وبسایت اسرائیلی واینت در گزارشی نوشت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای پیشبرد مذاکرات با تهران «مهلت ماه آینده» را تعیین کرده و همزمان با اعزام ناو هواپیمابر جرالد آر. فورد به خاورمیانه، گزینههای نظامی علیه حکومت ایران را نیز بررسی میکند.
به گزارش واینت، این ناو که اکنون در کارائیب مستقر است، ممکن است تا چهار هفته دیگر به منطقه برسد؛ بازهای که میتواند با ضربالاجل مورد اشاره ترامپ همزمان شود و از نگاه ناظران، به جدول زمانی کاخ سفید معنا بدهد.
ترامپ جمعه شب در برابر کاخ سفید درباره علت اعزام ناو فورد گفت: «اگر به آن نیاز داشته باشیم، آماده خواهد بود.» او افزود باور دارد مذاکرات میتواند به نتیجه برسد، «اما اگر نشود، روز بسیار بدی برای ایران خواهد بود، بسیار بد.» ترامپ تاکید کرد توافق باید «خیلی سریع» حاصل شود و گفت: «نباید طول بکشد.» به نوشته واینت، او یادآوری کرده که در صورت ناکامی گفتوگوها، گزینه «مرحله دوم» روی میز خواهد بود؛ مرحلهای که به گفته او برای تهران «بسیار سخت» خواهد بود.
واینت به نقل از نیویورکتایمز نوشت که گزینههای در دست بررسی شامل اقدام نظامی علیه برنامه هستهای ایران و توان موشکهای بالستیک این کشور است. همچنین احتمال اعزام نیروهای ویژه آمریکا برای هدف قرار دادن اهداف نظامی مشخص در داخل ایران مطرح شده است. یک مقام ارشد دولت آمریکا نیز به روزنامه دیلیمیل گفته در دیدار اخیر بنیامین نتانیاهو با ترامپ، نخستوزیر اسرائیل از رییسجمهوری آمریکا خواسته رویکردی سختگیرانهتر در قبال تهران اتخاذ کند و هشدار داده که «ایران در حال بازی دادن [او] است». به گفته این مقام، ترامپ به این هشدار «گوش داد».
به گفته مقامات اسرائیلی آگاه از این جدول زمانی، ترامپ تنها «چند هفته» برای مذاکرات در نظر گرفته و نتانیاهو با وجود تردید نسبت به نتیجه گفتوگوها، خطوط قرمز خود را مشخص کرده است.
گزارش واینت میافزاید ناو فورد به ناو آبراهام لینکلن که هماکنون در منطقه حضور دارد ملحق خواهد شد؛ اقدامی که برای نخستین بار از مارس ۲۰۲۵ دو ناو هواپیمابر آمریکایی را بهطور همزمان در خاورمیانه مستقر میکند. ناو فورد که به نام سیوهشتمین رییسجمهوری آمریکا نامگذاری شده، بیش از ۷۵ هواپیما حمل میکند و هزاران نیروی دریایی در آن مستقرند. سامانههای دفاعی آن شامل پرتابگرهای موشکی، موشکهای «رولینگایرفریم» (Rolling Airframe)، رادارهای پیشرفته و سامانههای نزدیکبرد «فالانکس» برای مقابله با تهدیدهای کوتاهبرد، بهعلاوه تیربارهای ۲۵ میلیمتری و کالیبر ۵۰ برای مقابله با شناورهای کوچک است.
واینت همچنین به وضعیت داخلی ایران اشاره میکند و مینویسد همزمان با بالا گرفتن تنشها، ایران در حال برگزاری مراسم چهلم کشتهشدگان خیزش اخیر است؛ مراسمی که میتواند بار دیگر به صحنه اعتراضهای عمومی بدل شود. ویدیوهایی که در شبکههای اجتماعی منتشر شده، نشان میدهد خانوادهها در نقاط مختلف کشور بر مزار کشتهشدگان گرد آمدهاند. به نوشته نیویورکتایمز که واینت به آن استناد کرده، در آغاز اعتراضات، معترضان پیامکهای تهدیدآمیزی دریافت کردند مبنی بر اینکه حضورشان در «تجمعات غیرقانونی» ثبت شده و تحت «نظارت اطلاعاتی» قرار دارند؛ پژوهشگران احتمال دادهاند حکومت از دادههای مکانی تلفن همراه برای ردیابی استفاده کرده باشد.
به گفته این مقامات که به دلیل حساسیت موضوع نخواستند نامشان فاش شود، این برنامهریزی نظامی همزمان با تلاشهای دیپلماتیک جاری میان واشینگتن و تهران در حال انجام است و سطح ریسک را برای هر دو طرف افزایش داده است. هفته گذشته دیپلماتهای آمریکا و جمهوری اسلامی در عمان دیدار کردند تا درباره احیای گفتوگوها پیرامون برنامه هستهای تهران رایزنی کنند؛ مذاکراتی که پس از افزایش چشمگیر حضور نظامی آمریکا در منطقه و بالا گرفتن تهدیدهای لفظی ترامپ انجام شد.
مقامهای آمریکایی روز جمعه ۲۴ بهمن اعلام کردند پنتاگون در حال اعزام یک ناو هواپیمابر دیگر به خاورمیانه است. این اعزام شامل هزاران نیروی اضافی، جنگندهها، ناوشکنهای مجهز به موشکهای هدایتشونده و دیگر تجهیزات رزمی است که هم قابلیت اجرای حمله و هم دفاع در برابر آن را دارند. این تحرکات نشان میدهد واشینگتن در حال تقویت گزینه نظامی در کنار مسیر دیپلماتیک است.
ترامپ روز جمعه در سخنرانی برای نیروهای آمریکایی در پایگاهی در کارولینای شمالی گفت رسیدن به توافق با ایران «دشوار» بوده است. او افزود: «گاهی باید ترس وجود داشته باشد. این تنها چیزی است که واقعاً میتواند وضعیت را حلوفصل کند.» کاخ سفید در واکنش به گزارشها اعلام کرد رییسجمهوری «همه گزینهها را درباره ایران روی میز دارد.» آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، گفت ترامپ دیدگاههای مختلف را بررسی میکند اما تصمیم نهایی را بر اساس منافع ملی و امنیت آمریکا اتخاذ خواهد کرد. به نوشته رویترز، پنتاگون از اظهارنظر رسمی خودداری کرده است.
بر اساس این گزارش، طرحریزی فعلی بسیار پیچیدهتر از عملیات «چکش نیمهشب» در ژوئن گذشته است؛ عملیاتی محدود که طی آن بمبافکنهای رادارگریز آمریکایی از خاک ایالات متحده پرواز کردند و تاسیسات هستهای ایران را هدف قرار دادند. در آن زمان، حکومت ایران تنها یک حمله تلافیجویانه محدود به یک پایگاه آمریکایی در قطر انجام داد. اما به گفته منابع رویترز، در سناریوی جدید، یک کارزار طولانیمدت میتواند علاوه بر زیرساختهای هستهای، تاسیسات دولتی و امنیتی حکومت ایران را نیز هدف قرار دهد.
به نوشته رویترز، کارشناسان نظامی هشدار دادهاند که چنین عملیاتی خطرات بهمراتب بیشتری برای نیروهای آمریکایی به همراه خواهد داشت. حکومت ایران دارای زرادخانه گستردهای از موشکهای بالستیک و کروز است و توانایی حمله به پایگاههای آمریکا در منطقه را دارد. یکی از مقامهای آمریکایی به رویترز گفته است واشینگتن «کاملاً انتظار دارد» ایران در صورت حمله، اقدام به تلافی کند؛ موضوعی که میتواند به چرخهای از حملات و ضدحملات و گسترش درگیری در سطح منطقهای منجر شود.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز پیشتر هشدار داده بود در صورت هدف قرار گرفتن خاک ایران، هر پایگاه نظامی آمریکا در منطقه میتواند در معرض حمله قرار گیرد. آمریکا در کشورهای متعددی از جمله اردن، کویت، عربستان سعودی، قطر، بحرین، امارات متحده عربی و ترکیه حضور نظامی دارد؛ موضوعی که دامنه بالقوه درگیری را گسترده میکند.
در همین حال، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در دیدار اخیر خود با ترامپ در واشینگتن تاکید کرده است هر توافقی با ایران باید «عناصر حیاتی برای اسرائیل» را در برگیرد. تهران نیز اعلام کرده آماده گفتوگو درباره محدودیتهایی بر برنامه هستهای خود در ازای رفع تحریمهاست، اما هرگونه پیوند دادن مذاکرات به برنامه موشکهای بالستیک را رد کرده است.
رویترز مینویسد اکنون پرسش اصلی این است که ترامپ تا چه اندازه برای مسیر دیپلماسی صبر خواهد کرد. او بارها حکومت ایران را به حمله نظامی تهدید کرده و روز پنجشنبه ۲۳ بهمن نیز هشدار داد در صورت شکست مذاکرات، گزینه جایگزین «بسیار دردناک» خواهد بود. با این حال، مقامات آمریکایی تاکید کردهاند که هنوز اهداف دقیق یک عملیات احتمالی بهطور کامل برای فرماندهان نظامی تعریف نشده و استفاده از زور در حال حاضر قطعی یا قریبالوقوع نیست.
در مجموع، همزمانی مذاکرات دیپلماتیک با آمادهسازی برای یک کارزار نظامی گسترده، نشان میدهد تنش میان تهران و واشینگتن وارد مرحلهای حساس شده است؛ مرحلهای که میتواند به توافقی تازه منجر شود یا به درگیریای طولانی و پرهزینه در خاورمیانه بیانجامد.
این گزارش رویترز در حالی منتشر میشود که عصر جمعه ۲۴ بهمن، رییسجمهوری ایالات متحده، به خبرنگاران گفت که از ایده تغییر رژیم در ایران استقبال میکند. او گفت: «به نظر میرسد این بهترین اتفاقی باشد که میتواند رخ دهد».
ترامپ همچنین گفت: «۴۷ سال است که مقامهای ایران مدام حرف زدهاند و حرف زدهاند و حرف زدهاند. در این میان، ما افراد زیادی را از دست دادهایم.»
او با اشاره به انتقال ناوهای آمریکایی به منطقه تاکید کرد: «ما در همین فاصله نیروی عظیمی وارد منطقه کردهایم، و نیروی بیشتری هم در راه است. همانطور که میدانید، یک ناو هواپیمابر دیگر هم اعزام میشود.»
پیش از اینروزنامه نیویورکتایمز به نقل از چهار مقام آمریکایی نوشته بود که ناو هواپیمابر «یواساس جرالد آر. فورد» و ناوهای اسکورت همراه آن به خاورمیانه فرستاده میشوند و انتظار نمیرود تا نیمه یا اواخر اردیبهشت به بنادر اصلی محل استقرار خود بازگردند.
به نوشته این رسانه، خدمه ناو فورد که بزرگترین ناو هواپیمابر جهان است، پنجشنبه ۲۳ بهمن از این اعزام مطلع شدند.
بهنوشته این روزنامه، دونالد ترامپ رییسجمهوری آمریکا در حالی ماه گذشته جمهوری اسلامی را تهدید به حمله کرد که در آن زمان، پنتاگون هنوز آمادگی لازم برای پشتیبانی از این تهدید را نداشت.
سه مقام آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن درباره مسائل عملیاتی صحبت کردند، به نیویورکتایمز گفتند که مقامهای ارشد امنیت ملی به رییسجمهوری آمریکا توصیه کردند تا زمانی که پنتاگون توان تهاجمی و ـ مهمتر از آن ـ توان دفاعی خود را در ۱۱ کشوری که ممکن است هدف تلافی جمهوری اسلامی قرار گیرند بازسازی نکرده، از اقدام نظامی خودداری کند.
بهنوشته نیویورکتایمز حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار نیروی آمریکایی که در سراسر خاورمیانه، از جمله در هشت پایگاه دائمی مستقر هستند، از نظر سامانههای پدافند هوایی برای مقابله با حملات تلافیجویانه احتمالی حکومت ایران در وضعیت مناسبی قرار نداشتند. جنگندههای اضافی مورد نیاز برای اجرای عملیاتی گسترده از نوعی که ترامپ مطرح کرده بود، در پایگاههایی در اروپا یا حتی خاک آمریکا مستقر بودند. بخش زیادی از تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه که طی دو دهه جنگ انباشته شده بود نیز، حتی پس از کارزار سال گذشته علیه حوثیهای یمن، از منطقه خارج شده بود.
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در همین مورد گفت: «رییسجمهوری ترامپ همه گزینهها در قبال ایران را روی میز دارد. او دیدگاههای مختلف را میشنود، اما در نهایت بر اساس آنچه به نفع کشور و امنیت ملی ماست تصمیم میگیرد.»
اکنون، در حالی که ترامپ گزینههای نظامی خود را در صورت شکست دیپلماسی بررسی میکند، پنتاگون از این زمان برای تکمیل ناوگان بزرگی استفاده میکند که ترامپ گفته بود در حال حرکت به سوی منطقه است.
این ناوگان بزرگ تاکنون شامل هشت ناوشکن مجهز به موشکهای هدایتشونده است که توان رهگیری موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی را دارند، سامانههای دفاع موشکی مستقر در خشکی و زیردریاییهایی که میتوانند موشکهای کروز تاماهاوک به سوی اهدافی در ایران شلیک کنند.
در سه هفته گذشته، همزمان با آغاز گفتوگوها میان دیپلماتها و رهبران اسرائیل، کشورهای عربی، جمهوری اسلامی و آمریکا، پنتاگون برای احتمال جنگ آماده شده است. مقامهای نظامی میگویند سامانههای مستقرشده نهتنها قابلیت تهاجمی دارند، بلکه برای دفاع نیز طراحی شدهاند، چرا که حکومت ایران احتمالا به هر حملهای پاسخ خواهد داد.
گزینههای روی میز
مقامهای ارشد دولت گفتهاند ترامپ هنوز تصمیمی برای حمله به ایران نگرفته است. او پس از دیدار با بنیامین نتانیاهو در کاخ سفید نوشت که «تنها نکته قطعی این بود که بر ادامه مذاکرات با ایران تاکید کردم.»
به گفته سه مقام آمریکایی، گزینههای در حال بررسی شامل حمله به برنامه هستهای ایران و توانایی شلیک موشکهای بالستیک این کشور است. همچنین گزینه اعزام نیروهای ویژه آمریکایی برای هدف قرار دادن برخی اهداف نظامی در خاک ایران نیز بررسی شده است.
بهنوشته نیویورکتایمز، پنتاگون باید پیش از هر اقدامی، آمادگی دفاعی خود را تقویت کند. این امر شامل انتقال سامانههای دفاع هوایی به پایگاههای محل استقرار نیروهای آمریکایی در عراق، بحرین، کویت و اردن میشود.
ژنرال بازنشسته جوزف ووتل، فرمانده پیشین ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، به نیویورکتایمز گفت: «پیش از هر اقدامی باید از اقدامات دفاعی خود مطمئن شویم، زیرا پاسخ تلافیجویانه علیه منافع آمریکا یا شرکای ما اجتنابناپذیر خواهد بود.»
آرایش نیروها در منطقه
نیویورکتایمز در ادامه گزارش خود به مقایسه بسیج و آرایش نیروهای نظامی در مقابل جمهوری اسلامی و ونزوئلا پرداخته و نوشته است که در مقایسه با عملیات ونزوئلا که سال گذشته به بازداشت نیکلاس مادورو انجامید، شباهتهایی در بسیج نیروها دیده میشود. در هر دو مورد، هزاران نیرو در دریا و پایگاههای زمینی مستقر شدهاند و یک ناو هواپیمابر محور اصلی عملیات است.
در مورد ایران، ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» به همراه سه ناو مجهز به موشکهای تاماهاوک در مرکز ناوگانی متشکل از حدود ۱۲ کشتی جنگی در دریای عرب، خلیج فارس، دریای سرخ و شرق مدیترانه قرار دارد.
پهپادهای ایرانی این ناو را زیر نظر داشتهاند و سوم فوریه یک جنگنده نیروی دریایی آمریکا یکی از آنها را که به ناو هواپیمابر لینکلن نزدیک شده بود، سرنگون کرد.
جنگندههای اف-۳۵ و اف/ای-۱۸ مستقر بر این ناو در فاصلهای مناسب برای حمله به اهدافی در ایران قرار دارند. همچنین بیش از ۱۲ فروند جنگنده اف-۱۵ای به منطقه اعزام شدهاند. ناو هواپیمابر دوم، «جرالد آر. فورد» نیز در حال ترک کارائیب و حرکت به سوی خاورمیانه است.
بمبافکنهای دوربرد بی-۲ و سایر هواپیماهای مستقر در آمریکا نیز در وضعیت آمادهباش بالاتر از معمول قرار دارند.
تحلیلگران میگویند افزایش هواپیماهای سوخترسان، هواپیماهای شناسایی و جنگ الکترونیک از نشانههای آمادگی برای عملیات بزرگ است. همچنین جابهجایی احتمالی زیردریاییهای حامل موشکهای بالستیک به دریای عرب میتواند نشانهای از جدیت برنامهریزی باشد.
تقویت پدافند
پنتاگون همچنین سامانههای پاتریوت و تاد بیشتری به منطقه اعزام کرده است تا از نیروها در برابر موشکهای کوتاه و میانبرد ایران محافظت کند.
ژنرال بازنشسته کنت مککنزی، فرمانده پیشین سنتکام، گفت رهبران جمهوری اسلامی این تحرکات را جدی میگیرند، زیرا ترامپ در گذشته اقدام مستقیم انجام داده است؛ از جمله بمباران سه سایت هستهای ایران در تابستان گذشته و کشتن قاسم سلیمانی در سال ۲۰۲۰.
او گفت: «مقامات جمهوری اسلامی از ترامپ میترسند، چون سلیمانی را کشت و تاسیسات هستهایشان را هدف قرار داد. آنها میدانند او اقدام مستقیم انجام میدهد.»
جشنواره فجر که این روزها چهل و چهارمین دورهاش را برگزار کرد، درست در زمانی برگزار شد که هنوز به چهلمین روز به خاک و خون کشیده شدن دهها هزار معترض در خیابانها هم نرسیده بودیم، از این رو به تاخیر نینداختن زمان برگزاری و اصرار بر «جشن گرفتن» با این اوضاع و احوال، مهمترین اشتباه برگزارکنندگان بود.
دلیل اصرار بر برگزاری و جشن گرفتن را باید در ذات این جشنواره جستوجو کرد: جشنوارهای که در سالهای اخیر عملا به یک محفل کاملا دولتی و حتی امنیتی بدل شده که در آن فیلمهای تولید شده در نهادهای امنیتی و سازمانهای دولتی با هم رقابت میکنند و در واقع سهمخواهی میکنند، بهشکلی که نمونه مشابهی از این وضعیت را در هیچ جشنواره دیگری در جهان نمیتوان سراغ گرفت، مگر جشنواره پیونگیانگ در کره شمالی که البته در پشت درهای بسته این کشور برگزار میشود و کسی چیز زیادی درباره آن نمیداند.
امسال هم طبق معمول درصد قابل توجهی از فیلمها توسط نهادها و ارگانهای دولتی جمهوری اسلامی تولید شده بودند؛ از شهرداری تا بنیاد روایت فتح، از سازمان سینمایی سوره و بنیاد فارابی تا حتی قوه قضائیه به عنوان تهیهکننده یک فیلم.
اما همان خرده بازار جنبی با حضور چند فیلمساز و بازیگر هم امسال با مشکل جدی روبهرو شد.
برخی فیلمسازان و بازیگران رسما اعلام کردند که در این جشنواره شرکت نمیکنند و بازیگر شناختهشدهای چون الناز شاکردوست نه تنها برگزاری جشن را به سخره گرفت، بلکه رسما «در خاکی که بوی خون میدهد»، از سینما خداحافظی کرد: «من بازیگرم، یاد گرفتهام با تمام پوست و استخوان و نفس، دیگری را زندگی کنم، اما این بار به جای چهل هزار هموطنم، کشته شدهام.... کدام جشنواره، کدام جشن؟ من نه در جشنی شرکت خواهم کرد و نه دیگر هرگز در این خاکی که بوی خون میدهد نقشی بازی خواهم کرد. این نقش اصلی من است!»
چندین کارگردان هم اعلام کردند که در جشنواره شرکت نمیکنند اما از آنجایی که فیلم از آن تهیهکننده است، این آثار به نمایش درآمدند. در جلسه پرسش و پاسخ بسیاری از فیلمها تنها تهیهکننده آن حضور داشت و فیلم استخر ساخته سروش صحت که پر سروصداترین فیلم جشنواره محسوب میشد، تنها فیلمی بود که جلسه مطبوعاتیاش بهدلیل عدم حضور هیچ یک از عوامل به کلی لغو شد و سروش صحت و بازیگران فیلم (از جمله امین حیایی، سحر دولشتاهی، پانتهآ بهرام، علیرضا خمسه و مهران مدیری) از حضور در جشنواره خودداری کردند.
در نتیجه این تحریمها، جلسات پرسش و پاسخ تنها به تریبون فیلمسازان وابسته، حکومتی و رانتخوار بدل شد که برای دفاع از حضور خود، به کسانی که جشنواره را تحریم کردهاند، تاختند. در رأس آنها محمد حسین مهدویان فیلمساز حکومتی که با فیلمهای رانتی پروپاگاندا برای سپاه پاسداران شناخته شده، بازیگرانی را که در جشنواره شرکت نکردهاند، ترسو خواند.
اما فضا به قدری علیه این گروه بود که آنها در شبکههای مجازی «همدستان جنایتکاران» خوانده شدند و به جز یکی دو منتقد وابسته و حکومتی، باقی منتقدان و خبرنگاران سینمایی شناخته شده هم از حضور در جشنواره خودداری کردند.
حتی مجله فیلم امروز (مجله فیلم سابق) که بهدلیل سیاستهای محافظهکارانهاش همواره مورد انتقاد بوده، امسال نه ویژهنامهای برای جشنواره منتشر کرد و نه اخبار آن را پوشش داد.
استقبال مردم از فیلمها هم به کمترین میزان رسید، در حالی که برگزارکنندگان جشنواره سعی داشتند با ارائه کارت مطبوعات به افرادی که در این حرفه نیستند، بساط جشنواره را پر رونق جلوه دهند.
اما داستان این جشنواره شکستخورده با یک اختتامیه مضحک کامل شد، جایی که بسیاری از برندگان سیمرغ، برای گرفتن جایزه خود حاضر نشدند. حضور شخص رییسدولت در جمهوری اسلامی در این مراسم نشان از اهمیت این ماجرا برای حکومت داشت، اما در نهایت این مراسم هم به بدترین اختتامیه این جشنواره در طول تاریخش بدل شد.
مسعود پزشکیان رسما از افرادی که در جشنواره شرکت کردهاند تقدیر کرد. برنده جایزه فیلمنامهنویسی هم سعی کرد با جملاتی توجیهکننده در قبال حضورش، بهشکلی به خونهای ریخته شده اشاره کند، اما او با حاضر شدن بر فرشهای قرمز جشنواره و حالا حضور در مراسم پایانی و دریافت جایزه برای همکاری با یک فیلمساز امنیتی، از پیش تکلیف خودش را با مخاطب رقم زده و در شبکههای اجتماعی «همدست جنایتکار» نام گرفته بود.
