دفتر امانوئل مکرون اعلام کرد فرانسه و بریتانیا جمعه ۲۸ فروردین ریاست یک نشست ویدیویی درباره تنگه هرمز را بر عهده خواهند داشت.
خبرگزاری رویترز به نقل از دو دیپلمات اروپایی گزارش داد پیش از برگزاری این نشست در سطح رهبران، دیپلماتهای ارشد چهارشنبه ۲۶ فروردین در تماسی ویدیویی به تبادل نظر خواهند پرداخت.
بر اساس گزارش رویترز که بر مبنای گفتوگو با ۱۱ منبع آگاه نوشته شده است، علیرغم فضای سنگین و بیاعتمادی عمیق، دو طرف تا مرز یک توافق تاریخی پیش رفتند، اما در نهایت با چالشهایی روبهرو شدند که نهایی کردن توافق را به آینده موکول کرد.
منابع آگاه سهشنبه ۲۵ فروردین به رویترز گفتند برخلاف بنبست ظاهری، درهای دیپلماسی همچنان باز است و یک مقام سفارت جمهوری اسلامی در پاکستان نیز گزارش داد دور بعدی مذاکرات واشینگتن و تهران ممکن است این هفته یا اوایل هفته آینده برگزار شود.
نشست اسلامآباد که چهار روز پس از اعلام آتشبس برگزار شد، نخستین مواجهه مستقیم مقامات دو کشور در بیش از یک دهه گذشته و عالیترین سطح تعامل میان تهران و واشینگتن پس از انقلاب ۵۷ بود.
جزییاتی از درون اتاق مذاکره
به گفته کارکنان هتل مجلل «سرینا» در اسلامآباد، این مذاکرات در ساختاری امنیتی و در سه قسمت برگزار شد: یک بخش اختصاصی برای هیات آمریکایی، بخشی مجزا برای ایرانیها و فضایی مشترک برای نشستهای سهجانبه با حضور میانجیگران پاکستانی.
حساسیتهای امنیتی بهقدری بالا بود که ورود هرگونه تلفن همراه به اتاق اصلی ممنوع شد؛ بهطوری که چهرههای کلیدی همچون جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، ناچار بودند برای تبادل پیام با پایتختهای خود، در فواصل استراحت از اتاق خارج شوند.
یک منبع دولتی پاکستان در این باره گفت: «در میانه گفتوگوها امیدواری زیادی به دست یافتن به توافق وجود داشت، اما ورق در مدت کوتاهی برگشت.»
منبع دیگری گفت که طرفین «۸۰ درصد مسیر» را طی کرده بودند و بسیار به توافق نزدیک شده بودند، اما در نهایت کار به گرههای کوری رسید که در آن لحظه قابل باز شدن نبود.
نوسان میان تنش و امید
منابع ایرانی فضای حاکم بر جلسات را «سنگین و غیردوستانه» توصیف کردند؛ فضایی که حتی تلاشهای دیپلماتیک پاکستان برای تلطیف آن نیز چندان موثر نبود.
با این حال، گزارشها نشان میدهد در ساعات اولیه بامداد ۲۳ فروردین، فضا کمی بهبود یافت و حتی زمزمههای تمدید یکروزه مذاکرات به گوش رسید. شکاف اصلی اما همچنان بر سر موضوعات راهبردی باقی ماند.
در حالی که طرف آمریکایی اعلام کرد جمهوری اسلامی خواست اصلی واشینگتن یعنی «تضمین عدم دستیابی به سلاح هستهای» را بهدرستی درک نمیکند، تهران با نگاهی بدبینانه به نیتهای ایالات متحده مینگرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت: «چگونه میتوانیم به شما اعتماد کنیم، در حالی که در نشست قبلی ژنو گفتید تا زمانی که دیپلماسی در جریان است، آمریکا حمله نخواهد کرد؟»
مطالبات متضاد روی میز
واشینگتن در این ماراتن دیپلماتیک، فهرست مطالبات حداکثری خود را روی میز گذاشت که شامل توقف کامل غنیسازی، برچیدن تاسیسات هستهای، بازگشایی کامل تنگه هرمز بدون حق عوارض و قطع حمایت از نیروهای منطقهای بود.
در مقابل، مطالبات تهران بر خواستهایی چون آتشبس دائم، تضمین قطعی عدم حمله به خاک ایران و متحدانش، لغو کامل تحریمهای اولیه و ثانویه، آزادسازی داراییهای مسدودشده و بهرسمیت شناختن حق غنیسازی و کنترل تهران بر تنگه هرمز استوار بود.
تداوم تلاشها در سایه تهدید و نیاز
علیرغم به نتیجه نرسیدن نشست اسلامآباد، هر دو طرف انگیزههای اقتصادی و سیاسی زیادی برای جلوگیری از فروپاشی دیپلماسی دارند.
اقتصاد تحت فشار ایران از یک سو و فشار تورمی ناشی از بحران انرژی بر اقتصاد جهانی از سوی دیگر، محرکهای اصلی برای ادامه مسیر هستند.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، ۲۴ فروردین با خوشبینی تاکید کرد: «تمام تلاشها برای حل مسائل با قدرت ادامه دارد.»
اگرچه هنوز امضایی پای قراردادی ننشسته است، اما اظهارات اخیر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، مبنی بر تمایل تهران برای «کار روی یک توافق»، نشان میدهد که علیرغم شب پرتنش اسلامآباد، شعله دیپلماسی همچنان روشن نگاه داشته شده است.
