نوامبر، ماه هشدار درباره سلامت مردان و کارزاری که از یک سبیل آغاز شد
۲۲ سال پیش در یک میخانه در شهر ملبورن استرالیا، ایده‌ای جالب متولد شد. ایده‌ای که از مرزها فراتر رفت و به نمادی برای هشدار درباره سلامت مردان تبدیل شد.
۲۲ سال پیش در یک میخانه در شهر ملبورن استرالیا، ایده‌ای جالب متولد شد. ایده‌ای که از مرزها فراتر رفت و به نمادی برای هشدار درباره سلامت مردان تبدیل شد.
داستان در ماه نوامبر سال ۲۰۰۳ از آنجا شروع شد که دو دوست به نام‌های تراویس گارون و لوک اسلتری، در میخانه در حال نوشیدن آبجو، مشغول صحبت درباره مدهای تکراری شدند.
آن‌ها متوجه شدند که سبیل، یکی از نمادهای مردانگی در دهه‌های گذشته، در دنیای مد امروزی ناپدید شده و به این فکر کردند که سبیل را دوباره به دنیای مد بازگردانند.
این دو تصمیم گرفتند دوستانشان را قانع کنند تا برای مدتی سبیل بگذارند. الهام‌بخش آن‌ها، مادر یکی از دوستانشان بود که برای سرطان سینه کمک مالی جمع می‌کرد.
آنان به همین خاطر تصمیم گرفتند کارزاری برای سلامت مردان و سرطان پروستات راه بیندازند و قوانین این کارزار را طراحی کردند (قوانینی که هنوز هم پابرجاست) و قرار گذاشتند هر کس برای سبیل گذاشتن، ۱۰ دلار بپردازد.
تراویس نخستین لوگوی کارزار خود را طراحی کرد و آن‌ها ایمیلی با عنوان «آیا به اندازه کافی مرد هستی تا مرد من باشی؟» برای دوستانشان فرستادند. در نهایت، ۳۰ مرد داوطلب شرکت در این چالش شدند.
یک سال بعد، این کارزار ۴۵۰ شرکت‌کننده داشت که ۵۴ هزار دلار استرالیا جمع‌آوری کرده بود. آن‌ها تمام درآمد خود را به بنیاد سرطان پروستات استرالیا (PCFA) اهدا کردند.
کارزاری که جان گرفت
کارزار از دفتر کوچکی در (ملبورن) و آپارتمان لوک در کویینزلند اداره می‌شد اما در سال ۲۰۰۶ در استرالیا با عنوان بنیاد کارزار «موامبر» و شعار تغییر چهره سلامت مردان، ثبت شد.
این اقدام آغاز فرایندی بود که موجب شد نوامبر، ماه آگاهی‌بخشی درباره سلامت مردان نام‌گذاری شود و حالا بین کسانی که آن را جدی می‌گیرند، به نام ماه «موامبر» شناخته می‌شود.
موامبر ترکیبی از کلمه «مو» Mo که از Moustache به معنای سبیل گرفته شده، با نام ماه نوامبر November است.
کارزاری که برای حمایت از سرطان پروستات به راه افتاده بود، با توجه به تحقیقات تازه متوجه شد افسردگی و اضطراب از مشکلات جدی در میان مردان استرالیایی هستند؛ بنابراین، «موامبر» همکاری با «بیاند بلو» (beyondblue)، پویشی برای مقابله با افسردگی و اضطراب را آغاز کرد.
کارزار «موامبر» رفته‌رفته با چنان سرعت شگفت‌انگیزی رشد کرد که حالا در ۲۱ کشور جهان به طور رسمی برگزار می‌شود و در مجموع بیش از ۷۳۰ میلیون دلار استرالیا برای اجرای بیش از هزار برنامه سلامت مردان جمع‌آوری کرده است.
تمرکز «موامبر» امروز بر چهار حوزه کلیدی سرطان پروستات، سرطان بیضه، سلامت روان و کم‌تحرکی جسمی است.
پژوهش‌های جهانی نشان داده‌اند به‌طور میانگین، مردان پنج سال زودتر از همسرانشان می‌میرند. بیشتر دلایل اصلی مرگ در میان مردان قابل پیشگیری‌اند چون این دلایل بیشتر از نوع بیماری‌های غیرواگیر هستند.
یکی از عوامل مرگومیر و شایع‌ترین آن‌ها در میان مردان ۱۰۰ کشور جهان، سرطان پروستات است.
سرطان پروستات، بیماری رو به افزایش
بر اساس تحقیقات کمیسیون سرطان پروستات مجله «لانست»، تشخیص‌های سالانه ابتلا به این نوع از سرطان از ۱.۴ میلیون مورد در سال ۲۰۲۰ میلادی به ۲.۹ میلیون تا سال ۲۰۴۰ افزایش خواهد یافت؛ به عبارت دیگر، در صورت تحقق این پیش‌بینی، هر ساعت به حدود ۳۳۰ مرد در جهان گفته می‌شود که به این بیماری مبتلا هستند.
تعداد مرگ و میرهای ناشی از این بیماری در سراسر جهان نیز در ۲۰ سال آینده حدود ۸۵ درصد افزایش خواهد یافت و از ۳۷۵ هزار نفر در سال ۲۰۲۰ به تقریبا ۷۰۰ هزار نفر تا سال ۲۰۴۰ میلادی خواهد رسید.
این در حالی است که سرطان پروستات و کولون و رکتوم از شایع‌ترین سرطان‌ها در بین مردان ایرانی هستند.
بر اساس گزارش‌ها، ۲۱۹ نفر از هر ۱۰۰ هزار مرد ایرانی دچار سرطان پروستات و ۸۰ نفر از هر ۱۰۰ هزار مرد ایرانی دچار سرطان کولون و رکتوم می‌شوند.
سرطان بیضه، سرطان کمتر آشنا
از دیگر عوامل مرگ زودهنگام میان مردان، سرطان بیضه است. سرطان بیضه بیماری کمتر آشنایی است که گاهی اوقات ممکن است جوانان را درگیر خود کند. این بیماری بیشتر مردان و پسران بین سنین ۱۵ تا ۳۵ ساله را مبتلا می‌کند.
سرطان بیضه اگر به موقع تشخیص داده شود، بسیار خوب به درمان‌های موجود پاسخ می‌دهد و کلا ریشه‌کن می‌شود.
میانگین سنی تشخیص سرطان بیضه ۳۳ سال است و این نشان می‌دهد که این بیماری عمدتا مردان جوان و میانسال را درگیر می‌کند.
با وجود این، شش درصد از موارد ابتلا به این سرطان را کودکان و نوجوانان و هشت درصد آن را مردان بالای ۵۵ سال تشکیل می‌دهند.
شواهدی وجود دارد که نشان‌دهنده ارتباط مستقیم مصرف حشیش با خطر ابتلا به سرطان بیضه است.
جالب این‌جاست که برخلاف تصورات رایج در مورد علت بروز سرطان بیضه، هیچ ارتباط شناخته‌شده‌ای بین این بیماری و آسیب به بیضه‌ها، فشارهای ورزشی، حمام آب گرم یا پوشیدن شلوارهای تنگ وجود ندارد.
افسردگی، مشکلی که کمتر به آن پرداخته شده است
بعد از سرطان پروستات، افسردگی یکی از مشکلات رایج مردان است که کمتر به آن پرداخته شده است.
بر اساس آمار افسردگی در ایران که دبیر علمی سی‌و‌نهمین کنگره روان‌پزشکان ایران ارائه داد، در جمعیت مردان ایرانی به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر نزدیک به چهار هزار نفر به افسردگی مبتلا هستند.
این در حالی است که بر اساس آمار جهانی، به‌طور متوسط در هر ۱۰۰ هزار مرد در جهان حدود سه هزار و ۵۰۰ نفر مبتلا به افسردگی هستند.
در ایران، آمار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در سال ۱۴۰۲ نشان می‌دهد مردان جوان ۲۰ تا ۳۵ ساله، بیشترین گروه خودکشی موفق را تشکیل می‌دهند.
گزارش سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۲۳ تاکید می‌کند که نرخ خودکشی در مردان دو تا سه برابر زنان است و بخشی از این تفاوت به سرکوب احساسی برمی‌گردد.
رابطه سرطان کولون و رکتوم با بی‌تحرکی
علاوه بر سرطان پروستات، سرطان کولون و رکتوم (سرطان روده بزرگ) یکی دیگر از دلایل شایع مرگومیر در میان مردان است که در میان مردان ایرانی نیز بسیار شایع است.
در این بین یک تحقیق جدید نشان داده است که موارد مرگومیر ناشی از سرطان روده بزرگ در میان افراد زیر ۵۰ سال افزایش یافته است.
اما خبر خوب این است که خطر ابتلا به این نوع سرطان با تغییر سبک زندگی سیر نزولی داشته است.
از سوی دیگر یک تحقیق در مجله آنالز آنکولوژی (Annals of Oncology) نشان می‌دهد که این بیماری نسبت به ۳۰ سال قبل جان تعداد کمتری را می‌گیرد.
بر این اساس، از سال ۱۹۹۸ به بعد، از شش میلیون و ۲۰۰ هزار مورد مرگ ناشی از این نوع سرطان در اتحادیه اروپا و از یک میلیون و ۳۰۰ هزار مرگ دیگر در بریتانیا جلوگیری شده است.
با این حال، شیوه زندگی شهری که نشستن طولانی پشت کامپیوتر و کم‌تحرکی را به دنبال دارد، همچنان یکی دیگر از دلایل مرگومیر زودهنگام در میان مردان است.
به گزارش سازمان بهداشت جهانی، در سال ۲۰۲۲ بیش از ۳۱ درصد بزرگسالان در سراسر جهان سطح فعالیت بدنی توصیه‌شده را رعایت نکرده‌اند و تقریبا یک میلیارد و ۸۰۰ میلیون بزرگسال در سراسر جهان در خطرند، چون فعالیت کافی ندارند.
بر اساس گزارش این سازمان، نرخ کم‌تحرکی در جهان طی یک دهه گذشته حدود پنج درصد افزایش یافته است.
این پدیده، یکی از عوامل مهم بروز بیماری‌های غیرواگیر مانند بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت نوع دو، سکته‌های مغزی، برخی سرطان‌ها، زوال عقل و مشکلات مزمن دیگر است.
به گفته کارشناسان تغذیه، مهم‌ترین روش در آگاهی‌بخشی درباره سلامت مردان، آموزش سالم‌خوری و کنترل وزن است.
از آنجا که سبک زندگی به مسیری می‌رود که مردان بیشتر از گذشته درگیر کار هستند و فعالیت بدنی در آن‌ها به‌شدت کم شده، ورزش و پیاده‌روی منظم یکی از راه‌هایی است که می‌تواند به کنترل وزن مردان کمک کند.
برای پیشگیری از سرطان‌های شایع ریه، پروستات و کولورکتال، مهم‌ترین گزینه محدودیت مصرف غذاهایی است که بر پایه گوشت قرمز تهیه می‌شوند و ارتباط مستقیم با افزایش انواع سرطان‌ها دارند؛ به‌ویژه غذاهای فرآوری‌شده مثل سوسیس، کالباس و غذاهایی که با پنیر پیتزا تهیه می‌شوند.
کارزار موامبر حالا با گذشت بیش از ۲۰ سال توانسته توجه جهان را به سلامت مردان و بیماری‌های رایج میان آنان و نحوه پیشگیری از آن‌ها جلب کند. کارزاری که حالا میلیون‌ها نفر در سراسر جهان به شرکت در آن ترغیب شده‌اند.
دانشمندان بریتانیایی مطالعه‌ای برای بررسی این موضوع آغاز کرده‌اند که آیا آلودگی هوا می‌تواند باعث زوال عقل شود؟ این پژوهش، می‌تواند به توسعه داروهای جدیدی برای مقابله با پیشرفت بیماری‌هایی مانند آلزایمر منجر شود.
گاردین روز یک‌شنبه ۲۹ مهر در گزارشی نوشت دانشمندان بریتانیایی در آستانه راه‌اندازی پروژه تحقیقاتی چشمگیری هستند که نشان می‌دهد هوایی که تنفس می‌کنیم چگونه می‌تواند بر مغز ما تاثیر بگذارد.
به گفته دانشمندان، این تحقیق برای درک یک مشکل پزشکی مهم، یعنی چگونگی تاثیر آلودگی هوا بر بروز زوال عقل، حیاتی است.
در سال‌های اخیر، دانشمندان دریافتند که آلودگی هوا یکی از خطرناک‌ترین تهدیدها برای سلامت انسان است و نشان داده‌اند که این آلودگی در بروز سرطان، بیماری‌های قلبی، دیابت و بسیاری از مشکلات بهداشتی دیگر نقش دارد.
اکنون دانشمندان در موسسه فرانسیس کریک (Francis Crick) قرار است به بررسی ارتباط آلودگی هوا با پدیده زوال عصبی بپردازند.
این پروژه تحقیقاتی با عنوان «سرعت» (Rapid) که از سوی خیریه «مقابله با زوال عقل» تامین مالی شده است، از روز دوشنبه ۳۰ مهر به‌طور رسمی آغاز خواهد شد.
ذرات کوچک آلاینده چطور منجر به زوال عقل می‌شوند؟
پروژه سرعت شامل بررسی دقیق فرآیندهایی است که ذرات کوچک آلاینده می‌توانند منجر به زوال عقل شوند.
این تحقیق می‌تواند بینشی کلی درباره چگونگی تاثیر ذرات معلق در هوا بر بروز بیماری‌ها ارائه دهد و همچنین به توسعه داروهای جدید برای مقابله با پیشرفت شرایطی مانند بیماری آلزایمر کمک کند.
پروفسور چارلز سوانتون، معاون مدیر بالینی موسسه کرک و از مدیران این پروژه گفت: «آلودگی هوا معمولا با زوال عقل مرتبط نیست. با این حال، اپیدمیولوژیست‌ها به‌تازگی دریافته‌اند که ذرات موجود در هوا کاملا با خطر بیماری‌های نورودژنراتیو (زوال عصبی) مرتبط هستند.»
او افزود: «ما می‌خواهیم دقیقا بفهمیم که چگونه ذرات ریز در هوا می‌توانند تاثیرات عمیقی بر مغز ما داشته باشند و از این دانش برای توسعه داروهای جدیدی برای درمان زوال عقل استفاده کنیم.»
یک نوع کلیدی از آلودگی هوا، شامل معلق‌های ریز ذرات جامد و قطرات مایع است.
این ذرات از اگزوز خودروها و کامیون‌ها، کارخانه‌ها، گرد و غبار، گرده‌ها، آتش‌فشان‌ها، آتش‌سوزی‌های جنگلی و منابع دیگر تولید می‌شوند و به‌عنوان ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری یا به‌طور ساده PM2/5 شناخته می‌شوند.
این ذرات دارای قطری کمتر از ۲.۵ میلیونیم متر هستند که حدود ۳۰ برابر نازک‌تر از موی انسان است و به‌قدری کوچک‌اند که می‌توانند به عمق بدن انسان نفوذ کنند.
در مورد زوال عقل، پی‌ام۲.۵ها هنگام تنفس و از طریق پیاز بویایی (olfactory bulb) وارد مغز می‌شوند.
پیاز بویایی یک ساختار عصبی در مغز است که در بالای حفره بینی قرار دارد و سیگنال‌های بویایی را از گیرنده‌های موجود در بینی دریافت کرده و پردازش می‌کند. این بخش، نقش مهمی در درک و تشخیص بوها دارد.
به گفته پروفسور سوانتون، به نظر می‌رسد که پی‌ام۲.۵ها در مغز، از سوی سلول‌های ایمنی در سیستم عصبی مرکزی جذب می‌شوند و پس از آن است که احتمالا زوال عصبی آغاز می‌شود.
با این حال، این که این فرآیند چگونه پیش می‌رود و منجر به زوال عقل می‌شود، هنوز روشن نیست.
درک دقیق این فرایند، یکی از اهداف اصلی پروژه سرعت است تا بفهمیم چگونه پی‌ام۲.۵ها موجب تشکیل توده‌هایی در بافت مغز می‌شوند که نشانه مشخص بیماری آلزایمر است.
سونیا گاندی، رییس آزمایشگاه زیست‌شناسی زوال عصبی در موسسه کرک و دانشگاه کالج لندن گفت: «ما شواهد خوبی از ارتباط بین قرارگیری در معرض ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری و بیماری‌های مغزی مانند آلزایمر و پارکینسون داریم. اما هنوز نمی‌دانیم که آیا این ذرات واقعا زوال عصبی را به‌طور مستقیم تحریک می‌کنند یا تنها فرایندی را که در افراد آسیب‌پذیر در حال وقوع است، تسریع می‌کنند.»
پژوهشگران موسسه کرک بر این باورند که آلودگی هوا از طریق سه مکانیسم مختلف می‌تواند باعث زوال عقل شود؛ بر اساس یکی از این مکانیسم‌ها، ذرات معلق ۲.۵ میکرومتری ممکن است به‌طور مستقیم فرآیند تجمع پروتئین‌ها را در مغز تسریع کنند و باعث بروز آلزایمر شوند.
به عبارت دیگر، ممکن است ورود ذرات معلق با توانایی مغز در پاکسازی توده‌های پروتئینی تداخل ایجاد کند.
به بیانی ساده، این ذرات ۲.۵ میکرومتری با سیستم پاکسازی سلول‌های بدن تداخل دارند و باعث می‌شوند حذف پروتئین‌های عامل بیماری‌هایی مانند آلزایمر، دشوارتر شود.
سومین نظریه این است که پی‌ام۲.۵ها به وسیله سلول‌های ایمنی مغز به نام میکروگلیا جذب و احتمالا باعث می‌شوند که این سلول‌ها، واکنشی التهابی را ایجاد و آغاز زوال عقل را تسریع کنند.
پژوهشگران برای تشخیص اینکه کدام مکانیسم در بروز زوال عقل نقش دارد، بر آزمایش‌های درون‌کشتگاهی روی سلول‌های بنیادی انسانی و همچنین مدل‌های حیوانی تمرکز خواهند کرد.
سونیا گاندی در همین زمینه گفت: «زمانی که این مکانیسم‌ها را با جزییات بیشتری درک کنیم، می‌توانیم از این دانش برای توسعه درمان‌هایی استفاده کنیم که تاثیر آلودگی‌های هوا را کاهش دهند.»
او اظهار امیدواری کرد که شاید روزی، بتوانیم از اثرات محیط بر بیماری‌های مغزی پیشگیری کنیم.
یافته‌های یک پژوهش جدید با موضوع تغییرات آب و هوایی نشان داد که قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض دمای شدید با افت شناختی، بیماری‌های کلیوی و سرطان پوست مرتبط است و امواج گرما می‌تواند مشکلات سلامت روان و شیوع بیماری‌های عفونی را تشدید کند.
این تحقیق که از سوی پژوهشگران دانشگاه بریستول بریتانیا انجام شد، شامل نظرات دانشمندان برجسته آب و هوا، هواشناسان و پزشکان بهداشت عمومی است.
بر اساس یافته‌های این پژوهش، قرار گرفتن طولانی‌مدت در دمای شدید ارتباط مستقیمی با زوال شناختی، بیماری کلیوی، سرطان پوست و گسترش بیماری‌های عفونی دارد.
دان میچل، نویسنده اصلی این پژوهش، اعلام کرد محققان از برخی «پیوندهای قوی» میان این بیماری‌ها و امواج گرما آگاه هستند و این امر «موجب نگرانی قابل توجهی» شده است.
سخنگوی دانشگاه بریستول گفت: «در حالی که تاثیر منفی تغییرات آب و هوایی بر سلامت قلب و ریه به طور گسترده‌ای شناخته شده، این تحقیق تصویر جامع‌تری از پیامدهای مرتبط ارائه می‌دهد.»
کارشناسان دریافتند که «تکرار و افزایش تغییرات آب و هوایی، مانند موج گرما و سیل، مشکلات سلامت روانی و گسترش بیماری‌های عفونی را تشدید می‌کند.»
زنگ خطر بیماری‌های پنهان
این مطالعه همچنین نشان می‌دهد که قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض گرما می‌تواند خواب را مختل کند که این امر با زوال شناختی، بیماری آلزایمر و زوال عقل مرتبط است.
هوای سرد نیز ممکن است منجر به صدمات جسمی، مانند زمین خوردن یا تضعیف سلامت روانی، از جمله گوشه‌گیری شود و درد مفاصل و بی‌تحرکی را بر اثر نشستن و دراز کشیدن بیش از حد افزایش دهد.
میچل، استاد علوم آب و هوا در دانشگاه بریستول گفت: «این تحقیق عمدتا عوارض بالقوه بسیار جدی ناشی از قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض تغییرات آب و هوایی را نشان می‌دهد که تاکنون در ارزیابی‌های مشابه به آن پرداخته نشده است.»
او افزود که اطلاعات کافی در مورد اینکه چگونه دماهای گرم‌تر یا سیل مداوم ممکن است با بیماری‌های مختلف مرتبط باشد، وجود ندارد.
با این حال، این پژوهشگر تاکید کرد که فشار گرمایی مداوم و چندساله احتمالا بیماری‌های زمینه‌ای مانند بیماری‌های کلیوی را تشدید می‌کند اما برای تعیین اثرات بلندمدت آن، باید تحقیقات بیشتری انجام شود.
میچل ادامه داد: «با استفاده از نمونه بریتانیا ما زمینه را برای تجزیه و تحلیل کامل و جهانی ارتباط میان تغییرات آب و هوایی و سلامت فراهم کرده‌ایم.»
یونیس لو، یکی دیگر از نویسندگان این تحقیق گفت که گام‌های بعدی شامل تجزیه و تحلیل داده‌های بلندمدت بیشتر در کنار «عوامل دیگری است که در طول زمان بر سلامتی تاثیر می‌گذارند».
تغییرات اقلیمی ناشی از تغییر درازمدت میانگین دمای زمین است که شرایط آب و هوایی را عوض می‌کند.
در طول یک دهه گذشته، دمای زمین به طور متوسط حدود ۱.۲ درجه سانتیگراد گرم‌تر از اواخر قرن ۱۹ بوده است.
اکنون تایید شده که گرمایش جهانی در دوره ۱۲ ماهه بین فوریه ۲۰۲۳ تا ژانویه ۲۰۲۴ از ۱.۵ درجه سانتیگراد فراتر رفته است.
پیامدهای افزایش دما که به دلیل تغییرات آب و هوایی ناشی از فعالیت‌های انسان رخ داده، با پدیده ال‌نینو تشدید و باعث شده سال ۲۰۲۳ گرم‌ترین سال ثبت شده در تاریخ باشد.
