میدان کلانتری قرچک؛ جایی که ۱۸ و ۱۹ دی قتلگاه دهها معترض شد
محدوده میدان کلانتری قرچک و بهویژه مجموعه کافهرستوران «سنتنیال» در شبهای ۱۸ و ۱۹ دیماه، به یکی از اصلیترین نقاط استقرار نیروهای سرکوب و تیراندازی مستقیم به معترضان تبدیل شد.
محدوده میدان کلانتری قرچک و بهویژه مجموعه کافهرستوران «سنتنیال» در شبهای ۱۸ و ۱۹ دیماه، به یکی از اصلیترین نقاط استقرار نیروهای سرکوب و تیراندازی مستقیم به معترضان تبدیل شد.
در این دو شب دهها نفر از جمله فرزانه جهانبخشی، حسین بخشی، حمید صالحی، امیر یکتایی یگانه، منصور ضیایی و لیلا شکری، به دست نیروهای سرکوب کشته شدند.
فرزانه جهانبخشی؛ مادری که رفت تا حق بچههایش را بگیرد
فرزانه جهانبخشی، ۴۶ ساله، سرپرست خانوار، پیش از خروج از خانه در شب ۱۸ دی گفته بود: «میرم تا حق خودم و بچههام رو بگیرم.»
او مادر یک دختر ۱۹ ساله و یک پسر ۲۱ ساله بود و قرار بود در همان دی ماه مراسم عروسی دخترش برگزار شود.
جهانبخشی با اصابت چهار گلوله مجروح و به بیمارستان منتقل شد اما بهدلیل شدت جراحات در اتاق عمل جان باخت. ماموران قصد داشتند پیکرش را بهصورت ناشناس از بیمارستان خارج کنند، اما خانواده با پیگیری و پافشاری، موفق به شناسایی او شدند.
قرار بود یکشنبه ۲۱ دیماه، پیکر برای خاکسپاری به خانواده تحویل داده شود، اما هنگام مراجعه، نیروهای لباسشخصی در هراس از تجمع گسترده مردم، از تحویل پیکر خودداری کردند.
در نهایت خانواده را تحت فشار گذاشتند که خاکسپاری در «بهشت فاطمه» روستای محمدآباد قزوین برگزار و به صورت محدود برپا شود.
پیکر او سرانجام در تاریخ ۲۳ دیماه به خانوادهاش تحویل و غریبانه به خاک سپرده شد.
لیلا شکری؛ زنی که نمیخواست جوانان در خیابان تنها بمانند
لیلا شکری، ۴۳ ساله و صاحب سه فرزند بود. اصالت او به کردهای همدان میرسید. لیلا در ویدیوهایی که از او به یادگار مانده در حال خندیدن، رقصیدن و خواندن ترانههای کردی است.
سه دختر او ۱۶، ۱۱ و دو سالهاند.
نزدیکانش گفتهاند که لیلا وقتی خبر فراخوان را شنید، در قرچک نبود اما به این شهر برگشت تا در اعتراضها شرکت کند.
او به نزدیکانش گفته بود: «جوانها نباید در خیابان تنها بمانند.»
شکری شب ۱۹ دیماه در محدوده میدان کلانتری قرچک ایستاده بود که هدف تکتیراندازهایی قرار گرفت که بالای ساختمان سنتنیال مستقر شده بودند.
او با جراحت و خونریزی شدید به بیمارستان ستاری منتقل شد اما تلاش پزشکان نتیجهای نداشت و ساعاتی بعد از انتقال به بیمارستان، جان باخت.
پیکر او ۲۲ دیماه در کهریزک به خانواده تحویل و در شرایط امنیتی در بهشت فاطمه قرچک به خاک سپرده شد.
خانواده لیلا برای شناسایی پیکر، ناچار به جستوجو میان دهها جسد شدند.
امیر یکتایی؛ آرزوهای بزرگی که در ۱۶ سالگی با گلوله خاموش شد
امیر یکتایی یگانه وقتی در شامگاه ۱۸ دیماه در میدان کلانتری قرچک بهدست ماموران مستقر بر بالای ساختمان سنتینال هدف قرار گرفت فقط ۱۶ سال داشت. گلوله به پشت سر او اصابت کرد و شدت جراحت به حدی بود که امیدی به نجاتش نماند.
امیر در تیم فوتبال «ارزش ورامین» بازی میکرد ولی همزمان دیجی و نوازنده پرکاشن هم بود. علاقهاش به فوتبال و موسیقی، بخش مهمی از هویت او را شکل داده بود و به گفته آشنایانش، ساعتهای زیادی از زندگیاش را صرف تمرین، یادگیری و پیشرفت در این مسیرها میکرد.
نزدیکانش میگویند که او سرشار از استعداد، انرژی و شور زندگی بود.
پس از کشتهشدن او، ماموران خانوادهاش را هم رها نکردند و برای گرفتن مصاحبه اجباری سراغشان رفتند. حتی بنرهای یادبود امیر هم به دست ماموران جمعآوری یا پاره شدند
مراسم چهلم او اسفندماه همزمان با روز تولدش زیر سایه سنگین حضور نیروهای امنیتی در قرچک برگزار شد.
داوود سعادت؛ پدری که برای آینده فرزندانش به خیابان رفت و دیگر بازنگشت
داوود سعادت هم یکی دیگر از معترضان پرشوری بود که ماموران در محدوده میدان کلانتری قرچک جانش را با گلولهای گرفتند.
او یک دختر و یک پسر داشت و به گفته نزدیکانش هوادار پرشور پرسپولیس و طرفدار دو آتشه علی کریمی و جلال حسینی بود.
ماموران خانواده او را مثل صدها خانواده دیگر تحت فشار گذاشتند تا عزیزشان را «بسیجی» معرفی کنند اما واقعیت زندگی و دیدگاههای داوود کاملا عکس این را نشان میدهد.
او مخالف حکومت بود و جانش را هم بر سر اعتراضش گذاشت.
میدان کلانتری قرچک؛ محلی که قتلگاه دهها معترض شد
مجموعه بزرگ سنتنیال که در شامگاه ۱۸ و ۱۹ دی ماه تکتیراندازان در آن مستقر شدند، بهدلیل موقعیت مرتفع و اشراف کامل به مرکز شهر، کلانتری قرچک و مسیرهای منتهی به بیمارستان «شهید ستاری»، به یک موقعیت استراتژیک برای سرکوب بدل شده بود.
تکتیراندازها از همه فضاهای موجود در سنتینال یعنی طبقات بالایی، پشتبام و فضاهای مشرف به خیابان برای هدف گرفتن مردم استفاده کردند.
بر اساس گزارشها، ماموران ابتدا با گاز اشکآور به معترضان حمله کردند اما با ادامه حضور مردم، سرکوب شکل دیگری پیدا کرد و تیراندازی مستقیم در دستور کار قرار گرفت.
در فاصله حدود ساعت ۹:۳۰ تا ۱۰ شب شامگاه ۱۸ و ۱۹ دی، خشونت به اوج رسید.
به گفته شاهدان، افراد در حال فرار یا پناه گرفتن هدف گلوله قرار گرفتند و در مواردی به مجروحان تیر خلاص زده شد.
برخی روایتها حاکی است که پیکرهای کشتهشدگان و مجروحان با خودروهای ون و حتی کانتینرها به سرعت جمعآوری و به نقاط دیگری از جمله بیمارستان ستاری منتقل میشدند.
همزمان، گزارشهایی دیگر نشان میدهند از آمبولانسها برای جابهجایی نیروهای سرکوب استفاده میشد تا سریعتر به محل استقرار معترضان دسترسی داشته باشند.
شدت درگیریها در دو شب ۱۸ و ۱۹ دیماه بهحدی بود که به گفته ساکنان، تا دو روز بعد رد خون بر کف خیابانهای اطراف همچنان قابل مشاهده بود
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
