سازمان ملل اعلام کرد روند بهبود اقتصادی افغانستان در حال فروپاشی است و از هر ۱۰ خانواده ۹ خانواده ناچارند برای زندهماندن وعدههای غذایی خود را حذف کنند، داراییهایشان را بفروشند، یا بدهکار شوند.
بر اساس گزارش برنامه عمران ملل متحد، بازگشت گسترده مهاجران بحران کنونی را که از زمان بازگشت طالبان بیسابقه بوده، تشدید کرده است.
در این گزارش آمده نزدیک به یکدهم افغانستانیهای خارج از کشور مجبور به بازگشت شدهاند. از سال ۲۰۲۳ تاکنون در مجموع بیش از ۴/۵ میلیون نفر، عمدتا از ایران و پاکستان، به افغانستان بازگردانده شدهاند و این امر جمعیت کشور را ۱۰ درصد افزایش داده است.
در کنار این، زمینلرزهها، سیلابها و خشکسالی حدود هشت هزار خانه را ویران کرده و فشار بر خدمات عمومی را به «فراتر از ظرفیت» آن رسانده است.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان، شنبه ۱۷ آبان گفت مذاکرات صلح میان افغانستان و پاکستان بهدلیل درخواست اسلامآباد مبنی بر اینکه «افغانستان مسئول امنیت داخلی پاکستان شود»، به بنبست رسید.
مجاهد این درخواست را فراتر از «ظرفیت» افغانستان دانست و افزود که این موضوع یکی از دلایل اصلی شکست مذاکرات بود.
با این حال، او تاکید کرد: «آتشبس برقرار شده تاکنون از سوی ما نقض نشده است و این آتشبس ادامه خواهد داشت.»
خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، ۱۶ آبان گفت که مذاکرات میان اسلامآباد و طالبان در استانبول «به بنبست کامل» رسید و فعلا هیچ برنامهای برای دور بعدی مذاکرات وجود ندارد.
او اعلام کرد: «بازگشت ما با دست خالی نشانه آن است که حتی میانجیها نیز دیگر به طالبان افغانستان امیدی ندارند.»
به گفته او، هیات طالبان در مذاکرات «خواستار اعتماد زبانی بوده» اما حاضر به ثبت توافقها بهصورت مکتوب نشده است.
آصف تاکید کرد در سطح مذاکرات بینالمللی، تمام توافقها باید بهصورت رسمی و نوشتاری ثبت شوند.
وزیر دفاع پاکستان افزود: «میانجیها نیز دست کشیدهاند. اگر آنان اندک امیدی داشتند، از ما میخواستند در استانبول بمانیم اما چنین درخواستی نکردند.»
آصف هشدار داد در صورت تکرار حملات از خاک افغانستان، پاکستان «پاسخ متناسب و موثر» خواهد داد: «تنها خواست ما این است که از خاک افغانستان علیه پاکستان استفاده نشود.»
وزیر دفاع پاکستان از ترکیه و قطر بهعنوان میانجیهای این روند قدردانی کرد و گفت که این دو کشور با «خلوص نیت» نقش میانجی را ایفا و از موضع پاکستان حمایت کردند.
هدف مذاکرات: جلوگیری از تکرار خشونتها
درگیریهای مرزی میان افغانستان و پاکستان در ماه گذشته منجر به کشته شدن دهها نفر شد که این شدیدترین خشونتها از زمان بهدست گرفتن قدرت از سوی طالبان در کابل در سال ۲۰۲۱ بود.
این درگیریها پس از حملات هوایی پاکستان به کابل و دیگر مناطق که هدف آن رهبر طالبان پاکستانی بود، آغاز شد.
طالبان افغانستان به این حملات با حمله به پستهای نظامی پاکستان در طول مرز سه هزار و ۶۰۰ کیلومتری پاسخ داد.
مرزهای دو کشور همچنان بسته است.
پاکستان و طالبان ۱۹ اکتبر با میانجیگری دوحه آتشبس کردند اما نتواستند در مذاکراتی که از سوی ترکیه و قطر در استانبول میانجیگری شد، به توافق برسند.
بر اساس بیانیه دادستانی که شنبه ۱۰ آبان منتشر شد، این مرد به ظن «عضویت در یک سازمان جنایی تروریستی» و «تامین مالی یک نهاد تروریستی» تفهیم اتهام شده است.
مظنون هفته گذشته در شهر لیون بازداشت شد و سپس با حکم قضایی تا زمان برگزاری دادگاه در بازداشت موقت قرار گرفت.
در این بیانیه آمده است: «او آشکارا به ایدئولوژی جهادی پایبند است و مظنون به ارتباط با داعش خراسان است.»
به گفته دفتر دادستان ضدتروریسم فرانسه، این مرد همچنین به همکاری در «ارسال وجوه مالی» و «ترجمه و انتشار تبلیغات این سازمان تروریستی» متهم است.
شاخه خراسان دولت اسلامی (داعش خراسان)، شاخهای از گروه جهادی داعش در افغانستان است که همچنین در پاکستان و جمهوریهای سابق اتحاد جماهیر شوروی در آسیای مرکزی، از جمله ازبکستان، فعالیت دارد.
این گروه مسئول انجام حملات مرگبار در افغانستان و روسیه بوده است، از جمله حمله به یک سالن کنسرت در مسکو در مارس ۲۰۲۴ که منجر به کشته شدن ۱۵۰ نفر شد.
پیشتر در پنجم مهر، برخی منابع دیپلماتیک و امنیتی هشدار دادند گروه داعش میتواند از موج اخراج گسترده مهاجران افغانستانی از ایران و پاکستان برای اهداف خود بهرهبرداری کند.
هانس-یاکوب شیندلر، هماهنگکننده پیشین کمیته سازمان ملل برای نظارت بر گروههای شبهنظامی، در آن زمان گفت داعش خراسان از مرداد ۱۴۰۰، به جذب نیرو از میان اعضای ناراضی طالبان و نیز افغانهایی که در ساختار حکومت جدید جایی ندارند، مشغول است.
«ستایش از تروریسم»
روزنامه فرانسوی لوپاریزین ۱۰ آبان گزارش داد مرد افغان بازداشتشده چند سال پیش وارد فرانسه شده بود.
بر اساس این گزارش، او هنگام بازداشت در لیون از سوی ماموران سازمان اطلاعات داخلی فرانسه مورد بازجویی قرار گرفت.
لوپاریزین افزود این تبعه افغان پیشتر نیز به ظن «ستایش از تروریسم» تحت تحقیق قرار داشت و در شبکههای اجتماعی تیکتاک و اسنپچت به ویرایش و انتشار محتوای تبلیغاتی جهادی میپرداخت.
فرانسه در دهه گذشته بارها هدف حملات اسلامگرایانه قرار گرفته است؛ حملاتی که بیشتر آنها به دست افرادی انجام شدند که از القاعده یا داعش الهام گرفته بودند.
یک منبع دیپلماتیک اروپایی مهرماه در مصاحبه با خبرگزاری فرانسه به شرایط وخیم اقتصادی در افغانستان اشاره کرد و گفت: «برخی افغانها نه از سر اعتقاد، بلکه بهدلیل ضرورت اقتصادی به گروههای تروریستی میپیوندند.»
یاراحمدی، جمعه ۹ آبان، در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا، از برگزاری نخستین جلسه کمیسیون مشترک وزارت کشور و مجلس برای بررسی لایحه تشکیل سازمان ملی مهاجرت خبر داد.
او در این خصوص گفت: «در این جلسه حدود ۱۷ بند از ماده یک، که شامل تعاریف اساسی بود، تصویب شد. پیشبینی ما این است که طی سه ماه آینده و با برگزاری جلسات هفتگی، بررسی این لایحه به نتیجه برسد.»
معاون وزیر کشور در گفتوگو با ایلنا، با اشاره به حاشیههای اخیر درباره ازدواج زنان ایرانی با اتباع خارجی، گفت: «این موضوع مخالفین و موافقین زیادی دارد، اما فضای کلی این است که به خاطر اینکه ازدواجهای غیرقانونی مشکلاتی را برای بچهها و همچنین برای خانمها ایجاد کرده، موضوع به سمت ازدواج قانونی برود.»
رییس مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور، هفتم مهرماه نیز در گفتوگو با اقتصادآنلاین، درباره ازدواج موقت زنان ایرانی با اتباع افغانستانی گفته بود: «صیغه نوعی ازدواج موقت است و قانون آن را منع نکرده، اما باید از سوءاستفاده از این ظرفیت جلوگیری شود.»
یاراحمدی در بخش دیگری از گفتوگوی خود با ایلنا، از کمکاری طالبان در کنترل مرزها انتقاد کرد و گفت: «متاسفانه این انتقاد را به کشور افغانستان داریم که تلاش ویژهای برای جلوگیری از ورود مهاجرین غیرقانونی به کشور ما انجام نمیدهد.»
او در پایان گفت جمهوری اسلامی آماده است بخشی از مهاجران افغانستانی را بهصورت قانونی و در قالب « کارگر ساده» بپذیرد.
اعزام تیمهایی از اداره آمار طالبان به ایران
خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، جمعه ۹ آبان در خبری نوشت اداره آمار و اطلاعات طالبان اعلام کرد که برای «حل مشکلات هویتی» مهاجران افغانستانی در ایران، تیمهای کاری ویژهای را به شهرهای مشهد و زاهدان اعزام کرده است.
بر اساس این گزارش، طالبان اعلام کرده که تیمهای کاری ریاست «تثبیت هویت و تنظیم آرشیو»، قرار است پس از برنامه تثبیت هویت مهاجران کارتهای ویژه سه ساله هویتی صادر کنند.
طبق اعلام طالبان، با استفاده از این کارتها، مشکلات مربوط به تحصیل، ادامه تحصیلات عالی و دریافت پاسپورت مهاجران حل خواهد شد و جمهوری اسلامی نیز با استناد به آن، روند صدور اسناد اقامتی را برای مهاجران تسهیل خواهد کرد.
یاراحمدی اول آبان نیز با اعلام اخراج یک میلیون و ۴۵۰ هزار تن از «اتباع غیرمجاز» از ایران در شش ماه نخست سال جاری گفته بود که حکومت قصد دارد در آیندهای نزدیک همین تعداد را از کشور اخراج کند.
او با اشاره به اینکه روند اخراج «اتباع غیرمجاز» به صورت «طبیعی و قانونی در حال اجراست»، تعداد اتباع خارجی در ایران در گذشته را «شش میلیون نفر»اعلام کرد و افزود: اکنون این میزان با خروج اتباع غیر مجاز به چهار میلیون و ۵۰۰ هزار نفر رسیده است.
در ماههای گذشته و همزمان با ادامه سیاستهای مهاجرستیزانه جمهوری اسلامی و شتاب گرفتن روند اخراج مهاجران افغانستانی، فشارها بر مهاجران اهل افغانستان در ایران افزایش یافته و موارد قابلتوجهی از حملات به آنها گزارش شده است.
خبرگزاری رویترز سهشنبه ششم آبان در گزارش خود درباره نشست استانبول میان طالبان و پاکستان نوشت که این گفتوگوها با هدف برقراری صلح پایدار میان افغانستان و پاکستان پس از کشته شدن دهها نفر در درگیریهای مرزی مهر ماه برگزار شد. خشونتهایی که شدیدترین موارد از زمان بازگشت طالبان به قدرت در کابل در سال ۱۴۰۰ به شمار میروند.
دو طرف ۲۶ مهر در دوحه با میانجیگری قطر به آتشبس موقت دست یافته بودند اما در دور دوم مذاکرات که با میانجیگری ترکیه و قطر در استانبول برگزار شد، نتوانستند بر سر مسائل کلیدی به تفاهم برسند.
منابع افغان و پاکستانی نزدیک به مذاکرات گفتند هر یک از طرفین، دیگری را مسئول شکست گفتوگوها میداند.
اختلاف بر سر طالبان پاکستانی
یک منبع امنیتی پاکستان گفت طالبان افغانستان حاضر نشده در قبال مهار طالبان پاکستانی تعهد بدهد.
طالبان پاکستان «گروهی شورشی» و دشمن دولت اسلامآباد دانسته میشود که به گفته مقامهای پاکستان در خاک افغانستان فعالیتی آزادانه دارد.
یک منبع افغان آشنا با روند مذاکرات اعلام کرد که گفتوگوها پس از «مباحثات پرتنش» درباره همین موضوع پایان یافته است.
او افزود هیات طالبان تاکید داشت کنترلی بر طالبان پاکستانی که طی هفتههای گذشته حملات متعددی علیه نیروهای ارتش پاکستان انجام داده است، ندارد.
حملات هوایی و تشدید تنشها
درگیریهای مرزی مهر ماه زمانی آغاز شد که پاکستان با حملات هوایی در کابل و چند منطقه دیگر، رهبر طالبان پاکستانی را هدف گرفت.
طالبان افغانستان در واکنش، پستهای نظامی پاکستان را در سراسر مرز دو هزار و ۶۰۰ کیلومتری هدف قرار داد.
شکست مذاکراتی که توجه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا را نیز جلب کرده است، میتواند موجب تضعیف آتشبس شکننده میان افغانستان تحت کنترل طالبان و پاکستانِ مجهز به سلاح هستهای شود.
خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، سوم آبان گفت باور دارد افغانستان خواهان صلح است اما هشدار داد در صورت عدم دستیابی به توافق در استانبول، «جنگی آشکار» در راه خواهد بود.
با وجود آتشبس، ارتش پاکستان چهارم آبان اعلام کرد در درگیریهای آخر هفته پنج سرباز پاکستانی و ۲۵ شبهنظامی طالبان پاکستانی در نزدیکی مرز افغانستان کشته شدند.
