کانال ۱۲ اسرائیل فاش کرد که پس از درز اطلاعات مرتبط با عملیات زمینی با مشارکت نیروهای کُرد به ایران و در پی آن تقویت نیروهای دفاعی جمهوری اسلامی در شمالغرب کشور، متحدان منطقهای آمریکا به دونالد ترامپ فشار آوردند تا این طرح را از دستور خارج کند.
این رسانه اسرائیلی در گزارشی تحقیقی که شنبه هشتم فروردین منتشر شد، نوشت: «ایالات متحده و اسرائیل برنامهریزی کرده بودند نیروهای شبهنظامی کرد در ابتدای جنگ به ایران حمله کنند، اما افشای اطلاعات در رسانهها، لابیگری متحدان و همچنین تردید خود کردها باعث شد واشینگتن این طرح را متوقف کند.»
هدف این طرح «شکستن سد ترس» در میان مخالفان حکومت و کمک به مردم ایران برای قیامی با هدف سقوط جمهوری اسلامی توصیف شده است.
بر اساس این گزارش تلویزیونی «دهها هزار نیروی مسلح کرد شامل نیروهایی از هر شش جناح کردهای ایرانی» برنامه داشتند که در روزهای نخست جنگ، تحت پوشش گسترده هوایی آمریکا و اسرائیل از مرز عراق وارد ایران شوند.»
پیش از آن نیز حملاتی سنگین علیه نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی در غرب ایران، از جمله مقامهای حکومتی، پایگاههای ارتش، سامانههای موشکی، ایستگاههای پلیس و مراکز بسیج اجرا شده بود تا مسیر حرکت نیروهای کرد را فراهم کند.
در نخستین روزهای حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به اهداف نظامی جمهوری اسلامی، گزارشهایی مبنی آغاز قریبالوقوع یک عملیات زمینی از کردستان عراق با مشارکت گروههای کُرد ایرانی حاضر در این منطقه منتشر شد.
۱۲ اسفند خبرهایی درباره گفتوگوی تلفنی دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، با مسعود بارزانی و بافل طالبانی، رهبران کرد مستقر در عراق، منتشر شد. وبسایت خبری آکسیوس به نقل از سه منبع آگاه نوشت که این تماس روز یکشنبه ۱۰ اسفند انجام شد. یکی از این منابع، این تماسها را «حساس» توصیف کرد و منبع دیگری نیز این گفتوگوها را حاصل «ماهها لابیگری پشتپرده نتانیاهو» خواند.
یکی از مقامها به اکسیوس گفت: «دیدگاه غالب و بهطور حتم نظر شخص نتانیاهو این است که کردها وارد میدان خواهند شد و قیام خواهند کرد.»
این مقام در ادامه افزود: «نتانیاهو که «بیوقفه» خواستار حمله و تغییر رژیم در ایران بود، نخستین بار در دیداری در کاخ سفید این موضوع را با ترامپ مطرح کرده بود.»
۱۵ اسفند، در هفتمین روز از کارزار نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل در ایران، موجی از حملات سنگین هوایی علیه ۳۵ مرکز متعلق به سپاه و نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی در نوار غربی ایران اجرا شد. همزمان جمهوری اسلامی، حملاتی پهپادی علیه اهدافی در عراق، بهویژه در اقلیم کردستان، پیاده کرد.
درست یک روز پس از این حملات ترامپ در یکی از سخنرانیهای خود اعلام کرد که قصد ندارد کُردها را به درگیری با جمهوری اسلامی وارد کند. او تاکید کرد: «ما به دنبال ورود کُردها نیستیم. نمیخواهم ببینم کردها آسیب ببینند یا کشته شوند.»
گزارش تلویزیونی کانال ۱۲ اسرائیل همچنین با استناد به گزارشهای منابع غیراسرائیلی میگوید که موساد سالها روی طرح مشارکت عملیاتی کُردها در براندازی جمهوری اسلامی کار کرده بود و از مدتها پیش همراه با سازمان سیا در حال مسلح کردن نیروهای کُرد بوده است.
همچنین در این گزارش آمده است که دیوید برنئا، رییس موساد، این طرح را به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ارائه داده و در آستانه جنگ، آن را در واشینگتن دیسی نیز مطرح کرده بود.
به گفته این گزارش، اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل (امان) معتقد بود این طرح تنها شانس اندکی برای موفقیت دارد و مقامهای ارشد آن را در گفتوگو با کانال ۱۲ «خیالی» و «پر از اشکال» توصیف کردند. با این حال، این طرح هم در اسرائیل و هم در آمریکا بهعنوان طرحی «کاملا مطمئن» ارائه شده بود، در حالی که این باور وجود داشت که «کردها سهم خود را ایفا خواهند کرد.»
کانال ۱۲ میگوید این ارزیابی به نتانیاهو کمک کرد که ترامپ را برای پیشبرد حملات مشترک علیه جمهوری اسلامی متقاعد کند.
به گزارش تایمز اسرائیل، یکی از اعضای حزب آزادی کردستان و دیگر تحلیلگران کرد در مصاحبه با کانال ۱۲ تاکید کردهاند که توافق گستردهای برای «همکاری در سرنگونی حکومت» میان گروههای کُرد وجود داشت و دو زمان مشخص برای آغاز تهاجم تعیین شده بود.
در همین حال، رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه به رییسجمهوری آمریکا هشدار داده بود که آنکارا استقلال کردها در هیچ نقطهای از منطقه را تحمل نخواهد کرد. همچنین کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نیز به آمریکا گفتندکه تجزیه قومی ایران میتواند کل خاورمیانه را بیثبات کند.
در گزارش آکسیوس که ۱۲ اسفند منتشر شد، یکی از منابع به گفتوگوی ترامپ با رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، درباره موضوع مشارکت کُردها در حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی داشته است.
در این میان، خود کردها نیز نسبت به چشماندازشان در برابر حکومت ایران و همچنین میزان قابل اتکا بودن واشینگتن ابراز تردید کردند. به گفته گزارش کانال ۱۲، آنها پس از انتشار عمومی اولین خبرها درباره حمله علاوه بر حمایت نظامی، خواستار «تضمینهای سیاسی» از آمریکا شدند.
تایمز اسرائیل در گزارشی این نگرانیها را به رویدادهای سوریه در جریان سقوط بشار اسد، رییسجمهوری پیشین این کشور مرتبط دانسته و نوشته است: «کردها با در نظر گرفتن اینکه آمریکا برای شکست گروه «دولت اسلامی» در جنگ داخلی آن کشور به نیروهای کرد تکیه کرد، اما سپس از عملیات احمد الشرع، رییسجمهوری کنونی سوریه، برای تصرف مناطق تحت کنترل کردها و بازگرداندن آنها به حاکمیت مرکزی حمایت کرد، از آمریکا تضمینهای سیاسی خواستند.»
گزارش تحقیقی کانال ۱۲ همچنین میگوید که با از دست رفتن عنصر غافلگیری، ترامپ به این نتیجه رسید که این عملیات «بیش از حد خطرناک» است و دستور لغو حمله برنامهریزیشده را صادر کرد. در ادامه نیز زمانی که فرصت دومی برای حمله به وجود آمد، آن هم کنار گذاشته شد و کل این ایده اکنون «از دستور کار خارج شده است.»
نتانیاهو در سخنرانی یکشنبه نهم فروردین به بررسی وضعیت سه دشمن اصلی اسرائیل در منطقه، یعنی جمهوری اسلامی، حماس و حزبالله پرداخت و مدعی شد با ایجاد «سه منطقه امنیتی در عمق لبنان، سوریه و بیش از نیمی از نوار غزه» دیگر هیچیک از این سه دشمن وضعیتی مانند گذشته ندارند.
او گفت: «جمهوری اسلامی، دیگر آن جمهوری اسلامی سابق نیست، حزبالله و حماس هم دیگر آن حزبالله و حماس سابق نیستند؛ هر سه دشمنانی زخمیاند که برای بقای خود میجنگند.»
نخستوزیر اسرائیل مدعی شد در جنگ جاری در جبههای مختلف این اسرائیل است که دیگر طرفها را غافلگیر میکند، ابتکار عمل را به دست دارد و در عمق قلمرو دشمنان حاضر است.
نتانیاهو در توضیح «سه منطقه امنیتی در عمق قلمرو دشمن» گفت که محور اول در سوریه، از قله کوه حرمون تا یرموک را شامل میشود؛ محور دوم در بیش از نیمی از نوار غزه امتداد دارد و محور سوم هم در لبنان، جایی که او دستور پیشروی بیشتر در آن را با هدف کاهش خطر حملات موشکهای ضدتانک به مرزهای اسرائیل صادر کرده است.
او همچنین درباره میزان پیشروی در لبنان گفت: «منطقه امنیتی موجود بیشتر گسترش یابد تا بهطور قطعی تهدید نفوذ [حزبالله] خنثی و آتش موشکهای ضدتانک از مرزهای ما دور شود.» سپس تاکید کرد: «ما وضعیت شمال مرز لبنان را به طور جدی تغییر خواهیم داد.»
در پی تشدید تنشها میان ایران و اسرائیل، جبهه جنوبی لبنان بار دیگر به یکی از کانونهای اصلی درگیری تبدیل شده و ارتش اسرائیل با هدف قرار دادن مواضع حزبالله، در حال پیادهسازی مجموعهای از حملات هوایی و توپخانهای را در این منطقه است.
این حملات که به گفته مقامهای اسرائیلی در پاسخ به شلیک راکتها و تهدیدهای فزاینده از سوی نیروهای مورد حمایت جمهوری اسلامی انجام شد، زیرساختهای نظامی و انبارهای تسلیحاتی را هدف قرار داد، و همزمان به تخریب گسترده مناطق مسکونی و آوارگی هزاران غیرنظامی انجامید.
ارتش اسرائیل هشتم فروردین اعلام کرد که در حملات شبانه به لبنان دهها زیرساخت حزبالله را هدف قرار داد و دو عضو ارشد این گروه را در بیروت کشت.
در مقابل، حزبالله با ادامه حملات راکتی به شمال اسرائیل تلاش میکند موازنه بازدارندگی را حفظ کند.
نخستوزیر اسرائیل در سخنرانی یکشنبه همچنین بر نابودی توان موشکی حزبالله تاکید کرد و با اشاره به حذف سیدحسن نصرالله، رییس بانفوذ حزبالله و هزاران نیروی این گروه، افزود که حزبالله هنوز توانایی محدودی برای شلیک راکت دارد. او افزود: «ارتش در حال تدوین برنامههایی برای مقابله با بقایای تهدید حزبالله است.»
سخنگوی ارتش اسرائیل هفتم فروردین اعلام کرد این نیرو «برنامههای قابل توجهی» برای ادامه عملیات خود در جنوب لبنان در اختیار دارد. همزمان خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه نوشت که از دوم مارس که حزبالله حملات خود در حمایت از جمهوری اسلامی علیه اسرائیل را آغاز کرد، بیش از ۴۰۰ عضو این گروه کشته شدهاند.
ادامه تنشها میان مثلث جمهوری اسلامی، لبنان و اسرائیل نگرانی بابت تبدیل درگیریها به یک جنگ تمامعیار در مرزهای لبنان و اسرائیل را بیش از پیش افزایش داده است.
همزمان با تبادل آتش میان طرفین، جمهوری اسلامی میکوشد نفوذ خود در لبنان را حفظ کند. از سوی دیگر دولت لبنان در تلاش است مانع تشدید درگیریها در این کشور و تسری آن به بخشهایی خارج از جنوب بیروت که مقر اصلی حزبالله به شمار میآید، شود.
در پی این تلاشها، سهشنبه گذشته دولت لبنان سفیر جمهوری اسلامی در این کشور را «عنصر نامطلوب» خواند و اعلام کرد که او تا یکشنبه نهم فروردین فرصت دارد خاک لبنان را ترک کند.
با اینحال، خبرگزاری فرانسه یکشنبه نوشت که محمدرضا شیبانی سفیر جمهوری اسلامی علیرغم اخراج از سوی دولت لبنان، با اتکا به حزبالله و نبیه بری، رییس پارلمان لبنان، این کشور را ترک نخواهد کرد. ایراناینترنشنال پیشتر فاش کرده بود که جمهوری اسلامی سالانه بالغ بر ۵۰۰ هزار دلار به بری میپردازد تا از منافع حکومت ایران و حزبالله دفاع کند.
روزنامه والاستریت ژورنال یکشنبه نهم فروردین در گزارشی به نقل از مقامهای عربی و آمریکایی و همچنین بر اساس بررسی ویدیوهای منتشر شده در شبکههای اجتماعی نوشت که در جریان حمله روز جمعه هفتم فروردین به پایگاه هوایی «پرنس سلطان» در جنوب ریاض یک فروند هواپیمای «ایی-تری سنتری» که بخشی از سامانه هشدار زودهنگام و کنترل هوابُرد آمریکاست، دچار آسیب جدی شد.
یک روز پیش از انتشار این گزارش، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین در گفتوگو با شبکه خبری اِنبیسی گفت که «صددرصد» اطمینان دارد که روسیه مسئول ارائه اطلاعات مرتبط با این حمله به جمهوری اسلامی بوده و تنها چند روز پیش از حمله تصاویر ماهوارهای این پایگاه هوایی را در اختیار حکومت ایران قرار داده است.
زلنسکی در این گفتوگو خلاصهای از گزارش روزانه ریاستجمهوری را که از سوی نهادهای اطلاعاتی اوکراین دریافت میکند به اشتراک گذاشت. این گزارش نشان میداد ماهوارههای روسی در روزهای ۲۰ مارس، ۲۳ مارس و ۲۵ مارس (هفت تا دو روز پیش از حمله) از این پایگاه هوایی تصویربرداری کردهاند. به گفته او این تصویربرداری پیدرپی نشان میدهد حملهای در حال برنامهریزی بوده است.
بر اساس گزارشهایی که شنبه هشتم فروردین درباره این حمله در رسانهها منتشر شد، حمله هفتم فرودین به این پایگاه با دستکم یک موشک بالستیک و چندین پهپاد تهاجمی انجام شد و طی آن ۱۲ نیروی نظامی آمریکایی زخمی شدند و چند هواپیمای سوخترسان آمریکایی نیز خسارت دیدند. حال دو نفر از مجروحان وخیم گزارش شده است.
به گزارش جروزالمپست، دقت این حمله نشان میدهد که جمهوری اسلامی به اطلاعات «بهروز و باکیفیتی» درباره موقعیت هواپیماها و الگوهای عملیاتی در پایگاه هوایی پرنس سلطان دسترسی داشته است. علاوه بر هواپیماهای ایی-تری سنتری، این پایگاه میزبان جنگندههای اف-۱۶ فالکون، اف-۳۵ لایتنینگ و اف-۱۵ایی استرایک ایگِل است.
در نخستین روزهای جنگ، دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، همکاری اطلاعاتی روسیه و جمهوری اسلامی را «فاقد اهمیت» خواند.
او از تایید گزارشهای خبرگزاری آسوشیتدپرس و دیگر رسانهها مبنی بر اینکه مقامهای اطلاعاتی آمریکا معتقدند روسیه اطلاعات هدفگیری را در اختیار حکومت ایران قرار میدهد، خودداری کرد، اما گفت اگر مسکو چنین جزئیاتی را منتقل میکند، تهران بهره چندانی از آن نمیبرد.
چرا جنگندههای ایی-تری سنتری مهماند؟
هواپیماهای بوئینگ E-3 Sentry با استفاده از رادارهای پیشرفته میتوانند هواپیماها و موشکها را از فاصله صدها کیلومتری ردیابی کنند و به فرماندهان نظامی امکان میدهند تصویری لحظهای از وضعیت میدان نبرد در اختیار داشته باشند.
به گزارش جروزالمپست، تصاویر ماهوارهای و عکسهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر شدهاند، رد واضحی از تخریب در بخشهای وسیعی از پایگاه پرنس سلطان را نشان میدهند. دستکم در دو تصویر، بخش عقبی بدنه یک فروند ایی-تری سوخته دیده میشود و گنبد راداری آن نیز در کنار هواپیما روی باند از بین رفته است.
به گزارش والاستریت ژورنال، ناوگان هواپیماهای E-3 آمریکا طی دهههای اخیر کاهش یافته و اکنون تنها تعداد محدودی از این هواپیماها در وضعیت عملیاتی قرار دارند. این موضوع باعث میشود هرگونه آسیب به این نوع هواپیما، تأثیر قابلتوجهی بر توان نظارتی و فرماندهی هوایی ایالات متحده داشته باشد.
همچنین گزارش شده است که جایگزینی سریع این هواپیماها کار آسانی نیست. نزدیکترین گزینه جایگزین، هواپیمای E-7 Wedgetail است که توسعه و استقرار آن هزینهبر و زمانبر خواهد بود. پیشبینی میشود فراهم کردن این نوع هواپیما حدود ۷۰۰ میلیون دلار هزینه داشته باشد.
هدر پنی، خلبان سابق اِف-۱۶ و مدیر مطالعات و پژوهش در موسسه مطالعات هوافضای میچل، به مجله «ایر اند اِسپِیس فورسِز» گفت: «از دست رفتن این E-3 برای نیروهای آمریکایی بسیار مشکلساز است. زیرا افسرانی که بهعنوان «مدیر نبرد» در این هواپیماها فعالیت میکنند کل صحنه نبرد را بهطور زنده میبینند و نقش هدایت و هماهنگی میان همه نیروهای حاضر در عملیات از جمله جنگندهها، بمبافکنها و سامانههای زمینی را بر عهده دارند.»
به گفته او عملکرد مدیر نبرد در این هواپیماها، از رفع تداخل در فضای هوایی و هواپیماها گرفته تا هدفگیری و ایجاد سایر اثرات مرگبار مورد نیاز کل نیروها در میدان نبرد، حیاتی است و با از دست رفتن این هواپیماها، هماهنگی عملیات هوایی تضعیف میشود، سرعت و دقت واکنش به تهدیدها کاهش مییابد و اجرای عملیاتهای پیچیده سختتر میشود.
پایگاه هوایی پرنس سلطان ۲۴ اسفند نیز هدف حمله نیروهای جمهوری اسلامی قرار گرفته بود. اعلام شد که در آن حمله پنج هواپیمای سوخترسان نیروی هوایی آمریکا که روی زمین قرار داشتند آسیب وارد شد، اما آنها را بهطور کامل نابود نکرد.
از زمان آغاز جنگ با ایران در ۲۸ فوریه، بیش از ۳۰۰ نیروی نظامی آمریکایی زخمی شدهاند و ۱۳ نفر نیز در جریان درگیریها کشته شدهاند.
احمد ناجی، تحلیلگر ارشد مسائل یمن، یکشنبه ۹ فروردین در مصاحبه با خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت اگر حوثیها همچون گذشته حمله به کشتیهای تجاری را در دستور کار قرار دهند، این امر به افزایش هرچه بیشتر قیمت نفت و «بیثباتی کل امنیت دریانوردی» خواهد انجامید.
او پیشبینی کرد که پیامدهای این وضعیت «به بازار انرژی محدود نخواهد ماند».
حوثیهای یمن هشتم فروردین مسئولیت دو حمله موشکی به اسرائیل را پذیرفتند و تهدید کردند این حملات ادامه خواهد یافت.
در سوی دیگر، افی دفرین، سخنگوی ارتش اسرائیل، از دفع حملات حوثیها خبر داد و گفت: «ما در حال آمادهسازی برای جنگ در چند جبهه هستیم.»
پیش از حوثیها نیز حزبالله لبنان و حشد شعبی عراق در حمایت از جمهوری اسلامی وارد درگیریها شده بودند.
بابالمندب؛ نقطه حساس در مسیر تجارت جهانی
خبرگزاری آسوشیتدپرس در ادامه گزارش داد در صورت هدف قرار گرفتن مجدد کشتیها در تنگه بابالمندب در دریای سرخ، حملونقل بینالمللی با آسیبهای جدیتری روبهرو خواهد شد، زیرا این گذرگاه راهبردی محل عبور حدود ۱۲ درصد از تجارت جهانی است.
تنگه بابالمندب در جنوبیترین نقطه شبهجزیره عربستان قرار دارد و برای کشتیهایی که از طریق دریای سرخ به سوی کانال سوئز حرکت میکنند، از اهمیت حیاتی برخوردار است.
بهدلیل بسته شدن تنگه هرمز در پی جنگ ایران، عربستان سعودی ناگزیر شده است روزانه میلیونها بشکه نفت خام را از این مسیر به بازارهای جهانی منتقل کند.
پایگاه خبری تایمز اسرائیل ۹ فروردین نوشت بسته شدن تنگه هرمز که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند، بازارهای جهانی انرژی را دچار تلاطم کرده است و هرگونه اقدام حوثیها علیه کشتیرانی، به تشدید این بحران خواهد انجامید.
بر اساس این گزارش، حوثیها همچنین میتوانند تاسیسات نفتی در کشورهای حوزه خلیج فارس را هدف قرار دهند، همانگونه که در گذشته نیز سابقه چنین اقداماتی را داشتهاند.
در سپتامبر ۲۰۱۹، حملات کمسابقه پهپادی و موشکی به مجتمعهای بقیق و خریص عربستان سعودی، بیش از نیمی از تولید نفت خام این کشور را موقتا از مدار خارج کرد و به نوسان شدید در بازارهای جهانی انجامید.
حوثیها مسئولیت این حملات را بر عهده گرفتند، اما همزمان برخی کشورها انگشت اتهام را به سوی حکومت ایران نشانه رفتند.
پالایشگاه راس تنوره نیز در سال ۲۰۲۱ هدف حمله حوثیهای یمن قرار گرفت.
سابقه حملات حوثیها به کشتیهای تجاری
مدت کوتاهی پس از آغاز مناقشه حماس و اسرائیل در مهر ۱۴۰۲، حوثیها حملات خود را به کشتیهای بینالمللی در دریای سرخ، تنگه بابالمندب و خلیج عدن آغاز کردند و امنیت دریانوردی را در منطقه به خطر انداختند.
حوثیها با استفاده از موشک و پهپاد در مجموع به بیش از ۱۰۰ کشتی تجاری حمله کردند که از این تعداد، دو شناور غرق شدند.
پس از برقراری آتشبس میان اسرائیل و حماس در مهر ۱۴۰۴، حوثیها به حملات خود در آبهای منطقه پایان دادند، اما همواره تهدید کردهاند در صورت لزوم آمادهاند اقدامات بیثباتکننده خود را از سر بگیرند.
حوثیها از سال ۲۰۱۴ کنترل صنعا را در دست دارند. با این حال، سازمان ملل متحد، آمریکا و اتحادیه اروپا حکومت این گروه را به رسمیت نمیشناسند. ایالات متحده و اسرائیل حوثیها را در فهرست گروههای تروریستی قرار دادهاند.
