ایراناینترنشنال
با شدت گرفتن اعتراضات در ایران و افزایش نگرانیها از برخوردهای خشونتآمیز حکومت، سناتور مارک وارنر، از چهرههای ارشد حزب دموکرات، تاکید کرد شجاعت مردم ایران «فوقالعاده و الهامبخش» است اما هشدار داد که واشینگتن باید با دقت عمل کند تا در مسیر مداخله مستقیم نظامی قرار نگیرد.
وارنر دوشنبه ۱۵ دی به ایراناینترنشنال گفت: «طی سالهای گذشته بارها شاهد بودهایم که دولت ایران در مواجهه با اعتراضهای خیابانی به خشونت متوسل شده است - از جمله پس از کشتهشدن مهسا امینی در سال ۲۰۲۲ و پیش از آن در جریان اعتراضات سال ۱۳۸۸.»
به گفته او، این سابقه باعث شده است که نگرانیها درباره خطر تکرار خشونت افزایش یابد.
او در ادامه گفت: «دل من با مردم ایران است. شجاعتی که آنها نشان میدهند - اینکه با وجود خطر سرکوب، برای مطالبه زندگی بهتر به خیابان میآیند - واقعا فوقالعاده است. اما همین تجربههای گذشته باعث میشود نگران باشیم که رژیم بار دیگر به خشونت متوسل شود. باید بررسی کنیم که چگونه میتوانیم بیش از حمایت صرفا لفظی، در کنار مردم ایران بایستیم؛ بدون آنکه اوضاع از کنترل خارج شود.»
این سناتور دموکرات در عین حال تاکید کرد که حمایت جامعه جهانی از مطالبات مدنی مردم ایران باید در چارچوب قواعد بینالمللی و بدون تشدید تنش نظامی انجام شود.
تغییر رژیم و مرز باریک میان حمایت سیاسی و دخالت نظامی
وارنر در پاسخ به پرسشی در مورد تغییر رژیم در ایران و اینکه آیا او از ایده «تغییر رژیم بهدست آمریکا» حمایت میکند یا نه، گفت: «من فکر میکنم مردم ایران بهوضوح دوست دارند حکومتی متفاوت داشته باشند. هر بار که در چارچوب محدود سیستم موجود فرصت رای دادن پیدا کردهاند، به گزینههایی گرایش نشان دادهاند که در مقایسه با وضعیت موجود، کمی اصلاحطلبتر بودهاند. اما این هم واقعیت است که مردم آمریکا تمایل ندارند کشورشان وارد جنگهای تازه در نقاط مختلف جهان شود.»
او در ادامه گفت: «در زمان انتخابات، آقای ترامپ وعده داده بود مداخلات خارجی آمریکا کاهش پیدا کند، اما اکنون به نظر میرسد در مسیری متفاوت حرکت میکند؛ چه در نیجریه و چه در ونزوئلا. و من مطمئن نیستم چنین روندی مورد استقبال مردم آمریکا باشد.»
در این گزارش از جمله تاکید شده است که دلسی رودریگز، معاون رییسجمهوری ونزوئلا، در بهترین موقعیت برای هدایت یک دولت موقت در کاراکاس و حفظ ثبات کوتاهمدت در این کشور قرار دارد.
بهنوشته این روزنامه، این تحلیل به دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا و جمع محدودی از مقامهای ارشد دولت ارائه شده است.
دو منبع آگاه که نامشان اعلام نشده، به والاستریت ژورنال گفتند که این گزارش یکی از عواملی بود که در تصمیم ترامپ برای حمایت از معاون رییسجمهوری مادورو، بهجای ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون و برنده جایزه نوبل صلح، نقش داشت.
این ارزیابی، میتواند دلایل تصمیم ترامپ برای حمایت نکردن از تلاش اپوزیسیون جهت در دست گرفتن کنترل ونزوئلا پس از عملیات جسورانه نظامی آمریکا در هفته گذشته را تا حدودی توضیح دهد؛ عملیاتی که طی آن مادورو بازداشت و برای محاکمه به آمریکا منتقل شد.
ترامپ همانند دوره نخست ریاستجمهوریاش، معتقد است که ثبات کوتاهمدت در ونزوئلا تنها در صورتی حفظ میشود که جانشین مادورو از حمایت نیروهای مسلح و سایر نخبگان کشور برخوردار باشد.
به گفته افراد مطلع، مقامهای ارشد دولت ترامپ از سیا خواسته بودند این ارزیابی تحلیلی را انجام دهد. این گزارش در جریان بحثها درباره برنامههای «روز بعد» ونزوئلا مورد بررسی قرار گرفت. منابع آگاه به والاستریت ژورنال گفتهاند از تاریخ دقیق تهیه این گزارش اطلاعی ندارند، اما طبق گفته دو نفر از آنان، این گزارش در هفتههای اخیر به ترامپ ارائه شده است.
به گفته منابع آگاه، این ارزیابی توضیح نداده که مادورو چگونه ممکن است قدرت را از دست بدهد یا از برکناری او حمایت نکرده، بلکه تلاش کرده وضعیت داخلی ونزوئلا را در صورت کنار رفتن او ارزیابی کند.
بر اساس این گزارش اطلاعاتی، دلسی رودریگز و دو مقام ارشد دیگر رژیم ونزوئلا بهعنوان گزینههای احتمالی برای رهبری موقت و حفظ نظم معرفی شدهاند. منابع آگاه نام دو مقام دیگر را ذکر نکردند، اما بهجز رودریگز، دو چهره قدرتمند دیگر دیوسدادو کابیو، وزیر کشور و ولادیمیر پادرینو، وزیر دفاع، هستند.
به گفته مقامهای پیشین آمریکایی و ونزوئلایی، این دو چهره تندرو که کنترل پلیس و ارتش ونزوئلا را در دست دارند، میتوانند هرگونه تلاش برای انتقال قدرت را خنثی کنند. این دو با اتهامات کیفری از سوی آمریکا مشابه پرونده مادورو روبهرو هستند و بعید است با واشینگتن همکاری کنند.
این گزارش نتیجهگیری کرده است که ادموندو گونزالس، که بهطور گسترده بهعنوان پیروز واقعی انتخابات ۲۰۲۴ در برابر مادورو شناخته میشود و ماچادو، در کسب مشروعیت بهعنوان رهبران کشور با مشکل مواجه خواهند شد، بهویژه در شرایطی که با مقاومت نیروهای امنیتی وفادار به رژیم، شبکههای قاچاق مواد مخدر و رقبای سیاسی روبهرو هستند.
ماچادو که بهطور نزدیک با دولت ترامپ همسو شده بود، همواره از سیاست تهاجمی او علیه مادورو تمجید کرده است. او در ماه اکتبر گفت ترامپ شایسته دریافت جایزه نوبل صلحی است که خود دریافت کرده و آن را بهدلیل «حمایت قاطع از آرمان ما» به او تقدیم کرد.
مادورو که به نیویورک منتقل شده، دوشنبه در دادگاه حاضر شد تا با اتهامات فدرال «نارکوتروریسم» روبهرو شود. او اتهامات علیه خود را رد کرد.
اواخر سال گذشته، سیا منبعی را در حلقه نزدیکان مادورو جذب کرد که اطلاعاتی درباره محل حضور او ارائه داد. بهگفته افراد مطلع، ردیابی دقیق محل مادورو از سوی سیا — که با استفاده از ابزارهای نظارتی دیگر از جمله پهپادهای پنهانکار انجام شد — به نیروی دلتای ارتش آمریکا امکان داد او و همسرش را در جریان عملیات بازداشت کند.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، پیت هگست، وزیر دفاع، و دیگر مقامهای ارشد، بعدازظهر دوشنبه گروهی دوحزبی از قانونگذاران را درباره نحوه مدیریت پرونده ونزوئلا از سوی دولت توجیه کردند.
تحلیلگران آمریکای لاتین پیشتر، از جمله در دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ، هشدار داده بودند که برکناری مادورو بدون جانشینی توانمند، احتمالا باعث تقویت جناحهای مسلح نظامی، سیاستمداران رقیب و گروههای جنایتکار در داخل ونزوئلا خواهد شد و کشور را به سمت یک بحران امنیتی سوق میدهد.
دیوید اسمایلد، استاد دانشگاه تولین که بر ونزوئلا تمرکز دارد، گفت انتظار اینکه ماچادو یا هر رهبر اپوزیسیون دیگری بتواند بهسادگی قدرت را در دست بگیرد، نوعی «رئالیسم جادویی» است. به گفته او، مسیر بهتر پس از کنار رفتن مادورو این است که رودریگز وادار شود روند انتقال قدرت را آغاز کند، اما مشکل اینجاست که به نظر نمیرسد «کسی در آمریکا بهطور فعال در حال مذاکره باشد».
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای گفت: «رییسجمهوری و تیم امنیت ملی او تصمیمهایی واقعبینانه اتخاذ میکنند تا در نهایت اطمینان حاصل شود ونزوئلا با منافع ایالات متحده همسو میشود و به کشوری بهتر برای مردم ونزوئلا تبدیل خواهد شد.»
او از اظهار نظر مشخص درباره این ارزیابی اطلاعاتی خودداری کرد.
دولت ترامپ روایتهای متغیری درباره نحوه همکاری با رودریگز — رییسجمهوری موقت ونزوئلا از نگاه آمریکا — ارائه کرده است؛ شخصیتی که از سوی واشینگتن بهعنوان یک بازیگر سیاسی عملگرا دیده میشود. رودریگز با وجود موضعگیری تند اولیه، یکشنبه ۱۴ دی تمایل خود برای همکاری با آمریکا را نشان داد و با روبیو گفتوگو کرد.
روبیو نیز یکشنبه در مجموعهای از مصاحبههای تلویزیونی گفت آمریکا رودریگز را با اعمال یک «قرنطینه» نظامی برای توقیف نفتکشهای تحریمی تحت فشار قرار خواهد داد تا منابع درآمدی ونزوئلا را قطع کند. اما چند ساعت بعد، ترامپ ترجیح خود را برای اعمال کنترل مستقیم اعلام کرد، بدون آنکه مشخص کند واشینگتن چگونه قصد دارد شروط خود را به کاراکاس دیکته کند.
ترامپ به خبرنگاران گفت: «ما کنترل را در دست داریم. ما به دسترسی کامل نیاز داریم. ما به دسترسی به نفت و سایر منابع کشورشان نیاز داریم تا بتوانیم کشورشان را بازسازی کنیم.»
حمایت ترامپ از رودریگز و کنار گذاشتن اپوزیسیون تحت رهبری ماچادو، دستیاران ماچادو و بسیاری از حامیان آمریکایی او را غافلگیر کرد. ترامپ گفت ماچادو «حمایت یا احترام کافی در داخل کشور» برای در دست گرفتن قدرت در یک گذار دموکراتیک را ندارد.
پیشتر، ترامپ و متحدان ارشدش بهطور علنی جنبش اپوزیسیون ماچادو را بهترین گزینه برای به ارث بردن قدرت در دوران گذار معرفی کرده بودند. ترامپ در ماه ژانویه در پستی در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشیال، از ماچادو بهدلیل «بیان مسالمتآمیز صدای مردم ونزوئلا و اراده آنان» تمجید کرده بود.
روبیو، یکی از برجستهترین حامیان ماچادو که گفته بارها با او گفتوگو کرده، نامهای را برای نامزدی ماچادو برای دریافت جایزه نوبل صلح امضا کرده بود. دیگر نزدیکان ترامپ، از جمله پسرش دونالد ترامپ جونیور، نیز بارها او را بهعنوان آینده دموکراسی ونزوئلا معرفی کرده بودند.
اما به گفته خوان کروز، مقام ارشد پیشین کاخ سفید در امور آمریکای لاتین، ترامپ در خفا نسبت به حمایت از اپوزیسیون ونزوئلا محتاط بود، زیرا به این جمعبندی رسیده که این جریان در دوره نخست ریاستجمهوریاش ناکام بوده است.
ترامپ تحریمهای گستردهای علیه شرکت نفت دولتی ونزوئلا اعمال کرد، مادورو را از نظر دیپلماتیک منزوی ساخت و تلاش کرد شورشی را در ارتش تحریک کند. این تلاشها شکست خورد، زیرا نه نیروهای مسلح و نه مردم بهطور گسترده قیام نکردند؛ امری که دیدگاه ترامپ را تقویت کرد مبنی بر اینکه اپوزیسیون بیش از حد وعده داده و کمتر عمل کرده است.
کروز گفت: «ترامپ اپوزیسیون را بازنده میبیند، چون نتوانست کاری از پیش ببرد. از نظر او این اپوزیسیون ضعیف و ناکارآمد بوده، پس چرا باید قدرت را به آنها واگذار کرد؟»
دو نگاه متفاوت در واشینگتن
اکنون در فضای سیاسی آمریکا میتوان دو رویکرد کلی نسبت به ایران را تشخیص داد؛ دو رویکردی که لزوما همیشه حزبیِ ۱۰۰ درصد نیستند، اما در عمل، بیشتر با دو جناح اصلی قدرت در واشینگتن همپوشانی دارند و جهتگیری سیاست را شکل میدهند.
رویکرد نخست را میتوان «فشار حداکثری و فرصتمحور» نامید؛ رویکردی که در میان بخش قابل توجهی از جمهوریخواهان و برخی حلقههای نزدیک به دولت دونالد ترامپ پررنگتر است.
در این نگاه، ترکیب سه عامل اعتراضهای داخلی، فشار شدید اقتصادی و انزوای سیاسی، بهعنوان یک «فرصت تاریخی» برای تضعیف یا حتی فروپاشی ساختار کنونی قدرت در ایران دیده میشود.
طرفداران این رویکرد معتقدند تحریمهای مالی و نفتی، محدود کردن دسترسی تهران به نظام بانکی جهانی و برجستهکردن نقض حقوق بشر، در کنار پیامهای تند و تهدیدآمیز، میتواند حاکمیت را در موقعیتی قرار دهد که یا ناچار به تغییر رفتار شود یا با موجی غیرقابلکنترل از نارضایتی داخلی روبهرو گردد.
در این چارچوب، خیابانهای ملتهب ایران بهنوعی «تکمیلکننده» فشار بیرونی تلقی میشود؛ یعنی هرچه اقتصاد تحت فشار بیشتری قرار گیرد و حکومت در صحنه بینالمللی منزویتر شود، احتمال عبور جامعه از حاکمیت کنونی بیشتر خواهد شد.
در مقابل، رویکرد دوم که میتوان آن را «احتیاطمحور و ثباتگرا» توصیف کرد، بیشتر در میان دموکراتها و بخشی از جمهوریخواهان میانهرو دیده میشود؛ هرچند همه اعضای این طیف دقیقا موضعی یکسان ندارند.
در این نگاه، حمایت از مردم ایران و به رسمیت شناختن شجاعت معترضان، امری بدیهی و ضروری تلقی میشود، اما این حمایت نباید بهگونهای طراحی شود که در عمل، آمریکا را یکقدم دیگر به سمت مداخله نظامی یا رویارویی مستقیم با ایران سوق دهد.
طرفداران این رویکرد بر این نکته تاکید میکنند که هرگونه اقدام نظامی - حتی اگر در ابتدا محدود و «نمادین» تعریف شود - میتواند بهسرعت به بیثباتی گستردهتر در منطقه، درگیریهای زنجیرهای و هزینههای انسانی و مالی سنگین منجر شود. تجربههایی که در افغانستان، عراق و لیبی هنوز در حافظه سیاستمداران و افکار عمومی آمریکا زنده است.
سناتور وارنر، بهعنوان رییس کمیته اطلاعات سنا و یکی از چهرههای بانفوذ در ساختار تصمیمسازی واشینگتن، بهوضوح در این طیف دوم جای میگیرد.
موضع او نمونهای از تلاش برای ترسیم یک خط باریک است: همزمان تاکید بر همدلی با مردم ایران و محکومیت سرکوب، و هشدار نسبت به افتادن در مسیری که پایان آن میتواند یک جنگ تمامعیار دیگر در خاورمیانه باشد.
