهره، مالیات و استهلاک، موسوم به EBITDA، از حدود ۲۴۰ میلیون دلار در سال گذشته به حدود ۳۲۱ میلیون دلار صعود کرد.
گزارش مالی اخیر صنایع هوافضای اسرائیل در حالی منتشر میشود که این کشور طی کمتر از یک سال گذشته، دو کارزار نظامی گسترده را علیه جمهوری اسلامی به انجام رسانده است. عملیاتی که نیازمند پشتیبانی لجستیکی و تامین مستمر تسلیحات پیشرفته بوده است.
علاوه بر تقابل مستقیم با حکومت ایران، اسرائیل در سالهای اخیر درگیر نبردی چندجانبه در جبهههای مختلف بوده و بهطور همزمان علیه گروههای نیابتی جمهوری اسلامی، از جمله حماس و جهاد اسلامی در غزه، حزبالله در لبنان و حوثیها در یمن وارد عمل شده است.
ادامه تنشها در منطقه نقش کلیدی صنایع نظامی اسرائیل را در حفظ آمادگی عملیاتی و تدارکاتی این کشور بیش از پیش برجسته کرده است.
چگونه جنگ با ایران، صنایع هوافضای اسرائیل را به رکورد تاریخی رساند؟
بوآز لوی، رییس هیاتمدیره صنایع هوافضای اسرائیل، در مصاحبه با معاریو، عملکرد اخیر شرکت را «فوقالعاده» خواند و گفت این نتایج نشاندهنده «اعتماد ویژه متحدان و مشتریان» در داخل و خارج از اسرائیل است.
او بر تعهد این شرکت به «ساختن آیندهای امنتر برای اسرائیل و سراسر جهان» تاکید کرد و افزود: «صنایع هوافضای اسرائیل رکن اصلی در تضمین امنیت و اقتصاد اسرائیل به شمار میرود و سامانههای این شرکت هر روز برای حفاظت از شهروندان در برابر طیف گستردهای از تهدیدها به کار گرفته میشوند.»
به گفته لوی، تولیدات این شرکت، بهویژه سامانه «پیکان» که با موشکهای بالستیک مقابله میکند، در جریان جنگ اخیر با جمهوری اسلامی کارایی خود را به نمایش گذاشتند.
او اضافه کرد در پی شرایط جنگی اخیر، سهم سفارشهای داخلی صنایع هوافضای اسرائیل از ۲۰ به ۳۰ درصد افزایش یافته و سهم صادرات از ۸۰ به ۷۰ درصد کاهش پیدا کرده است.
لوی افزود: «بهدلیل جنگ ایران و حملات موشکی، پهپادی و ریزپرندهای تهران علیه کشورهای همسایه، محصولات ما بهشدت مورد توجه قرار گرفتهاند. آنچه ما به جهان ارائه میکنیم، یک سامانه جامع دفاع چندلایه است و جنگ ایران نیاز جهانی به این نوع سامانهها را بهطور قابل توجهی افزایش داده است.»
کانال ۱۱ اسرائیل ۳۱ اردیبهشت گزارش داد در پی ارزیابیهای اطلاعاتی جدید، ارتش و نهادهای امنیتی این کشور مجموعهای از اقدامات مهم را برای احتمال جدی ازسرگیری نبرد با جمهوری اسلامی آغاز کردهاند و آمادگی خود را به بالاترین سطح افزایش دادهاند.
بر اساس این گزارش، ارزیابیها نشان میدهد کارزار نظامی علیه حکومت ایران ممکن است «هر لحظه» از سر گرفته شود.
وبسایت تخصصی «ایر اند اسپیس فورسز» (Air & Space Forces Magazine) گزارش داد ویلزباخ ۳۰ اردیبهشت در جلسه کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان آمریکا، گفت: «شاید ارزشمندترین بازیگر عملیات خشم حماسی، یک سامانه بدون سرنشین بود: امکیو-۹.»
این اظهارات از سوی فرماندهای مطرح میشود که خود خلبان جنگنده است و نیروی هوایی آمریکا در سالهای اخیر بارها درباره کنار گذاشتن تدریجی ریپرها صحبت کرده بود.
هزاران حمله با ریپرها
به گفته ویلزباخ، پهپادهای ریپر «تعداد بسیار زیادی» حمله علیه اهداف جمهوری اسلامی انجام دادهاند؛ گرچه او رقم دقیق را اعلام نکرد.
ارتش آمریکا پیشتر گفته بود در جریان شش هفته نبرد سنگین میان اسفند ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵، بیش از ۱۳ هزار موضع در ایران هدف قرار گرفتهاند.
در این عملیات تقریبا تمام جنگندهها و بمبافکنهای اصلی آمریکا، از اف-۱۵ و اف-۱۶ تا اف-۲۲، اف-۳۵، بی-۱، بی-۲ و بی-۵۲ شرکت داشتند، اما ویلزباخ تاکید کرد هیچ سامانهای از نظر تعداد حملات به اندازه ریپرها فعال نبوده است.
او گفت استفاده گسترده از این پهپادها باعث شد خلبانان آمریکایی مستقیما در معرض خطر قرار نگیرند، زیرا ریپرها از راه دور هدایت میشوند.
حدود ۳۰ پهپاد ساقط شد
در عین حال، استفاده گسترده از ریپرها هزینه سنگینی نیز برای آمریکا داشته است.
بر اساس این گزارش، نزدیک به ۳۰ فروند امکیو-۹ در عملیات علیه حکومت ایران از بین رفتهاند. بعضی از این پهپادها بهدست پدافند جمهوری اسلامی ساقط شدند و برخی دیگر نیز در حملات تهران به پایگاههای آمریکا در منطقه، روی زمین هدف قرار گرفتند.
جمهوری اسلامی پیشتر نیز بارها اعلام کرده بود در جریان جنگ، چندین پهپاد آمریکایی را ساقط کرده است.
این گزارش همچنین اعلام کرد که تهران موفق شده یک جنگنده اف-۱۵یی و یک هواپیمای «ای-۱۰ تاندربولت ۲» آمریکا را سرنگون کند و به یک جنگنده اف-۳۵ نیز آسیب برساند.
به نوشته ایر اند اسپیس فورسز، سامانههای فروسرخ (مادون قرمز) جمهوری اسلامی در ایران و یمن برای هواپیماهای آمریکایی دردسرساز شدهاند. سامانههایی که شناسایی آنها دشوارتر است.
نقش ریپرها در محاصره دریایی ایران
این پهپادها همچنان در عملیات علیه جمهوری اسلامی فعال هستند و اکنون در اطراف تنگه هرمز برای اجرای محاصره دریایی بنادر ایران به کار گرفته میشوند.
ریپرها علاوه بر حمل موشک و بمب، قادر به حمل رادار، حسگرهای الکترونیکی و دوربینهای پیشرفته هستند و اطلاعات را بهصورت زنده برای فرماندهان آمریکایی ارسال میکنند.
به گفته منابع مطلع، در اوج جنگ هوایی، حدود ۱۲ ریپر بهطور همزمان بر فراز ایران پرواز میکردند و وظیفهشان شناسایی و حمله به «اهداف پویا» مانند لانچرهای موشکی، پهپادها و سامانههای متحرک بود.
ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، پیشتر گفته بود بیش از چهار هزار «هدف پویا» در جریان جنگ بهسرعت شناسایی و منهدم شدند.
گزارش ایر اند اسپیس فورسز همچنین به یکی از عملیاتهای ریپرها در جریان جنگ اشاره کرده است که پیشتر نیز رسانهای شده بود.
بر اساس این گزارش، پهپادهای ریپر از افسر تسلیحات یک جنگنده اف-۱۵یی که در ایران سقوط کرده بود محافظت کردند و نیروهای ایرانیای را که به او نزدیک شده بودند، هدف قرار دادند.
آمریکا بهدنبال خرید ریپرهای بیشتر
با وجود تلفات سنگین، مقامهای آمریکایی گفتهاند که «جنگ ایران» باعث شده واشینگتن بهدنبال خرید تعداد بیشتری از این پهپادها باشد.
ژنرال دیوید تابور، معاون برنامهریزی نیروی هوایی آمریکا، ۲۳ اردیبهشت به سناتورها گفت ارتش آمریکا در حال بررسی گزینههایی برای خرید فوری ریپرهای بیشتر است.
بر اساس آمار رسمی، نیروی هوایی آمریکا در پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۱۵۸ فروند ریپر فعال داشت، اما اکنون این تعداد به حدود ۱۳۵ فروند کاهش یافته است.
تروی مینک، وزیر نیروی هوایی آمریکا، نیز ۳۰ اردیبهشت گفت واشینگتن قصد کنار گذاشتن ریپرها را ندارد و همزمان در حال بررسی نسل بعدی پهپادهای رزمی است.
شرکت «جنرال اتمیکس» (General Atomics)، سازنده ریپر، اعلام کرده کمتر از ۱۰ فروند ریپر جدید آماده تحویل فوری دارد، اما برخی پهپادهای از رده خارجشده نیز میتوانند بازسازی و دوباره عملیاتی شوند.
جنگ ایران و بازگشت اهمیت پهپادها
در سالهای اخیر، برخی تحلیلگران نظامی معتقد بودند پهپادهای کند و بزرگ مانند ریپر در جنگهای مدرن و در برابر پدافند پیشرفته، آسیبپذیرند.
اما «جنگ ایران»، همانطور که پیشتر در درگیریهای دریای سرخ و حملات حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی نیز دیده شده بود، بار دیگر نقش پهپادها را در جنگهای فرسایشی و حملات مداوم برجسته کرد.
حوثیها در سالهای اخیر دستکم ۱۲ پهپاد ریپر آمریکا را ساقط کرده بودند، اما مقامهای آمریکایی اکنون میگویند تجربه «جنگ ایران» باعث شده برنامه کنار گذاشتن این پهپادها متوقف شود.
به گفته مقامهای نظامی آمریکا، برخلاف پهپادهای انتحاری جدید، ریپرها همچنان مزیتی مهم دارند: ترکیب همزمان شناسایی، جمعآوری اطلاعات، رهگیری هدف و اجرای حمله در یک سامانه واحد.
عمر محمد، کارشناس مبارزه با تروریسم، در مصاحبه با فاکسنیوز گفت: «برای نخستین بار در تاریخ جمهوری اسلامی، ایالات متحده همان کاری را با تهران انجام داده که طی دو دهه با القاعده و داعش انجام میداد.»
او افزود: «آمریکا رهبر [جمهوری اسلامی] را به همان نوع پنهانکاری عملیاتی سوق داده است که بنلادن به مدت ۱۰ سال زندگی در ایبتآباد [پاکستان] در پیش گرفته بود.»
به گفته محمد، مجتبی خامنهای و بنلادن موقعیت خود را «به پشتوانه عملیات آمریکا» به دست آوردند و هر دو به شکلی واحد و با «ناپدید شدن از عرصه عمومی» به آن واکنش نشان دادند.
محمد بهعنوان کارشناس با «ابتکار پژوهش یهودستیزی» در «برنامه افراطگرایی» دانشگاه جورج واشینگتن همکاری میکند.
مجتبی خامنهای از زمان انتصاب بهعنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی، در هیچ مراسم یا مکانی عمومی حاضر نشده و هیچ پیام صوتی یا تصویریای منتشر نکرده است.
پیامهای منتسب به مجتبی خامنهای تنها بهصورت مکتوب منتشر میشوند. در این بازه زمانی، برخی رسانهها و حامیان جمهوری اسلامی بارها تصاویر و ویدیوهایی از او را که با هوش مصنوعی ساخته شدهاند، به اشتراک گذاشتهاند.
«رهبر نادیده» و تکرار الگوی زیست مخفیانه بنلادن
بنلادن، بنیانگذار القاعده و عامل اصلی حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، پس از حمله ایالات متحده به افغانستان، نزدیک به یک دهه از دید نیروهای آمریکایی پنهان ماند.
بنلادن در این مدت در یک مجتمع امنیتی در شهر ایبتآباد پاکستان زندگی میکرد. او برای جلوگیری از ردیابی بهوسیله سرویسهای اطلاعاتی غرب، هرگونه ارتباط دیجیتال خود را قطع کرده بود و تنها از طریق شبکهای از پیکهای مورد اعتماد، با دنیای خارج ارتباط برقرار میکرد.
در نهایت، سازمانهای اطلاعاتی ایالات متحده با شناسایی و تعقیب یکی از این پیکها، مخفیگاه رهبر القاعده را کشف کردند. عملیاتی که سرانجام در سال ۲۰۱۱ با یورش نیروهای ویژه آمریکایی به کشته شدن بنلادن انجامید.
به گزارش فاکسنیوز، نکته کلیدی در پرونده بنلادن، زیست مخفیانه او در نزدیکی مهمترین آکادمی نظامی پاکستان است؛ جایی که او «در مقابل چشم همگان»، اما پشت دیوارهای بتنی بلند و سیمهای خاردار پنهان شده بود.
محمد در ادامه مصاحبه با فاکسنیوز گفت بنلادن «از حدود سال ۲۰۰۷ دیگر ویدیوهای دارای تاریخ منتشر نمیکرد و ارتباطات خود را به پیامهای صوتی محدود کرده بود که بهصورت دستی منتقل میشدند».
او اضافه کرد: «بنلادن تا پایان عمرش در خفا ماند، چون میدانست لحظهای که آشکار شود، مرگش فرا میرسد. انگیزههای مجتبی نیز شرایطی مشابه را نشان میدهد. او بیرون نخواهد آمد.»
به گفته این تحلیلگر، تهران احتمالا از ماجرای بنلادن به این نتیجه رسیده که امنترین محل اختفا برای مجتبی خامنهای، نه غارهای دورافتاده، بلکه مجتمعهای حفاظتشده در مناطق نظامی است.
او افزود الگوی مشابه در ایران میتواند شامل پنهان شدن رهبر جدید جمهوری اسلامی در تاسیساتی مستحکم در زیر یا نزدیک مراکز سپاه پاسداران باشد.
پیت هگست، وزیر جنگ ایالات متحده، پیشتر از جراحت چهره خامنهای و «بدشکل» شدن او در جریان جنگ اخیر خبر داد و گفت او همچون «موشی» به زیر زمین خزیده است.
در سوی دیگر، مقامهای جمهوری اسلامی گزارشها درباره وضعیت جسمانی وخیم مجتبی خامنهای را تکذیب کردهاند.
حسین کرمانپور، مدیر روابط عمومی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، ۲۸ اردیبهشت اعلام کرد برای مجتبی خامنهای اتفاق خاصی رخ نداده و او تنها چند زخم سطحی برداشته است.
شباهت گفتمانی بنلادن و مجتبی
مجتبی خامنهای تاکنون بارها با ادبیاتی مشابه پدرش، از واشینگتن انتقاد کرده است.
او در پیامهای خود، ایالات متحده و اسرائیل را «شیاطین»، «دیوسیرتان» و «زورگویان» توصیف کرده و با تاکید بر تداوم رویارویی با آنها، از «آیندهای بدون آمریکا» در منطقه سخن گفته است.
محمد به فاکسنیوز گفت مجتبی خامنهای «رهبری مذهبی است که از مکانی نامعلوم، فراخوان جنگ مقدس علیه آمریکا و یهودیان را صادر میکند، زیرا دشمنانش علنا عهد بستهاند او را به محض رویت بکشند».
او رویکرد کنونی مجتبی خامنهای را «تقریبا نسخهای موبهمو از الگوی بنلادن» توصیف کرد.
محمد افزود حکومتی که «به مدت ۴۷ سال قدرت خود را از طریق یک رهبر واحد و آشکار در تریبون نماز جمعه به نمایش میگذاشت، دیگر نمیتواند چنین چهرهای را هر زمان که بخواهد ارائه کند» و این «یک نقطه عطف راهبردی» به شمار میرود.
این تحلیلگر ادامه داد: «رهبرانی که در حملات آمریکا کشته میشوند و جانشینانی که نمیتوانند چهره خود را نشان دهند؛ [در چنین شرایطی]، قدرت واقعی نه از سوی رهبر اسمی، بلکه به دست دستگاه امنیتی اعمال میشود.»
او با مقایسه وضعیت کنونی تهران و واشینگتن یادآور شد: «اکنون یک طرف از طریق رییسجمهورش، از عملیات در سه قاره خبر میدهد؛ در حالی که طرف دیگر، روی کاغذ بهوسیله فردی اداره میشود که حتی مردم کشورش نیز نمیدانند او کجاست یا در چه وضعیتی قرار دارد.»
شش هفته پس از آنکه ترامپ عملیات «خشم حماسی» را برای برقراری آتشبس متوقف کرد، تاکنون پیشرفت چندانی در مذاکرات برای پایان دادن به جنگ دیده نشده است.
ترامپ دوشنبه گفت که تا آستانه صدور دستور حملات بیشتر پیش رفته، اما به درخواست رهبران عربستان سعودی، قطر و امارات متحده عربی برای دادن زمان بیشتر به مذاکرات، از آن خودداری کرده است.
فیصل بن فرحان، وزیر امور خارجه عربستان سعودی، چهارشنبه در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت ریاض از تصمیم رییسجمهوری آمریکا برای دادن فرصت دوباره به مذاکرات با جمهوری اسلامی بهمنظور دستیابی به توافقی که به پایان جنگ و بازگشت امنیت و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز به وضعیت پیش از ۹ اسفند ۱۴۰۴ منجر شود، قدردانی میکند.
او همچنین از تلاشهای مستمر پاکستان برای میانجیگری در این زمینه تقدیر کرد و در شبکه ایکس نوشت عربستان سعودی امیدوار است جمهوری اسلامی از این فرصت برای جلوگیری از «پیامدهای خطرناک تشدید تنش» استفاده کرده و فورا به تلاشها برای پیشبرد مذاکرات پاسخ دهد.
وزیر امور خارجه عربستان سعودی افزود هدف از این تلاشها، دستیابی به توافقی جامع است که صلح پایدار در منطقه و جهان را محقق کند.
تشدید فعالیتهای میانجیگرانه پاکستان
این اظهارات همزمان با سفر محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان به تهران صورت گرفته است. او در جریان این سفر چهارشنبه با محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی با آمریکا دیدار و گفتوگو کرد.
در پی این سفر، برخی از رسانههای منطقه گزارش دادند که کار بر روی نهاییسازی متن توافق میان واشینگتن و تهران با جدیت در حال انجام است.
الحدث بهنقل از منابع آگاه که نام آنها را اعلام نکرد، گزارش داد که دور بعدی مذاکرات پس از مراسم حج در اسلامآباد برگزار خواهد شد.
الحدث همچنین افزود ممکن است فرمانده کل ارتش پاکستان پنجشنبه ۳۱ اردیبهشت برای اعلام نهایی شدن متن توافق به ایران سفر کند.
شبکه العربیه نیز گزارش داد که ایالات متحده خواستههای خود در خصوص مساله هستهای و امنیت ناوبری در تنگه هرمز را سختگیرانهتر کرده اما در عین حال بر سر چند موضوع اقتصادی و کاهش تحریمهای اعمالشده علیه جمهوری اسلامی انعطافهایی محدود از خود نشان داده است.
بهگزارش العربیه ایالات متحده به پاکستان اطلاع داده است که در زمینه برنامه هستهای و تنگه هرمز هیچ امتیازی نخواهد داد.
در مقابل جمهوری اسلامی نیز همچنان تضمینهای آمریکا درباره هرگونه حمله احتمالی در آینده را ناکافی میداند.
خشم مردم ایران از جمهوری اسلامی
دونالد ترامپ، چهارشنبه به خبرنگاران گفت: «ما در مراحل نهایی هستیم. خواهیم دید چه میشود. یا توافقی حاصل میشود، یا کارهایی انجام خواهیم داد که کمی ناخوشایند است، اما امیدوارم چنین اتفاقی نیفتد.»
ترامپ افزود: «ما یک فرصت دیگر میدهیم. عجلهای ندارم. در حالت ایدهآل، دوست دارم افراد کمی کشته شوند، نه تعداد زیادی. هر دو راه برای ما ممکن است.»
او با تاکید بر اینکه به نظر نمیرسد رهبران جمهوری اسلامی منافع مردم ایران را در نظر داشته باشند گفت در ایران خشم و ناآرامی زیادی وجود دارد زیرا مردم در شرایط بدی زندگی میکنند و باید دید چه اتفاقی میافتد.
تهران نیز در مقابل، ترامپ را به برنامهریزی برای ازسرگیری جنگ متهم و تهدید کرد که در صورت هرگونه حمله، با حملاتی فراتر از خاورمیانه تلافی خواهد کرد.
سپاه پاسداران در بیانیهای اعلام کرد: «اگر تجاوز علیه ایران تکرار شود، جنگ منطقهای وعدهدادهشده این بار از منطقه فراتر خواهد رفت.»
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکرهکننده ارشد جمهوری اسلامی در مذاکرات صلح، در پیامی صوتی که در شبکههای اجتماعی منتشر شد گفت «تحرکات آشکار و پنهان دشمن» نشان میدهد آمریکا و اسرائیل در حال آمادهسازی برای ازسرگیری حملات جدید هستند.
عبور نفتکشهای چینی از تنگه هرمز
در همین حال، خبرگزاری رویترز گزارش داده که دو نفتکش عظیم چینی که در مجموع حدود چهار میلیون بشکه نفت حمل میکردند، چهارشنبه از تنگه هرمز خارج شدند. تهران هفته گذشته، همزمان با حضور ترامپ در پکن، اعلام کرده بود که برای تسهیل مقررات مربوط به کشتیهای چینی به توافق رسیده است.
وزیر امور خارجه کره جنوبی نیز چهارشنبه گفت یک نفتکش کرهای در هماهنگی با جمهوری اسلامی در حال عبور از تنگه است.
وبسایت رصد کشتیرانی لویدز لیست (Lloyd’s List) اعلام کرد که هفته گذشته دستکم ۵۴ کشتی از تنگه عبور کردهاند؛ رقمی حدود دو برابر هفته قبل از آن.
جمهوری اسلامی از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفندماه، تنگه هرمز را عملا به روی همه کشتیها بهجز کشتیهای خود بسته است؛ اقدامی که بزرگترین اختلال در تامین انرژی جهان در تاریخ را رقم زده است. ایالات متحده ماه گذشته در پاسخ، محاصرهای علیه بندرهای جنوبی ایران را آغاز کرد.
تهران میگوید هدفش بازگشایی تنگه هرمز برای کشورهای دوستی است که شرایط جمهوری اسلامی را برای عبور از این تنگه بپذیرند. این شرایط میتواند شامل دریافت عوارض برای عبور باشد؛ موضوعی که واشینگتن آن را غیرقابل قبول میداند.
فشار برای پایان دادن به جنگ
خبرگزاری رویترز در گزارشی نوشته است که ترامپ برای پایان دادن به جنگ تحت فشار است، زیرا افزایش شدید قیمت انرژی به حزب جمهوریخواه او پیش از انتخابات کنگره در نوامبر آسیب میزند.
بهنوشته رویترز از زمان آتشبس، اظهارات عمومی ترامپ میان تهدید به ازسرگیری بمباران و اعلام نزدیک بودن توافق صلح در نوسان بوده است و همین مواضع متغیر باعث شده قیمت نفت ساعتبهساعت و روزبهروز تغییر کند، هرچند روند هفتگی آن بهوضوح صعودی بوده است. قراردادهای آتی یکماهه نفت برنت چهارشنبه صبح حدود پنج درصد کاهش یافت و به نزدیکی ۱۰۸ دلار در هر بشکه رسید.
فایننشالتایمز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت در گزارشی تحلیلی نوشت که پس از آغاز «جنگ ایران» و سپس محاصره دریایی، اکنون مرحله تازهای آغاز شده است: کمبود کالاهای حیاتی.
نفتکشهای حامل نفت، گاز طبیعی مایع، اوره، فرآوردههای پالایششده نفتی، هیدروژن و هلیوم، از حدود ۸۰ روز قبل دیگر به شکل گسترده از تنگه هرمز عبور نکردهاند. کشتیهایی که پیشتر منطقه را ترک کرده بودند، عمدتا به مقصد رسیدهاند، اما از این پس نبود محمولههایی که هرگز خارج نشدند، بهتدریج محسوس خواهد شد.
این گزارش تاکید کرد که تا امروز، کمبودها بیشتر «ذهنی» بودهاند، اما اکنون به کمبودهای واقعی تبدیل خواهند شد. وضعیتی که به گفته تحلیلگران، در نهایت یا با سهمیهبندی و یا با رکود اقتصادی، مدیریت میشود.
پیش از این، اکسیوس گزارش داده بود که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پس از اعلام توقف موقت حمله به ایران، گزینههای نظامی علیه جمهوری اسلامی را با تیم ارشد امنیت ملی خود بررسی کرد.
همزمان، جیدی ونس، معاون او، گفت مذاکرات پیشرفت زیادی داشته است و هیچ یک از طرفین خواهان از سرگیری جنگ نیستند.
بحران فقط نفت خام نیست
فایننشالتایمز با استناد به تحلیل نیک باتلر، مدیر پیشین راهبرد و سیاستگذاری شرکت «بیپی» که اکنون در «کینگز کالج لندن» است، نوشت مشکلات کنونی فقط ناشی از بسته شدن تنگه هرمز نیست، بلکه حمله به زیرساختهای انرژی - عمدتا از سوی حکومت ایران - نیز خسارتهای سنگینی ایجاد کرده است.
بر اساس این تحلیل، دستکم هشت پالایشگاه مهم در خلیج فارس بهطور کامل یا جزیی از کار افتادهاند و تاسیسات گاز طبیعی مایع «راس لفان» قطر نیز آسیب دیده است.
هنوز مشخص نیست بازسازی این زیرساختها چه مدت زمان خواهد برد.
این گزارش تاکید کرد بحران کنونی فقط به نفت خام مربوط نیست و کمبودها بهطور ویژه بر برخی فرآوردههای خاص اثر خواهد گذاشت، زیرا پالایشگاهها برای فرآوری انواع مشخصی از نفت طراحی شدهاند.
پیش از بحران، کشورهای خلیج فارس روزانه حدود ۳.۳ میلیون بشکه فرآورده پالایششده و ۱.۵ میلیون بشکه گاز مایع صادر میکردند و محصولاتی مانند گازوئیل، سوخت هواپیما، بنزین و نفتا که مستقیما وارد زنجیره تامین اروپا و آسیا میشدند.
حذف این صادرات، جایگزینی ساده را ناممکن کرده است.
باتلر گفت مهمترین کمبودها اکنون در حوزه سوخت هواپیما و گازوئیل دیده میشود.
ذخایر رو به پایان است
فایننشالتایمز نوشت تا امروز بخشی از بحران با استفاده از ذخایر موجود مهار شده، اما این ذخایر محدودند و افزایش سریع تولید در خارج از خلیج فارس یا تغییر مسیر انتقال نفت نیز در کوتاهمدت ممکن نیست.
بخش بزرگی از ظرفیت مازاد تولید نفت جهان در خود منطقه خلیج فارس قرار دارد و پس از آن، روسیه مهمترین گزینه افزایش عرضه به شمار میرود؛ هرچند محدودیتهای سیاسی و ظرفیت تولید، موانع بزرگی محسوب میشوند.
این گزارش همچنین اشاره کرد که خطوط لوله عربستان سعودی به دریای سرخ و خط انتقال نفت عمان به بندر «راس مرکاز»، ظرفیت محدودی دارند و توسعه آنها زمانبر خواهد بود.
در اروپا نیز ظرفیت پالایشگاهی طی سالهای گذشته کاهش یافته و بازسازی سریع آن به سرمایهگذاری سنگین و زمان طولانی نیاز دارد.
از سوی دیگر، فایننشالتایمز ۲۹ اردیبهشت گزارش داد جمهوری اسلامی در پی محاصره دریایی آمریکا و کاهش شدید امکان صادرات نفت، به ذخیرهسازی نفت روی نفتکشهای فرسوده در خلیج فارس روی آورده است.
این اقدام نشاندهنده فشار فزاینده بر صادرات نفت ایران در هفتههای اخیر است.
بر اساس این گزارش، حدود ۳۹ نفتکش حامل نفت و محصولات پتروشیمی ایران در خلیج فارس مستقر هستند؛ در حالی که پیش از آغاز محاصره دریایی آمریکا در ۲۴ فروردین ۱۴۰۵، این تعداد ۲۹ نفتکش بود.
شرکت تحلیلی کپلر پیشبینی کرده است تهران احتمالا تا اواخر ماه می امکان ادامه تولید بدون فضای ذخیرهسازی جدید را خواهد داشت.
بحران فراتر از انرژی
فایننشالتایمز هشدار داد بحران خلیج فارس فقط بازار انرژی را تهدید نمیکند، بلکه عرضه کالاهایی مانند هلیوم، متانول، آمونیاک، فسفات، گوگرد و مواد اولیه تولید کود شیمیایی را نیز مختل کرده است.
کاهش عرضه هلیوم بر تولید ریزتراشهها اثر میگذارد و کمبود مواد مورد نیاز کودهای شیمیایی، میتواند تولید جهانی غذا را کاهش دهد.
همزمان، تغییر مسیرهای کشتیرانی هزینه حملونقل جهانی را افزایش داده و حدود ۲۰ هزار ملوان نیز همچنان در خلیج فارس گرفتار ماندهاند.
بازارها به پایان بحران خوشبیناند
به نوشته فایننشالتایمز، بازارهای نفت ظاهرا بر این باورند که فشارهای اقتصادی در نهایت به آتشبس پایدار و بازگشایی تنگه هرمز منجر خواهد شد، اما نویسنده این تحلیل هشدار داد که هیچ تضمینی برای تحقق این سناریو وجود ندارد.
ترامپ همچنان تاکید میکند تنها موضوع مهم برای او، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است.
این گزارش پرسیده است آیا جمهوری اسلامی اصولا حاضر خواهد شد چنین توافقی را بپذیرد و چرا باید به اجرای تعهدات آمریکا اعتماد کند: «همچنین اگر ایران اکنون کنترل عبور و مرور در خلیج فارس را در دست گرفته، چرا باید به سادگی از این اهرم صرفنظر کند؟»
فایننشالتایمز در پایان هشدار داد بازارهای آتی نفت «گوی بلورین» نیستند و پیشبینیهایشان بارها اشتباه از آب درآمده است.
این گزارش تاکید کرد: «اگر بدترین سناریو رخ دهد، ممکن است قیمت نفت و کالاهای اساسی به شدت افزایش یابد و این وضعیت با رشد تورم، افزایش نرخ بهره و رکودی سنگین در اقتصاد جهانی همراه شود.»
فاتح بیرول، مدیر آژانس بینالمللی انرژی، پیشتر هشدار داده بود جهان ممکن است وارد «بزرگترین بحران انرژی تاریخ» شود.
نویسنده فایننشالتایمز بر این باور است که اگر شرایط بهزودی تغییر نکند، این هشدار میتواند به واقعیت تبدیل شود.
