روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی نوشت که ایالات متحده در حال استقرار شمار قابل توجهی از جنگندهها و هواپیماهای پشتیبانی در خاورمیانه است و بدین ترتیب در حال شکل دادن بزرگترین تمرکز توان هوایی خود در منطقه از زمان حمله سال ۲۰۰۳ به عراق است.
آرایشی که به نوشته بسیاری از رسانهها از جمله والاستریت ژورنال، واشینگتن را برای گزینه حمله احتمالی به ایران آماده میکند، هرچند دونالد ترامپ هنوز تصمیم نهایی برای صدور دستور حمله نگرفته است.
بر اساس این گزارش، آمریکا طی روزهای اخیر جنگندههای پیشرفته اف-۳۵ و اف-۲۲، هواپیماهای فرماندهی و کنترل، سامانههای هشدار زودهنگام و تجهیزات پدافند هوایی را به منطقه اعزام کرده و یک ناو هواپیمابر دوم نیز در مسیر خاورمیانه است. این سطح از استقرار به گفته مقامات آمریکایی میتواند امکان اجرای یک کارزار هوایی چند هفتهای علیه حکومت ایران را فراهم کند؛ سناریویی گستردهتر از حمله محدود «چکش نیمهشب» که در ژوئن گذشته سه سایت هستهای ایران را هدف قرار داد.
مشاوران امنیت ملی رییسجمهوری روز چهارشنبه در اتاق وضعیت کاخ سفید درباره ایران گفتوگو کردند. والاستریت ژورنال مینویسد ترامپ چندین بار درباره گزینههای نظامی توجیه شده است. این گزینهها از حملات محدود به تاسیسات هستهای و موشکی حکومت ایران تا کارزاری وسیعتر برای هدف قرار دادن رهبران سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی با هدف تضعیف یا حتی سرنگونی حکومت را شامل میشود. در عین حال، رییسجمهوری آمریکا ترجیح میدهد به توافقی دیپلماتیک دست یابد که در صورت تحقق کامل خواستههای واشینگتن، به توقف غنیسازی، برچیدن برنامه موشکهای بالستیک و پایان حمایت حکومت ایران از نیروهای نیابتی منطقهای منجر شود، هرچند تهران بعید است با کنار گذاشتن برنامه موشکی خود موافقت کند.
این گزارش همچنین به مذاکرات اخیر آمریکا و جمهوری اسلامی در ژنو اشاره میکند. به گفته کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، «اندکی پیشرفت» حاصل شده اما دو طرف «در برخی مسائل [از هم] هنوز فاصله زیادی دارند.» ایران قرار است در هفتههای آینده پیشنهاد دقیقتری ارائه دهد، اما مقامات آمریکایی و خارجی نسبت به آمادگی تهران برای پذیرش شروط واشینگتن بدبینتر شدهاند و احتمال میدهند حکومت ایران صرفاً به تعلیق موقت غنیسازی رضایت دهد.
به نوشته این روزنامه، ارتش آمریکا اکنون دهها جنگنده و هواپیمای پشتیبانی را به پایگاههایی در اردن و عربستان سعودی منتقل کرده و نیروی دریایی نیز ۱۳ شناور، از جمله ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن و ۹ ناوشکن مجهز به سامانههای دفاع موشکی بالستیک، در منطقه مستقر کرده است. ناو جرالد آر. فورد و ناوشکنهای همراه آن نیز در حال پیوستن به این آرایش هستند. در عین حال، بمبافکنهای رادارگریز بی-۲ میتوانند در صورت لزوم از خاک آمریکا یا پایگاه دیگو گارسیا در اقیانوس هند عملیات انجام دهند. پنتاگون همچنین سامانههای پدافند هوایی زمینی بیشتری را در سراسر خاورمیانه مستقر کرده است.
با وجود این، این آرایش نظامی تنها بخشی از توان مستقرشده در جنگ خلیج فارس ۱۹۹۱ یا تهاجم ۲۰۰۳ به عراق است. در سال ۱۹۹۱ آمریکا شش ناو هواپیمابر و بیش از ۱۳۰۰ هواپیما به منطقه اعزام کرد. در عملیات آزادی عراق در سال ۲۰۰۳ نیز ۸۶۳ هواپیما در خاورمیانه مستقر شدند.
به نوشته والاستریت ژورنال، شرایط امروز متفاوت است. نیروی هوایی آمریکا کوچکتر شده و نیروی زمینی متحدی برای پشتیبانی وجود ندارد، مگر آنکه نیروی هوایی اسرائیل وارد کارزار شود. برخلاف سال ۱۹۹۱، عربستان سعودی و امارات متحده عربی حریم هوایی خود را برای حملات احتمالی آمریکا بستهاند و بسیاری از هواپیماهای آمریکایی در اردن متمرکز شدهاند.
با این حال، فناوری نظامی- از جمله توان انجام حملات دقیق، استفاده از فناوری رادارگریزی و بهرهگیری از فضا - پیشرفت چشمگیری داشته است.
چهارشنبه ۲۹ بهمن، ترامپ در شبکههای اجتماعی نوشت در صورت عدم دستیابی به توافق هستهای، «ممکن است لازم باشد آمریکا از دیگو گارسیا» برای حمله استفاده کند. او همچنین گفت ایالات متحده میتواند از پایگاه فرفورد در بریتانیا نیز بهره ببرد.
والاستریت ژورنال تاکید میکند که با وجود برتری تکنولوژیک و تسلیحاتی آمریکا، حکومت ایران همچنان ابزارهایی برای پاسخ دارد؛ از جمله زرادخانه موشکی قابل توجه که میتواند پایگاههای آمریکا و متحدانش را هدف قرار دهد و توان بالقوه برای اختلال در تنگه هرمز. با این حال، این استقرار نظامی هنوز به اندازه بسیج گسترده نیروهای آمریکا در جنگ خلیج فارس ۱۹۹۱ یا حمله ۲۰۰۳ به عراق نیست.
با توجه به این عدم قطعیتها، برخی فرماندهان سابق نظامی معتقدند توافق دیپلماتیک ممکن است بر جنگ ارجح باشد. دیوید دپتولا، ژنرال بازنشسته سهستاره نیروی هوایی که در عملیات طوفان صحرا در سال ۱۹۹۱ نقش داشت، به والاستریت گفت افزایش چشمگیر نیروهای مستقر میتواند نشانهای قاطع باشد که ترامپ در استفاده از زور جدی است و این شاید ایران را به توافق وادار کند.
گزارش همچنین به ابهامهای پس از هرگونه حمله احتمالی اشاره دارد. مقامات دولت ترامپ درباره اینکه در صورت تضعیف یا سقوط رهبری جمهوری اسلامی چه نیرویی قدرت را در دست خواهد گرفت، تصویر روشنی ندارند. برخی تحلیلگران معتقدند سپاه پاسداران میتواند خلأ قدرت را پر کند. در عین حال، احتمال ازسرگیری اعتراضات داخلی پس از حملات هوایی آمریکا وجود دارد؛ موضوعی که میتواند واشینگتن را با این پرسش مواجه کند که آیا در صورت تشدید سرکوب، باید کارزار نظامی را ادامه دهد یا خیر.
الیوت کوهن، پژوهشگر مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی، به این روزنامه گفت اگر هدف ترامپ تاثیرگذاری جدی بر حکومت ایران و کاهش توان موشکی آن برای حمله به پایگاههای آمریکا، اسرائیل، عربستان و کشورهای خلیج فارس باشد، «احتمالاً به عملیاتی شدید نیاز خواهد بود که هفتهها یا حتی ماهها طول بکشد.»
والاستریت ژورنال مینویسد افزایش چشمگیر توان نظامی آمریکا ممکن است با هدف اعمال فشار برای رسیدن به توافق باشد. اما اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، این آرایش نظامی به ترامپ امکان اجرای یک عملیات گسترده و چند هفتهای علیه ایران را خواهد داد، گزینهای که همچنان روی میز باقی مانده است.
به گفته این منابع، رییسجمهوری آمریکا هنوز تصمیم نهایی برای حمله نگرفته و گفتوگوها در کاخ سفید درباره خطرات تشدید تنش و پیامدهای سیاسی و نظامی آن ادامه دارد.
در همین زمینه، منابع آگاه به شبکه سیانان هم گفتهاند که ارتش ایالات متحده آماده است که حتی از همین آخر هفته علیه ایران دست به حمله بزند، اما آنها هم تاکید کردهاند که ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را درباره صدور مجوز چنین اقدامی اتخاذ نکرده است.
به گفته منابع سیانان، یکی از منابع هشدار داد که ترامپ در جلسات خصوصی هم استدلالهایی در حمایت از اقدام نظامی مطرح کرده و هم علیه آن، و از مشاوران و متحدان خود درباره بهترین مسیر پیش رو نظر خواسته است. هنوز مشخص نیست که او تا پایان هفته تصمیم قطعی خواهد گرفت یا نه. یکی از این منابع گفت: «او زمان زیادی را صرف فکر کردن درباره این موضوع میکند.»
به گزارش سیبیاس، پنتاگون همزمان با بررسی گزینههای نظامی، در حال انتقال موقت بخشی از نیروهای خود از خاورمیانه به اروپا یا بازگرداندن آنها به خاک آمریکا است؛ اقدامی که به گفته منابع، بخشی از رویههای معمول پیش از هر عملیات احتمالی یا در نظر گرفتن سناریوی حملات تلافیجویانه جمهوری اسلامی محسوب میشود و لزوماً به معنای قریبالوقوع بودن حمله نیست.
این گزارش در حالی منتشر شده که ایالات متحده حضور نظامی خود در منطقه را تقویت کرده است. گروه ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» هماکنون در منطقه حضور دارد و ناو هواپیمابر «جرالد فورد» نیز در مسیر خاورمیانه است. بر اساس دادههای رهگیری دریایی، فورد تا روز چهارشنبه در سواحل غرب آفریقا حضور داشت. علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، همزمان با افزایش تنشها، تصویری تولیدشده با هوش مصنوعی از این ناو در کف دریا منتشر کرد و تهدید کرد که «سلاحی وجود دارد که میتواند آن را به اعماق دریا بفرستد.»
سیبیاسنیوز همچنین گزارش داد که مذاکرات هستهای جمهوری اسلامی و آمریکا روز سهشنبه در ژنو با میانجیگری عمان برگزار شده و چند ساعت به طول انجامیده است. دولت ترامپ از «برخی پیشرفتها» سخن گفته، اما کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، تاکید کرده که دو طرف همچنان «در برخی مسائل فاصله زیادی» دارند. به گفته او، انتظار میرود ایران در هفتههای آینده جزئیات بیشتری ارائه دهد و رییسجمهوری روند مذاکرات را زیر نظر دارد.
بر اساس این گزارش، ترامپ در دیداری در دسامبر گذشته در مارالاگو به بنیامین نتانیاهو گفته بود اگر توافقی با تهران حاصل نشود، از حملات اسرائیل علیه برنامه موشکهای بالستیک حکومت ایران حمایت خواهد کرد. در همین حال، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، قرار است در روزهای آینده برای گفتوگوهای بیشتر با نخستوزیر اسرائیل دیدار کند.
سیبیاسنیوز یادآور شده که آمریکا در ژوئن گذشته و در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی، در حملات علیه تاسیسات هستهای ایران مشارکت داشت؛ حملاتی که به گفته ارزیابیهای اطلاعاتی، خسارات قابل توجهی به برنامه هستهای جمهوری اسلامی وارد کرد. ایران پیش از آن و پس از خروج آمریکا از توافق هستهای، سطح غنیسازی اورانیوم خود را تا ۶۰ درصد افزایش داده بود؛ سطحی که آژانس بینالمللی انرژی اتمی آن را فاصلهای کوتاه تا درجه تسلیحاتی توصیف کرده است.
گزارش سیبیاس، در کنار گزارشهای دیگری در ساعات اخیر منتشر شده نشان میدهد در حالی که گزینه نظامی به طور جدی روی میز قرار دارد و آمادگیهای عملیاتی در جریان است، تصمیم نهایی درباره حمله به ایران همچنان در سطح سیاسی در حال بررسی است و همزمان مسیر دیپلماسی نیز باز نگه داشته شده است.
به نوشته این روزنامه، تهران نیروهای نظامی خود را مستقر کرده، اختیارات فرماندهی را پراکنده ساخته، سایتهای هستهای را تقویت کرده و سرکوب داخلی را گسترش داده است؛ اقداماتی که نشان میدهد مقامهای ایرانی بقای رژیم را در خطر میبینند.
به گزارش والاستریت ژورنال، ایران از نظر داخلی در یکی از شکنندهترین مقاطع خود طی دهههای اخیر قرار دارد. نارضایتی گسترده عمومی به دلیل بحران اقتصادی و کشتار معترضان در ماه گذشته، فشار بیسابقهای بر حاکمیت وارد کرده است. همزمان آمریکا دو ناو هواپیمابر و مجموعهای از ناوهای جنگی و جنگندهها را به منطقه اعزام کرده است.
فرزان ثابت، تحلیلگر امنیت خاورمیانه در موسسه مطالعات عالی ژنو، به این روزنامه گفته است ایران با بزرگترین تهدید نظامی از زمان پایان جنگ ایران و عراق در سال ۱۹۸۸ روبهروست و رهبری سیاسی و امنیتی کشور در حالت آمادهباش کامل قرار دارد تا از حمله احتمالی و قطع زنجیره فرماندهی جلوگیری شود.
در حوزه نظامی، تهران در حال نمایش قدرت بازدارندگی خود است. یگانهای دریایی سپاه پاسداران در تنگه هرمز مستقر شدهاند؛ آبراهی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند. رسانههای حکومتی در ایران تصاویری از شلیک موشکهای کروز از ساحل و قایقها منتشر کردهاند و فرمانده نیروی دریایی سپاه اعلام کرده این آبراه تحت نظارت دائمی است. یک ناو جنگی روسیه نیز در بندرعباس پهلو گرفته و رزمایش مشترکی در نزدیکی ناو هواپیمابر آمریکایی «یواساس آبراهام لینکلن» در جریان است. علی خامنهای نیز هشدار داده سلاحهایی وجود دارد که میتواند ناوهای آمریکایی را به اعماق دریا بفرستد.
به نوشته این روزنامه، ایران حدود دو هزار موشک بالستیک میانبرد در اختیار دارد که قادر به هدف قرار دادن اسرائیل هستند و همچنین ذخایر گستردهای از موشکهای کوتاهبرد، موشکهای ضدکشتی و قایقهای تندرو مسلح دارد که میتوانند پایگاههای آمریکا در خلیج فارس و کشتیها در تنگه هرمز را هدف بگیرند. جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل اگرچه ضعفهای نظامی حکومت ایران را آشکار کرد، اما به گفته تحلیلگران فرصتی برای آزمایش و بهبود تاکتیکهای موشکی نیز فراهم آورد.
در حوزه هستهای، تصاویر ماهوارهای منتشرشده توسط موسسه علوم و امنیت بینالمللی نشان میدهد ایران در حال تقویت ورودی تونلهای سایت اصفهان و مجتمع زیرزمینی موسوم به «کوه کلنگ» است؛ مکانی که به گفته مقامهای غربی برای فعالیتهای اعلامنشده هستهای در نظر گرفته شده بود و در حملات سال جاری شمسی هدف قرار نگرفت. به گفته این اندیشکده، این اقدامات با هدف کاهش آسیبپذیری در برابر حملات هوایی و دشوار کردن عملیات احتمالی نیروهای ویژه برای توقیف یا نابودی اورانیوم با غنای بالا انجام شده است. همچنین گزارشی از ساخت پوشش بتنی بر ساختمانی در سایت نظامی پارچین منتشر شده است.
همزمان، حکومت ایران سرکوب داخلی را تشدید کرده تا از تبدیل حملات احتمالی خارجی به موج جدید اعتراضات جلوگیری کند. سپاه و نیروهای اطلاعاتی حدود ۱۰۰ نقطه نظارتی در اطراف تهران ایجاد کردهاند. به گزارش گروههای حقوق بشری، نیروهای امنیتی همچنان در حال شناسایی و بازداشت معترضان هستند، حتی از طریق بررسی پروندههای بیمارستانی و مدارس. این روزنامه به نقل از سازمان مجموعه فعالان حقوق بشر نوشته که بیش از ۵۳ هزار نفر بازداشت شدهاند و تاکنون مرگ بیش از ۷ هزار نفر تایید شده است. بازداشت فعالان، سیاستمداران اصلاحطلب و رفتار خشن با زندانیان سیاسی از جمله نرگس محمدی نیز ادامه دارد.
والاستریت ژورنال در جمعبندی خود مینویسد حکومت ایران تلاش میکند در دو جبهه بهطور همزمان حرکت کند: ارائه امتیازاتی محدود برای پیشبرد مذاکرات هستهای و در عین حال آمادهسازی کامل برای جنگی که ممکن است در صورت فروپاشی دیپلماسی رخ دهد. در حالی که مقامهای ایرانی از آمادگی برای پاسخ به هرگونه حمله سخن میگویند، فاصله میان خواستههای واشینگتن و خطوط قرمز تهران همچنان زیاد ارزیابی میشود و آینده مذاکرات نامشخص باقی مانده است.
ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال با نگرانی از اینکه این توافق ممکن است کنترل جزیره راهبردی دیِگو گارسیا را از دست بریتانیا خارج کند، از نخستوزیر بریتانیا، کییر استارمر، انتقاد کرد و نوشت که او با «ادعاهای نهادهایی که پیش از این هرگز شناخته نشده بودند» در حال از دست دادن کنترل این جزیره مهم است.
رییسجمهوری آمریکا با اشاره به گفتوگوهایش با استامر درباره اجاره جزیره دیهگو گارسیا گفت: «اگر جمهوری اسلامی تصمیم بگیرد به توافق نرسد، ممکن است برای آمریکا ضروری باشد که از دیهگو گارسیا و پایگاه هوایی واقع در فرفورد استفاده کند تا یک حمله احتمالی از سوی حکومتی بسیار بیثبات و خطرناک را خنثی کند. چنین حملهای که میتواند علیه بریتانیا و دیگر کشورهای دوست انجام شود.» او همچنین هشدار داد که هرگونه تضعیف حضور در آن میتواند به «لطمهای بزرگ به متحد بزرگ ما» تبدیل شود.
در پاسخ، یک سخنگوی دولت بریتانیا تاکید کرد که این توافق برای «امنیت بریتانیا و متحدان کلیدی ما حیاتی است» و راهحلی برای تضمین آینده بلندمدت این پایگاه نظامی استراتژیک محسوب میشود. او گفت این توافق تنها طریق ممکن برای تضمین ادامه فعالیت این پایگاه مهم در آینده است.
ترامپ پیشتر در ژانویه این توافق را «حماقتی بزرگ» خوانده بود، اما پس از گفتوگوی تلفنی با استارمر، آن را «بهترین توافق ممکن» توصیف کرد.
جزایر چاگوس کجا هستند؟
جزایر چاگوس مجموعهای از بیش از ۶۰۰ جزیره در اقیانوس هند، بین آفریقا و اندونزی، هستند که در قرن نوزدهم تحت کنترل بریتانیا درآمدند و پس از استقلال موریس در ۱۹۶۸ نیز تحت اداره بریتانیا باقی ماندند. در مجموع حدود ۴۰۰۰ نفر در آن ساکن هستند. در اوایل دهه ۱۹۷۰، ساکنان بومی- که امروز به عنوان مردم چاگوس شناخته میشوند- از این جزایر اخراج شدند تا اجازه داده شود نیروهای آمریکایی و بریتانیایی پایگاه نظامی در دیِگو گارسیا راهاندازی کنند؛ پایگاهی که نقش کلیدی در حضور نظامی غرب در اقیانوس هند، خاورمیانه و آفریقا دارد.
چرا پایگاه دیگو گارسیا مهم است؟
این پایگاه برای عملیاتهای نظامی آمریکا و بریتانیا در خاورمیانه، اقیانوس هند و آفریقا حیاتی است. از آن برای حملات علیه حوثیها و عملیاتهای عراق و افغانستان استفاده شده است.
چرا بریتانیا با بازگرداندن حاکمیت موافقت کرد؟
موریس سالهاست ادعای حاکمیت دارد و پرونده به دیوان بینالمللی دادگستری رسید. در اکتبر ۲۰۲۴، بریتانیا با موریس به توافق رسید تا حاکمیت جزایر چاگوس را به این کشور بازگرداند، اما دیِگو گارسیا را در قالب قرارداد اجاره ۹۹ ساله در اختیار بریتانیا و آمریکا نگه دارد. این قرارداد نیازمند تصویب پارلمان بریتانیا است تا نهایی شود، و تا زمان تصویب، جزایر همچنان تحت قلمرو بریتانیا باقی میمانند.
جزئیات توافق نهایی
• واگذاری حاکمیت به موریس
• اجاره ۹۹ ساله پایگاه دیگو گارسیا
• ممنوعیت حضور قدرتهای دیگر بدون توافق بریتانیا
• امکان اسکان مجدد چاگوسیها (بهجز دیگو گارسیا)
• امکان تمدید ۴۰ ساله
• هزینه سالانه حدود ۱۰۱ میلیون پوند
• نیاز به تصویب پارلمان بریتانیا و موریس
چرا نگرانی وجود دارد؟
نگرانی اصلی این است که دولت آینده موریس به چین اجازه نفوذ نظامی دهد. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا هشدار داده این توافق میتواند تهدیدی برای امنیت آمریکا باشد. همچنین برخی چاگوسیها و مجلس اعیان بریتانیا به جزئیات مالی و نحوه اجاره اعتراض کردهاند.
این توافق به دنبال حل اختلاف طولانیمدت بر سر حاکمیت جزایر چاگوس است، اما به دلیل اهمیت پایگاه نظامی دیِگو گارسیا برای آمریکا و بریتانیا و انتقاداتی چون آنچه ترامپ مطرح کرده، به موضوعی جنجالی در سیاست بینالملل تبدیل شده است.
با این حال، گزارشهای دریافتی نشان میدهد بسیاری از همین کودکان و نوجوانان در زندان تهران بزرگ (فشافویه)، زندان آمل، وکیلآباد مشهد و همچنین در بازداشتگاههای مخفی در کرمان و مشهد نگهداری شدهاند؛ مکانهایی که بنا بر روایتها، آنان با انواع شکنجه و آزار جسمی و روانی مواجه بودهاند.
خانواده تعدادی از این نوجوانان هنوز موفق به گرفتن وکیل برای فرزندان خود نشدهاند و بهشدت نگران وضعیت آنان هستند.
نگهداری در بند جرایم عادی و خطر تعرض
برخی گزارشها از داخل زندان فشافویه و زندان آمل حاکی است که کودکان بازداشتی در بند جرایم عادی نگهداری میشوند. بهگفته منابع مطلع، در برخی سالنها ازدحام جمعیت به اندازهای است که امکان حفاظت از این کودکان وجود ندارد.
برخی زندانیان نیز از احتمال تعرض و آزار جنسی به این کودکان سخن گفتهاند؛ موضوعی که با وجود اطلاع مسئولان زندان، اقدامی برای جلوگیری از آن صورت نگرفته است.
براساس روایت یک زندانی عادی از زندان فشافویه در فاصله زمانی ۲۰ دی تا ۱۵ بهمن حجم کودکان در بند آنقدر زیاد شده بود که متاسفانه برخی از زندانیان جرایم خشن اقدام به آزار جنسی این کودکان کرده، ولی مسئولان زندان عملا هیچ اقدامی در جهت حمایت از این کودکان انجام ندادند.
آزادی با وثیقههای سنگین و امضای برگههای نامعلوم
در زندان آمل، تعداد کودکان بازداشتی در دو هفته نخست بهقدری بالا بوده که به گفته مراجعهکنندگان، در یکی از روزهای اواخر دیماه و اوایل بهمن، پس از آنکه درِ زندان باز شده، نزدیک به ۲۰ تا ۲۵ کودک ۱۳ تا ۱۶ ساله با سر و وضعی نامناسب به خانوادههایشان تحویل داده شدند.
به گفته خانوادهها، تمامی این کودکان پیش از آزادی برگههایی را امضا کردهاند که از محتوای آن اطلاعی نداشتهاند و تنها پس از امضای آن، با وثیقههایی چند صد میلیونی تا یک میلیارد تومانی آزاد شدهاند.
بیاطلاعی از وضعیت بازداشتشدگان
یک وکیل دادگستری در استان کرمان با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت کودکان بازداشتی گفته است: «عملا اطلاع چندانی نداریم، مگر آنکه خانوادهای مراجعه کند.»
به گفته او، به برخی خانوادهها توصیه شده اعلام مفقودی کنند.
پدر یک نوجوان ۱۷ ساله که اخیرا آزاد شده، برای پیگیری وضعیت حقوقی فرزندش به این وکیل مراجعه کرده، گفته این نوجوان بارها مورد ضرب و شتم قرار گرفته، دو دندهاش شکسته و انگشتان دستش در رفته است.
به گفته او، فرزندش بهشدت مضطرب است و چنین روایت کرده: «آقا اینا توی یه اتاقی که پنجره نداشت ما رو نشوندن و رومون ادرار کردن، هی مسخره میکردن و بلند میخندیدن به ما. فکر کنم چند روز همون شکلی ما رو همونجا نگه داشتن. بعد شلنگ آوردن و با آب یخ روی ما با فشار زیاد آب ریختند.»
این وکیل تاکید کرده است که خانوادهها تحت فشار قرار دارند و اطلاعرسانی در چنین شرایطی اهمیت زیادی دارد.
در موردی دیگر، به گفته پدر یکی از کودکان بازداشتی در آمل، به او گفته شده است: «بهتون فرصت داده شد بچه رو تربیت کنید، حالا ما خودمون آدمشون میکنیم.»
روایت بازداشتگاههای غیررسمی در مشهد
موضوع بازداشت و آزار کودکان پیشتر نیز مورد توجه نهادهای حقوق بشری قرار گرفته است. سازمان دیدهبان حقوق بشر در جریان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» اعلام کرد نیروهای امنیتی ایران در سرکوب اعتراضات، کودکان را کشتهاند، شکنجه کردهاند و در مواردی آنان را مورد تعرض جنسی و ناپدیدسازی قرار دادهاند.
یکی از نزدیکان خانواده یک نوجوان ۱۶ ساله در مشهد گفته است دو هفته هیچ اطلاعی از وضعیت این کودک در دست نبوده است. ابتدا به خانواده گفته شده که او در کانون اصلاح و تربیت است، اما پیگیریها نتیجهای نداشته است.
یک زندانی مالی که بهتازگی از زندان وکیلآباد آزاد شده، با خانواده تماس گرفته و گفته این کودک مدتی در یک بازداشتگاه غیررسمی نگهداری میشده و پیش از آزادی او، به بند جرایم عادی منتقل شده است.
به گفته این منبع، روی مچ و بازوی نوجوان آثار سوختگی سیگار به وضوح دیده میشده و او در راه رفتن مشکل داشته است. این نوجوان توضیح زیادی درباره آنچه بر او گذشته نداده، اما خانوادهاش احتمال دادهاند که ممکن است مورد آزار جنسی نیز قرار گرفته باشد.
به گفته این زندانی مالی به خانواده، به این کودک گفته شده: «دیگر خانوادهات را نمیبینی و جنازهات را میاندازیم دور.»
او همچنین مجبور شده برگهای را امضا کند که به گفته خودش برای رهایی از شکنجه بوده است.
تاکید بر آزادی فوری کودکان و پیگیری حقوقی
یک فعال حقوق کودک با اشاره به وضعیت موجود تأکید کرده است که جمهوری اسلامی در حوزه کودکان بازداشتی از هر اهرمی برای شکستن آنان استفاده میکند.
او گفته است اگر کودکی جرمی مرتکب شده باشد، باید در چارچوب دادگاه ویژه اطفال و با حضور کادر متخصص رسیدگی شود؛ اما چنین سازوکار مؤثری وجود ندارد و نخستین حربه ماموران تهدید به آزار و تجاوز جنسی است و شکنجه جسمی و روانی نیز در قبال کودکان به کار گرفته میشود.
این فعال حقوق کودک در پایان بر آزادی فوری تمامی کودکان بازداشتی تأکید کرده و اعلام کرده است که موضوع «گروگانگرفتن کودکان بازداشتی» باید از طریق مراجع حقوقی داخلی و بینالمللی پیگیری و علیه جمهوری اسلامی اعلام شکایت شود.
به گفته او، این کودکان بدون هیچ پشتوانهای در اختیار مأمورانی قرار گرفتهاند که رفتاری خشن و غیرانسانی با آنان داشتهاند و ادامه این وضعیت نیازمند واکنش فوری و مستقل است.
