وبسایت اسرائیل ناشنالنیوز، در یادداشتی هشدار داده است که تحولات در تنگه هرمز میتواند پیامدهایی فراتر از منطقه داشته باشد و به بحران گسترده در اقتصاد جهانی منجر شود.
هرمز؛ شریان حیاتی اقتصاد جهان
در این تحلیل تاکید شده که تنگه هرمز حیاتیترین گلوگاه انرژی جهان است و حدود یکپنجم نفت جهانی از آن عبور میکند. به گفته نویسنده، این مسیر را میتوان به «شریان حیاتی» اقتصاد جهانی تشبیه کرد که اختلال در آن میتواند پیامدهایی مشابه یک شوک شدید اقتصادی ایجاد کند.
ایجاد بحران بدون انسداد کامل
این یادداشت تاکید میکند که برای ایجاد بحران جهانی، نیازی به مسدود شدن کامل تنگه نیست. ایجاد نااطمینانی - از طریق اقداماتی مانند مینگذاری، تهدید کشتیها یا حملات محدود - میتواند جریان انرژی را مختل کرده، هزینهها را افزایش دهد و بازارها را بیثبات کند.
ماهیت تهدید [حکومت] ایران
در این تحلیل آمده است که تمرکز بر نابودی نیروی دریایی سنتی [حکومت] ایران، درک درستی از تهدید ارائه نمیدهد. به گفته نویسنده، [حکومت] ایران از راهبردی نامتقارن شامل قایقهای تندرو، موشکهای متحرک، پهپادها و مینها استفاده میکند که بهراحتی قابل استقرار و دشوار برای رهگیری هستند.
ماموریتهای اسکورت و خطر درگیری
این گزارش به نقش ماموریتهای اسکورت برای حفاظت از کشتیرانی اشاره میکند، اما هشدار میدهد که این ماموریتها بهطور ذاتی خطرناک هستند. در شرایطی که مرز میان تهدید بالقوه و واقعی بسیار باریک است، هر تصمیم میتواند به درگیری مستقیم منجر شود.
به گفته نویسنده، در چنین شرایطی حتی یک اشتباه محاسباتی میتواند به سرعت به تشدید درگیری و گسترش جنگ منجر شود.
تردید اروپا و ملاحظات سیاسی
در این تحلیل، تردید کشورهای اروپایی برای مشارکت در تامین امنیت تنگه هرمز به ملاحظات سیاسی نسبت داده شده است. به گفته نویسنده، دولتهای دموکراتیک معمولاً تمایل دارند از بحرانهای فوری اجتناب کنند، حتی اگر این امر خطرات بلندمدت را افزایش دهد.
خطر بزرگتر: بیعملی
این یادداشت تاکید میکند که خطر بیعملی در برابر اقدامات [حکومت] ایران میتواند بهمراتب بیشتر از ریسک اقدام باشد. به گفته نویسنده، هرگونه تاخیر در واکنش، به [حکومت] ایران فرصت میدهد توانمندیهای خود را تقویت کرده و تاکتیکهای خود را توسعه دهد.
پیامدهای جهانی
در این تحلیل هشدار داده شده که اگر تنگه هرمز همچنان آسیبپذیر باقی بماند، پیامدها تنها به افزایش قیمت نفت محدود نخواهد شد، بلکه میتواند به تضعیف بازدارندگی و گسترش بیثباتی در سایر مناطق حیاتی جهان نیز منجر شود.
محاسبات آمریکا و فشار بر اروپا
به گزارش اسرائیل ناشنالنیوز، از نگاه واشینگتن هدف اصلی حفظ جریان انرژی و ثبات بازارهاست. درخواست آمریکا از اروپا برای مشارکت در تامین امنیت تنگه نیز بر اساس اصل «مسئولیت مشترک در برابر منافع مشترک» مطرح شده است.
در عین حال، این تحلیل به اظهارات اخیر دونالد ترامپ درباره ناتو اشاره میکند و هشدار میدهد که حتی بدون خروج رسمی آمریکا از این ائتلاف، کاهش تعهد واشینگتن میتواند آن را در عمل تضعیف کند.
این تحلیل در پایان تاکید میکند که بحران هرمز صرفاً یک مساله منطقهای نیست و میتواند به بحرانی جهانی تبدیل شود. به گفته نویسنده، انتخاب پیشروی دولتها میان «ریسک کنترلشده امروز» و «ریسک بسیار بزرگتر در آینده» است- و تاخیر در تصمیمگیری میتواند هزینههای سنگینتری به همراه داشته باشد.
بر اساس این گزارش تحلیلی، جنگ در ایران تاکنون بازارها، متحدان، کشاورزان، صنعت نیمههادی و شرکتهای بیمه حملونقل را دچار بیثباتی کرده است. با این حال، این تنها جبههای نیست که دولت ترامپ در آن فعال است.
بازگشت جنگ تجاری
فارین پالیسی مینویسد وزارت بازرگانی آمریکا در هفتههای اخیر تحقیقات جدیدی درباره «رویههای تجاری ناعادلانه» سایر کشورها آغاز کرده؛ اقدامی که زمینهساز اعمال دور تازهای از تعرفههاست. این در حالی است که تعرفههای قبلی پس از حکم دیوان عالی لغو شده بودند.
به گفته کارشناسان، دولت ترامپ اکنون با تکیه بر بند ۳۰۱ قانون تجارت سال ۱۹۷۴- ابزاری که اختیارات گستردهای به رییسجمهوری میدهد- در تلاش است تعرفههایی اعمال کند که از نظر حقوقی پایدارتر بوده و محدودیت زمانی یا نظارت مستقیم کنگره را نداشته باشند.
نگرانی از تداوم نامحدود تعرفهها
در این گزارش آمده است که برخلاف ابزارهای قبلی، تعرفههای جدید میتوانند بهصورت نامحدود ادامه یابند. به گفته تحلیلگران، همین موضوع خطر تشدید و طولانی شدن جنگ تجاری را افزایش میدهد.
کاهش دقت در سیاستگذاری
فارین پالیسی همچنین به کاهش انسجام و دقت در سیاستگذاری تجاری دولت ترامپ در دوره دوم اشاره میکند. در حالی که در دوره نخست، سیاستها تحت نظارت افرادی مانند رابرت لایتهایزر، نماینده تجاری دولت در دوره اول ترامپ، دنبال میشد، اکنون تصمیمگیریها با انتقادهایی درباره ضعف در محاسبات و اجرای نادرست مواجه شده است.
فشار بر متحدان
این گزارش تاکید میکند که جنگهای تجاری ترامپ نهتنها به نتیجه ملموسی نرسیده، بلکه باعث فاصله گرفتن متحدان آمریکا شده است. بهطوری که درخواست اخیر واشینگتن از متحدان برای همراهی در جنگ با [حکومت] ایران با واکنش سرد آنها مواجه شده است.
پیامدهای اقتصادی داخلی
فارین پالیسی هشدار میدهد که این سیاستها در شرایطی دنبال میشود که اقتصاد آمریکا نیز با نشانههایی از ضعف مواجه شده است. وزارت بازرگانی آمریکا اخیراً برآورد رشد اقتصادی را کاهش داده و همزمان افزایش قیمت انرژی - در پی جنگ با [حکومت] ایران - فشار بیشتری بر اقتصاد وارد کرده است.
در این میان، جمهوری اسلامی ایران با حفظ کنترل بر تنگه هرمز همچنان یکی از عوامل کلیدی در افزایش قیمت جهانی انرژی به شمار میرود.
اولویتهای دولت ترامپ
در همین حال، مقامات اقتصادی کاخ سفید اعلام کردهاند که افزایش قیمتها برای مصرفکنندگان در حال حاضر در اولویت نگرانیهای دولت نیست؛ موضعی که به گفته تحلیلگران، نشاندهنده تمرکز دولت بر اهداف ژئوپلیتیک- حتی به بهای فشار اقتصادی داخلی- است.
فارین پالیسی در جمعبندی مینویسد که همزمانی جنگ نظامی با [حکومت] ایران و تشدید جنگ تجاری با جهان، میتواند آمریکا را در مسیری قرار دهد که نهتنها به اقتصاد جهانی آسیب میزند، بلکه هزینههای قابل توجهی را نیز به اقتصاد داخلی این کشور تحمیل میکند.
این تصمیم پس از دیدار مقامهای وزارت خارجه قطر با سفیر حکومت ایران اتخاذ شد و در چارچوب واکنش به آنچه دوحه «نقض حاکمیت و امنیت ملی» خود خوانده، صورت گرفته است.
محکومیت حمله و اتهام نقض حقوق بینالملل
وزارت خارجه قطر در بیانیهای اعلام کرد حمله به راس لفان- یکی از مهمترین مراکز انرژی این کشور- «تشدیدی خطرناک» و «نقض آشکار حقوق بینالملل» و قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل است.
این وزارتخانه تاکید کرد که حملات جمهوری اسلامی بخشی از «رفتارهای تکراری و خصمانه» است که نهتنها امنیت قطر، بلکه ثبات منطقه را نیز تهدید میکند.
تاکید بر حق پاسخ
دوحه اعلام کرد که بر اساس حقوق بینالملل و ماده ۵۱ منشور سازمان ملل، حق اتخاذ اقدامات لازم برای دفاع از حاکمیت و امنیت خود را محفوظ میدارد و هشدار داد ادامه این روند با واکنشهای بیشتر مواجه خواهد شد.
زمینه تشدید بحران
این اقدام در شرایطی صورت میگیرد که همزمان با تشدید درگیریها در منطقه، حکومت ایران پس از حمله به تاسیسات خود در میدان گازی پارس جنوبی، تهدید به هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی در کشورهای منطقه کرده و موشکهایی به سمت قطر و عربستان شلیک کرده است.
شرکت انرژی دولتی قطر نیز از «خسارات گسترده» به تاسیسات راس لفان خبر داده است.
درخواست اقدام بینالمللی
قطر از شورای امنیت سازمان ملل خواسته است برای توقف این حملات وارد عمل شود و مسئولیت خود را در حفظ صلح و امنیت بینالمللی ایفا کند.
پیامدهای اقتصادی و منطقهای
دوحه همچنین هشدار داد که ادامه این حملات، بازار جهانی انرژی را با اختلال جدی مواجه کرده و امنیت زیرساختهای حیاتی در منطقه را به خطر انداخته است.
در پایان، قطر تاکید کرد که با وجود تلاش برای دور ماندن از درگیری، «هدف قرار گرفتن مکرر این کشور و همسایگانش» نشاندهنده رویکردی است که میتواند دامنه بحران را به سطحی گستردهتر در منطقه و فراتر از آن گسترش دهد.
در همین رابطه، در جریان نشست چهارشنبه وزرای خارجه کشورهای اسلامی و عربی در ریاض، فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان با انتقاد شدید از رفتارهای جمهوری اسلامی، این کشور را به هدف قرار دادن غیرنظامیان و زیرساختهای اقتصادی کشورهای منطقه متهم کرد و هشدار داد که این اقدامات «هزینهبر» خواهد بود.
انتقاد از تناقض در ادعاهای جمهوری اسلامی
فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان در سخنان خود گفت کشورهایی که از «همبستگی اسلامی» سخن میگویند، نمیتوانند همزمان به کشورهای اسلامی آسیب بزنند و غیرنظامیان آنها را هدف قرار دهند. او تاکید کرد که رفتار [حکومت] ایران نشاندهنده نگاهی «خصمانه» به همسایگان است، نه رویکردی مبتنی بر همکاری و همزیستی.
او افزود: «اگر [حکومت] ایران تصور میکند کشورهای خلیج [فارس] قادر به ایستادگی نیستند، این یک محاسبه کاملاً اشتباه است.»
هشدار درباره گزینههای نظامی
این مقام سعودی با اشاره به ادامه حملات، اعلام کرد که عربستان گزینههای مختلفی -از جمله گزینههای غیرسیاسی- را در اختیار دارد و در صورت لزوم، اقدام نظامی را منتفی نمیداند.
او گفت: «پادشاهی عربستان در برابر فشار تسلیم نخواهد شد و در صورت لزوم از حق دفاع از خود استفاده خواهد کرد.»
حمله به ریاض؛ پیامی مستقیم به دیپلماسی
در پاسخ به پرسش خبرنگار سیانان درباره احتمال ورود عربستان به جنگ، وزیر خارجه این کشور گفت حمله به ریاض همزمان با برگزاری نشست دیپلماتیک، «بهسختی میتواند تصادفی باشد» و آن را نشانهای از رویکرد [حکومت] ایران نسبت به دیپلماسی دانست.
او تاکید کرد: «[حکومت] ایران به گفتوگو باور ندارد و تلاش میکند با فشار به اهداف خود برسد - اما این رویکرد موفق نخواهد شد.»
هدف قرار دادن زیرساختهای اقتصادی
وزیر خارجه عربستان با اشاره به حمله به پالایشگاهها در ریاض، این اقدام را فاقد هرگونه توجیه نظامی دانست و گفت: «هدف قرار دادن تاسیسات غیرنظامی و معیشت مردم، نشاندهنده ماهیت این حملات است.»
رد ادعای هدف قرار دادن پایگاههای نظامی
در پاسخ به پرسش شبکه العربیه، این مقام سعودی ادعای [حکومت] ایران مبنی بر هدف قرار دادن پایگاههای نظامی را رد کرد و گفت این تناقض «سابقهدار» است.
او افزود که [حکومت] ایران در گذشته نیز حمایت از گروههای نیابتی و اقدامات بیثباتکننده را انکار کرده، اما اکنون «واقعیت برای جهان روشن شده است.»
او در بخش دیگری از سخنانش تاکید کرد که این حملات از پیش طراحی شدهاند و نمیتوان آنها را اتفاقی یا واکنشی تلقی کرد. به گفته بنفرحان، آنچه امروز در منطقه رخ میدهد، ادامه یک الگوی رفتاری دیرینه از سوی [حکومت] ایران است که بر «فشار، باجگیری، حمایت از گروههای شبهنظامی و استفاده از آنها برای هدف قرار دادن کشورهای همسایه و بیثباتسازی منطقه» استوار است.
گسترش حملات در منطقه
به گفته وزیر خارجه عربستان، حملات به اهداف غیرنظامی تنها به این کشور محدود نبوده و کشورهای دیگری از جمله قطر، امارات، بحرین و کویت نیز هدف قرار گرفتهاند.
او تاکید کرد که این کشورها پیشتر به [حکومت] ایران اعلام کرده بودند که خاکشان برای حمله به ایران استفاده نخواهد شد و حضور نیروهای خارجی صرفاً ماهیتی دفاعی دارد.
پیگیری دیپلماتیک و بینالمللی
این مقام سعودی از پیگیری موضوع در شورای امنیت سازمان ملل خبر داد و گفت: «[حکومت] ایران باید به تعهدات خود پایبند باشد و در غیر این صورت، از جامعه بینالمللی خواهیم خواست اقدامات لازم را انجام دهد.»
تاثیرات اقتصادی و منطقهای
وزیر خارجه عربستان همچنین به پیامدهای اقتصادی حملات اشاره کرد و گفت اختلال در کشتیرانی و انرژی باعث افزایش قیمتها، از جمله افزایش حدود ۵۰ درصدی قیمت کودهای شیمیایی شده که تاثیر مستقیمی بر کشورهای فقیر- بهویژه در جهان اسلام - خواهد داشت.
او در پایان تاکید کرد عربستان با استفاده از موقعیت خود در دریای سرخ تلاش میکند مسیرهای تجاری را باز نگه دارد و به ثبات منطقه کمک کند.
بر اساس این گزارش، یک مقام آمریکایی و سه منبع آگاه گفتهاند این اعزام نیرو میتواند گزینههای بیشتری در اختیار ترامپ قرار دهد، در حالی که جنگ با جمهوری اسلامی وارد سومین هفته خود شده است.
بررسی گزینههای نظامی
رویترز به نقل از منابع خود گزارش میدهد که از جمله گزینههای مورد بررسی، تامین عبور امن نفتکشها از تنگه هرمز است؛ ماموریتی که عمدتاً با استفاده از نیروهای هوایی و دریایی انجام میشود. با این حال، به گفته چهار منبع از جمله دو مقام آمریکایی، این ماموریت ممکن است به استقرار نیروهای زمینی آمریکا در سواحل ایران نیز نیاز داشته باشد.
همچنین به گفته منابع، دولت ترامپ گزینه اعزام نیروهای زمینی به جزیره خارک را نیز بررسی کرده است؛ جزیرهای که حدود ۹۰ درصد صادرات نفت ایران از آن انجام میشود. یکی از مقامهای آمریکایی این گزینه را «بسیار پرریسک» توصیف کرده و هشدار داده است که حکومت ایران توان هدف قرار دادن این منطقه با موشک و پهپاد را دارد.
حملات و اهداف آمریکا
به گزارش رویترز، ایالات متحده در ۲۲ اسفند حملاتی علیه اهداف نظامی در جزیره خارک انجام داده و ترامپ تهدید کرده است که زیرساختهای نفتی آن را نیز هدف قرار خواهد داد. با این حال، کارشناسان نظامی معتقدند کنترل این جزیره- به دلیل نقش حیاتی آن در اقتصاد ایران- ممکن است گزینهای مؤثرتر از نابودی آن باشد.
در همین حال، مقامهای دولت ترامپ همچنین درباره احتمال اعزام نیرو برای تامین امنیت ذخایر اورانیوم با غنای بالا در ایران نیز گفتوگو کردهاند. با این حال منابع تاکید کردهاند که اعزام نیروهای زمینی در حال حاضر قریبالوقوع نیست.
ریسکهای سیاسی
رویترز مینویسد هرگونه استفاده از نیروهای زمینی -حتی در ماموریتهای محدود- میتواند برای ترامپ هزینه سیاسی قابل توجهی داشته باشد، چرا که حمایت عمومی از جنگ با حکومت ایران در آمریکا پایین است و ترامپ پیشتر وعده داده بود از درگیر شدن در جنگهای جدید در خاورمیانه پرهیز کند.
یک مقام کاخ سفید در این باره گفته است: «در حال حاضر هیچ تصمیمی برای اعزام نیروهای زمینی گرفته نشده، اما رییسجمهوری همه گزینهها را در اختیار دارد.»
او افزود که اهداف عملیات موسوم به «خشم حماسی» شامل نابودی توان موشکی بالستیک حکومت ایران، از بین بردن نیروی دریایی، جلوگیری از فعالیت نیروهای نیابتی و تضمین عدم دستیابی حکومت ایران به سلاح هستهای است.
پنتاگون از اظهار نظر در این باره خودداری کرده است.
آمار عملیات و تلفات
بر اساس دادههای منتشرشده توسط سنتکام، آمریکا از آغاز جنگ در ۹ اسفند بیش از ۷۸۰۰ حمله انجام داده و بیش از ۱۲۰ شناور ایرانی را منهدم یا آسیبدیده کرده است. حدود ۵۰ هزار نیروی آمریکایی در منطقه حضور دارند.
ارتش آمریکا همچنین اعلام کرده تاکنون ۱۳ نظامی آمریکایی کشته و حدود ۲۰۰ نفر زخمی شدهاند، هرچند بیشتر این جراحات جزئی بوده است.
ابهام در تصمیمگیری
رویترز گزارش میدهد که ترامپ در سالهای گذشته از مداخلات نظامی انتقاد کرده بود، اما اخیراً احتمال استقرار نیروهای زمینی در ایران را رد نکرده است. یک مقام ارشد کاخ سفید نیز گفته است که هنوز تصمیمی درباره نحوه دستیابی به مواد هستهای ایران اتخاذ نشده است.
در همین حال، تولسی گابارد، مقام امنیتی دولت آمریکا در شهادت کتبی خود به قانونگذاران اعلام کرده که برنامه غنیسازی هستهای ایران در پی حملات ماه ژوئن «نابود شده» و ورودی تاسیسات زیرزمینی با بتن مسدود شده است.
تحولات میدانی و نظامی
به گفته منابع، بحثها درباره تقویت نیروها فراتر از اعزام یک گروه رزمی دریایی و بیش از ۲۰۰۰ تفنگدار دریایی است که قرار است هفته آینده وارد منطقه شوند. با این حال، اعزام ناو هواپیمابر جرالد فورد به یونان برای تعمیرات پس از آتشسوزی، بخشی از توان نظامی آمریکا را کاهش میدهد.
مواضع متغیر درباره تنگه هرمز
رویترز مینویسد ترامپ در خصوص نحوه برخورد با بحران تنگه هرمز مواضع متغیری داشته است. او ابتدا از اسکورت نفتکشها توسط نیروی دریایی آمریکا سخن گفت، اما سپس از دیگر کشورها خواست در این ماموریت مشارکت کنند.
با توجه به استقبال محدود متحدان، ترامپ حتی احتمال کنارهگیری آمریکا از این ماموریت را نیز مطرح کرده و در شبکه تروثسوشیال نوشته است که ممکن است مسئولیت امنیت این آبراه به کشورهایی واگذار شود که از آن استفاده میکنند.
رویترز در پایان تاکید میکند که تصمیمگیری نهایی درباره اعزام نیروهای بیشتر یا گسترش عملیات نظامی هنوز اتخاذ نشده و گزینههای مختلف همچنان روی میز قرار دارند.
به نوشته این روزنامه اسرائیلی، قرقاش در نشستی در اندیشکده شورای روابط خارجی تاکید کرده است که در حالی که اسرائیل همچنان در منطقه شام بهعنوان یک تهدید تلقی میشود، حکومت ایران به بزرگترین چالش برای کشورهای خلیج فارس تبدیل خواهد شد. او گفت: «کسی که هزاران موشک و پهپاد به سوی امارات شلیک میکند، [حکومت] ایران است، نه اسرائیل.»
قرقاش همچنین اعلام کرد کشورش آماده مشارکت در یک ابتکار بینالمللی به رهبری آمریکا برای تامین امنیت تنگه هرمز است و افزود مسئولیت حفظ آزادی کشتیرانی در این آبراه باید میان اروپا و دیگر کشورهای منطقه نیز تقسیم شود.
به گزارش هاآرتص، این مقام اماراتی پیشبینی کرده است که در پی جنگ، روابط میان اسرائیل و کشورهای خلیج فارس که پیشتر با آن ارتباط داشتهاند تقویت خواهد شد و حتی برای کشورهایی که روابط رسمی ندارند نیز «کانالهای بیشتری» برای تعامل ایجاد میشود. او همچنین گفت کشورهایی که به دنبال ارتقای توان دفاعی و فناوری خود هستند، به سمت همکاری با اسرائیل حرکت خواهند کرد.
هاآرتص در ادامه به مواضع مقامهای اسرائیلی اشاره کرده و نوشته است بنیامین نتانیاهو گفته اسرائیل در حال «ایجاد ائتلافهای جدید» در منطقه است و گیدئون ساعر نیز از تبدیل این روابط به «اتحاد» سخن گفته است.
قرقاش در بخش دیگری از سخنان خود تاکید کرد نقش آمریکا در منطقه تضعیف نخواهد شد، بلکه تقویت میشود و گفت اقدام [حکومت] ایران در هدف قرار دادن منطقه «نفوذ آمریکا را کاهش نمیدهد، بلکه آن را تقویت میکند.»
به نوشته هاآرتص، این موضع در تضاد با دیدگاه یک مقام ارشد قطر است که اسرائیل را تهدید اصلی منطقه دانسته و از احتمال کاهش نقش آمریکا سخن گفته بود.
در ادامه این گزارش، قرقاش به موضوع فلسطین نیز پرداخته و گفته است انتظار دارد پس از پایان جنگ با [حکومت] ایران، اجرای طرح ۲۰ بندی دولت ترامپ برای غزه ادامه یابد. او همچنین ابراز امیدواری کرده است که در کرانه باختری «پیچیدگیهای بیشتری» ایجاد نشود و همچنان چشماندازی برای راهحل دوکشوری در بلندمدت وجود داشته باشد.
