در حالی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه حکومت ایران با هدف مهار برنامه هستهای این کشور آغاز شد، تحلیلها نشان میدهد تهران ممکن است با یک ابزار بازدارنده متفاوت و مؤثرتر از این درگیری خارج شود: کنترل تنگه هرمز.
به گزارش نیویورکتایمز، حکومت ایران با بهرهگیری از موقعیت جغرافیایی خود و تسلط بر این گذرگاه حیاتی - که حدود ۲۰ درصد از نفت جهان از آن عبور میکند - توانسته فشار اقتصادی قابلتوجهی بر بازارهای جهانی وارد کند و همزمان معادلات نظامی آمریکا و اسرائیل را به چالش بکشد.
این گزارش تاکید میکند که با وجود آسیبهای گسترده به ساختار رهبری، ناوگان دریایی و زیرساختهای موشکی ایران در جریان جنگ، توانایی این کشور برای کنترل تنگه هرمز همچنان دستنخورده باقی مانده است. در نتیجه، تهران ممکن است از این درگیری با الگویی جدید برای مهار دشمنان خود - حتی اگر برنامه هستهایاش محدود شود - خارج شود.
دنی سیترینوویچ، مقام پیشین اطلاعاتی اسرائیل، در اینباره میگوید: «اکنون همه میدانند که در هر درگیری آینده، بستن تنگه اولین گزینه [حکومت] ایران خواهد بود. شما نمیتوانید بر جغرافیا غلبه کنید.»
در روزهای اخیر، پیامهای متناقضی درباره وضعیت این آبراه منتشر شده است. دونالد ترامپ اعلام کرده بود تنگه «کاملاً باز» است و وزیر امور خارجه حکومت ایران نیز موضعی مشابه اتخاذ کرد، اما اندکی بعد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که تنگه همچنان بسته است. موضوعی که نشانهای از اختلاف دیدگاه میان نهادهای مختلف در ایران در بحبوحه مذاکرات برداشت شد.
این گزارش همچنین به توانمندیهای نظامی باقیمانده حکومت ایران اشاره میکند. بر اساس برآوردهای اطلاعاتی آمریکا، [حکومت] ایران هنوز حدود ۴۰ درصد از پهپادهای تهاجمی و بیش از ۶۰ درصد از سامانههای پرتاب موشکی خود را در اختیار دارد؛ ظرفیتی که برای تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز کافی ارزیابی میشود.
کارشناسان میگویند حتی احتمال وجود مینهای دریایی میتواند کشتیها را از عبور منصرف کند، اما [حکومت] ایران ابزارهای پیشرفتهتری مانند پهپادها و موشکهای کوتاهبرد در اختیار دارد که کنترل دقیقتری بر تردد دریایی فراهم میکند.
در واکنش به این وضعیت، آمریکا محاصره دریایی بنادر ایران را اجرا کرده است. این اقدام، به گفته گزارش، تاثیر قابلتوجهی بر اقتصاد ایران گذاشته، چرا که حدود ۹۰ درصد از تجارت این کشور از طریق دریا انجام میشود - معادل حدود ۳۴۰ میلیون دلار در روز - و این جریان در روزهای اخیر بهشدت کاهش یافته است.
با این حال، [حکومت] ایران این محاصره را اقدامی جنگی تلقی کرده و تهدید به پاسخ داده است، هرچند تاکنون از اقدام مستقیم خودداری کرده است. همزمان، آمریکا نیز در طول آتشبس تلاش نکرده کنترل ایران بر تنگه را کاهش دهد؛ موضوعی که به نوشته نیویورکتایمز نشانهای از احتیاط دو طرف برای جلوگیری از تشدید تنشها است.
کوین دونگان، فرمانده پیشین ناوگان آمریکا در خاورمیانه، میگوید: «ممکن است هر دو کشور فرصتی واقعی برای مذاکره ببینند و نخواهند در این مقطع تنش را افزایش دهند.»
این گزارش همچنین یادآور میشود که حکومت ایران در دهه ۱۹۸۰ نیز تلاش کرده بود با مینگذاری تنگه را مسدود کند، اما اکنون با بهرهگیری از فناوریهای جدید، توانایی بسیار موثرتری برای اعمال فشار بر تردد دریایی دارد.
برآوردها نشان میدهد حکومت ایران میتواند تا ۷۰ درصد از زرادخانه موشکی خود را بازیابی کند و همچنان ظرفیت کافی برای مختل کردن کشتیرانی را حفظ کرده است.
تحلیل نیویورکتایمز تاکید میکند که حتی در صورت اعمال محدودیتهای هستهای، حکومت ایران با تکیه بر کنترل تنگه هرمز ممکن است یک ابزار بازدارنده پایدار در اختیار داشته باشد؛ ابزاری که نهتنها بر معادلات نظامی، بلکه بر اقتصاد جهانی نیز تاثیر مستقیم میگذارد.
