رادیوی ملی اسرائیل خبر داد که فراتر از تلاشهای میانجیگرانه میان تهران و واشینگتن و تمایل کشورهای منطقه برای دور ماندن از درگیری و جنگ احتمالی، این کشورها هشدارهای مهمی را به جمهوری اسلامی ابلاغ کردهاند.
در برنامهای که یکشنبه ۱۲ بهمن از رادیو ملی اسرائیل پخش شد، همزمان تاکید شد که کشورهای حوزه خلیجفارس و در راس آنها عربستان سعودی، با جدیت تمام خود را برای احتمال حمله نظامی آمریکا به ایران آماده میکنند.
یک مقام خاندان سلطنتی عربستان سعودی تصریح کرد که این کشور و دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس تمایلی به مشارکت در این رویداد ندارند.
این مقام تاکید کرد که هشدارها به تهران درباره حملات احتمالی گسترده و معنادار ایران و نیروهای وفادارش علیه این کشورهاست، نه حملات محدودی مانند آنچه به پایگاه آمریکایی «العدید» در قطر شد.
او حمله پیشین جمهوری اسلامی به العدید را یک «نمایش» توصیف کرد.
جمهوری اسلامی بهدنبال حمله آمریکا به تاسیسات هستهای اصفهان، فردو و نطنز در جریان جنگ ۱۲ روزه، به پایگاه العدید در قطر حمله کرد. گفته شد که این حمله موشکی در دوم تیرماه، تنها خساراتی جزیی به تجهیزات و سازههای پایگاه وارد کرد.
مقام سعودی همچنین گفت که ریاض ترجیح میدهد فشارهای وارد شده به ایران تنها در سطح اقتصادی باقی بماند و به یک اقدام نظامی گسترده ختم نشود: «هرچند برداشت پادشاهی سعودی این است که ایالات متحده بهطور جدی در حال آماده شدن برای حمله است.»
در همین راستا، پیامهای مستقیمی برای تهران ارسال شده است مبنی بر اینکه این کشورها به ایالات متحده اجازه نخواهند داد از خاک یا حریم هوایی آنها برای حمله به ایران استفاده کند، اما در عین حال، به ایران هشدار داده شده است اگر این کشور یا گروههای نیابتیاش در جریان درگیری با آمریکا، حملات سنگینی را علیه کشورهای حاشیه خلیج فارس انجام دهند، آنها نمیتوانند در برابر این اقدام سکوت کنند و این امر ممکن است منجر به مداخله مستقیمشان در جنگ شود.
از سوی دیگر، وزارت خارجه قطر اعلام کرد محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر خارجه این کشور، در سفر ناگهانی و چند ساعته ۱۱ بهمن خود به تهران، با علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، دیدار کرد.
بر اساس بیانیه مطبوعاتی این وزارتخانه، این دو تلاشهای جاری برای تنشزدایی در منطقه را مورد بحث قرار دادند.
بر پایه این گزارش، نخستوزیر و وزیر خارجه قطر، بر حمایت دوحه از تمامی تلاشها بهمنظور کاهش تنش و نیز دستیابی به راهحلهای صلحآمیز برای افزایش امنیت و ثبات در منطقه تاکید کرد.
او یکشنبه ۱۲ بهمنماه گفت: «ما از قبل این توافق را انجام دادهایم.»
همزمان، تامی پیگوت، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت دولت ترامپ فشار حداکثری بر ایران را برای محروم کردن رژیم از تامین مالی فعالیتهای بیثباتکننده و مخربش اعمال خواهد کرد.
هند در سال ۲۰۱۹ خرید نفت از ایران را متوقف کرد و شرکت ریلاینس اینداستریز، بزرگترین شرکت پالایشگر خصوصی این کشور نیز در سال گذشته میلادی، خرید نفت خام ونزوئلا را در پی تشدید تحریمهای آمریکا متوقف کرد.
پایگاه خبری بلومبرگ سوم مهرماه به نقل از یک مقام آگاه گزارش داد مقامهای هندی بار دیگر به دولت ترامپ اعلام کردهاند کاهش چشمگیر واردات نفت روسیه از سوی پالایشگاههای این کشور در جنوب آسیا، مستلزم آن است که واشینگتن خرید نفت خام از ایران و ونزوئلا، تامینکنندگان تحریمشده را مجاز کند.
اظهارات ترامپ یک روز پس از آن بیان شد که خبرگزاری رویترز به نقل از سه منبع آگاه گزارش داد آمریکا به دهلینو اعلام کرده است ممکن است بهزودی بتواند خرید نفت ونزوئلا را برای جایگزینی واردات نفت روسیه از سر بگیرد.
یک مقام کاخ سفید ۲۵ مهرماه اعلام کرد هند خرید نفت از روسیه را تا نصف کاهش داده است اما منابع صنعتی در هند در آن زمان گفتند هیچ کاهش فوریای در واردات نفت روسیه دیده نشده است.
تلاش آمریکا برای تامین نفت خام ونزوئلا برای هند در شرایطی انجام میشود که واشینگتن بهدنبال کاهش درآمدهای نفتی روسیه بهدلیل جنگ این کشور با اوکراین است.
پس از آنکه بسیاری از کشورها بهدلیل این جنگ از تجارت با مسکو خودداری کردند، روسیه مجبور شد نفت خود را با تخفیف عرضه کند.
ترامپ در ماه مارس سال گذشته تعرفه ۲۵ درصدی بر کشورهایی که از ونزوئلا نفت میخرند، از جمله هند، اعمال کرد.
ترامپ همچنین گفت چین نیز میتواند برای خرید نفت ونزوئلا با آمریکا به توافق برسد.
روزنامه هاآرتص در تحلیلی مینویسد همزمانی این گزارشها فضایی را ایجاد کرده که هنوز مشخص نیست نشانه آغاز مرحلهای تازه از اعتراضات داخلی، عملیات خرابکارانه یا مقدمهای برای درگیری نظامی خارجی باشد.
بر اساس این گزارش، در روزهای اخیر خبر انفجار در بندرعباس و گزارشهایی از حوادث مشابه در نقاط مختلف ایران موجی از گمانهزنیها را برانگیخته است. دولت ایران اغلب این حوادث را به نقصهای فنی نسبت داده، اما تداوم، گستره جغرافیایی و همزمانی آنها با تحولات پس از جنگ ۱۲روزه با اسرائیل، باعث تردید افکار عمومی شده است. هاآرتص یادآوری میکند که ایران پیشتر نیز شاهد حملات تروریستی از سوی گروههایی مانند مجاهدین خلق، جریانهای جداییطلب بلوچ و کرد و شاخه افغانستان داعش بوده است.
نویسنده گزارش تاکید میکند که نسبت دادن انفجارهای اخیر به «نخستین نشانه» آغاز حمله آمریکا باید با احتیاط همراه باشد؛ چرا که واشینگتن هنوز بهطور رسمی مسیر دیپلماسی را کنار نگذاشته است. با این حال، تنها نشانه ملموس از نیت آمریکا، افزایش قابلتوجه حضور نظامی در منطقه است؛ اقدامی که به گفته هاآرتص، حلقه فشار بالقوه پیرامون ایران را تنگتر کرده است.
در همین حال، هنوز روشن نیست اگر این فشار نظامی به اقدام عملی منجر شود، اهداف آمریکا چه خواهد بود: تاسیسات هستهای، برنامه موشکی، یا حتی تغییر ساختار قدرت در ایران. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اخیراا در سنای این کشور گفته است فروپاشی احتمالی نظام ایران سناریویی پیچیده است که «به بررسی بسیار دقیق نیاز دارد».
هاآرتص مینویسد حتی متحدان منطقهای آمریکا نیز درباره برنامههای واشینگتن دچار ابهام هستند. این روزنامه به گزارشی از اکسیوس اشاره میکند که در آن خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، گفته است اگر ترامپ تهدیدهایش علیه ایران را عملی نکند، این امر به تقویت حکومت ایران میانجامد. این موضع اما با مواضع علنی محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، که مخالف حمله نظامی و حامی راهحل دیپلماتیک است، در تضاد به نظر میرسد.
در کنار این اختلاف سیگنالها، تلاشهای میانجیگرانه منطقهای شدت گرفته است. به نوشته هاآرتص، ائتلافی غیررسمی از عربستان سعودی، قطر، عمان و مصر در حال فشار بر تهران و واشینگتن برای بازگشت به میز مذاکره است و ترکیه در این میان نقش محوریتری یافته است. رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، بهطور مستمر با ترامپ و مسعود پزشکیان در تماس است و هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، به صراحت با هرگونه اقدام نظامی علیه ایران مخالفت کرده است.
بر اساس گزارش هاآرتص، ترکیه پیشنهاد داده است مذاکرات احتمالی ایران و آمریکا بهصورت «گامبهگام» و در قالب فصلهای جداگانه پیش برود. با این حال، به باور تحلیلگران ترک، تهران بهسختی حاضر خواهد شد درباره برنامه موشکی خود امتیاز بدهد؛ موضوعی که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه حکومت ایران، نیز آن را «غیرقابل مذاکره» خوانده است.
در حوزه هستهای، هاآرتص از پیشنهاد احتمالی ترکیه برای انتقال اورانیوم غنیشده ایران—از جمله صدها کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا—به خاک ترکیه خبر میدهد؛ پیشنهادی که سابقهای در توافق نافرجام سال ۲۰۱۰ میان ایران، ترکیه و برزیل دارد. با این حال، هنوز مشخص نیست چنین ابتکاری تا چه اندازه شانس موفقیت دارد.
در پایان، این روزنامه اسرائیلی تاکید میکند که با فروکش نسبی اعتراضها در ایران و نبود یک تحول فوری که مداخله نظامی را اجتنابناپذیر کند، «خودِ فشار» به ابزار اصلی تبدیل شده است. اما به نوشته هاآرتص، بدون یک بدهبستان مشخص از سوی ایران، حتی فعالترین میانجیها نیز قادر نخواهند بود مسیر دیپلماسی را به نتیجهای ملموس برسانند.
این تحلیل در حالی منتشر شده است که پیش از این اورشلیمپست گزارش داده بود که همزمان با افزایش گمانهزنیها درباره احتمال اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی، شهروندان ایرانی از گسترش ترس، اضطراب دائمی و احساس ناامنی در زندگی روزمره خود خبر میدهند؛ فضایی که به گفته آنان با ناامیدی و خشم فزاینده همراه شده است.
اورشلیمپست به نقل از گفتوگوی شبکه N12 با چند شهروند ایرانی گزارش داده بود که یک ساکن کرج گفته است مردم «هیچ احساس امنیتی ندارند» و اضطراب از لحظه خروج از خانه آغاز میشود و تا بازگشت ادامه دارد. او تاکید کرده است که خیابانها دیگر امن به نظر نمیرسند.
به گفته «دلارا»، ساکن کرج، اضطراب کنونی از جهاتی با فضای جنگ ۱۲روزه متفاوت است؛ زیرا در آن مقطع مردم تصور میکردند حملات «هدفمند و محدود» است و خطر برای مناطق غیرنظامی کمتر. او افزوده است: «امروز بسیاری احساس میکنند چیزی برای از دست دادن ندارند و حتی منتظرند جنگ هرچه زودتر آغاز شود، چون هر روز تأخیر به معنای کشتهها و بازداشتهای بیشتر است.»
به گزارش خبرگزاری رویترز، ساوایا که در ماه اکتبر از سوی رییسجمهوری آمریکا بهعنوان فرستاده ویژه در امور عراق منصوب شده بود، از این نقش کنار رفته است. منابع نزدیک به این تصمیم میگویند علت دقیق خروج او هنوز روشن نیست و مشخص نیست آیا جانشینی برایش تعیین خواهد شد یا نه.
به گفته یکی از منابع، «مدیریت نادرست» برخی پروندههای حساس، از جمله ناتوانی در جلوگیری از معرفی نوری المالکی برای نخستوزیری عراق—اقدامی که ترامپ بهصراحت بغداد را از آن برحذر داشته بود—از عوامل مؤثر در این تصمیم بوده است. این تغییر در شرایطی رخ میدهد که واشینگتن فشار بر بغداد برای محدود کردن نفوذ تهران در سیاست عراق را افزایش داده است.
بر اساس این گزارش، تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه واشینگتن در امور سوریه، احتمالاً مسئولیت پرونده عراق در وزارت خارجه آمریکا را بهطور موقت بر عهده گرفته است؛ هرچند سخنگوی او از اظهار نظر خودداری کرده و وزارت خارجه نیز پرسشها را به کاخ سفید ارجاع داده است.
ساوایا که روابط نزدیکی با ترامپ داشت و پیشینه دیپلماتیک نداشت، از زمان اعلام انتصابش بهطور رسمی به عراق سفر نکرد. منابع عراقی میگویند سفر برنامهریزیشده او به بغداد و دیدار با مقامهای ارشد، بهطور ناگهانی لغو شد. همچنین حساب کاربری او در شبکه اجتماعی ایکس که تا همین اواخر فعال بود، از روز پنجشنبه در دسترس نیست.
این جابهجایی تنها چند روز پس از هشدار صریح ترامپ به بغداد رخ میدهد؛ هشداری که در آن رییسجمهوری آمریکا اعلام کرد اگر المالکی دوباره نخستوزیر شود، حمایت واشینگتن از عراق کاهش خواهد یافت. به نوشته رویترز، این موضعگیری بخشی از تلاش گستردهتر دولت ترامپ برای مهار نفوذ گروههای نزدیک به حکومت ایران در عراق است؛ کشوری که سالهاست میان دو شریک اصلی خود، واشینگتن و تهران، موازنهای حساس برقرار کرده است.
