بری روزن و جان لیمبرت، دو گروگان پیشین سفارت آمریکا در ایران، در مقالهای در وبسایت انگلیسی ایراناینترنشنال با اشاره به کشتار گسترده معترضان در ایران از اخراج پناهجویان ایرانی انتقاد کردند. آنها در این مقاله ایران را کشوری گرفتار در چنگ سرکوب خشونتبار خواندند
آنها افزودند: «دولتی که معترضان ایرانی را تشویق میکند و به آمریکاییها درباره گروگانگیری و اجبار ایران هشدار میدهد، نمیتواند همزمان افراد آسیبپذیر را به چرخدندههای سرکوب تحویل دهد.»
دو گروگان پیشین سفارت آمریکا در ایران ضمن اینکه از دولت خواستند اخراج پناهجویان ایرانی و فرستادن آنها به ایران را متوقف کند از کنگره آمریکا نیز خواستند که دولت آمریکا در این مورد توضیح بخواهد.
کنفرانس امنیتی مونیخ پیش از این در واکنش به کشتار شهروندان ایرانی تاکید کرده بود که هیچ مقامی از جمهوری اسلامی را به نشست امسال دعوت نخواهد کرد.
سخنگوی کنفرانس امنیتی مونیخ ۲۶ دی به ایراناینترنشنال گفت اگرچه چند هفته پیش دعوتنامههایی برای برخی نمایندگان دولتی ایران ارسال شده بود، اما «با توجه به تحولات اخیر»، این دعوتها دیگر معتبر نیست و ادامه نخواهد یافت.
پیشتر نیز مجمع جهانی اقتصاد دوشنبه ۲۹ دی با انتشار بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «وزیر امور خارجه ایران در اجلاس داووس شرکت نخواهد کرد.»
در آن بیانیه گفته شده بود: «اگرچه دعوت از او در پاییز گذشته انجام شده بود، اما جان باختن تراژیک غیرنظامیان در ایران طی چند هفته گذشته بدین معناست که حضور نمایندهای از دولت ایران در اجلاس داووس در سال جاری اقدامی درست نخواهد بود.»
شاهزاده رضا پهلوی فراخوانی بهعنوان «روز جهانی اقدام در همبستگی با انقلاب شیر و خورشید» منتشر کرده و از ایرانیان در سراسر جهان خواسته است که روز شنبه ۲۵ بهمن برابر با ۱۴ فوریه دست به تظاهرات بزنند تا جهان را وادار به اقدام برای حمایت از مردم ایران در مقابل جمهوری اسلامی کنند.
این تظاهرات با کنفرانس امنیتی مونیخ همزمان خواهد بود و قرار است ایرانیان در مونیخ، تورنتو، لسآنجلس و دیگر شهرهای جهان تظاهراتی بزرگ برپا کنند.
یک مقام پلیس مونیخ به روزنامه بیلد گفت که انتظار میرود حدود ۱۰۰ هزار نفر در تظاهراتی گسترده علیه جمهوری اسلامی ایران در این شهر شرکت کنند.
بهنوشته بیلد، زمانبندی این تجمع بهطور هدفمند انتخاب شده است.
در حالی که رهبران سیاسی، مقامهای نظامی و دیپلماتها از کشورهای مختلف جهان برای شرکت در کنفرانس امنیتی مونیخ در این شهر حضور دارند، برگزارکنندگان قصد دارند صدای مردم ایران در سطح جهانی شنیده شود. به این ترتیب، ایالت بایرن و شهر مونیخ به یکی از کانونهای اصلی این روز اعتراضی تبدیل خواهد شد.
یک مقام پلیس به بیلد گفت: «طبق ارزیابی فعلی، احتمال میدهیم شاهزاده رضا پهلوی بهعنوان سخنران در این تظاهرات نیز حضور پیدا کند. در آن آخر هفته، نگاه افکار عمومی جهان به مونیخ دوخته خواهد شد.»
براساس گزارش روزنامه بیلد، در جریان برگزاری کنفرانس امنیتی مونیخ، حدود شش هزار نیروی پلیس امنیت این شهر و کنفرانس را تامین خواهند کرد.
بهنوشته بیلد، در کنار شهرهایی مانند لسآنجلس و تورنتو، مونیخ یکی از مهمترین نقاط تجمع ایرانیان معترض در این روز خواهد بود. پلیس آلمان پیشبینی کرده است این تجمع میتواند به یکی از بزرگترین تظاهرات سالهای اخیر تبدیل شود.
برگزارکنندگان همچنین از افرادی که امکان حضور در مونیخ را ندارند خواستهاند در شهرهای محل سکونت خود به اعتراضات بپیوندند تا صدای مردم ایران تقویت شود.
هدف اصلی این تجمعها، واداشتن جامعه جهانی به اقدامهای عملی در قبال جمهوری اسلامی عنوان شده است؛ آن هم در زمانی که در کنفرانس امنیتی مونیخ امنیت جهانی، بحرانها و مسئولیتهای بینالمللی مورد بحث و بررسی قرار میگیرد.
دونالد ترامپ سهشنبه در تازهترین اظهارنظر خود درباره مذاکره با جمهوری اسلامی بر نامشخص بودن نتیجه این مذاکرات تاکید کرد و گفت گفت آمریکا در حال مذاکره با حکومت ایران است و تهران تمایل دارد به توافقی دست یابد، اما نتیجه این گفتوگوها هنوز مشخص نیست.
او گفت: «آنها در حال مذاکره هستند. دوست دارند کاری انجام شود و باید دید آیا مذاکرات به نتیجه میرسد یا نه. مدتی قبل هم فرصت داشتند کاری انجام دهند، اما آن زمان نتیجهای حاصل نشد و ما عملیات چکش نیمهشب را انجام دادیم.»
ترامپ افزود: «فکر نمیکنم آنها بخواهند چنین اتفاقی دوباره تکرار شود، اما مایل به مذاکره هستند. ما همین حالا در حال مذاکره با آنها هستیم.»
او همچنین گفت که این مذاکرات شامل بیش از یک دیدار خواهد بود.
مقامهای آمریکایی، ساعاتی پیش از این اظهارنظر ترامپ اعلام کردند نیروهای این کشور یک پهپاد جمهوری اسلامی را پس از نزدیک شدن آن به ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن آمریکا در دریای عرب سرنگون کردهاند. به گفته این مقامها، نیروهای آمریکایی همچنین در تنگه هرمز پس از آنکه قایقهای مسلح ایرانی یک کشتی تجاری با پرچم آمریکا را مورد آزار قرار دادند، ناچار به مداخله شدند.
این رخدادها شکنندگی روند دیپلماتیکی را برجستهتر کرد که تنها یک روز پیشتر، واشینگتن و تهران از آن سخن گفته بودند.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی تلاش کرد از اهمیت ابهامهای ایجادشده درباره مذاکرات احتمالی در اواخر هفته بکاهد و اعلام کرد گفتوگوها درباره محل و زمان مذاکرات همچنان ادامه دارد و نباید به «موضوعی رسانهای» تبدیل شود.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، گفت ترکیه، عمان و چند کشور منطقه برای میزبانی مذاکرات اعلام آمادگی کردهاند و از «کشورهای دوست» به دلیل کمک به ایجاد فضای دیپلماتیک قدردانی کرد.
او گفت: «در اصل، محل و زمان گفتوگوها موضوعات پیچیدهای نیستند و نباید به بهانهای برای بازیهای رسانهای تبدیل شوند.»
بقایی افزود جزییات پس از نهایی شدن اعلام خواهد شد.
با این حال، گزارشها حاکی است که در پشت پرده، مقامهای جمهوری اسلامی در حال بازنگری در تفاهمهای پیشین هستند.
خبرگزاری رویترز و وبسایت اکسیوس گزارش دادند تهران بهدنبال انتقال محل مذاکرات از استانبول به عمان است و خواهان آن است که گفتوگوها صرفا به پرونده هستهای محدود شود بدون آنکه به دیگر خواستههای مطرح شده از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از جمله محدود کردن برنامه موشکی و توقف حمایت جمهوری اسلامی از گروههای مسلح نیابتی خود در منطقه پرداخت شود.
در همین حال، گزارشهایی نیز مطرح شده که ترامپ شرط عدم برخورد خشونتبار با معترضان را به سه شرط قبلی خود افزوده است.
اکسیوس به نقل از منابع آگاه نوشت جمهوری اسلامی در حال «عقبنشینی» از توافقهایی است که طی روزهای اخیر حاصل شده بود، آن هم در شرایطی که از برخی کشورها برای مشارکت در مذاکرات دعوت شده بود.
بهنوشته آکسیوس، جمهوری اسلامی نه تنها خواستار انتقال مکان مذاکرات از ترکیه به عمان شده، بلکه خواهان آن شده که هیچ یک از کشورهای منطقه در این مذاکرات حضور نداشته باشند.
پیش از این گزارشهایی از احتمال حضور وزیران امور خارجه شش کشور منطقه در مذاکراتی که قرار بود جمعه ۱۷ بهمن در استانبول برگزار شود، منتشر شده بود.
ماجد محمد انصاری، مشاور نخستوزیر و سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، سهشنبه با انتشار بیانیهای در شبکه اجتماعی ایکس اعلا کرد که پرونده ایران «بسیار پیچیده» است و در سالهای گذشته تلاشهای متعددی برای رسیدن به یک فرمول توافق صورت گرفته تا زمینه ایجاد منطقهای امنتر و باثباتتر فراهم شود.
او افزود: «چالشهای موجود تنها به یک موضوع محدود نمیشود و اکنون نیاز به بازگشت جامع به مسیر جدیدی از مذاکرات وجود دارد که در آن همه موضوعات روی میز قرار بگیرد.»
روزنامه والاستریت ژورنال نیز گزارش داد مقامهای جمهوری اسلامی تهدید کردهاند که ممکن است بهطور کامل از مذاکرات خارج شوند.
در همین حال و در شرایطی که آمریکا ناوگانی بزرگ را در نزدیکی ایران مستقر کرده است، تنشها در دریا نیز ادامه یافت.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد نیروهای سپاه پاسداران به یک کشتی تجاری با پرچم و خدمه آمریکایی در تنگه هرمز نزدیک شدند و یک جنگنده اف ۳۵ آمریکایی نیز پهپادی ایرانی را که به گروه ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن نزدیک شده بود، سرنگون کرد.
رسانههای نزدیک به حکومت ایران مدعی شدند این پهپاد در حال انجام «ماموریتی عادی و قانونی» در آبهای بینالمللی بوده و پیش از قطع ارتباط، دادههای خود را منتقل کرده است.
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، گفت دیدار با استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، همچنان برنامهریزی شده، اما تاکید کرد گزینههای نظامی همچنان روی میز است.
او گفت: «برای موفقیت دیپلماسی، طبیعتا دو طرف باید همکاری کنند.»
در همین حال، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، موضعی تندتر اتخاذ کرد و جمهوری اسلامی را غیرقابل اعتماد خواند.
او گفت بارها دیده شده که نمیتوان به پایبندی حکومت ایران به تعهداتش اعتماد کرد.
در این نامه که تاریخ ان ۴ فروردین ۱۳۹۷ است و در میان میلیونها سند منتشر شده از سوی وزارت دادگستری آمریکا دیده میشود، تریورز به دیداری میان اپستین و احمدینژاد اشاره کرده است.
تریورز در این نامه که خطاب به اپستین نوشته، یادآوری کرده که احمدینژاد پس از سخنرانیهای تند در مجمع عمومی سازمان ملل متحد علیه اسرائیل و صهیونیسم، در نیویورک با اپستین دیدار کرده است.
نویسنده در نامه خود تصریح کرده که اطلاعاتش درباره احمدینژاد محدود است و بخشی از آن را با جستوجوی اینترنتی به دست آورده؛ از جمله اینکه احمدینژاد از خانوادهای مستمند میآید و سابقه کار به عنوان مهندس و معلم را دارد.
او در این نامه در قالب یک پرسش غیرقطعی از اپستین پرسیده که آیا این پیشزمینه اجتماعی، نقطه اتکایی برای ارتباط میان آن دو بوده است یا نه.
تریورز در این نامه همچنین اپستین را فردی توصیف کرده که در ارتباطات سیاسی و اجتماعیاش «چندچهره» است و میتواند همزمان با شخصیتهایی از طیفهای کاملا متضاد ایدئولوژیک ارتباط داشته باشد.
تریورز در این چارچوب، دو مثال آورده است: فیدل کاسترو، رهبر کوبا، که در نگاه نویسنده نماد سوسیالیسم رادیکال است و احمدینژاد، که از نظر او نماینده اسلامگرایی رادیکال به شمار میرود.
علی اکبر جوانفکر مشاور رسانهای احمدینژاد ۱۳ بهمن در واکنش به افشای این اطلاعات نوشت: «ادعای مطرح شده در رسانهها، دایر بر ملاقات فردی به نام اپستین با دکتر احمدینژاد، کذب محض است و چنین ملاقاتی هرگز انجام نشده است. این ادعا چیزی جز خبرسازی برپایه دروغ و فریب نیست.»
سفرهای احمدی نژاد به نیویورک
احمدینژاد از مرداد ۸۴ تا تیر ۹۲ در دوران هشتساله حضورش در دولتهای نهم و دهم، در مجموع هشت بار برای شرکت و سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک سفر کرد.
نخستین سفر او با طرح ادعای «هاله نور» به یکی از جنجالیترین رویدادهای دولت او تبدیل شد. در آخرین سفر نیز همراه بردن هیاتی حدود ۱۲۰ نفره، که گفته میشد پسر، عروس و مادر عروس او هم در میانشان بودهاند، واکنشها و انتقادهای گستردهای برانگیخت.
علیرضا اتحادیه در اسناد اپستین
در دور پیشین انتشار اسناد مربوط به اپستین، نام یک ایرانی دیگر هم در میان مکاتبات او توجه رسانهها را به خود جلب کرد، علیرضا اتحادیه، تاجر ایرانی و مدیرعامل شرکت فروش جتهای شخصی فریاستریم.
به نظر میرسد شکلگیری ارتباط این دو پیش از هر چیز به دلیل استفاده اپستین از سرویس جتهای اختصاصی اتحادیه بوده است.
این دو بارها در فاصله سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ با یکدیگر مکاتبه داشتهاند. موضوع مکاتبات اولیه بیشتر مربوط به هماهنگی پروازهای اختصاصی برای اپستین و مهمانان او بوده است. اما به مرور زمان مکاتبات این دو حول موضوعات مرتبط با ایران ادامه پیدا کرده است.
این مکاتبات شامل تبادل تحلیل و اطلاعات سیاسی درباره وضعیت داخلی ایران و سیاستهای آمریکا در قبال تهران نیز هست.
در خرداد ۱۳۹۶، (مه ۲۰۱۷) اتحادیه بخشهایی از گزارشی از نیویورکتایمز را برای اپستین ارسال کرده که به سخنرانی دونالد ترامپ، رییسجمهوری وقت آمریکا درباره ایران، تلاش او برای نزدیکی به کشورهای سنیمذهب منطقه بهویژه عربستان سعودی، و واکنشهای اجتماعی در ایران پس از شکست ابراهیم رییسی، رییس دولت سیزدهم پرداخته است.
در بخشی از این گزارش، نقلقولی از فاضل میبدی، فعال سیاسی، آمده که به چالشهای حسن روحانی، رییس دولتهای یازدهم و دوازدهم برای گسترش آزادیهای اجتماعی و شکستن انحصار تندروها بر رسانههایی مانند صداوسیما اشاره دارد.
اپستین در پاسخ به این ایمیل نوشته است: «به تو گفته بودم این اتفاق میافتد. قبل از آنکه اوضاع بهتر شود، بسیار بدتر خواهد شد.»
یک سال بعد از این ایمیل، ترامپ از توافق برجام خارج شد.
در ایمیلی مربوط به تیر ۱۳۹۷ (ژوئیه ۲۰۱۸)، لحن مکاتبات بین این دو تغییر کرده است. اینبار اپستین با درخواست اطلاعات فنی درباره یک جت بیزینس بویینگ وارد گفتوگو شده و از اتحادیه جزئیات فنی و برنامه بررسیهای دورهای هواپیما را میخواهد.
او در همان پیام، به اظهارات ترامپ درباره تمایل به توافق با ایران اشاره کرده و این رویکرد را «دیوانگی» توصیف کرده است.
اتحادیه در پاسخ به او نوشته است: «بیایید دوستیمان را حفظ کنیم و درباره سیاست حرف بزنیم. تو دنبال اطلاعات مفتی هستی و من دیگر مفتی اطلاعات نمیدهم.»
در ادامه مکاتبات، زمانی که اپستین درباره فروش جت پرسوجو میکند، اتحادیه پاسخ میدهد پیشنهاد دیگری دریافت شده و احتمال پذیرش همان پیشنهاد وجود دارد.
دیگر ارتباطات اپستین با ایران
در روزهای اخیر تصویری از متن یک کتاب در شبکههای اجتماعی با عنوان ارتباط اپستین با فروش سلاح به جمهوری اسلامی در دوره جنگ ایران و عراق منتشر شده است.
این تصویر صفحه ۲۰ و ۲۱ جلد دوم کتاب «یک ملت تحت اخاذی» است که در سال ۲۰۲۲ منتشر شده است.
بر اساس آنچه در این کتاب آمده است ارتباطات اپستین با ایران، نه به سالهای پایانی زندگی او، بلکه عمدتا به دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ و فعالیتهای پنهان در حوزه تجارت اسلحه، پولشویی و شبکههای اطلاعاتی بازمیگردد؛ دورهای که همزمان با جنگ ایران و عراق و پروندههای محرمانهای مانند ایران-کنترا بوده است.
بر اساس اظهارات استیون هافنبرگ، که از نزدیکان و همکاران پیشین اپستین بوده، او در اوایل دهه ۱۹۸۰ تحت آموزشهای سر داگلاس لیس قرار گرفت؛ فردی که هافنبرگ از او بهعنوان مربی اپستین در حوزه قاچاق اسلحه، ایجاد شرکتهای پوششی و پولشویی نام میبرد.
هافنبرگ گفته است که تا سال ۱۹۸۳، اپستین بهطور مستقیم در فروش تسلیحات چینی به ایران از طریق شرکت دولتی نورینکو مشارکت داشته است؛ معاملاتی که در اوج جنگ ایران و عراق انجام میشد.
عملیات موازی با ایران-کنترا و نقش بانک BCCI
به گفته هافنبرگ، این فعالیتها در قالب یک عملیات «موازی» با پرونده ایران-کنترا پیش میرفت؛ عملیاتی که در آن اپستین، داگلاس لیس و عدنان خاشقجی، دلال مشهور تسلیحات سعودی، با یکدیگر همکاری داشتند.
بنا بر این روایت، تامین مالی و انتقال پول در این معاملات بهشدت متکی بر خدمات بانک BCCI بوده؛ بانکی که بعدها به دلیل نقش گسترده در پولشویی، تامین مالی عملیات مخفی و ارتباط با دستگاههای اطلاعاتی چند کشور، منحل شد.
ارتباط با شبکههای اطلاعاتی اسرائیل
در روایتی دیگر، آری بن-مناشه، افسر پیشین اطلاعاتی اسرائیل، فاش کرده است که رابرت ماکسول، غول رسانهای بریتانیایی-چکتبار و مالک امپراتوری مطبوعاتی میرور گروپ، قصد داشته اپستین را در انتقال و فروش تجهیزات نظامی و تسلیحات از اسرائیل به ایران، در چارچوب عملیاتهای اطلاعاتی، درگیر کند.
به گفته بن-مناشه، اپستین در آن دوره بهطور مکرر در دفتر ماکسول در لندن حضور داشته و با این شبکه ارتباط نزدیک برقرار کرده بود؛ ارتباطی که در اسناد و روایتهای بعدی نیز تکرار شده است.
ملک مرتبط با ایران در قلب منهتن
در حوزه املاک نیز نام اپستین با ایران گره خورده است.
بر اساس اسناد موجود، او از سال ۱۹۹۲ عمارتی در خیابان ۶۹ شرقی منهتن را اجاره کرد که پیش از آن محل اقامت سرکنسول ایران در نیویورک بود.
این ملک که از آن بهعنوان «قلعهای کوچک» یاد شده، پس از انقلاب ۱۳۵۷ و قطع روابط دیپلماتیک میان ایران و آمریکا، در سال ۱۹۸۰ از سوی دولت آمریکا مصادره شد.
وزارت امور خارجه آمریکا، در دوره وزارت جیمز بیکر، این ساختمان را با اجاره ماهانه ۱۵ هزار دلار در اختیار اپستین قرار داد. بعدها وزارت خارجه آمریکا از اپستین به خاطر اجاره این عمارت به دیگران به قیمت ۲۰ هراز دلار در ماه شکایت کرد.
